DELFTSCHE COURANT van Woensdag 4 October 1922 81e Jaargang. No. 232 Tweede Blad. De sprekende film. (Van onzen Berlijnschen Correspondent). (Nadruk verboden). 0' ^Nadruk verboden). B e r 1 ij n, 19 September. entert de bewegende beelden der cine.raplnsche apparaten over het doek ojatogw. ebben ta il ooze menschen zich "urt orobleem beziggehouden, hoe ® rt He füm die zich aan het oog veracou ^tiscli zou kunnen aanvullen. 2°, «luidlooze bewegingsbeeld werd i^'/als iets onvolkomens gevoeld en b ü de eerste projecties nam men de ,,rkbegeleiding te hulp. Maar als 5 J stond toch altijd voor oogen een ' ^rndine, waardoor het mogelijk zou ^eeelijk met het optische beeld ook klanken van 't voorgevallene, de «k der optredende menschen op te SJfen en weer te geven. jfLst probeerde men het daardoor, dat .,n trramophoon met de cinematograph verbinding werd gebracht. Wij allen Jf runden ons reeds van jaren terug derelijke proefnamen, die ten slotte niet doorgezet ' rtljike proetnamen, die ten sioue mei Sooreezet konden worden, omdat de lintrige beeldenreeks en de plaat van reluidgever het tot geen ..synchrooitot . K een gelijktijdigheid van weerSive dér gebeurtenissen konden brengen. p deze manier ging het dus niet; en de «imnders zochten naar nieuwe meer bebouwbare methodes. Thans schijnt men h«t doel eindelijk nabij te komen. Eenige oaanden geleden trad in Zweden de inwnieur Sven Berglund met zijn .,Phofophon" op en zoojuist hebben in Berlijn 8 jonge Duitschers, de heeren Hans Vogt di. Io Engl en Joseph Massolle het resultaat van langjarige proefnemingen naar buiten bekend gemaakt. Op een matinee demonstreerden zij hun uitvinding en verwekten algemeene verbazing bij de «noodigden, uit alle kringen der Duitsche hoofdstad, waaronder Albert Einstein met gespannen aandacht de merkwaardige gebeurtenis volgde, die zich hier afspeelde. Het doek gaat opzij en een bekende Berlijnsche tooneelspeelster wordt zichtbaar. Zij spreekt een proloog en nauwkeung overeenkomstig de bewegingen van den mond en van het geheele gelaat worden de woorden, zinnen en verzen hoorbaar. Nog is de absoluut natuurgetrouwe weergave van de menschelijkej , jpraak niös 'fysreikt. De woorden klinken,;, alsof meiJcen valsch gebit of een paar steentjes in den mond heeft, de sisklanken komen nog niet goed tot hun recht. Maar men verkrijgt niettemin den indruk van een volkomen samentreffen van beeld en klank en na weinige seconden gelooft men niet meer een photographische gestalte te zien, maar een levend mensch te hooren spreken. Veel beter gelukt 't experiment nog met instrumentale muziek. Weliswaar niet bij alle instrumenten. Het klavier b.v. klinkt nog wat dun en metaalachtig. Maar een cello-voordracht, een vioolstuk, een klarinet-solo of een voordracht met de xylophoon werd tonder eenige fout, met verbluffende echtheid en bedriegelijke natuurlijkheid weergegeven. Het is niet te veel gezegd: men beeft Werkelijk de illusie, in de concertzaal te zitten. Verscheidene andere. vertooningen |aven echter minder goede resultaten, "rènes uit een één-acter van Heyermans; "De brand in de Jonge Tan'' waren nog n >et duidelijk genoeg, hoewel men niet s 'echts de woorden van den acteur, doch °ok de voetstappen, het toeslaan der deure n, de bel van den rechter (het stuk speelt zich af voor de rechtbank) kan 0 °ren. Pij een zaneeres liet het apparaat 0ns °ok eens geheel en al in den f^teek. Daarentegen was de uitwerking van de proloog uit de „Paljas", die door den zanger Bronsgeest gezongen werd, verrassend, slechts een kleine klankversterking bleef hier te wenschen over. Vergemeene bewondering.- Het gepiep van tooningen met dieren gaven reden tot aleen klein varkentje, dat eenman n zijn arm houdt, het geblaf van een hond en het krassen van zijn nagels op de houten bank, waarop hij staat, klinkt als absolute werkelijkheid. De onbewustheid der dieren draagt daartoe veel bij. Hier voor.al zijn beweging en klank volkomen één geworden; deze proefnamen leveren het bewijs, dat de utvinding der drie heeren niet slechts op den goeden weg is, maar ook reeds als met succes bekroond is te beschouwen. De techniek dezer uitvinding is wel is waar gecompliceerd genoeg. De ,,acoustische film", zooals zij genoemd wordt, had niet slechts een vraagstuk, maar een heele serie problemen op te lossen. Allereerst moeten de van de scène uitgaande geluidsgolven in electriciteit veranderd worden, om hen dan in licht om te zetten. Tot dit doel werd een bijzondere, op een nieuw physikalisch principe berustende! microphoon, de z.g. ,,lcathodophon" uitgevonden. De daarin optredende electrische stroomen. die met de grootste nauwkeurigheid met de geluidsgolven overeenstemmen, worden dan door een, met bijzonder geconstrueerde kathodenleidingen uitgerusten versterker op die sterkte gebracht, die voor de optische lamp noodig is. De lichtwerkingen dezer lamp worden da-u door een spleet op het loopende filmlini aan de zijde der beeldenreeks gephoto grapheerd, waardoor de in licht omgezette geluidsgolven evenals het optische beeld op het negatief en het positief der film wordt uitgedrukt. De techniek der reproductie is evenzoo kunstig gevonden: het omzetten van de inwering op het negatief in licht, dit weer in electriciteit. en ten slotte de electriciteit weer in geluid. Geen phonograph is hierbij behulpzaam, doch een langs electrischen weg in trilling gebracht membraan doet de overdracht der klan ken plaats hebben. Men kan zich voorstellen hoeveel moeilijke en langdurige laboratoriumarbeid er noodig was om al deze combinaties niet slechts uit te vinden, doch ook het in elkaar grijpen en nauwkeurig functioneeren er van tot stand te brengen. De omvang van dezen arbeid mag daarnaar afgemeten worden, dat de drie uitvinders meer dan 150 Duitsche en bijna 300 buitenlandsche patenten moesten aanvragen om de wettelijke bescher-, ming te verzekeren voor hun geheele serie uitvindingen. De buitengewone practische bruikbaarheid van de uitvinding berust .vooral daarop, dat beeld en klank op hetzelfde celluloidlint gebracht zijn, waardoor zij dus onverbrekelijk verbonden blijven en daardoor bij- de opvoering een gelijktijdigheid waarborgen, die niet verstoord kan worden. Het is een klein wonder, wat hier volbracht is. Zonder meer is het ook mogelijk de acoustische film in elke bio=coop op te voeren. Want overal kan men de daarbij noodzakelijke klankreproductie-installatie met het projectieapparaat in verbinding brengen, overal kan men ook achter het doek de reproductie-installatie opstellen, die door een electrische leiding met de cabine verbonden is en elke gewenschte geluidssterkte kan te weeg brengen. Hoewel het systeem in zijn geheel in vele opzichten nog voor verbetering vatbaar is, twijfelt in Berlijn toch geen vakman, die deze eerste opvoering biigewoond heeft, er aan, dat deze correcties ook gelukken zullen. Men mag in de energie der uitvinders vertrouwen stellen en mag gelooven, d^t zij niet zullen ruften, voor de laatste fout terziide gesteld is/ Als men terugdenkt aan de eerste cinematografisch" opvoeringen en zich d<* slechte, onvolkomen en door wonderlijke storingen onderbroken beelden herinnert, die daarbij op het doek verschenen en als men dan denkt aan de grootsche ontwikkeling der optische film in de laatste 10 jaren, dan krijgt men de overtuiging, dat ook de nu ten doop gehouden sprekende film" de kinderschoenen gauw ontwassen zal zijn. Dan echter beteekent de uitvinding van Vogt, Engl en Marsolle een omwenteling op het gebied der cinematographie. Niet alleen dat geheel nieuwe opvoeringsmogelijkheden ontstaan, dat bioscopen in kleine plaatsen zich geheel en al de muzikale begeleiding besparen kunnen, dat een nieuwe bekoring voor deze eeuw der techniek ontstaan is — maar ook voor de wetenschap en het onderzoek naar menschen en hun kunst kan deze uitvinding onberekenbare gevolgen met zich slepen, als men later daadwerkelijk in staat is de verschijning en de stem van een groot man, een redenaar, een tooneelspeelster, een zanger, gestalte en spel van 'n bekend musicus tegelijkertijd documentair vast te houden. Wellicht zal men ook op deze wijze in de toekomst eens er toe komen, dat men in elke kamer met de geschikte electrische aansluiting een concert of een klein tooneelstuk kan doen plaats hebben! In elk geval is het principe, waarnaar n^n zoolang zocht, gevonden. Het is gelukt de klankweergave van alle knarsende bijgeluiden der phonograaf te bevrijden en nog maar weinige stappen behoeven gedaan te worden die nog wel zeer moeilijk kunnen zijn of de kunst om natuurgetrouw het werkelijke leven uit te beelden en voor de toekomst vast te houden, heeft een nieuwe overwinning behaald. Dr. MAX OSBORN. --- BINNENLAND. HET SPOORWEGPERSONEEL. I.n de gisteren te Utrecht gehouden conferentie tusschen de vertegenwoordigers der vijf erkende organisaties van spoorwegpersoneel en de directie der Nederlandsche spoorwegen deelde laatstger. '.'inde mede, dat z aan den loonraad zou voorstellen met 1 Januari a.s. een loonsverlaging in te voeren van %, met gehandhaafd premie-vrij pensioen. De directie was evenwel bereid op verzoek van de organisaties in plaats van deze loonsverlaging over te gaan tot invoering van pensioenkortingen en wel: 5% % van de eerste ƒ3000 salaris, vermeerderd met 8 °/„ van het geheele salaris Dit zou echter op verzoek van de organisaties moeten geschieden, opdat der directie geen verwijt kon treffen, bet premie-vrij pensioen te hebben aangetast. Vast staat, dat binnen een jaar, hoe de bedrijfsuitkomsten ook moeen zijn, niet over verslechtering van het loon zal worden gesproken. Verder deelde de directie mede, dat het in de bedoeling ligt, het dienstvervoer (D.O. 120) af te schaffen. Het vrij-vervoer bliift evenwel onaangetast. Het antwoord der organisaties wordt vóór 1 November a.s. ingewacht. HET HALFJE. In navolging van De Nederlandsche Bank, zal ook de Nederl. handel-maatschappij, ten einde den hal ven cent admini-tratief geleidelijk te doen verdwijnen, ingaande 1 October 1922 elke opdracht tot vergoeding, uitbetaling of anderszins, onder welken vorm ook — behalve voorloopig die ten behoeve van de i c ta"t der Nederlanden — uitgevoerd worden zonder den eventueel daarbij genoemden halven cent. Ook zal deze verantwoording, die de N. H. M. van dien datum af doet, onverschillig van welken aard zij moge zijn, geschieden zonder een eventueel in het betreffende stuk voorkomenden halven cent. OPGRAVINGEN BIT AMERSFOORT. Op de heide tusschen Soest en den Utrecht=chen weg bij AmersfooA zijn onder leiding van den heer H. Martin eenige grafheuvelen opgegraven. Reeds hadden opgravingen van den heer P'eyte eert'ids directeur van 's rijksmuseum van oudheden te Leiden, aangetoond, dat men hier vermoedelijk met een ,neolithisch monument" te doen had. Op initiatief van den heer Croockewit, conservator van het museum Flehitè te Amersfoort, zijn nu die opgravingen weder aangevangen. Een tweetal fraaie urnen, gevuld met beenderen en houtskool zijn ^eeds gevonden. Ook het grondonderzoek heeft verrassende resultaten opgeleverd om trent den bouw van den grafheuvel.: Deze bestond oorspronkelijk uit een lichte welving van den grond, een pl.m. 11 c.M. dikke zandgrondlaag, waarop een humuslaag van ongeveer 9 c.M. Om dit heuveltje was een breede greppel gegraven, aangeduid door een steenkrans. Uit de gemaakte rechte doorsnede is dit alles duidelijk te zien. Ook zijn plaatsen teruggevonden, waar de lijken werden verbrand. Men vindt hier nog tal van urnen en ook losse beenderen, die niet in urnen zijn bijgezet. De urnen zijn cylindervormig en van grof aardewerk en behooren thuis in de groep van Bataafsch aardewerk. Zij werden vrijwel geheel gaaf te voorschijn gehaald en zullen overgebracht worden naar het museum Flehite te Amersfoort. Het zuidelijk deel van den heuvel is bijna geheel ontgraven. Alles is nauwkeurig in kaart gebracht en zal bovendien in de kadastrale kaart worden aangeteekend. Het terrein is geheel afgezet en niet voor publiek toegankelijk. Door te trappen op de afgravingen zouden belangrijke eregevens verloren gaan voor de verdere blootlegging van dit Batavengraf. --- KERK EN SCHOOL. Boeken wurmpjes. In ,, Daily Mail" schreef een onderwijzer eenigen tijd geleden, dat kinderen, die te veel lezen, en gebrek hebben aan de natuurlijke jeugaige animale energie. Het zou verkeerd zijn, zulken kinderen alle lectuur te verbieden, maar verstandige ouders moeten hier grenzen weten le stellen. Als eenige middel wordt dan aanbevolen het land te genezen door het tegengestelde, n.1. liet aan het schrijven te zetten. Duizenden kinderen verslinden heele stapels* Doeken per jaar, maar als die uit zijn, is er niets van blijven hangen. In den geest der kinderen zwerven nevels rond van vage emoties en herinneringen, waarvan geen enkele vasten vorm wil aannemen. Dit blijkt duidelijk, als &e een kind weten over te halen, eens iets te schrijven over een boek, dat het gelezen heeft. Maar de oefening in het goed lezen, noodig voor het maken van een opstel over een boek, komt het vermogen tot vasthouden van den inhoud ten goede. De schrijver meent, dat de meeste jeugdige boekenwurmen er zonder moeite toe gebracht kunnen worden, zelfr verhalen te gaan schrijven over stof die hen boeit. Die onderwijzer weet zeker niet, dat er in onzen tijd al veel te veel geschreven wordt, en dat het zou zijn den duivel uitwerpen door Belzebub, de boekenwurmen ook nog aan het schrijven te brengen. Overigens is het wel zoo: wie aan het schrijven gegaan is, leest veel minder. Al was het alleen maar, doordat hij nu wel zoowat weet, hoe een boek of een verhaal tot stand komt. Tegen veel lezen — en vooral tegen ver derende lectuur en tegen groen-enrijp-lezen is al meermalen, zelfs in de • dagen van Justus van Effen, gewaarschuwd. Zichen, de bekende psychiater, heeft bij op lateien leeftijd uitgebroken neurosen meermalen resten van verwilderde jeugdlectuur gevonden. Lezen is dus voor lang niet alle kinderen een onschuldige tijdpasseering. --- MILITARIA. V r ij willige afvloeiing. De ,,Avp." deelt mede, dSt het in het voornemen van den minister van Oorlog ligt binnenkort een legerorder uit te vaardigen, waarin de wachtgeldregeling voor het militair personeel zai zijn vastgesteld om daarna ieder in de gelegenheid te stellen mededeeling te doen dat ontslag uit den militairen dienst, onder toepassing van deze wachtgeldregeling wordt verzocht. Alleen voor het geval dat geen voldoend aantal vrijwillig den dienst zal verlaten, zou tot de gedwongen afvloeiing worden overgegaan. --- WETENSCHAP EN KUNST. Een kinderschouwburg Ta Genève bestaat sedert een jaar of tien een kinderschouwburg, waar gespeeld wordt door en voor kinderen. De stichter is Frank Choisy, directeur van het Conservatoire poplaire. De troep heeft een eigen theater met 150 zitplaatsen, decors en costumes, een orkest met dirigent en muzikanten, een koor, acteurs, dansers en dan se resten ;*De kleine artisten zijn allen tusschen de 10 en de 16 jaar. Hun repertoire bestaat uit verscheidene werken. De j>ers te Genève roemt het spel van de kleine acteurs als voorbeeldig voor de groote. De leider Vcin den troep gaat van de overtuiging uit, dat er in het kind van nature tooneelbegaafdheid schuilt; het is vlug van aannemen, sterk van geheugen, bewegelijk en spontaan. Het heeft schik in zijn rol en beleeft de situatie met ernst en overgave. Eigenaardig is dat de jonge acteurs zich niet grimeeren; alleen in hoogst noodzakelijke gevallen wordt van dezen regel afgeweken. De troep van Frank Choisy is niet permanent; ieder jaar valt er een gedeelte af en worden nieuwelingen aangenomen. Opgravingen. In samenwerking met de directie van het rijksmuseum van oudheden te Leiden werden volgens de ,,De Maasgouw" door het provinciaal geschied- en oudheidkundig genootschap in Limburg in de maanden Juli en Augustus interessante opgravingen gedaan. Te Ubrachtsberg werden in het Stockveld bij Colmont de overblijfselen blootgesteld van een eenvoudig Romeinsch landhuis met binnenplaats, kelder en gemetseld putje. Te Grevinbicht werd oud metselwerk onderzocht, dat bij graafwerk in den boomgaard van wethouder Cörvers was aangetroffen. In verband met de bouwresten en de fragmenten van aardewerk, die uit Romeinschen tijd op het terrein werden aangetroffen, meende men aanvankelijk, dat het metselwerk den binnenkant vormde van den toren van een Romeinsche versterking (castellum). Bij het nagraven bleek echter, dat het metselwerk afkomstig was van een breeden put en dat de zware zandsteenen, die erbij verspreid lagen, gediend hadden om den put af te sluiten en het puthuisje te dragen. Te oordeelen naar het gevonden aardewerk dagteekende het uit de tweede eeuw van onze jaartelling. Een wetenschappelijke beschrijving der vondst zal weldra elders verschijnen. De meest belangrijke opgraving had plaats in het Ravenbosch (gemeente Houthem\ De Romeinsche gebouwresten die er in den grond zaten, waren zoo omvangrijk, dat ze dit jaar niet in hun geheel konden blootgelegd en onderzocht worden. Daarvoor schoten tiid en geld * te kort. De noodige maatregelen werden echter getroffen, dat a.s. jaar de opgraving zal kunnen voltooid worden. Is de aarde ouder dan de zon? Prof. A. W. Bickerton heeft in, een lezing in de ,,Royal Botanie Gardens" te Londen de ongewone meening uitgesproken, dat de aarde ouder is dan de zon en ouder dan de tegenwoordige structuur van het heelal. Volgens zijn meening was de zon ontstaan uit een botsing van twee vroeger, bestaande lichamen, welke beide een enorm groot aantal meteoorsteenen, planeten en andere lichamen, die om hen draaien bezaten. Zonne-vlekken werden waarschijnlijk veroorzaakt door meteoren, die de oppervlakte van de zon troffen, Prof. Bickerton, die op het cogenblik 80 jaar is, was dégene, die de theorie over de geboorte van sterren-systemen lanceerde. Toen hij zijn denkbeelden over dit onderwerp in 1902 publiceerde, was hij hoogleeraar aan het Canterbury College, Nieuw-Zeeland. De senaat van dit lichaam vond zijn theorieën te revolutionnair getint; hij werd practisch voor de keuze gesteld tusschen zijn theorie en zijn professoraat, waarvan hij het eerste gekozen heeft. --- Feuilleton. Het tragisch lot van Nicolaas II en zijn gezin (Dertieg jaren aan het Russische hof) laar het Fransch van Pierre Gilliard. 29 grJe 611 , dan °°k de katastrophe plaats ren - 1 '' den Z 'J dagen van onzegbaj r , ,' ln £ s t doorleefd. En de keizerin moest dr e J 1 ar 'eed wel onweerstaanbaar ge* , Wordcn een zedelijke steun te 5i el "*j hem, in wien zij toen reeds tiaar £ den re( lder van haar zoon zag, Volk, j den vertegenwoordiger des land ' Pn J 1 van gezondene om Rusuit n P „ en .tsaar to redden, 't Was niet ^veer| S ° 0nlijk cerzuc ht — zooals men Zich iiipf ^ tlc keizerin begonnen was ^eneii l??'''* 0 '* te laten. De beweegleti Zui ' e ' laar daartoe brachten, wataar ec i,? r oeri gevoelszaak. Zij aanbad ^ er ïfi?nnH§ enoo ' ; zooa ' s zU haar kinderen dijden en haar behoefte zich te «eiöos. ir,, n Z 'J liefhad, was grenïer „5 ar eenige wensch was den kei111 Biet IJ 1 zware taak bij te staan en ° Ve rtuir,'| n r . raa(, gcvingen te helpen. ? et) ige re,, j alleenheerschappij de . an 4 Pa s ,f' :n,lg8V0r mwa s. die voor RusJ" de tii.'t Waa de keizerin van meening, v® 8 Ho» nt v , oor groote liberale conoesv,, ar oordoJi Waa aangebroken. Naar 9 Peranr!»®ll een een tsaar, in 0n alle macht was vereenlgd, in staat de onontwikkelde massa van het Russische volk het leven ie wekken. Zij was overtuigd, dat voor den moujik de keizer de symbolische verpersoonlijking was van de eenheid, de grootheid en den roem van Rusland, het hoofd van den staat en de gezalfde des Heeren. Aan die onschendbaarheid te raken beteekende een aanslag plegen op het geloof van den Russischen boer, beteekende het gevaar te loopen om het land aan de ergste rampen prijs te geven. De tsaar moest niet alleen regeeren, hij moest onbeperkt heerschen met vaste en krachtige hand. De keizerin legde in den nieuwen plicht, dien zij op zich genomen had dezelfde toewijding en dapperheid, maar, helaas l ook dezelfde verblindheid aan den dag, die zij getoond had in den strijd om het behoud van haar kind. Zij bleef zichzelve getrouw in haar dwaling. Overtuigd — zooals ik reeds eerder opmerkte — dat het vorstenhuis slechts steun zou vinden bij het volk en dat Raspoetin de uitverkorene Gods was, — had zij de heilzame uitwerking zijner gebeden niet ondervonden tijdens de ziekte van haar zoon? — geloofde zij, in haar onbeperkt vertrouwen, dat deze eenvoudige boer den bijstand van zijn bovennatuurlijke voorlichting moest verleenen aan nem, dio het lot van het tsarenrijk in handen had. Doortrapt en geslepen als hij was, waagde Raspoetin slechts met grooto voorzichtigheid in politieke dingen ^aad te geven. Hij zorgde steeds volkomen op de hoogte te zijn van alles, wat aan het hof voorviel en omtrent de persoonlijke gevoelens der souvereinen. Zijn profetischs woor» den waren dus meestal een bevestiging van de geheime wenschen dèr keizerin. In waarheid was zij het zelve, die den „geïnspireerde" inspireerde, zonder dat zij zulks vermoedde, maar haar eigen verlangens namen, door Raspoetin aldus weergegeven, den vorm aan eener openbaring. Vóór den oorlog deed zich de politieke poozen gelden; haar inwerking bepaalde zich hoofdzakelijk ertoe te verk ijyi n, dat zij, die tegen den „staretz" gekant waren, hun ontslag kregen. In de eerste maanden na het openen der vijandelijkheden veranderde de toestand niet, maar den grooten tegenslag in de lente van 1915 en vooral nadat de keizer het opperbevel over het leger had genomen, nam de keizerin, met het doel haar echtgenoot to hulp te komen, daar zij wist hoezeer hij gebukt ging onder de voortdurend stijgende verantwoordelijkheid, steeds grooter aandeel aan de Staatszaken. Uitgeput als zij was, verlangde zij slechts naar rust, maar zij offerde haar persoonlijke gemoedsrust voor hetgeen zij hield voor een heiligen plicht» Zeer teruggetrokken en toch steeds handelend uit innerlijken aandrang, vóór alles vrouw en moeder, was de keizerin slechts gelukkig te midden van haar gezin. Ontwikkeld en kunstzinnige hield zij van boeken en alles wat kunst betreft. Zij gaf zich gaarne aan overpeinzingen over en verdiepte zich menigmaal in een leven van overdenking, waaruit zij slechts ontwaakte als er gevaar dreigde, om zich dan met hartstochtelijken ijver op de hinderpaal te> werpen. Zij bezat de schoonste k n y al; t er el ge n s chappe n on werd altijd door de edelste ingevingen geleid. Maar het leed had haar gebroken, zij was nog slechts de schaduw van zichzelve en menigmaal had zij tijden van mystieke geestverrukking, waarin zij het juiste begrip van menschen en dingen uit het oog verloor. Haar geloof in de heiligheid van Raspoetin bewijst het voldoesnde. En zoo kwam het, dat zij, om haar en het kind dat zij boven alles liefhad te redden, met eigen hand het werktuig smeedde van hun ondergang. HOOFDSTUK XII. Nicolaas II Opperbevelhebber. Aankomst van den tsarevitch in het hoofd kwartier. Bezoeken aan het front. (September tot December 1915). Grootvorst Niaolaas verliet het Hoofdkwartier den 7en September, d.w.z. twee dagen na de" aankomst van den keizer. Hij vertrok naar den Kaukasus in gezelschap van generaal Yanouchkévitch, die eenigen tijd als generaal-kwartiermeester vervangen wa3 door generaal Alexéief. De?» benoeming was in militaire kringen zeer gunstig ontvangen, waar men de groot'te verwachtingen van dazan krijgsman koesterde. Inderdaad had hij indertijd het plan de krijgsverrichtingen in Gallicië in 1914 geopperd, en hij hal nog onlangs als hoofdcommandant van het noordwestelijk fitrat nieuwe bewijzen van zijn kri^smansgaven gegeven. De taak, dio hem werd opgelegd, was zeer zwaar, want beg&nvolge vit de onweerstaanbaren voortgang der Duitschers, bevond het Russische' leger zich ïn een zeer netelige positie/, hetgeen ten gevolge had, dat ieder te nemen besluit van buitengewoon gewicht werd. Van het begin af liet de keizer hem de vrije hand in zijn verrichtingen en vergenoegde zich hom met zijn autoriteit te dekken en de verantwoordelijkheid zijner plannen op zich te nemen. Weinige dagen nadat Nicolaas II het cpperbevel had overgenomen, verergerde de toestand plotseling. De Duitschers, die grcr.te troepenmachten ten noordwesten van Wilna hadden bijeengebracht, waren erin geslaagd het Russische front te doorbreken en hun cavalerie viel de de achterhoede aan en bedreigde alzoo de verbindingen. Den 18en September scheen men aan den vooravond van een ramp te zijn. Dank zij echter de kloeke maatregelen, die genomen werden en dans zij de volharding en de dapperheid der troepen werd dit gevaar bezwaren. Dit was de laatste poging der Duitschers, die zelf uitgeput waren. Van de eerste dagen in October af behaalden de Russen op hun beurt een overwinning op de Oostenrijkers en langzamerhand kwam het reusachtig front weer tot rust en men kon aan beide zijden ertoe overgaan da deode>n te begraven. Dit was het einde van den langen terugtocht, die in Mei was begonnen. Ten slotte hadden de Duitschers geen beslissend voordeel behaald; het Russische leger had veel grondgebied moeten prijsgeven, maar nergens was het doyr den vijand, ingesloten geworden. XWordt vervolgd).: ---