DELFTSCHE COURANT van Zaterdag 13 Maart 1920. 79e Jaargang. No. 62 Tweede Blad. Populaire Wetenschap. Samenlevingen van menschen en dieren. — Geen ontwikkeling der eenmaal bestaande dierlijke samenleving. — Waar is het begin? -— Maatschappen met en zonder sociale beteekenis. — Prof. Deegener's onderzoekingen over rupsenkolonies. — De beteekenis der zintuigswaarnemingen. — „Gevoelsdieren*'. — De sociale aanvang in de nestgemeenschap. De menschelijke samenleving beleeft een tijd, waarin zij volgens sommigen bezig is, zich tot in den diepsten grond te veranderen. Over de mate van verandering, welke zich in een betrekkelijk kort tijdsbestek blijvend kan voltrekken, spreken we nu niet. Maar de mogelijkheid zelf van wijziging in den samenlevingsvorm is historisch niet te loochenen. Uit het oogpunt van den natuuronderzoeker bekeken, , is dat brengen van wijziging in maatschappelijke verhoudingen, en dan nog wel als gevolg eener min of meer bewuste wilsuiting der betrokkenen, iets bij uitstek menschelijks. Het bezit van een samenlevingsvorm is iets, waarop andere levende wezens ook kunnen wijzen. Daar zijn de samenlevingen van mieren, bijen, rendieren, vogels, apen... Maar van een ontwikkelingsgang dier afzonderlijke samenlevingen hebben we nooit iets kunnen bespeuren. Ze staan op een bepaalden trap en blijven daar staan. Hetgeen de mensch in dit opzicht praesteert, is buiten alle vergelijking met hetgeen hij verder in de natuur rondom zich ziet. Wij moeten aannemen, dat het de mensch zelf is, die geestelijk en zedelijk groeit en dat dit de drijfkracht is. Daarin ligt dan echter tevens de begrenzing van het in elk tijdsgewricht bereikbare. Het maatschappelijk samenleven, op zich zelf is intusschen iets. dat in het vóórmenschelijk ontwikkelingsstadium der natuur reeds een langen ontwikkelingsgang achter zich heeft. De in de dierenwereld aanwezige vormen laten — naast elkaar beschouwd — duidelijk een trapsgewijze opstijging erkennen van lagere naar hoogere vormen. Waar is eigenlijk het begin? De dierlijke gemeenschappen, die wij noemden, van mier tot aap, hoezeer ook onderling al zeer verschillende trappen vertegenwoordigend, behooren alle tot de gemeenschappen, waaraan men werkelijke sociale waarde kan toekennen; zij hebben beteekenis voor de levensomstandigheden en voor de veiligheid der individuen. ^ In de natuur vindt men soms belangrijke verzamelingen van dieren, die met het begrip gemeenschap eigenlijk niets hebben te maken. Zoo verzamelen zich soms een aantal dieren om een stuk aas; maar dat is een slechts tijdelijk samenkomen. Worden zij gestoord dan verspreiden zij zich in alle richtingen zonder cenig onderling verband. Nu wijst prof. Deegener er op, dat behalve die toevallige verzamelingen en die hoogere samenlevingen met reeds duidelijke sociale beteekenis, in de natuur toch ook nog andere maatschappen voorkomen, die zonder voor ons erkenbare sociale beteekenis toch een sterk blijvend karakter vertoonen. En hij meent, dat men bij het zoeken naar de herkomst van den samenlevingsdrang bijzondere aandacht zal hebben te wijden, juist aan die meer primitieve maatschappen. Hij noemt in een artikel in ,,Kosmos" als zoodanig het samenblijven van jonge spinnen uit één nest en van de leden eener rupsenkolonie. Hun drang om eikaars gezelschap weer op te zoeken als zij elkaar zijn kwijtgeraakt, is iets zeer opmerkelijks, vooral omdat men, speciaal wat de rupsen betreft, tot dusver niet kan inzien, welk belang zij bij hun samenzijn kunnen hebben, dat bijv. juist tot voedselschaarschte kan leiden. Deegener heeft allerlei proeven gedaan om na te gaan, welke de waarnemingen dezer dieren zijn, die hen steeds weer tot elkaar drijven. Zien doen zij ondanks hun 5 a 6 oogen zeer slecht. Zij zijn wel heel gevoelig voor licht, waar zij zooveel mogelijk naar toe kruipen, maar zij schijnen geen kleuren te onderscheiden en ook geen scherpe beelden van de wereld om hen heen op te vangen. Dat blijkt uit hun gedrag tegenover hun voedsel. Zij moeten dat kunnen betasten om het te ontdekken. Daaruit volgt reeds, dat ook de reukzin niet veel te beteekenen kan hebben. De sprieten, aan welker uiteinde de reukorganen zich bevinden, zijn trouwens weinig ontwikkeld. Rupsen, die men in 24 uur niet had laten eten en die dan ook zeer hongerig bleken te zijn, bracht men in een kooi, waarvan één der wanden werd gevormd door dicht op elkaar gelegde bladen van de soort, die zij het liefst aten. Van die bladen waren zij enkel gescheiden door een blad papier met gaatjes er - in. Wanneer de reuk eenigszins een rol speelde, zouden zij zeker zich aangetrokken hebben moeten toonen door het zoo> vlak in hun nabijheid zich bevindende voedsel. Niets deed zich evenwel voor, dat daarop wees. Smaak, gevoel voor warmte, gehoor, komen volgens Deegener bij deze dieren geheel niet in aanmerking voor hun drang tot gezelligheid. Alleen hun tastzin toont een bijzonder sterke ontwikkeling. Een behaarde rups bezit blijkbaar in elk haar een gevoelig tastorgaan. Het voelen van de aanwezigheid der anderen is blijkbaar de sensatie, die het gemeenschapsgevoel dezer dieren bevredigt, terwijl, als zij bemerken, niet langer de nabijheid der anderen te gevoelen, zij onrustig worden en gaan zoeken. Bij een proef bleek, dat als een 25-tal rupsen werden verdeeld over een grooten tak met vele zijtakjes, zoodat zij geheel gescheiden waren, na één uur tijd reeds een aantal groepjes waren gevormd. Na een uur of vij f was geen enkel der dieren meer alléén en hadden zich in een hoofdgroep 15 individuen weer verzameld. Vaak heeft men gemeend, dat rupsen dit vermogen om elkaar weer te vinden ontleenden aan het feit, dat zij draden spinnen en bij voorkeur de draden van andere rupsen, dieoo een tak ziin achtergebleven, volgen, wanneer zij zich alléén bevinden. Sommige rupsen evenwel verliezen dit vermogen om draden te spinnen na de laatste vervelling. Den drang om elkaar te zoeken en het vermogen om elkaar te vinden behouden zij dan evenwel toch. Die draden mogen dus een hulpmiddel zijn, van wezenlijke beteekenis zijn zij niet. Veel waarschijnlijker is, dat de rythmische bewegingen, welke aan een tak worden meegedeeld door het eigenaardige loopen eener rups, door andere op naburige takken worden gevoeld en dat zij dus ook hier door hun tastzin worden geleid. Tenzij men aan rupsen en ook aan spinnen zintuigen wil toekennen, die ons onbekend zijn en waardoor zij op afstand verbinding met elkaar hebben. Maar dit is een phantastische theorie, zoolang men er geen positieve aanwijzing voor heeft. Zeker is, dat men hier aan het begin van maatschappelijke neigingen bij levende wezens te doen heeft met een voorkeur voor verwanten uit één nest. Bij spir.nen is dat ook zoo. Zijn zij evenwel volwassen, dan gaan zij uiteen en staan zelfs vijandig tegenover elkaar. Meer dan een „nestgemeenschap" heeft men hier dus niet. Is dat werkelijk de aanvang van allen socialen samenhang van wezens van gelijke soort? Het laatste woord is er nog. niet over gesproken. Evenmin als over de vraag wat de hoogst ontwikkelde sociale zin eenmaal nog eens zal kunnen doen bereiken. --- Voor de Jeugd. Een dubbel dozijntje. Vier-en-twintig kind'ren zeggen „grootmoe" tegen juffrouw Schoen; ifoor die allen moet zij zorgen, heeft dus vrees'lijk veel te doen, Koken, breien, naaien, stoppen, — 's avonds pas krijgt zij wat rust, «ls ze al die vier-entwintig eerst maar heeft goê-nacht gekust. In één bed van reuzenbreedte bergt zij al die kind'ren op kijk maar even naar het plaatje, als je denkt, dat ik je fop. Juffrouw Schoen is o, zoo zuinig staaltjes van haar eigen rok, zie j' in 't overtrek der deken, die ze maakte van kapok. Vier-en-twintig kleine guiten zijn eerst zoet in bed gestapt, maar — als grootmoe straks komt kijken, zijn een stuk of zes ontsnapt. Met een kaars moet zij ze zoeken, bromt er ook een beetje bij, tot ze 't dubbele dozijntje weer compleet heeft, op één rij! Hermanna. --- De Jager en de Nachtegaal. Tegen het vallen van den avond verliet een jager zijn woning. Hij sloeg den weg in, die leidde naar de plek in het bosch, waar hij een vogelnet gespannen had. Toen hij zijn doel naderde, hoorde hij heel liefelijk zingen; het was het treurige lied van een nachtegaal, ,,Och jager, bevrijd mij toch uit het net", zong deze. „Dat wil ik wel", antwoordde de jager; „anders zou ik je immers niet in de 'kooi kunnen zetten, die thuis in mijn kamer staat." Nu begon de nachtegaal nog treuriger te zingen. Hij vroeg den jager hem weer vrij in het bosch te laten vliegen. Dat kwam den jager echter als een groote dwaasheid voor. „Waarom zou ik mij dan al die moeite gegeven hebben ? Een man als ik weet wat hij wil en wat hij wil, dat doet hij ook. Je bent nu, mijn gevangene en dat blijf je!" Hierop dacht de nachtegaal: „Och, och, wat een slechte man! Hoe kan ik er voor zorgen, dat hij mij mijn vrijheid teruggeeft?" En toen de jager hem nu uit het net genomen had en hem voorzichtig in zijn hand droeg, begon hij weer te zingen. Ditmaal zong hij: „Ik wil je voor mijn vrijheid wel betalen. Als je mij vrij laat, geef ik je driemaal een raad, die je gelukkig zal maken." „Staan de zaken zoo?" vroeg de jager. „Zeg mij dan je drie raadgevingen! Als zij goed zijn, laat ik je vrij." En het vogeltje zong: „Jammer niet om hetgeen gij verloren hebt." „Verlang niet naar het onbereikbare." „Geloof niet aan het onmogelijke." „Inderdaad", zei de jager, ..je raadgevingen zijn goed." En hij herhaalde ze nog eens bij zichzelf': ,,Jammer niet om hetgeen gij verloren hebt." „Verlang niet naar het onbereikbare." „Geloof niet aan het onmogelijke. 1 ' Daarop vervolgde hij: „Vlieg dan maar weg!" Hij opende zijn hand en de nachtegaal vloog in een hoogen struik, die aan den kant van den weg stond. Nauwelijks zat hij daar echter hoog en droog, of hij begon een ander lied te zingen, een spotlied: „Domme jager, als je geweten hadt, dat ik een edelsteen, zoo groot als een vuist, in mijn keel heb, zou je je nog wel eens bedacht hebben." Toen werd de jager boos. Hij greep naar het vogeltje in de lucht; hij liep het na, toen het wegvloog; hij schold en dreigde; hij riep met luide stem in de richting van zijn huis, dat men hem pijl en boog zou brengen en zei: „Ik zal je wel krijgen en als het vandaag niet is, morgen zeker." „Haha!" zong het vogeltje en nu was het een schalksch vredeslied: ..Hoe lang is het geleden, dat je mijn drie raadgevingen gehoord hebt? Je schijnt ze alle drie al weer vergeten te zijn, 'want ie jammert — om hetgeen je verloren hebt, je verlangt — naar het onbereikbare en je gelooft — aan het onmogelijke! Zie toch eens hoe klein ik ben! 't Is dus onmogelijk, dat ik een edelsteen in mijn keel heb, zoo groot als een vuist." Na dit gezongen te hebben, vloog de nachtegaal dieper het bosch in, zich niet verder om den verbluften jager bekommerend. --- KAMPERFOELIE. Vrij naar 't Engelsch van FREDERIC ARNOLD KUMMER, door T. de R. De vrouw aan de schrijftafel liet haar penhouder even vallen, toen ze den brief, dien ze net gelezen had, overlas. Ze was even in de dertig. In haar warme, grijze oogen was een warme gloed; het was duidelijk merkbaar, dat de taak, die haar gedachten had vervuld, haar diepste gevoel had geraakt. De brief was heel kort. Beste Herbert. Dank voor de bloemen. Ik vermoed, dat ze van jou kwamen. Het was goed van je mij niet te vergeten. Met hartelijke groeten Helen Lippmann. Ze legde den brief vóór zich op tafel neer en kreeg een wit-kartonnen doos, di'» op een laag stoeltje naast haar stond. Erin lagen stukken wit vloeipapier, die een groote bos kamperfoelie bewaarden. Zij legde de takken even streelend tegen zich aan tegen haar gloeiend gezicht. Een schokkend trillen van haar schouders bewees, dat ze een snikken trachtte te verbergen. Ze opende bevend een der laden van haar schrijftafel, nam er een gesneden, ivoren doos uit en opende die. Op een paar brieven lagen acht takken kamperfoelieslingers, verdroogd en verkleurd, maar geurend desondanks. Ze legde ze vóór zich neer in een rijtje — acht mijlpalen, die elk een afgeloopen jaar aanduidden. Toen kuste zij ze één voor één. plechtig bijna, en vol liefde, en voegde nu van den bos naast haar een negende er aan toe. In een lade van haar bureau lag een andere brief; een paar fijn-besehreven vellen. De vrouw nam die op en bergun te lezen met gloeiende wangen: „Liefste, ik ben wel een paar dagen bezig geweest aan dezen brief en zelfs terwijl ik schrijf, heb ik een gevoel of ik dien toch nooit zal verzenden. Misschien schrijf ik dezen alleen omdat de Lente in m'n aderen klopt, en Pan zijn liedjes pijpt in m'n hart. Hij pijpte eens heel helder en heel zacht voor ons, mijn liefste. Ten slotte zal ik nog eindigen met je een anderen brief te schrijven, een leugen, Herbert, heelemaal in den toon en den stijl van mijn leven, dat ook een leugen is, al weet jij dat niet. Zal ik het je zeggen ? Dat is de vraag, die ik dagen lang in mijn ziel heb om en om gedraaid. Er zijn zooveel dingen, die je niet van me weet, die je zelfs niet vermoedde, niettegenstaande je me eens zei mijn meest innigé gedachte te kennen. Dat is nooit zoo geweest, Herbert. Geen man kent ooit de innerlijkste gedachten van een vrouw, "geen man mag ze zelfs kennen, en daarom zal ik denkelijk nooit dezen brief aan je verzenden, al verlicht het schrijven daarvan ook de pijn in m'n hart. Toen ik je voor 't eerst ontmoette in Ivillarney — het is bijna een onmogelijkheid, dat dat al acht jaren geleden is — was ik hongerig, hongerig naar liefde. Och eigenlijk behoef ik je dat niet te vertellen, want jij bemerkte dat direct. Maar hoe zou je 't opvatten, als ik je eerlijk zei, dat ik nu nog even innig naar liefde verlang, misschien zelfs sterker, sinds ik eenmaal de liefde heb leeren kennen en die ik toen heb verloren ? Misschien zou je zeggen, als ik je dat vertelde. dat ik een slechte vrouw ben. Ben ik dat heusch? Ik weet het niet. Als ik dezen brief, nadat ik dien heb geëindigd, samen met al de gedroogde kamperfoelieslingers in .het vuur gooi, zal ik mijzelve misschien 'kunnen overtuigen, dat ik heelemaal nog niet zoo'n slechte vrouw ben, maar een goede, zooals jij altijd hebt gezegd, dat ik was. . Twee jaar vóór ik jou ontmoette, kwam die verwarring in mijn vaders geldzaken. We reisden toentertijd buitenslands. Ik heb je wel eens verteld, meen ik, hoe prachtig royaal mijn vader was. Ik heb altijd begeerd daarin te zijn als hij, niettegenstaande die eigenschap hem zijn fortuin en zijn leven kostte. Toen we terugkwamen nk de krach, trachtte hij door hard werken er bovenop te komen. Maar 't lukte niet; zijn trots was gebroken en vrij plotseling stierf hij, zonder ons iets achter te laten. Mijn moeder had een klein inkomen van zich zelve, ƒ 5000 per jaar. Wat dat voor haar, die gewend was geweest vorstelijk ti leven, beteekende, is niet te zeggen in woorden! Ze deed haar best, maar altijd waren er eindelooze schulden. Soms zat ze mij aan te kijken op zoo'n vreemde manier en dan begreep ik. dat ze hoopte, dat ik met den een of anderen rijken man zou trouwen, die ons uit de moeilijkheden zou helpen. Soms gingen we naar de meren, niet omdat onze gezondheid in de war was, maar omdat daar veel rijke en deftige menschen kwamen en moeder hoopte, dat ik daar een rijken echtgenoot zou vinden. Ik was jong en mooi en had charme —- en ik was immers te koop! hoewel mijn moeder diep verontwaardigd zou zijn geweest, als iemand haar dat had gezegd. En toen ontmoette ik jou. f Ik geloof heusch, Herbert, dat jij, al* ik je niet had ontmoet, het nooit zoo ver zou hebben gebracht, nooit je heerlijk talent zóó zou hebben kunnen ontwikkelen. Misschien ben ik wel alleen geboren om jou te helpen. Ik weet, dat ik in jou leven iets van de groote wereld daarbuiten bracht) die wereld, die jij nooit hadt gezien, waarvan je ternauwernood het bestaan vermoedde. En ja was jong, zelfs nog jonger dan ik was. En je hadt me lief, wanhopig hadt je me lief, met je heele, jonge hart, misschien omdat ik ouder was dan jij en geleefd had. Ik was eenzaam, daar tusschen de heuvels. Het leven was niets meer voor me, omdat, al had ik geleefd, ik toch nooit had liefgehad. Jou heb ik leeren liefhebben.* Een nieuw, nooit gekend gevoel kwam in mijn hart. Dien eersten avond, toen je me kuste in de schaduw van de donkere denneboomen, kwam er ondanks de ontroering groote rust in m'n hart. Ik wist, dat een heerlijk, wonderschoon iets in m'n leven was gekomen. Ik dacht aan jou, je toekomst, en hoe jammer het was, dat jij met al je heerlijke gaven je daar zoudt begraven. Ik besloot je de hulp te geven, die ik wist, dat ik je zou kunnen geven. Ik voelde mezelf veel ouder, veel ervarener dan jij, bijna een moeder. Hoe zal ik ooit dien eersten avond vergeten? Ik ging naar je toe op zilveren wolken en toch dacht ik alleen aan jouw geluk en niet aan het mijne. Ik was stil dien avond. Je zult het je nog wel herinneren, dat je me telkens en telkens weer vroeg je toch te zeggen, dat ik je lief had. En 't was juist omdat ik je zoo liefhad dat ik 't bijna niet kon zeggen. Toen je wegging, had ik mijn hart wel willen uitrukken en het aan jou voeten nederleggen, als dat jou levensgang gemakkelijker zou hebben gemaakt. Toen kwam de groote bos geurige kamperfoelie, die jij, in je lieve hartelijkheid, buiten, op de heuvels, had geplukt. Ik wist, dat je geen geld hadt om te koopen wat je liefde vroeg; je hadt rne immers wel de heele wereld willen geven? „ En daarom ging je naar de groote, vriendelijke bosschen en je gretige handen plukten de geurige ranken en dis groote, bloeiende bos ontving ik, toen ik in bed- lag, droomend van jou en je liefde. Ik hield ze dicht tegen me aan en peinsde erover, wat het leven ons zou hebben kunnen schenken dat we al niet reeds ontvangen hadden. De twee jaren, die volgden, waren een heerlijke, schoone droom. Ik vertelde jo niet, toen de maanden gingen, dat mijn arme moeder met haar ƒ5000 per jaar, eiken dag meer en meer in schulden raakten. Ze had zelfs haar juweelen moeten verpanden, die mijn vader haar gegeven had. Dat is wel de ware armoede. Toen kwam mijn man. Ik geloof niet, dat ik met hem had kunnen trouwen, als ik niet zoo weinig van hem gehouden had. Als er maar iets van liefde of genegenheid voor hem was geweest in me, zou ik hem bij jou hebben vergeleken en hem daarom gehaat. Maar hij was me daarvoor veel te onverschillig. Ik trouwde hem , zooals ik een betrekking zou hebben aangenomen, als een uitweg, meer niet. Herinner je je nog den avond, dat ik bij je kwam en er je van vertelde? Je vertelde hoe hij mij ten huwelijk had gevraagd, en hoe ik jou om raad kwam vragen? Dienzelfden avond had hij met --- RAADSELHOEKJE. Oplossingen der raadsels uit 't vorige nummer. VOOR GROOTEREN. 1. Ik spreek, hoor «och zie daar iemand. (Eekhoorn) Ik ga naar Renkuw, O/denbroek ea Apeldoorn. {Mol) Zij hebben in deze ka mer elkander het laatst gezien. {Merel) 2. Rijksmuseum. Sij's, Urk, rem, kurk, kers, mes. 3. Poot. 4. Ar, ne, Muiden; Arnemuiden. VOOR KLEINEREN. 1. Z?as, cl as, gzs, 7 'as. 2. Marmer, armer. 3. Kar, bonk, el; karbonkel. OM OP TE LOSSEN* VOOR GROOTEREN. 1. Mijn eerste is een dier, dat flink springen kan, mijn tweede is een lichaamsdeel van een visch en mijn derde een verhogen lidwoord, terwijl mijn geheel een jongen is, die flink en hulpvaardig moet zijn. 2, Mijn geheel wordt met 9 letters geschreven en noemt een frisschea drank. 8, 2, 3, 5, 4 noemt een mooi dorp in het Gooi. 9, 7, 3, 1 is een gebouw. 1, 8, 2, 4, 9 is een ander woord voot toon, geluid. 6, 7, 7. 3 is een waterplas. 3 Mijn geheel is een woord dat uit 3 lettergrepen bestaat. Zijn de klinker» in mijn 1ste en in mijn 2de lettergreep een i, dan ben ik een metaal. Zijn deze beide klinkers echter een a dan ben ik een vijand van alle doktoren. VOOR KLEINEREN. 1 Maak van deze letters een stad ta België. eerpnawtn. 2. Met K ben ik een jongensnaam, roet h een hevige windvlaag, met r een bloem, met T een meisjesnaam en met d een bergplaats. 3. Welke scharen worden nooit geslepen F 4. Verborgen meisjesnamen. Kom toch, Mama riep al drie keer! Is het Oostenwind vandaag? De golf van Napels levert een sdhboü schouwspel op. mij gesproken en had ik hem weg gCi.cnden onder voorwendsel, cfa-f ik hoof <3Eijn had en hem den yolgenden dag wel et antwoord zou geven. Hij ging wêg, vol zelfvertrouwen, glimlachend. Wat haatte ik dien zelfvertrouwenden glimlach 1 Ik wachtte, tot achter hem de deur was gesloten en toen sprong ik op en holde naar jou toe, half gek van onrust. Ik wist, dat ik je kwam vragen wat ik had te doen en ik wist ook wat je raad en antwoord zou zijn: trouwen met hem! Met je ƒ30 in de week kon je me niet anders raden. Ik wist, dat je me zeggen xou met hem te trouwen en toch verlangde ik met mijn heele hart, dat jij zou peggen, dat ik van jou was, dat ik bij jou behoorde, dat je me zou vragen desnoods, samen met jou in een dakkamertje te leven en ons eigai eten te koken, in plaats van me te geven aan een man, van wien ik niet hield. Als je dat tegen me hadt gezegd, zou ik je hebben aangebeden, want ik hield van je. Maar ik moest om mijn moeder denken, die onder de schulden zat. En mr. Lippmann had zeker wel een waarde van twee millioen! En ik wist, dat hij naar me verlangde. Als ik zijn hand, zijn arm aanraakte, beefde hij. Ik had dat met opzet eens geprobeerd om te zien wat ik zou doen, als hij zijn gretige armen naar me uitstrekte. En die gedachte maakte me bang en onrustig, gaf me een onbeschrijfelijk gevoel van afkeer, maar dat vertelde ik je allemaal niet, toen ik dien avond bij je kwam. Ik zei alleen: ,,Zal ik met hem gaan trouwen?" Ik moest om mijn arme moeder denken. En jij, lieveling, jij kon me niets anders aanbieden dan — liefde, ondanks het feit van je heerlijk talent, je ambitieuse verlangens en toekomstplannen. En mijn moeder was meer dan tienduizend guldig schuldig! Het was een moeilijke positie. Wat kon ik anders doen? Dien avond gaf je me den raad hem aan te nemen. Ik keek naar je, toen je die woorden sprak. Ik heb me sinds dien dag er altijd over verwonderd, dat je 't zoo kalm kon zeggen, zoo gelaten. Ik gaf hem zijn antwoord en bevend ging ik naar hem toe. Hij wist niets van wat ik voelde. Juist mijn terughoudendheid was mijn attractie. Ik geloof, dat hij me liefhad, zooals zoo'n man kan liefhebben. Hij zei, dat Ik zoo mooi was. En toch, liefste, hoewel we nu al zes jaren zijn p-etrouwd, heb ik toch nooit afkeer voor hem kunnen te boven komen, wanneer hij zelfs maar zijn handen naar me uitstrekt. Ik haat hem, en toch behoor ik hem toe en daarom alleen al moet ik bij hem blijven. Ik denk, dat dat een soort plichtgevoel in me is. Het was hetzelfde Boort gevoel, dat mij terwille van mijn moeder mijn eigen geluk deed opofferen, opdat ik haar leven gemakkelijker zou kunnen maken. Zóó is mijn gevoel tegenover hem. Hij is mijn echtgenoot. Nooit als ik bij hem kwam, heb ik het verlangen in zijn oogen gemist. Het is geen Ëefde. Het is alleen begeeren. Al! jij me aankeek, was die gloed in je oogen een heilige vlam, omdat jij mij heelemaal liefhadt, niet alleen mijn lichaam, ook mijn ziel. Acht jaren lang heb je op den verjaardag van dien wondervollen morgen, toen we elkaar ontdekten, een bos geurende kamperfoelie gezonden. Ik weet hoeveel moeite dat jou, die in de groote stad woonde, ver van de bosschen, moet hebben gekost. Al deze jaren heb ik alleen Êu liefgehad, naar jou verlangd, jou geerd; in gedachten ben ik steeds ontrouw geweest aan mijn echtgenoot, maar dat heb jij nooit geweten. Toen jij mij aanraadde met hem te trouwen, scheen het, alsof alles rustig en gewoon had kunnen doorgaan. Ik heb in al die jaren slee ff; s ééne gedachte gehad — jou weg te rukken uit mijn hart — het is mij niet gelukt. Echte liefde lakt zich niet wegrukken. Nu'weer de verjaardag van dien eer»ten Aprildag nadert, voel ik een vreemde zwakte in me. Ik heb gehoord van je schitterend succes en ik weet dat ik ook daaraan deel heb. En ik verlang er naar bi| je te zijn, met je te praten. Misschien heb je gehoord, dat twee jaren geleden mijn moeder stierf. En ik ben alleen, zoo heel alleen. Ik heb niets anders om voor te leven dan de plicht voor mijn man. Het schijnt weinig. En als ik een goede vrouw wil zijn, moet ik daarmee doorgaan. Dat weet ik en misschien ook zal ik daarom dezen dwazen brief tegelijk met de kamperfoelieslingers in het vuur gooien, niettegenstaande ze elk jaar weer het meest belangrijke in mijn leven zijn geweest. Ik ben benieuwd of je me dezen Aprilmorgen weer.een bos Stuit zenden. Tot nu toe heb je nog nooit «ontbroken. Als ik je dezen brief zend, bel me dan bp of kom bij me. Want ik kan geen dag, geen uur meer zonder je leven. En als ik hem niet verzend, zul je ook niets •weten en zal ik doorgaan met een „brave" vrouw te zijn! Een brave vrouw! God! 's Nachts strek ik mijn armen uit naar de duisternis in verlangen naar jou! Dit is alles dwaasheid. Je zult dezen brief nooit lezen. Je zult er nooit van weten. En toch — als je hier was, zou ik mijn armen om je hoofd leggen en je kussen tot ik van vreugde en geluk zou bezwijmen. De lente is in mijn hart en miin hoofd en alles is in bloei gekomen. Wil je niet komen, liefste, en zien hoe alles bloeit?" * » * De vrouw was klaar met het lezen van den tweeden brief. Gedurende langen tijd bleef ze stil zitten, starend naar de bladzijden voor haar; heete tranen stroomden langs haar wangen. Toen nam ze het kleine brief je op, dat ze korten tijd tevoren had geschreven en herlas dat. ,,Wat een leugen, wat een ellendige leugen 1" j j „Dank voor de bloemen. Het was goed van je ze mü .te zenden!" Z-e leunde ha.ar hoofd in haar handen en keek uit door het open raam. De dag was warm err stil. ,,Kamperfoelieranken", fluisterde ze, ,,die zich om mijn hart hebben geslingerd." Met een haastige beweging nam ze het brief je verscheurde het en gooide het in de prullemand. Tosn kreeg ze den langeren brief te voorschijn, deed dien in een enveloppe en schreef het adres. „Breng dit even weg", zei ze tegen 't binnentredend meisje, dat op haar bellen was gekomen. „Nu dadelijk. Er hoeft niet op antwoord te worden gewacht." Toen het meisje weg was, ging ze achterover in een lagen stoel liggen, lang kijkend naar de boomen met hun zwellende knoppen. Toen, plotseling, stond ze op en nam de frissche, geurige kamperfoelie uit het vloeipapier in de doos; hoe kon ze zoo gedachteloos die zoo lang zonder water hebben laten liggen! Een couvert, dat ze eerder niet gezien had, verborgen als het was tusschen de groote bloementakken, viel op den grond. Haastig raapte ze het op, scheurde het open. „Mijn lieve Helen. Dit zal de laatste keer zijn, dat ik je zal kunnen herinneren aan een bewusten, heerlijken Aprilmorgen. Verleden Vrijdag ben ik getrouwd." De brief viel ongemerkt uit haar handen. Met wezenlooze oogen bleef ze vóór zich uitstaren. Toen belde ze angstig en lang, eenige malen achtereen. „Is de brief al weggebracht?" vroeg ze. „Ja, mevrouw", zei 't meisje met kalme stem, „de brief is een half uur gelerlen weggebracht." ---