„ER KOMT NOG IETS BIJ." ^Er komt nog iets bij", verklaart „De Vrijheid" van 27 April, na eerst — in strijd ^et de waarheid — de „kranige marechaussees" tegenover het hoofd der Ossche politie gesteld te hebben, die spottend als wonder van voortvarendheid" wordt aangeduid. In strijd met de waarheid, want de burgemeester van Oss heeft voor de zuivering van die plaats ten minste evenveel verdienden als de marechaussees. Zijn politiecorpsverrichtte èn de eerste èn de meeste arrestaties en met zijn politiecorps werd de burgemeester onderscheiden. Waarom verzwijgen de linksche bladen dat zoo hardnekkig? Aan den minister van Justitie wordt „tactjooze, of zoo men liever wil: onhandige en overijlde manier" van optreden verweten. Wie mr. Goseling kent, weet, dat hij in breeden kring nu juist voor het tegendeel van onhandig, overijld en tactloos doorgaat, peze minister is geen kind; hij is een man met groote ervaring als officier gedurende de mobilisatie, als bekend advocaat, als Kamerlid, voorzitter der vaste juridische commissie, leider van de grootste staatkundige partij, en van de grootste Kamerfractie. Ook zoo'n man kan fouten maken, maar het is voor een nuchter denkend mensch uitgesloten, dat de minister juist in deze zaak niet handelde, na scherp, eigen onderzoek. „Er komt nog iets bij", vertelt „De Vrijheid" en wij dachten, dat het toen kwam. Maar wij lazen: Sinds jaar en dag wordt gefluisterd, datde procureur-generaal te 's-Hertogenbosch (de stad, waar nog niet zoo lang geleden een gescheiden, doch met een protestant hertrouwde vrouw van roomsche herkomst voor een rechtscollege voor „concubine" werd uitgemaakt), overhoop ligt met de marechaussee- Dit wapen ressorteert echter onder Defensie. Doch tevens is er sinds jaar en dag in den katholieken hoek een streven merkbaar, de grenzen tusschen marechaussees en rijksveldwachters uit te wisschen. Minister Van Schaik was voor dien aandrang reeds ten halve bezweken. Men verzekert, dat de tegenwoordige secretarisgeneraal van Justitie, 's ministers partijgenoot Mr. Van Angeren, dien aandrang steunt, en noemt, al of niet terecht, ook de namen van roomsche districts-commandanten van de rijksveldwacht. Tegen de uitwissching van die grenzen rijzen o.i. ernstige bezwaren. Maar is hierop feitelijk niet reeds eenigszins gepraeludeerd door de jongste maatregelen, waarbij Justitie in meerdere mate het initiatief schijnt te hebben genomen dan met de goede verhouding strookt, al heeft de Minister van Defensie zich daarmede dan ook vereenigd? Wat en waar en door wien er sinds jaar en dag „gefluisterd" wordt, interesseert ons niet. Wat ons wel interesseert zijn feiten, die iedereen weten kan. Eerste feit is, dat de procureur-generaal nog niet te 's-Hertogenbosch was, toen — naar wij meenen niet in openbare zitting — een rechter aan een gescheiden en hertrouwde vrouw, die verklaarde haar kind katholiek te zullen opvoeden, aan het verstand trachtte te brengen, dat dit in haar omstandigheden toch wel zeer bezwaarlijk ging. Wat die rechter precies gezegd heeft en in welke omstandigheden hij iets gezegd heeft, dient hier niet ter zake. Eén ding staat vast: de procureur-generaal mr. baron Speyart van Woerden heeft er evenmin iets mee te maken gehad als wij of de redactie van „De Vrijheid". Tweede feit is, dat „De Vrijheid" zich radicaal vergist over den status van de marechaussee. Als wapen, d.w.z. krijgstuchtelijk en administratief, ressorteeren de marechaussees onder Defensie, maar politieel ressorteeren zij al bijna honderd jaar onder Justitie. Elke procureur-generaal heeft zelfs in tweeërlei opzicht zeggenschap over marechaussees. De procureurs-generaal zijn immers directeuren van politie en als zoodanig ressorteert de rijkspolitie, onder welke de marechaussee krachtens het Rijkspolitiebesluit behoort, onder hen. Niet slechts politiëel maar ook justitiëel is de marechaussee hiërarchisch onderworpen aan de procureurs-generaal, want als chefs der parketten hebben zij toezicht over officieren en hulpofficieren van Justitie, óók dus over wachtmeesters en opperwachtmeesters der marechaussees, die deze functies vervullen. In zooverre is het dus niet slechts het recht maar de plicht der procureurs-generaal, dat zij de politiëele en justitiëele taakvervulling der marechaussees controleeren. Wij weten niet, wat „De Vrijheid" bedoelt met het streven, het onderscheid tusschen de beide corpsen der rijkspolitie weg te nemen. De lezer bemerkt zelf, dat geen enkel bewijs voor deze fantasie wordt aangevoerd. Gewoonlijk worden in pers en Kamer geen ambtenaren in discussie gebracht, daar zij geen eigen verantwoordelijkheid dragen en zich ook niet openlijk kunnen verdedigen. Maar als „De Vrijheid" haar beweringen omtrent dr. Van Angeren niet bewijst, stempelen wij die eveneens tot wat ze zijn: bare fantasie. Het mooiste is, dat de „roomsche" districtscommandanten van de rijksveldwacht er ook al worden bijgesleept. Voor zoover °"s bekend, is de inspecteur van de rijksveldwacht — benoemd onder minister Goseling — niet katholiek. Van de 9 districtscommandanten van dit wapen zijn er 2 katholiek. Deze twee heeren zullen wel andere dingen aan hun hoofd hebben dan de «inlijving" te overwegen van de kleine 25 marechaussees-officieren, onder wie er, naar Wj meenen, een of twee katholiek zijn. Wat ter wereld hebben zulke praatjes t°ch te maken met het feit, dat de minister v an Justitie eenige marechaussees tijdelijk hun bevoegdheid ontneemt en de minister v an Defensie hen overplaatst? Moet de Ka^er soms over zulke fantasieën gaan enquêteeren? Als men werkelijk een enquête wil, dan schare men zich niet aan de zijde van hen, die de kwestie moedwillig vertroebelen. --- UIT DE PERS. Hopeloos gewurm. Aldus noemt „Het Volk" het streven der Co mmunisten — op den wensch van Moskou! naar een volksfront en schrijft: Reeds is in onze krant opgemerkt, dat op het Arnhemse Paascongres der S.D.A.P. van de 31 debaters niet een enkele over de communisten sprak. Op het ge ijl Ijdig Amsterdams congres der communisten was het juist andersom. Als men het uitvoerig verslag naleest in „De Tribune", sinds een jaar ter misleiding ..Volksdagblad" geheten, wordt door elk van de inleiders en evenzeer door degenen, die aan de discussie deelnamen, slag op ®Iag de S.D.A.P. genoemd. De sociaal-democratische partij wil niets van de communisten weten, denkt zelfs niet aan hen, wanneer zij haar politiek vaststelt. De communsten echter zijn met al hun gedachten uitsluitend bij de S.D.A.P., hebben als enig oogmerk, haar in hun netten te verstrikken en hunkeren van verlangen om met haar samen te werken, zoals zij het noemen, waarmee zij bedoelen, de S.D.A.P. in haar omarming te worgen. Het schijnt dus nog altijd niet tot de communisten doorgedrongen te zijn, dat van die samenwerking nooit iets zal komen. Het is nog altijd koekoek-een-zang bij hen: het bedelen om een eenheidsfront met de S.D.A.P., hoe vaak hun ook is betuigd, dat de sociaal-democraten daaraan niet denken. Teneinde die samenwerking te bereiken, kronkelen zij zich in alle mogelijke bochten, beweren dat zij nog veel geestdriftiger nationaal gezind zijn dan de S.D.A.P., dat zij „zonder voorbehoud en tot elke prijs voor de Nederlandse onafhankelijkheid zijn", dat zij gloeiende democraten zijn en dat zij evenals de sociaaldemocraten de godsdienstige arbeiders de hand willen reiken. Het zijn echter alles beweringen, waarvan niemand een woord kan geloven. In plaats van nationaal gezind, zijn zij handlangers van Rusland en nog in de kop van het congresverslag wordt Stalin de leider en Dimitrow de stuurman van het wereldproletariaat genoemd. De leiding van de bloedige tirannen, die alle oppositie in hun land uitmoorden, worden evenwel door echte democraten verfoeit. Evenals de antinationale N.S.B. een filiaal van Hitier in Nederland is, vormt de communistische partij in Nederland een filiaal van Stalin, naar wiens pijpen zij danst. Op het ene ogenblik verzekeren deze lieden zonder voorbehoud voor de Nederlandse landsverdediging te zijn, maar even later gispen zij het op hetzelfde congres in de S.D.A.P., dat deze „de bewapeningsplannen van Colijn steunt" en gestemd heeft voor de daartoe nodige belastingverhoging. Nadat zij eerst aan godsdienstige arbeiders de hand toegestoken hebben, zeggen zij een moment daarna, dat zij nergens die arbeiders van rechts kunnen ontdekken. Het is alles niets dan het platste bedrog, al dat gewurm, om de Nederlandse democratische arbeiders over te halen met hen sam-sam te doen. De communistische vos moge nog zo ijverig zijn verraderlijke haren scheren, zijn streken verliest hij niet en zijn doel blijft onveranderd hetzelfde: de arbeiders onder de communistische dictatuur te brengen. Er was een tijd, toen de communisten geen erger scheldnaam voor de sociaaldemocraten wisten dan hen onzinnig genoeg „sociaal-fascisten" te noemen. De scheldwoorden hebben nu voor liefdesverklaringen plaats gemaakt. „Het Volk besluit: Daarom is alle gefleem om een eenheidsfront gelijk nu weer op het communistencongres aangeheven te enenmale hopeloos. De heren kunnen hun eenheidsmatten heus nu eindelijk wel oprollen. Ordening van het bedrijfsleven. De „Stand." maakt melding van een artikel, dat drs. J. H. Gispen in Antirevolutionaire Staatkunde plaatste over : De practijk van de wet op het algemeen verbindend en onverbindend verklaren van overeenkomsten 1935, dat een goeden indruk geeft van de kracht en den ernst, waarmee getracht wordt dit instituut in ons bedrijfsleven in te schakelen. Het blad merkt naar aanleiding daarvan op : Het gedocumenteerde verslag van dezen deskundige laat geen twijfel of deze wet leeft en zij schept mogelijkheden, die door de ondernemers reeds zijn benut of in afzienbaren tijd zullen worden benut. Een demagogisch trucje is het, wanneer de voorstelling wordt verbreid, dat een japonnenconventie en enkele weinig beteekenende bepalingen voor het bakkerijbedrijf de eenige vruchten van deze wet zijn. De verhandeling van den heer Gispen leert het wel anders ; over heel wat breeder terrein strekt zich de werking der wet uit. Sterk stond dan ook minister Steenberghe in de Eerste Kamer, toen hij tegenover de laatdunkende beschouwingen van den heer De la Bella de beteekenis der wet in de practijk verdedigde. Ook haar opvoedende beteekenis. Mijn persoonlijke ervaring in het bedrijfsleven is geweest — zoo sprak hij — dat, wanneer men met dwang tot ordening wil komen, deze nooit zoo lang stand houdt als een ordening, die komt uit het particulier initiatief — zij het met de noodige stimuleering van de zijde der Overheid. De practijk leert, dat, wanneer bedrijfsgenooten bij elkaar zijn, zij het ook op het meer beperkte terrein van de betalings- en verkoopvoorwaarden, men volop de gelegenheid krijgt om in onderlinge samenwerking te komen tot verder gaande regelingen. De minister gebruikte dit pakkend beeld: „Wanneer men het gebouw van de ordening wil binnentreden en men ziet dat daarvoor een hooge trap van 30 treden staat, breekt men zijn nek, wanneer men probeert in eens op de 28e trede te springen. Begint men echter op de eerste, tweede of derde trede, dan heeft men kans dat men heelhuids en toch in een vrij snel tempo het gebouw binnentreedt". Het trappenklimmen met minister Steenberghe schijnt ons veiliger dan onder socialistisch geleide. Bedenkelijk systeem. Bij het bericht, dat in Duitsche persorganen wordt aangedrongen op althans gedeeltelijke publicatie van begrootingen, teekent de a.-r. „Standaard' o. m. het volgende aan : Het is veelzeggend, dat in de onvrije Duitsche pers een dergelijk verlangen tot uiting komt. Een paar jaar geleden schreven deskundigen in een Engelsche publicatie, dat het nationaal-socialistisch regime erg duur was. Inderdaad schijnt het aantal functionarissen, die op de een of andere manier direct financieel belang heeft bij partij-organisatie en staatsbestuur, heel groot te zijn. Ook is het merkwaardig, dat men in colleges uit een vroeger tijdperk „partijgenooten" benoemt en hoog salarieert, terwijl deze colleges practisch nooit meer geconsulteerd worden. Zoo heeft bijvoorbeeld de Pruisische Staatsraad in geen drie jaren vergaderd .Maar de leden ontvangen naar men zegt, nog steeds een hoog salaris. Cumulaties komen ook veelvuldig voor. Er zijn gevallen, waarin iemand ƒ 12.000 en meer toucheert, zonder dat hij er iets voor behoeft te doen. Wel zullen dan vermoedelijk van hem diensten gevraagd worden in het belang van de partij. Nu is het zeer wel mogelijk, dat in de omtrent dit alles loopende geruchten veel overdrijving schuilt. Maar de geheimzin nigheid veroorzaakt juist, dat er allerlei oncontroleerbare verhalen worden verspreid en geloof vinden. Ook spreekt het toch vanzelf, dat onder een regime, dat geen publieke controle kent door van de machthebbers onafhankelijke organen, dingen gebeuren, die men hier te lande terecht corruptieve praktijken zou noemen. De menschen zouden engelen - moeten zijn, indien dit niet het geval was. Zondige menschen kunnen publieke controle, vrije critiek niet missen. Stellig kan die vrije critiek ernstige schaduwzijden hebben. Zij kan soms op onverantwoordelijke wijze neerhalen, wat inderdaad moreel hoog staat. Maar een dictatoriaal systeem is nog bedenkelijker. Het leidt, ook blijkens de historie, tot vele practijken, die het daglicht niet kunnen verdragen. --- Waarborg-Kleeding ALLEEN BIJ KREYMBORG Wilt U niet alleen 'n sterk, maar vooral ook een leuk, vlot pakje voor Uwe longens? Dan moest U eens de proel nemen met de Waarborg jongenskleeding van Kreymborgl --- Het oude Minderbroedersklooster te Maastricht, waarvan de kerk als rijksarchief Het oude Minderbroedersklooster te Maastricht, waarvan de kerk als rijksarchief in gebruik is, zal geheel tot archief worden ingericht, waartoe het kloostergedeelte grondig gerestaureerd zal worden. Rechts: het reeds als archief in gebruik zijnde gedeelte, links het nog te restaureeren gedeelte. --- NOORD EN ZUID IN DE STATEN. „GONE WITH THE WIND" De groote Amerikaansche sncc°? roman van Margaret Mitchell. „Als een vlam in de s t o r m", door Margaret Mitchell. — Zuid Hollandsche Uitgevers Maatschappij, Den Haag. „Vuur over lan d", idem. „Het zaad ontkiem t", idem, idem. Deze drie boeken vormen samen als een „trilogie" de vertaling van Margaret Mitchell's „Gone with the Wind". Margaret Mitchell was een eenvoudige huismoeder, toen ze in haar vrijen tijd begon aan het schrijven van een boek, dat bij publicatie onmiddellijk een groot succes beleefde en langen tijd tot de „best sellers" behoorde. Dat het direct zooveel succes had, dankt het hieraan, dat Margaret een goed en rustig vertelster is, die weet te boeien en als achtergrond van haar roman een bijzonder bewogen tijdperk koos. Ze liet hem spelen tijdens en na den grooten burgeroorlog, waarin het Noorden en het Zuiden der Vereenigde Staten vier jaar lang op leven en dood met elkander vochten. Daaruit kwamen de bijna mythische persoonlijkheid van een Abraham Lincoln naar voren en geliefde Zuidelijke volkshelden als generaal Lee. Het ligt voor de hand, dat de menschen in de Vereenigde Staten bijzonder belang stelden in wat Margaret Mitchell over het Zuiden en de daar wonende menschen wist te vertellen. Een heel groot percentage van Amerika's bevolking is immers nog door allerlei banden met de Oude Wereld, waar ze vandaan kwam, verbonden. Het weet het een en ander van de moderne geschiedenis der Vereenigde Staten en kent de voornaamste leiders van volk en land, van George Washington tot den zoo populairen president Teddy Roosevelt. Veel meer echter niet. Een verbondenheid van volk en bodem, van volk en traditie, van generatie en generatie, ze kon in de dynamische en veelzijdige ontwikkeling van het nog jonge land slechts hier en daar, in rustige hoekjes ontstaan. Waar Amerika een historie van enkele eeuwen kon aanwijzen, werd die verzwolgen door den maalstroom van het moderne gebeuren, dat letterlijk uit het niets ontstond. Slechts in enkele uithoeken bleef de sfeer van een intens en bewust beleefd verleden hangen. En deze uithoeken hebben vooral in het Zuiden iets romantisch en bijna idyllisch, dat voor de Yankees en het jonge Amerika, om met dezen verzamelnaam wat symplistisch de honderdduizenden immigranten en immigrantenkinderen van allerlei naties aan te duiden, een ongemeene bekoring bezit. In het Zuiden herkent men vaak Amerika nauwelijks. Men vindt er streken, die als het ware zoo uit de Oude Wereld naar de Nieuwe lijken overgeplant. De samenleving heeft er het aartsvaderlijke, het chevallereske en het goede oudetijdsche, dat zelfs in de Oude Wereld nog slechts sporadisch en eveneens in afgelegen streken wordt aangetroffen. Niemand haast zich, van de vereering van den Almighty Dollar valt nauwelijks iets te bespeuren, althans in den vorm, zooals die in de groote centra als New York en Chicago te voorschijn treedt. Er wonen menschen, die met trots hun stamboom honderden jaren terugvoeren en zich er op beroemen kunnen, de namen te dragen van zeventiende en achttiende eeuwsche edelen uit Frankrijk en Engeland en van grandes uit Spanje. Knusse stadjes en aardige dorpen, rustieke, oude landhuizen en begraafplaatsen, waar het mos dik over de grafsteenen is gegroeid en eeuwenoude treurwilgen staan, ze vormen een bijna onbegrijpelijke tegenstelling met de steenwoestijnen van het Noorden en het Westen. Dorpen en steden zijn er geen verzamelingen barakken, zonder eenige orde en in wilde haast opgetrokken, maar harmonisch gegroeide gemeenebesten, vol teedere schoonheid en oude, bekoorlijke kleederdrachten en gebruiken. Er leeft een verarmde, maar voorname aristocratie en een negerbevolking, die nauwelijks honderd jaar geleden nog in slavernij verkeerde, een dienstbaarheid, die vaak echter hemelsbreed verschilde van het beeld, dat Harriet Beecher Stowe er in „De Negerhut van Oom Tom" van heeft opgehangen. In den burgeroorlog botsten twee economische machten en ook twee volken tegen elkander op. Aan den Noordelijken kant stonden de Yankees, de Duitschers en de Ieren, aan den Zuidelijken feodale Engelschen, Franschen en Creolen van Spaansch en Fransch bloed. Het idyllische Zuiden delfde het onderspit. Een Amerikaansch politicus beweerde onlangs, dat het groote conflict tusschen het Zuiden en het Noorden alleen nog maar in de hersens van sentimenteele oude juffers en fantasie-rijke romanciers bestaat. Het succes van „Gone with the Wind" wijst er op, hoezeer' de tegenstelling Noord en Zuid in staat is, de massa te vatten. Inderdaad vormt de z.g. Mason en Dixie-lijn een scheidsmuur tusschen twee menschentypen, evenzeer als de Mississippi de grens afbakent tusschen het industrieele Noord-Oosten en het agrarische Westen, waar menschen wonen, wier ideeën en gewoonten uitermate van elkander verschillen, ten spijt van de befaamde Amerikaansche nivelleering en standaardiseering. Men moet iets afweten van het merkwaardige verschijnsel, dat „The Solid South" heet, teneinde „Gone with the Wind' volledig te kunnen waardeeren. Maar desondanks is dit stug en suggestief geschreven boek zoo boeiend en vol van zulke decoratieve en interessante menschen, dat men het met veel pleizier leest. Het is al on-Amerikaansch in zijn overigens gezellige wijdloopigheid, on-Amerikaansch in den zin, dien wij gewend zijn, aan het begrip Amerikaansch („time is money") te hechten. Er verschijnen in de Vereenigde Staten dikke pillen van boeken. De bekendste Amerikaansche schrijvers als Upton Sinclair en Theodore Dreiser hebben heel wat papier noodig, om hun denkbeelden te ontvouwen. En ook onder de jongere generatie van schrijvers blijven een Thomas Wolfe met zijn „Of Time and the River" en Hervey Allen met „Anthony Adverse" niet onder de duizend bladzijden. De uitgevers der Nederlandsche vertalingen van deze boeken vonden het raadzaam, aan ons „Amerikanisme" tegemoet te komen en ze in deelen te splitsen. Dit gebeurde ook met „Gone with the Wind". En zoo worden we in het eerste deel, getiteld „Als een vlam in de storm", binnengeleid in de samenleving van een familie katoenplanters, die leven en streven in patriarchale verhoudingen en tegenover haar negensla ven staat als vader tot kind. Ze bewoont en bewerkt de plantages Tara, waar de kinderen opgroeien, wanneer uit het Noorden het oorlogsgeweld nadert. Het gebied rond Tara komt midden in het strijdgewoel te liggen. De soldaten van de Unie onder Sherman belagen de Geconfedereerdervpnder Lee. En de lezer wordt ingeleid in tal Van tragische gebeurtenissen. Het meisje Scarlett maakt den oorlog in al zijn verschrikkingen voor de niet-combattanten mede. Ze doodt zelfs een Yankee, als deze het ouderlijke huis en haar zelf belaagt en ze redt haar zuster Melanie. Dit zelfde meisje Scarlett wordt zoodanig door de herinnering aan het doorgestane leed bevangen, dat het sindsdien van slechts één gedachte is vervuld : zich aan de armoede en de ellende te ontworstelen, die over haar en de haren gekomen zijn. Wanneer het weer vrede is, begint haar jacht naar geld en goed. En ze kent hierbij geen scrupules. Ook de oude, beproefde eer der trotsche Zuiderlingen bestaat niet voor haar. Ze gaat zelf werken, handelen, richt café's op en exploiteert gevangenen, kortom doet' alles, waardoor de Yankees door de overwonnenen tot in het uitzinnige toe worden gehaat. De verslagen staten als Georgie, waarin „Gone with the Wind" speelt, werden na den vrede onder een militaire dictatuur gesteld en een troep gelukzoekers uit het Noorden maakte zich meester van het bestuur van den staat, waarin de burgers geen zeggenschap meer hadden en de voormalige slaven pionnen waren in de handen van gewetenlooze uitbuiters, die zich tot in de hoogste functies vestigden. Margaret Mitchell behoefde hier niet te overdrijven. Dat de toestanden erg, meer dan erg waren, erkent heden ten dage elk objectief Amerikaansch'historicus. Overigens had de schrijfster meer dan voldoende aan haar menschen. En onder dezen in Scarlett, zooals gezegd, een uitzonderlijk type. Ze waagde haar leven voor de haren, is echter tegelijkertijd berekend, koud en hardvochtig. Er steekt slechts heel weinig in haar van de charme en de serene vrouwelijkheid van haar medezusters, die een heel ander vrouwelijk ideaal nastreven, hierbij geïnspireerd door het voorbeeld van vorige geslachten, In haar egoïsme zet Scarlett O'Hara alles op het spel, zelfs de liefde van Rhett Butler, een egoïst en een gauwdief als zij zelf, die haar volkomen meende te begrijpen en haar tenslotte tot vrouw neemt, terwijl hij weet, dat ze in werkelijkheid van den man van haar zuster Melanie houdt. Het einde van het derde deel laat Scarlett alleen achter, met een man, die zich van haar afkeert. Haar zuster Melanie is gestorven. Melanie had nooit een woord gerept over Scarlett's zondige liefde voor haar zwakken man en met opgeheven hoofd haar leed gedragen, haar zuster steeds verdedigend, omdat deze haar eens van den dood had gered. Scarlett, Rhett Butler en Melanie vormen de drie hoofdpersonen, waar omheen zich talrijke andere menschen groepeeren, in elk waarvan een stuk Zuiden gepersonifieerd werd. Margaret Mitchell is een beginnelinge, „Gone with the Wipd" was haar debuut en als zoodanig een goed debuut. Maar als beginnelinge kwam ze niet tot 'n compositie, in wier greep de handeling en het psychologische gebeuren tot epn geheel werd geconstrueerd. En daarom is er in dezen familieroman veel dilettanterigs en vaak veel wijdloopig. Het tweede deel „Vuur over land" toont deze gebreken het sterkst. De familie O'Hara blijkt uit enkele bijzonderheden katholiek te zijn. Het blijft echter bij enkele aanduidingen en hier stelt „Gone with the Wind" teleur. Hier had Margaret Mitchell bij haar niet-katholieke landgenoote Willa Cather in de leer kunnen gaan, wier „Death comes for the Archbishop" zoo prachtig het katholieke denken en doen litterair verbeeldt. In zekeren zin is „Gone with the Wind" actueel, omdat het ook de moeilijkheden van een bepaalde klasse menschen schildert bij het zich aanpassen aan nieuwe tijden. Zooiets moest hier te lande na den wereldoorlog en de periode der oorlogswinst en groote verarming eveneens worden doorworsteld. Velen zijn in deze worsteling ondergegaan. We hebben het boek van Margaret Mitchell steeds met den Amerikaanschen titel „Gone with the Wind" aangeduid en we deden dit opzettelijk, omdat die beter den inhoud karakteriseert dan de Nederlandsche „Gejaagd door den wind". Immers, het mooiste, dat Scarlett O'Hara betat, de liefde van haar man en kinderen, bleek in het zwaarste uur van haar leven als door den wind weggevaagd, „gone with the wind'. Al haar streven naar geld en goed was ijdel in vergelijking met wat haar eens werd aangeboden, maar dat ze in haar materialisme verwaarloosde en versmaadde, tot het niet meer te krijgen was. De drie deelen van „Gejaagd door den wind" dienen om het vaak rauwe realisme voor geestelijk volwassenen voorbehouden te blijven. A. A. --- LETTEREN EN KUNST. JO ZWARTENDIJK † Een gevoelig verlies voor de kunstcritiek in Nederland. Gisteren is in het Diaconessenhuis te Rotterdam, waar zij een operatie had ondergaan, overleden mejuffrouw Jo Zwartendijk, kunst-medewerkster aan de „Nieuwe Rott. Crt". Zij was in 1889 te Rotterdam geboren, ontving haar opleiding te Parijs en was eenige jaren assistente aan het Museum Boymans. Haar levenswerk lag echter op journalistiek gebied. Zij recenseerde een groot deel van de belangrijke kunsthistorische uitgaven en sinds het heengaan van Frits Hopman verzorgde zij in genoemd blad de reportage van de Rotterdamsche tentoonstellingen. Het is vooral in deze functie, dat wij haar arbeid met groot respect gedenken. Aan een degelijke kennis van de geschiedenis paarde zij een scherpen kijk op de kunst van het heden. En een onmiskenbare letterkundige aanleg stelde haar ook in staat om haar meeningen en inzichten duidelijk te omschrijven in pittig en helder proza. Zij was niet gemakkelijk en kon onbarmhartig uit den hoek komen. Het was niet volgens haar aard om met personen, plaatsen en omstandigheden veel rekening te houden. Dat kon dan wel eens tot kleine onbillijkheden leiden, waar dan de betrokkenen hevig over ontstemd waren. Ten onrechte toch. Want van bijzondere kwaliteiten moet men ook de keerzijde weten te aanvaarden. En dat viel in het werk van Jo Zwartendijk al heel gemakkelijk, dat zoozeer de directe weerspiegeling was van haar sterken en onafhankelijken 'geest. We zullen haar zuivere en levendiggeschreven critieken missen. En niet minder haar persoon. De hoekigheid van haar karakter moet velen hebben afgestooten en men zocht dan voor-de-hand-liggende verklaringen voor deze eigenschappen van haar markante persoonlijkheid. Maar wie den weg naar haar vriendschap eenmaal had gevonden leerde de warmte kennen van een verborgen maar fijn-ontwikkeld en gevoelig gemoedsleven. In Rotterdam laat Jo Zwartendijk een leegte achter, ook door haar bestuursfuncties. Vooral de Kunstkring verliest in haar een ijverig en kundig medewerkster. JAN N. --- „ONBEKENDE WERKEN". De verbinding van woord en muziek bij Nederlandsche componisten. Amsterdam, 28 April 1938. Gisteravond was de beurt aan de Hollandsche Kamermuziekvereeniging onder leiding van Bertus van Lier om den leden van den Amsterdamschen Kunstkring in het Muzieklyceum onbekende werken voor te spelen. En er stond het een en ander op het programma: de Sinfonia no. 3 voor strijkorkest en continuo van Carl Phil. Emanuel Bach, een van Bach's meest begaafde zonen gelijk men ook aan dit frissche muziekje kon opmerken, de cantate „Ach Herr, lasz deine lieben Engelein" van Tunder in een goede bewesking van de generaalbas van Bertus van Lier en dan nog de cantate „Jauchzet Gott in allen Landen" van Joh. Seb. Bach. Na de pauze Nederlanders: Hendrik Andriesen's „Ballade van den merel" het declamatorium op Werumeus Buning's tekst, dat men op de Maneto het vorige jaar reeds hoorde, alsmede een nieuw declamatorium van Willem Landré op Nijhoff's „Kinderkruistocht", Guillaume Landré's Suite voor strijkorkest en piano kreeg eveneens een verdiende reprise en tot slot gingen fragmenten uit de muziek, die Willem Pijper in 1930 schreef voor de opvoering door het Vereenigd Tooneel van Shakespeare's ,The Tempest". Bij zulk een overvloed moeten wij ons matiging opleggen en volstaan met een korte opmerking bij enkele programmapunten. De beide declamatoria kwamen aan de moeilijkheid herinneren, die aan dit genre inhaerent zijn. Bij het opnieuw hooren van Andriessen's Ballade werd men in de meening versterkt dat hij voor deze moeilijkheid een vrij acceptabele oplossing gevonden heeft. Bij de eerste auditie hoorde men het stuk naast een declamatorium van Badings en daarbij kwam het muzikaal een tikje in het gedrang. Het is muzikaal ook wel niet het meest belangwekkende, wat Andriessen geschreven heeft, maar onder de omstandigheden, waaronder wij het gisteravond hoorden, voldoet het toch ook in dit opzicht heel goed. Maar bovenal voldoet het als declamatorium: er is een innig verband tusschen muziek en tekst. De componist bewijst dat hij ook een litterairen smaak heeft en het gedicht nergens remt, maar het integendeel menigmaal uiterst suggestief ondersteunt. Dat zelfde kan men van Landré's „Kin-' derkruistocht" niet zeggen. De muzikale vorm is veel meer gesloten, zooals men van een zooveel ouderen componist ook verwachten kan. Dat kan mede van invloed zijn geweest op de uiteindelijke realiseering van het declamatorium. Muzikale vormen zijn niet congruent met litteraire. En het is bij Landré tenslotte de muzikale vormgeving, die prevaleert, ook in de scherpe caesuren, die de componist toepast, quasi om de caesuren in den tekst te volgen. In werkelijkheid echter zijn zij veel te sterk voor den tekst. De muziek kan ze desnoods wel verdragen, maar poëzie blijft toch gebonden aan den woordelijken inhoud van den zin, die daarom door moet loopen. De tekst valt hier al te incidenteel en te fragmentarisch in om nog veel indruk te kunnen maken en daartegenover krijgt dan juist het „enchalner" van de muziek des te sterkeren nadrujc. Uitstekende tekstverklanking, in den liedvorm wel te verstaan, hoorde men weer in Pijper's Tempest-fragmenten die voor het grootste deel uit zangen van Ariel, Juno en Ceres bestonden. Hier kreeg men er niet den besten indruk van, maar gewapend met de herinnering aan de tooneelopvoering werd men zich er toch weer van bewust, welk een voortreffelijke tooneelmuziek Pijper met deze doorzichtige partituur geleverd heeft. Deze zangen kregen van Betty Rutgers een uitstekende uitvoering. Trouwens, men kon ook in de beide cantates haar muzikaliteit en haar zuivere intelligentie bewonderen. Zij is nog jong en de stem zal misschien met de jaren nog sterker worden, maar het is een goed geschoold orgaan, waarmede iets te doen is en waarschijnlijk juist in het intieme genre van kamermuziek. Joanna' Diepenbrock's declamatie heeft naar het ons leek gewonnen. Zij volgt het vers vrijer en de stem kon in deze kleine ruimte meer klankschakeeringen tot uitdrukking brengen. En aan Bertus vaji Lier kan men dank brengen voor een avond van verheugend musiceeren, pittig, muzikaal, voorbeeldig van stijlbegrip en zeer verzorgd van klank. Zijn directie is zeer rustig geworden en uiterst beheerscht, maar er gaat kracht van uit op zijn muzikanten. Het was een opwekkende avond, waarvoor de volle zaal Van Lier en zijn medewerkers veel blijken vari waardeering geschonken heeft. — kr. — --- Kostas Kadelis ..IMtó Kaddii 'n Voortreffelijke Import sigaret! KOSTAS KADELIS) Een sigaret, die er „echt in komt"! Eert eersterangs sigaret, die kenners waardeeren en die U zeker eens moet probeeren Prijzen 25, 30, 35, 40 cent. Recl. 52799 64 --- Gisteren had de onthulling plaats van de Gisteren had de onthulling plaats van de gerestaureerde Gerfkamer van de St. Jans« basiliek in den Bosch, Bovent voor de restauratie; benedeni na de restauratie. ---