Fröhlige Krieg Prof. dr. G. I. Heering schreef een boek „De zondeval van het Christendom" wij bespraken het uitvoerig) waarin hij het christendom verweet zich niet beslist gekeerd te hebben tegen den oorlog en aanspoorde om alsnog zoo te doen. De heer P. C. Labrijn, lid van het hoofdbestuur der vereeniging „Volksweerbaarheid", schreef tegen dat boek een artikel in „Allen Weerbaar", dat nu in brochurevorm is verschenen, waarin hij o.a. zegt: „Maar wij kunnen niet inzien, dat de moderne oorlog zooveel barbaarscher, beestachtiger of wreeder is dan vroegere oorlogen, welke ook prof. H. aanvaardde tot voor kort." Verder nog: „Wij ontkennen, aan de hand van ervaringen van betrouwbare deskundigen en statistieken, dat de chemische oorlog barbaarscher zou zijn dan de moorddadige geschut-oorlog. Wij hebben vertrouwen in de rustige, zakelijke en deskundige uiteenzettingen van vakmenschen op het punt van bescherming der burgerlijke bevolking tegen gas- en luchtaanvallen." Het woord „deskundige" heeft de heer Labrijn gecursiveerd en wij hebben het zoo overgenomen. Hij wil er nadruk op leggen dat over zulke vraagstukken slechts zaakkuudigen juist kunnen oordeelen en daarom willen we zoo'n onwraakbare deskundige het woord geven. Benige dagen geleden heeft de „Internationale vrouwenliga voor vrijheid en ▼rede" een congres gehouden in Frankfort a. M. waarop ook het gebruik van giftgos.ien in den oorlog is besproken. Daar is toen het woord gevoerd door een bekend scheikundige en onderzoeker van vergiften, professor Lewin — een deskundige bij uitnemendheid dus. Zijn oordeel week nogal ver af van dat van den heer Labrijn. De nieuw uitgevonden giftgassen, zeide hij, werken zoo ontzettend dat de steden en dorpen die er mede overstroomd worden reddeloos en weerloos aan het vergif ten prooi vallen. Alles wat door deze gassen wordt bereikt, wordt gedood: menschen dieren en planten. Waar het gift wordt losgelaten blijft van een bloeiende streek slechts een doodsche woestijn. De ademhaling wordt zoodanig verstoord dat tii langzaam en onder vreeselijk lijden verstikken. De wetenschap kent thans reeds een 25taJ verschillende giftgassen en dit aantal wordt voortdurend uitgebreid. Daar elk van deze weer een bijzondere bestrijdingswijze vergt, begrijpt men dat het ondoenlijk zal zijn, zich tegen een giftgas te beveiligen, omdat men van te voren niet weet welk gas toegepast is. De wetenschap kent dan ook geen afdoend beschermingsmiddel tegen de moderne gassen en deze wijze van oorlogvoeren is naar menschelijke begrippen zoo onbegrijpelijk, dat zij als de zwaarste misdaad tegen de menschheid beschouwd moet worden." Aldus sprak prof. Lewin, een betrouwbaar deskundige op wiens oordeel de heer Labrijn terecht veel prijs stelt. Het komt ons voor dat zoo'n wijze van oorlogvoeren toch inderdaad wel wat „barbaaerscher, beestachtiger en wreeder is dan vr" r ~""° on-io^pn.' --- Feuilleton Is arbeid slavernij ? „Neen", zegt prof. LANDBERG „Er behoort arbeidsvreugde te zijn" 7 Is routinewerk vervelend? De punten, die ik thans ga bespreken, hebben zeer veel verband met elkander: het eentonige van het werk, de ver doorgevoerde verdeeüng, de herhaalde arbeid ea daarnaast de kwestie van de vermoeidheid en de langere of kortere werkuren. Vooral in de oogen van menschen, die niet thuis zijn in fabrieken, is het eentonige werk en het werk, dat maar een klein onderdeel van het heele product is, de voornaamste oorzaak van het gebrek aan arbeidsvreugde. Ik geloof, dat dit in zijn algemeenheid bepaald onjuist is: een zeer groot deel van de menschen legt zich veel makkelijker neer bij routinewerk, dan zij, die ïntellectueelen arbeid verrichten, zich indenken. En zelfs zij, die met hun verstand moeten werken, en zich dan ook niets vervelender kunnen voorstellen, dan Hag" in, dag uit, hetzelfde te moeten doen, yindea het voor onderbreking wel prettig, een poos routinewerk te kunnen verrichten. Als voorbeeld hiervan hoorde ik het verhaal van den ingenieur van een groote Amerikaanscha maatschappij, die de leiding van arbeidsonderzoekingen had, en die het zelf prettiger vond, één bewerking van het monteeren van een apparaat aan den transportband te doen, dan op de oudere wijze het geheele toestel uit de gereed liggende onderdeden samen te stellen. Zoo is het bij diezelfde fabriek gebleken, dat meisjes, die eenigszins geschoold werk aan apparaten verrichtten, wegens tijdelijk werkgebrek in een andere afdeeling aan den transportband geplaatst werden. Toen er weer' genoeg van hun werk was, gingen zij ongaarne daaraan terug. Al is die voorkeur voor herhaald werk bij meisjes schijnbaar zeer sterk, ook mannen zijn in het algemeen afkeerig van verandering. Ik herinner mij het gevat van een werkman, die met zijn machine in een betere en lichtere werkplaats gezet zou worden: hij was een oudere man — dat hij vervroegde pensioneering prefereerde boven verplaatsing. Zooals reeds eerder gezegd, ook het werk onder middeleeuwsche verhoudingen was niet zoo mooi, als velen het zien; ook daar was routine en eentonigheid. Doch daar zag de werkman zijn arbeid in zijn geheel gereed komen onder zijn handen cn die van zijn medegezellen. Maar ook dit is in onze tegenwoordige fabrieken wel 'te benaderen: op de iabrieksschool kan reeds aan de jongens het product van de fabriek beschreven worden, medegedeeld, welke eischen aan de verschillende onderdeelen gesteld moeten worden en welke aan de geheele machine. Hun kan verteld worden, hoe en waar de machines geplaatst zullen worden en wat het lot is van het product, dat de, door hen gemaakte machine op haar beurt weer vervaardigt. In de fabriekskrant — goede instelling voor het wekken en behouden van belangstelling voor alles, wat de fabriek betreft ■— kan verder van de nieuwste installaties verteld worden met foto's er bij. De nieuw gebouwde producten kunnen op bepaalde tijden voor het geheele personeel ter bezichtiging gesteld worden. Het op eenige Zondagen van het jaar laten bezoeken van de fabriek door do werklieden met hun gezinnen, verhoogt ook de wederzijdsche belangstelling. Ieder weet dan, wat er met het door hem gemaakte stukje gebeurt en beseft daarom eerder het belang van zijn eigen werk. Maar dit alles neemt niet weg, dat de bezwaren van het verdeelde werk en van het massawerk natuurlijk opgezocht moeten worden ai dan zoo goed mogelijk verwijderd. In de eerste plaats geldt dit voor werk, dat zoodanig ingericht kan worden, dat het zonder veel vakkennis kan geschieden. Neemt men daarvoor een geschoold iemand, dan is de kans op ontevredenheid :groot: de meeste draaiers bijvoorbeeld, zijn er moeilijk voor te vinden, revolverbank-w'erk te gaan doen. Het is dan natuurlijk aangewezen, menschen te gebruiken, die alleen de kennis opgedaan hebben, noodig voor dat eenvoudiger werk. En oefent men deze uit de ongeschoolden, dan is dit een promotie en geeft arbeidsvreugde, ook al mdat die ongeschoolden zichzelf meer waard zijn gaan voelen. Over het lot van den schijnbaar werkeloos geworden draaier spreek ik later nog. In het algemeen vindt hij in dezelfde fabriek wel werk. Andere dergelijke voorbeelden uit de machine-nijverheid zijn het ponsen van massa-metaalwaren, het boren aan de gewone, verticale boorbank, een groot deel van het fraiswerk. Voor al deze werkzaamheden leidt men ongeschoolde krachten op en maakt hen daarmede bepaald veel gelukkiger. Voor de fabriek is er natuurlijk voordeel in gelegen, het goedkoopere werk met minder dure arbeiders te doen. Dergelijk soort van arbeid wordt tot in de kleinste details bestudeerd, zoodat het continu, zonder de minste onderbreking, gedaan kan worden. Men krijgt nu echter het gevaar, dat het werk te vermoeiend wordt. Daar spierinspanning bij het meeste hedendaagsche werk niet meer in eenigszins belangrijke mate voor komt, moet er een andere reden van die vermoeidheid te vinden zijn. De meeste vermoeidheid is dan ook van geestelijken aard en is onder meer te verklaren uit de inspanning, die het kost, om zicli langen tijd op eentonig werk geconcentreerd te houden. Daarom zijn ook de meeste laboratoriumproeven over vermoeidheid niet doeltreffend gebleken, omdat daarbij een bepaalde spierinspanning zoolang mogelijk doorgezet moet worden, iets dat in de practijk natuurlijk nooit voorkomt. De beste proeven zijn dan ook productiemetingen in de werkplaats; deze zijn alleen goed te doen bij massawerk, waar elk stuk slechts een korten bewerkingsduur heeft. Daarbij bleek, dat de aldus gevonden productiekrommen een bepaald verloop hebben gedurende de beide daghellten. In de eerste morgenperiode stijgt de curve — de werkman moet op gang komen —, daarna blijft de productie een poos constant, om tegen het eind van den morgen af te vallen; alleen de allerlaatste tijd geeft soms als uitdrukking van een eind-spurt weer een stijging, bij het vooruitzicht van het spoedige einde. 'sMiddags verloopt dit op een dergelijke wijze; alleen soms wat lager; en ae inwerktijd is dikwijls korter, daar de ochtend nog nawerkt. De eindspurt ontbreekt soms en er is dan zelfs een afval als teeken van vermoeidheid. Wordt vervolgd* m i --- Buitenland Gratis comedie Iedereen, die Parijs een beetje kent, weet dat de liefde voor de rennen en voor waarzegsters er vrijwel onbegrensd is. Naar de iennen gaat men per auto, waarop vrouwen met wapperende rokjes u uitnoodigen in te stappen. Naar de waarzegsters gaat men langs donkere trapjes en over binnenplaatsjes, waar best een moordenaar op u zou kunnen loeren, wat echter nooit gebeurt. Een goede Parijsche moordenaar weet betere adresjes dan de arme behoeftige aan een beetje romantiek. De zelfde romantiek vragen ze bij de rennen, want ieder die in Auteuil of Vlncennes wedt, doet 't alleen om de illuzie te hebben, kans te hebben op een millioen, al kan hij op zijn vingers natellen, dat hij nooit meer dan een tientje winnen kan. Groote stadsmenschen zijn in den regel geestelijk arm. Huizen- en mens*' en woestijnen doen de ziel dorsten. En voor dorstende zielen is de romantiek lafenis. En toch, wat de Parijzenaar op de rennen en bij de waarzegster vindt, is maar namaak. Hij weet 't heel goed. En zijn hart gaat open als hij eens de gelegenheid krijgt, te smullen aan een broodje werkelijke romantiek, een stukje vleesch en been, waaraan door het leven iets interessants gemaakt is, een levend romannetje, dat men op twee beenen door de straten kan zien loopen en waarnaast men bij veel geluk, in de metro of in de tram kan komen te zitten. Zoo koesterde Parijs jaren lang Landru aan zijn hart. Hoe gruwelijker een mensch, hoe liever Parijs hem aan zijn hart drukt Maar 't is ook met minder tevreden, met minder dan «^en Blauwbaard, die een ontelbaar aantal vrouwen vermoord heeft en te In zijn oven verbrand. De Parijzenaar is gauw tevreden. Als er maar wat romantiek aankleeft. Zoo is de vreugde van allen, die in de Boulevards café's zitten te dommelen en al de vele stakkers, die om een schamel broodje te verdienen door nauwe straten scharrelen en hooge trappen beklimmen, thans de zaak van de „Gazette du Franc", onbloedige wel is waar, maar toch tevens roo onovertrefbaar in de oogen van Parijs, omdat er met millioenen wordt gespeeld. Welke arme Parijzenaar heeft dat ook niet gedaan, op een bankje zittend in de Champs Elyseei, en met een paar kiezelsteentjes in zijn hand, die zijn millioenen verbeeldden. Madame Hanau, directeur Anquetil, Amard, al de figuren uit de beruchte zaak zijn een soort nationale helden geworden. Ze groeien steeds in grootheid naarmate de situatie onder den wrekenden arm van Vrouwe Justitie penibelor wordt. Heel Parijs hangt aan hun lippen als ze voor den rechter van instructie moeten verschijnen en half Parijs wenscht zich in het diepst van zijn hart, in hun plaats. Voor zoover het ten minste mogelijk is, daar te komen en niet in de cel te komen. Gisteren zijn ze weer voor den rechter geweest. De filmvertooning duurde ditmaal anderhalf uur. Het ging over details in de zaak, die echter groote bewijskracht kunnen hebben. Amard verklaarde dat Anquetil mevrouw Hanau nadat hij de eerste chèque van haar had ontvangen, als dank een mand bloemen stuurde. Volgens Amard waren het glycinen. Mevr. Hanau meent zich te herinneren, dat het Azalea's waren, en dat er geen kaartje bij is geweest Anquetil spreekt dat tegen: „Ik zou er geen kaartje bij doen, wanneer ik een dame bloemen stuur? Ik ben toch een gentleman?" De kwestie, of het azalea's of glycinen waren, wordt precies uitgeplozen. Ten slotte verklaart Amard: „In elk geval hebben ze geroken." — „Dat klopt", zegt de „presidente." Bij het verhaal van zijn ervaringen met Anquetil gevoelt Amard aanvankelijk scrupules. „Moet ik het zeggen?" fluistert hij. „Het is zoo indiscreet." — „Ga uw gang toch", moedigt rechter Glard aan. „U kunt mij alles zeggen, ik ben net een biechtvader." Daarop besluit Amard te verklappen, dat Anquetil zich tegenover hem op zijn uitstekende relaties heeft beroepen. Hij kende directeur Benoist van de recherche, die alles in orde zou brengen, en wanneer Benoist niets kon doen — dan zou hij naar Louis gaan. Na wat vragen en antwoorden, blijkt dat met Louis bedoeld wordt niemand minder dan Louis Barthou, den minister van justitie. Heel Parijs gnuift. Lijkt het dan ook niet een vijf cents sensatie roman? Dan volgt de komische noot. Anquetil noemt Amard een leugenaar en stelt voor, de toerekeningsvatbaarheid van Amard gerechtelijk te laten onderzoeken. „Hetzelfde stel ik voor ten aanzien van den heer Anquetil", antwoordt Amard. Maar op leugens behoeft hij heusch niet te worden onderzocht. Hij verzekert, inderdaad te kunnen liegen alsof het gedrukt staat. Daarvoor is hij bekend. Zoo gaat het nog geruimen tijd voort. Eindelijk wordt Amard zoo moe, dat hij verklaart heelemaal „op" te zijn. Hij trekt zijn jas aan en wil heen gaan. Dat wordt hem echter belet. Nog eenige uren wordt het verhoor voortgezet. En dan gaan de deuren dicht en zet de zetter een dikke streep onder de verslagen ia de boulevardbladen. Parijs heeft zijn portie romantiek alweer gehad. Het is bijna klassiek Ook in Rome kende men de kunst het volk onder den duim te houden met brood en spelen." Brood koopt men te Parijs voor weinig geld en per meter. Voor de spelen zorgt de politiek. --- Binnenland Hoe Liebermann wsrd gevonden Als theoloog to Helsingfors De Tel. weet een interessant gebeuren te verhalen in verband met de aanhouding, ontmaskering en gevangenneming van den beruchten Liebermann, den man over de geheele wereld berucht om zijn zwendelarijen met de Veendammer Hypotheekbank. 't Was medio Augustus van het vorig jaar dat een Letlandsch geleerde, dr. Gorodzinsky, doctor in de theologie, Riga verliet om zich naar de Finsche hoofdstad te begeven. Een keurige, gesoigneerde figuur, met vollen donkeren baard, sierlijken zwarten knevel, de donkere oogen verborgen achter imponeerende brilleglazen, het type van een Russisch intellectueel, zooals men die 'n de groote steden langs de Baltische zee herhaaldelijk aantreft. Hoewel Finland, rijp geworden door de ervaring en het voortdurend contact met Sovjet-Rusland, scherp toeziet, wie zijn grenzen overschrijden om hier gastvrijheid te genieten en de paspoorten van ieder vreemdeling direct na aankomst naar 't hoofdbureau van politie worden gezonden ter onderzoek, had men tegen den Riga'schen theoloog niet de minste bedenking. Het paspoort was in orde en dan een geleerde in de... theologie. Kan men zich meer vertrouwenwekkend en ongevaarlijk ambt indenken ? In het goed bekendstaande hotel Cosmopolite aan de Wladimingatan te Helsingfors streek hij neer, doch blijkbaar in verband met zijn theologische studies, die een rustige omgeving vereischten, bleef hij er maar kort en vertrok na enkele dagen naar een wat rustiger pension. Op zekeren dag was de doctor in de theologie echter spoorloos verdwenen en ziet, het merkwaardige van 't geval was, dat in een badplaatsje nabij Helsingfors, Brandö geheeten, plotseling een heer opdook, die als twee druppels water op den geleerden theoloog geleek, doch een gansch anderen naam droeg, namelijk joseph Berliner en het beroep van koopman uitoefende. Het was juist in den tijd dat door den» in 26 talen verspreiden, oproep der Nederlandsche politie om aanhouding van Salomon Liebermann werd gevraagd, met als benooning ƒ 2500, hetgeen m Finsche marken omgezet zoo ongeveer het kapitaaltje van 40.000 dezer Finsche munteenheden opleverde, wat voor daar een klein vermogen is. De activiteit der Finsche detective# was dus extra geprikkeld en alle verdachte vreemdelingen werden scherp in 't oog gehouden. Onder deze was ook de Duitsche koopman Joseph Berliner, die, hoewel hij met zijn gitzwarten langen baard en brilleglazen, niets op Liebermann geleek, toch op zekeren dag door detective Lindgrin van de Helsingforsche politie aangesproken werd. Natuurlijk verklaarde de heer Berliner met grooten nadruk, dat hij was wie hij was, ein lieber... Mann, doch geen Liebermann! Nooit van gehoord. „Dan uw paspoort", zei de detective. Och, dat was jammer. Herr Kaufmann Joseph Berliner had dit zeer toevallig op het Duitsche gezantschap laten liggen... Hier liet de Finsche Sherlock Holmes even een steek vallen,... hij liep er in, en... Berliner er uit! Op het Duitsche gezantschap wist men van niets en toen de politieman terugkwam om dit persoonlijk aan Herr Berliner mede te deelen, valt te begrijpen, dat de slimme vos even een straatje in Helsingfors was omgegaan om niet terug te komen. De bedrogen detective ging aan 't zoeken, met het bekende resultaat, dat hij hein in een woning van een buitenlander aantrof. Daarna volgde de uitleveringsvraag, met het resultaat dat Liebermann tenslotte uitgeleverd zal worden. Liebermann's finanties schijnen echter uitgeput te zijn. Alleen zijn vrouw heeft nog een klem kapitaaltje. Indien zich geen onvoorziene omstandigheden voordoen zal Liebermann heden onder geleide van twee Haagsche inspecteurs uit Riga vertrekken. Met belangstelling ziet men over de geheele wereld de verdere ontwikkeling in deze quaestie tegemoet. --- Een Oostersche tandarts Algemeen wordt geloofd!, dat inlanders met hun mooie tanden nooit naar een tandarts behoeven te gaan. Niets is minder waar en ook in het Oosten is tandarts een lucratief beroep. Hierboven ziet men een Chineeschen tandarts. De man oefent zijn beroep op straat uit. Naast hem stalt hij al zijn middeltjes, enz. uit, die den patiënten een „pijn* looze behandeling" garandeeren. Merkwaardig vooral is, dat op twee matje* heele stapels uitgetrokken tanden en kiezen liggen. De inlanders meten n.1. de bekwaamheid van een tandarts af naar het aantal tanden en kiezen, dat hij heeft getrokken. ---