Dit nummer bestaat uit DRIE BLADEN Eerste Blad. Nederland in 25 jaren. 1898—1923. V. Niemand ontkent meer, dat in economisch opzicht het bezit van koloniën voor Nederland van het grootste belang is. Deze overtuiging is in de kwarteeuw, die achter ons ligt, inderdaad wel toegenomen. Wellicht houdt dit verband met het feit, dat, practisch gesproken, ons koloniaal bezit zich in dien tijd heeft vergroot. Niet, dat nieuwe deelen aan Oost- of West-Indië zijn toegevoegd, maar dat gedeelte van Oost-Indië, waar over Nederland's invloed zich thans onmiddellijk uitstrekt, is aanmerkelijk grooter dan het was in 1898. Tot op dat oogenblik had onze aandacht zich vooral gericht op Java. Wel had Van den Bosch reeds in het begin der negentiende eeuw voor de ontwikkeling van Sumatra gepleit; was bij Baud eene voorbijgaande belangstelling gekoesterd voor Borneo; bij Rochussen voor Celebes, bij Lansberghe voor de Molukken, maar desniettegenstaande bleven de dusgenaamde Buitenbezittingen tot aan het einde der 19e eeuw voor een groot deel terra incognita voor dè bemoeiingen van ons bestuur. Het is de groote verdienste van Van Heutsz geweest, dat hij, na Atjeh te hebben gepacificeerd, in een vijftal jaren gouverneur-generaalschap wist te volbrengen, dat vrijwel aan alle wenschen is uitvoering gegeven, die in den loop van de negentiende eeuw achtereenvolgens met betrekking tot de Buitenbezittingen zijn geuit geworden. Wel was reeds enkele jaren tevoren een aanvang gemaakt met de uitbreiding van ons gezag over Djambi, ,Korindji en een gedeelte van Midden-Sumatra, maar raast de afwerking van hetgeen daar begonnen was, werd in de gencem.de jaren het overig deel van het eiland in snelle opeenvolging onder direct gezag' gebracht en onze invloed, waar die racds bestond krachtig versterkt. Op Bali, Soembawa en alle meer oostelijk gelegen rootere eilanden werd dit gez?g afboende bevestigd. Celebes werd in die jaren geheel onder bestuursinvloed gebracht, het verwaarloosde deel der Molukken werd bedacht, op Ceram ons gezag bevestigd; daar en op Halmaheira de toestanden geordend. Op Borneo werd aan een langdurig verzet in het midden des eihnds een einde gemaakt, terwijl daarna in den algemeenen toestand in het Oostelijk deel van het eiland zeer veel verbetering werd gebracht. En zelfs Nieuw-Gi'inea, tot voor kort blina volslagen onbekend, werd aan alle zijden binnengedrongen en onderzocht. Wie herinnert zich niet de daarheen ondernomen wetenschappelijke expedities, die met zoo schitterenden uitslag werden bekroond! . Niet alleen in dit opzicht is deze kwarteeuw v^or Oost-Indië merVwanrdig. Zij is het ook om de innerlijke stroomingen, die zich hebben kenbaar gemaakt. Immers, reeds van de jaren 1910 en daarna dateert de oprichting van de Sarekat Islam; thans S. I. genoemd, oorspronkelijk in wezen eene godsdienstige vereeniging, die de algemeene verheffing van het geestelijk en maatschappelijk leven der Inlandsche bevolking ten doel had. De vraag, welke beteekenis aan de S. I. diende te worden toegekend, werd in den loop der eerste jaren verschillend beantwoord; er Waren er, die van haar de aanwakkering tot een Inlandschen opstand vreesden; er waren er, die rustig en bedaard haar verschijnen beoordeelden. Bij het uitbreken van den oorlog in 1914, toen eenige ongerustheid bestond over de houding, door de Inlandsche bevolking aan te nemen, bleek de laatste beoordeeling de juiste te zijn. Dat neemt niet weg, dat de ommekeer, die er daarna in de leiding der S. I. is gekomen, er toe. heeft geleid, dat zich in 1916, 1917 en volgende jaren verschillende groepen vormden in de Inlandsche bevolking, gedeeltelijk op politiek, gedeeltelijk op economisch gebied, die wenschen van nationalistischen aard uitten. Het sterkst kwamen deze gevoelens tot uiting in 1918, toen in Indië bekend werd, wat zich hier te lande in de „week van Troelstra" afspeelde. In Mei 1918 was overgegaan tot de opening van den Volksraad, een adviseerena college, gedeeltelijk uit Europeek:he, gedeeltelijk uit Inlandsche leden bestaande, een eerst begin tot algemeen zelfbestuur, krachtens het ontwerp, door minister De Waal Malefijt verdedigd. In den Volksraad verhieven zich dezelfde stemmen, als in de dusgenaamde Inlandsche beweging waren waar te nemen. De gouverneur-generaal Van Limburg Stirum, wiens beleid zich wel kenmerkend onderscheidde van dat van zijn voorganger, den heer Idenburg, achtte het noodzakelijk om aan deze stroomingen toe te geven; deed beloften tot herziening van de Indische staatsinrichting in democratischen zin, die door de regeering in het moederland niet ge'léel werden bekrachtigd. De herziening der Indische staatsinrichting dan ook, thans aan de orde voor afwerking, bevredigt niet degenen, die autonomie vrn Nederlandsch-Indië op hare plaats achten. Daartegenover staan tal van kenners van het leven der Inlanders, die meenen, dat Indië nog geenszins rijp is voor zelfbestuur; anderen weer die erop wijzen, dat de Inlandsche bevolking van ons uitgestrekt Oost-Indisch bezit geenszins een eenvormig bestanddeel uitmaakt en die pleiten voor eene staatsinrichting naar collectiviteiten. Wat uit deze wisseling van meeningen zal te voorschijn komen, is moeilijk te zeggen. Wel staat vast, dat de dusgenaamde Inlandsche beweging een verschijnsel is geworden, waarmede rekening valt te houden. De radicale concentratie, die thans de extremistische elementen vereenigt, schijnt meer kwaad dan goed te doen; Boedi Oetomo, de vereeniging van Javaanschen adel, schiint eene onverwachte zwenking naar links te malten. Dat eene zekere opleving van de nationale gedachte zich in Indië doet gevoelen, valt niet te weerspreken. In dit verband dient herinnerd, dat gedurende deze kwarteeuw meermalen de wenschelijkheid is betoogd, laatstelijk door gouverneur-generaal Van Limburg Stirum zelf, dat de kuning.n hare koloniën zou bezoeken. De vei wezenli j kmg van dezen wensch is tot dusver op f inancieele bezwaren afgestuit. Het economisch beeld, dat Indië vertoont, is een geheel amier dan aan het begin dezer 25-jarige periode. Wel had men toen de eere-schuld-theorie van Van Deventer vrijwel aanvaard; men erkende, dat Indië niet meer mocht dienen als middel om aan het moederland groote batige saldi te bezorgen. Maar er was noe geen eigen Indische financieele politiek ; deze is eerst later gekomen. Zelfs heeft het geduurd tot tijdens den oorlog, voordat de eerste eigen Indisch e leening overigens met succes werd geëmitteerd. De ontvangsten en uitgaven voor Indië, die in 1900 resp. bijna ƒ 152 en ruim ƒ 14G millioen bedroegen, waren reeds in 1912 tot resp. ƒ270 en ƒ 269 millioen gestegen, ma&r bleven dus in evenwicht. Dit evenwicht van inkomsten en uitgaven is in de pariode dat Van Limburg Stirum aan het bewind was, sterk verbroken; de begrooting b.v. over 1920 liet een nadeelig saldo van ruim ƒ150 millioen, die over 1921 van ruim ƒ 130 millioen. De schuld, ten name van Indië, is dan ook tot ƒ 1200 millioen gestreden. De financ:eele toestand werd bij het aanvaarden van het gouverneur-generaalschap door mr. Fock niet zonder zorg beschouwd; intusschen heeft zich ook in Indië het parool der bezuiniging doen hooren en schijnt men op den goeden weg orn in 1025 een sluitend budget te krijgen. De .vraao- of al dan niet onder hef goiiv^rneur-generaalschaö van Van Limburg Stirum te royaal is geleefd; te veel is voldaan aan wenschen, op zichzelf hoogst nuttig, zeer te verdedigen, maar alleen dan, wanneer de daarvoor noodige middelen beschikbaar znn, is nog steeds eene strijdvraag. Dit dient erkend, dat deze 25-jarige periode aanleiding heeft gegeven tot een drietal zeer merkwaardige gouverneur-generaalschaooen: die achtereenvolgens van Van Heutsz, van Idenburg en van Van Limburg Stirum, ieder op zichzelf wel geheel verschillend te karakteriscercn. De vijfjarige periode van mr. Fock zal vermoedelijk als die der bezuiniging en tegelijk van die der consolideerin? bekend staan. --- BINNENLAND. WARENWET. In ,,De Nederlandsche Nijverheid" schrijft de heer S. A. M(aas) een artikel over de wijziging der warenwet 1919. Een toelichting van het wetsontwerp motiveert de billijkheid om winkeliers en anderen te doen bijdragen iif de kosten die een onderzoek van de waar met zich meebrengt. Art. 23a zegt o. m.: Blijkt bij het onderzoek van de waar of van het monster, dat er aanleiding is tot het maken van bezwaren, dan geeft dt? directeur van den keuringsdienst daarvan kennis aan den belanghebbende. Deze is gehouden tot betaling van een vergoeding, waarvan de directeur mededeeiing dat bij de kennisgeving. Bij al gemeenen maatregel van bestuur wordt een tarief voor de vergoedingen vastgesteld. De heer M. meent dat deze betaling, die afhangt van het oordeel van den controleercnden ambtenaar, het karakter van een boete heeft. Hij schrijft: Het druischt in tegen de beginselen onzer staatsinstelling aan een controleerend ambtenaar de bevoegdheid tot boeteoplegging te geven, maar wie de mentaliteit orzer directeuren van keuringsdiensten (enkele uitzonderingen daargelaten') kent, begrijpt, hoe lichtzinnig Let zou zijn juist hun die bevoegdheid te geven. En tot dusver was er reden te veronderstellen, dat men ook aan het ministerie van arbeid, handel en nijverheid die mentaliteit kende en geneigd was ermede te rekenen. M^ar ook al hadden de directeuren van keuringsdiensten zich grooter reputatie van bezadigdheid verworven dan helaas nog het geval is, dan nog ware het ontoelaatbaar hun, als controleurs, als opsporingsambtenaren, rechterlijke be voegdheid te verleenen. Overigens gelden tegen dit wetje a fortiori de bezwaren tegen de laatste wijziging van de stoomwet aangevoerd T-ïet is geen bez"ini"-jng als de staat de kosten van overheidsbemoeiing legt od pa.rticulie r e schouders. Fn b''t is de s1echt c t dankbare belastingheffing om aldus het bedrijf te belasten. NEDERLANDERS IN DUITSCHLAND. Voor een der rechtbanken te Eerlijn had zich de Nederlandsche koopman Deppe te verantwoorden wegens diefstal van een auto, meldt het ..Hbld." De zaak is van bijzonder belang omdat ze een voorbeeld geeft van de schan j delijke wijze waarop een zekere cate gorie van handelaren in Duitschland ver toevende vreemdelingen trachten te exploiteeren. Deppe had op 31 Juni van het vorige jaar krachtens een schriftelijke overeenkomst bij de autofabriek H. M. Beyer een wagen gekocht voor 350.000 Mark.; leverbaar binnen veertien dagen. De koopprijs werd onmiddellijk na den koop in contanten betaald, doch de levering van de auto liet op zich wachten. Toen Deppe in September van Beyer de levering eischte, verklaarde de fabrikant, dat hij, in verband met de intusschen ingetreden stijging der loonen enz. de auto alleen tegen betaling "an e°n toeslag van 150 % zou afleveren. Deppe protesteerde daartegen en liet bij een proefrit den wagen naar zijn garage brengen. Eenige dagen later werd hij van zijn bed gelicht door beambten der crimir.eele" politie en gearresteerd op grond dat hij de auto zou hebben gestolen. Deppe verklaarde zich bereid, de ge eischte som bij te betalen mits Beyer hem een bewijs gaf dat hij de eigenaar was van de auto en hij dus het recht had den wagen te laten wegbrengen. Desnietemin werd het proces doorgezet en Deppe in eerste instantie — ofschoon het O. M. vrijspraak requireerde — veroordeeld wegens diefstal tot zes maanden gevangenisstraf. In hooger beroep vroeg de veidediger niet alleen vrijspraak van zijn cliënt, maar ook dat de kosten van de verdedi ging' van dezen ten onrechte zoo zwaar beschuldigden Nederlander zouden komen ten laste van den staat. Het O. M. sloot zich in hoofdzaak bij dit ver zoek van de verdediging aan en dorechtbaiik sprak den beklaagde dan ook vrij, met bepaling dat de staat de kosten der verdediging zou dragen. VLIEGTUIGEN VOOR INDIc. De heer Van der Voort van Zijp heeft aan den minister \an koloniën ge vraagd of het dezen bekend is, dat door de N. V. Nedcrlandsche vliegtuigenfabrick op 1") Maart een offerte is gedaan aan Indie, betreffende de levering van een verkenningsvliegtuig, en waarop tot heden geen antwoord is ingekomen. Op een aanbod van genoemde firma, die voor eigen rekening een toestel van het daarvoor in aanmerking komende type naar 1'ndie wilde sturen, opdat dit ter plaatse zou kunnen worden beproefd, js niets vernomen. Of het juist is, dat terwijl over 1922 24 Engelsche vliegtuigen zijn aangekocht, men voornemens is voor het jaar 1924 voor Indic 19 vliegtuigen bij Fransche fabrieken aan te koopen. Of aan de N. V. Nedcrlandsche vlicgtuigenfabriek gevraagd is offerte uit te brengen voor de verschillende typen, en zoo niet, of dg minister dan bereid is, alvorens tot bestelling in Frankrijk over te gaan, de Nedcrlandsche firma alsnog daartoe in de gelegenheid te stellen. Of bij aanschaffing van nieuw vliegtuigmaterieel voor Indië overleg wordt gepleegd met den rijksstudiedienst voor luchtvaart, gelijk die door de departementen van oorlog en marine geschiedt. Zoo neen, of de minister dit overleg wil bevorderen. SPAANSCH BEZOEK. Gisteren is te Amsterdam aangekomen het Spaansclie opleidingsschip „Cataluna", met een groot aantal adelborsten aan i>oord. 'Ier begroeting begaven zich spoedig na aankomst aan boord de havenmeester Van de Pall, mr. S. J. van Lier, directeur der afd. alg. zaken ten stadhuize, de lieer E. Beltran y Maurique, consul van Spanje en de heer L Emmeriks, vice-consul van Spanje. Officieele bezoeken werden gewisseld tusschen den commandant en de stedelijke en maritieme autoriteiten. Vanpchtend bood de heer Van de Pall de officieren een tocht door de havens aan, terwijl 's avonds de officieren de gasten zijn van liet gemeentebestuur. Dinsdag vertrekt het opleidingsschip weer. DE HARDERWIJKSCHE EMIGRANTEN. Onlangs gaven we een bericht waarin het Nedcrlandsche consulaat te Brussel de geruchten over een slechte behandeling van de Harderwijksche arbeiders voor Frankrijk tegensprak. Het Tweede Kamerlid Smeenk, die den minister van buitenlandsche zaken over het geval interpelleerde kreeg van dezen de volgende inededee! i ng : Op Zaterdag 26 Mei meldde zich op het consulaat te Antwerpen IJ) Nedcrlandsche arbeiders aan, met verzoek oni teruggezonden te wor-' den naar Nederland. Zij deelden mede, afkomstig te zijn van Harderwijk, Nunspeet en omstreken en dat zij te Zwolle waren aangeworven door een agent om in Frankrijk te gaan werken. De wervingsagent zou zich te Soissons bevinden en hen daar opwachten om ze over te geven aan een landbouwer aldaar, die hen in dienst zou nemen. Volgens hun zeggen zouden zij dier. wervingsagent niet te Soisons hebben aangetroffen,en zouden zij, met het geld, dat zij nog bij zich hadden, gespoorn zijn tot Hirson, vanwaar zij te voet ovei Brussel en Antwerpen naar Nederland zouden terugkeeren. Ofschoon zij er niet naar uitzagen, beweerden zij, dat zij in de open lucht geslapen hadden en geen geld meer hadden om eten te koopi n. ' Aangezien deze personen niet in liet bezit waren van eenige papieren of eenig bewijs, waaruit de consul-generaal kon afleiden, dat hun verhalen waarheid he vatten, meende de heer Ruys hen te moeten afwijzen. Een hunner, die als woordvoerder optrad, zeide, dat zij daarmede geen genoegen namen en niet zouden weggaan. Zij bleven dan ook op de k;>"celarij zitten. Tegen het sluitingsuur deelde de consnl-generaal hun nogmaals mede, dat hij r>:~ts voor hen kon doen en verzocht hun het gebouw te verlaten, v Op een weigerng hunnerzijds werd de politie verzocht h t lokaal te ontmimen, waaron 2 poli tie? genten verschenen, die hun verroesten heen te gaan. Aan dat verzoek wed dadelijk gevolg- gegeven en kalm verlieten zij de kanselarij. Van een hardbi«cli