MAARSCHALK FOCH Twee zonen aan het vaderland gegeven Foch, „marechal de France", is heengegaan. Een groot man zonder twij fel, grooter, dan menig ander held uit den grooten oorlog. al is het waar - ft eest der menschheid, zich gelukkig allengs meer verplaatst in een richting waar oorlog onmogelijk is en oorlogshelcien niet meer te waardeeren zijn. Desondanks zal Foch in herinnering bliiven voortleven. Hij was niet het type van den „sabreur". Hij was voor alles Franschman, en de Fransche nationaliteit overheerschte in hem de vakkwaliJteiten van den militair. Foch werd in 1852 te farbes vlak aan den voet der Pyreneeën gebcr»n. Zijn eerste onderwijs genoot hij van de Jezuïeten, maar spoedig ontbrandde in den knaap de bewondering voor hem, die alle Franschen bewonderen: Napoleon, met het gevolg, dat hij de militaire loopbaan koos, vroeger dan hij zelf gedacht had. De oorlog van 1870 brak uit toen Foch nog op het college Saint Clement te Metz school ging. Hij nam als vrijwilliger dienst en maakte den ganschen oorlog mee. Daarna voltooide hij zijn officiersstudies en in 1895 keerde hij terug als leeraar aan dezelfde school, waar hij zijn opleiding genoot; in 1900 werd hij als kolonel tot hoogleeraar benoemd in zijn vak, de militaire strategie, in 1907 werd hij generaal-majoor. De groote Europeesche oorlog bracht Foch's naam op aller lippen, en hem tevens den hoogsten rang in het r ranse e leger, dien van Maarschalk. Maar de oorlog ontnam hem ook veel: Germain Foch, zijn zoon sneuvelde reeds in IJ t4> evenals zijn schoonzoon kapitein raui Blécourt. De namen Foch, Petain en Clemenceau zullen in de historie nauw aan elkander verbonden blijven. De samenwerking van Foch en Petain in den oorlog is bekend. Minder bekend is, dat Clemenceau en Foch elkander al voor den oorlog kenden. Toen Foch bij Clemenceau, die geen vriend van de Jezuïeten, was, solliciteerde naar de betrekking van directeur van de krijgschool ,,de tijger" was toen minister-president — was hij eerlijk genoeg om hem erop te wijzen, dat zijn broer Je uiet was. ,,Wat kan mij dat schelen' 5 antwoordde Clemenceau, ik ben em niet uw broer, maar u en ik eisch alleen van u, goede officieren te vormen, Foch werd dus benoemd tot leider van de school der maarschalken, zooals men ietwat spottend de lioogere Fransche krijgschool noemde. Hoe hij zijn taak opvatte blijkt o.a. uit de opmerking, die hij in een van zijn werken neerschreef: In den oorlog zijn er nog andere dingen dan beginselen. Er zijn tijd, plaatsen, afstanden, het terrein, het toeval, waar men geen meester is. Een practische zin en een vindingrijke geest,. dat zijn de zaken waarop het aankomt. Generaal Dièze schrijft o.a. over Foch: O, als u hem gezien hadt, zoudt u den onweerstaanbaren invloed begrepen hebben dien hij op zijn leerlingen uitoefende. Met zijn kortheid, zijn niet afgeronden stijl beheerschte hij zijn toehoorders. Hij sprak in volzinnen, die hij vaak opeens afbrak om plotselinge invallen in te vlechten, die hij soms niet voltooide in zijn haast om het doel te bereiken. Dan verving een gebaar, een trek op zijn gelaat met den plooi van zijn denken op zij® voorhoofa, wat hij had willen zeggen. Om hem goed te begrijpen moest men hem steeds blijven aanzien." Het is niet mogelijk in dit korte artikel een volledig overzicht te geven van de taak, die Foch als aanvoerdèr in den grooten oorlog speelde. We bepalen ons tot zijn leiding als opperbevelhebber. Op 26 Maart 1918 had te Douilens, tusschen Atrecht en Abberville de historische samenkomst plaats tusschen Poincaré, Milner, Clemenceau en Foch. De Duitschers dreigden van alle kanten en onder den indruk van den toestand werd Foch tot algemeen leider van de krijgsverrichtingen benoemd. Foch aarzelde niet, ondanks het feit dat de Duitschers bij hun grooten algemeenen aanval, steeds meer opdrongen. Ze namen St. Dedier. En aan den Chemin des Dames pasten ze de in de krijgskunde zoo berucht geworden „manoeuvre van Riga" toe. De Franschea worden verrast en overhoop gegooid. En de Duitschers staan weer te Saint Didier. Foch bereidt in alle kalmte zijn tegenmaatregelen voor. Tegen 13 Juli deelt hij de regeering mede, dat hij den slag zal wagen, deels defensief, deels offensief. L)e Parijzenaars hooren bulderend kanonvuur. 15 Juli trekken de Duitschers over de Marne Gouraud houdt in Champagne stand. Foch geeft het bevel overal aan te vallen. Sommigen achten dit verkeerd. De bewegingsoorlog begint weer. De soldaten herkrijgen hun geestdrift. En na eenige dagen trekken de Duitschers terug. Maar Foch bleef hameren. De vlucht der Duitschers werd een paniek. En op 11 Nov. teekent Foch in zijn salonwagen in het bosch van Compiegne den wapenstilstand. In een dagorder aan het leger zeide hij: Gij hebt in den grootsten veldslag der wereldgeschiedenis de zegen behaald en de heiligste zaak, de vrijheid der wereld gered. Na den oorlog was Foch's naam niet meer zoo op aller lippen, maar de liefde van Frankrijk had hij verworven en deze zal hij nooit verliezen. Dat wil niet zeggen dat Foch werkeloos bleef. Niettegenstaande hij last ijad van het hart, dacht hij er niet aan rust te nemen. Inzake de ontwapening van Duitschland bijv. was hij de aangewezen raadsman van de diplomaten. Een strenge zelf-discipline en sportbeoefening hielden den 77-jarige merkwaardig jong. Wie de vlugge tengere gestalte gezien had, zou hem dien leeftijd niet gegeven hebben. Wie hem aanrieden zich in acht te nemen, zeide hij voor heeter vuren te hebben gestaan. Foch was een uitermate vroom man. Tijdens een der vele crisissen, die hij gedurende zijn ziekte meemaakte liet hij den in Frankrijk zeer bekenden Jezuïtenpater Pierre Laude komen. Zoodra de priester de ziekenkamer binnenkwam, hief de maarschalk zijn rechterhand omhoog en fluisterde hij zacht: ,,Naar den hemel". Dank zij zijn sterk gestel herstelde hij toch weet Overgroot was de belangstelling, die de overleden krijgsman tijdens zijn ziekte ondervond. Ónder degenen, die hem bezochten waren: kardinaal Dubois, aartsbisschop van Parijs, de Apostolische Nuntius, de Wij-bisschop van Parijs en de Coadjutor van Versailles. In de Fransche Kamer deed de premier Poincaré gisteravond mededeeling van het overlijden van maarschalk Foch, dien hij niet alleen een groot soldaat, maar ook een groot burger noemde. De premier gaf uiting aan de zekerheid, dat de Kamer den dood'e door een nationalen rouw zal eeren. Gedurende de toespraak van Poincaré hadden alle Kamerleden, met uitzondering van de communisten en een klein deel der socialisten, zich van hun zetels verheven. Ook de socialist Vincent Auriol was blijven zitten, weshalve de onafhankelijke socialist Ernest Laf font hem verwijten maakte. Volgens een bericht van Havas hebben ook talrijke andere afgevaardigden hun afkeurmg uitgesproken over de houding van Auriol. Het incident had geen verdere gevolgen. Poincaré riep onmiddellijk een kabinetsraad' bijeen, om maatregelen te treffen voor de begrafenisplechtigheid. --- Feuilleton Een onwaardige Chatfield Door E. PHILIPS OFPENHEIM Geautoriseerde vertaling van me.j E. J. B. 19 De beide mannen begaven zich naar het terras. Lord Henry sloot de glazen deui achter hen. De familie wisselde blikken, waarin twijfel lag. „Ik vraag mij af, wat hij' van plan is te doen voor de bedelaars?'' merkte Monica op. „Ik weet het niet, voegde Eustatius er somber aan toe. Ik ben bang voor den blik 'an dien kerel''. „Dat moet je niet zeggen, protesteerde zijn moeder, hem aankijkend over haar bril, terwijl haar breiwerk een oogenblik in haar schoot rustte. Je moet bedenken, dat zijn leven de laatste jaren ontzettend moet zijn geweest. Die arme monniken krijgen nooit genoeg te eten, en hun genoegens zijn natuurlijk beperkt. Ik vermoed, dat zij zelfs geen verlof hebben om naar een bioscoop te gaan.'' „Wat ik vooral vrees'', verklaarde zijn vader, ,,is dat hij zal wenschen zijn geheele inkomen te besteden aan de stichting van een of andere godsdienstige instelling hier.'' „In het ergste geval'', zuchtte lady Henry, „kan ik altijd een kleinen winkel in Bond Street beginnen.'' „Ik veronderstel, dat ik nog altijd een baantje kan krijgen als chauffeur'', opperde Eustatius. „Het ergste is, dat die lui tegenwoordig altijd een entreegeld willen, voordat ze j'e toelaten in hun toonkamers.'' „Ik moet toch ergens voor deugen,'' bespiegelde Momca, „ik weet niet waar voor. Japonnen dragen voor Adèle misschien? Ot jachtpaarden berijden voor Haslock en provisie krijgen van den verkoop. '• „Ik vermoed, dat als het zoover komt'', zeide lord Henry somber, „dat ik wijn zou kunnen verkoopen tegen provisie. Terwille van mijn vrienden, hoop ik, dat het zoover niet zal komen. O wee. Dat ziet er slecht uit. Dobelle keert alleen teiug.'' „Francis zal ons niet te woord staan'*, mompelde Eustatius. Sir Stephen traa door de glazen deur en sloot deze zorgvuldig achter zich. „Waar is onze jeugdige bloedverwant?'' vroeg lord Henry bezorgd. „Hij 'is voor eenigen tijd naar zijn kamer gegaan'', deelde de advocaat mede. „Laat mij ü allen van uw ongerustheid bevrijden. Zijn voorstellen in uw belang zijn wonderbaar edelmoedig, verbazend, ik feliciteer u allen.'* „Edelmoedig. Mooi zool'* riep lord Henry enorm opgelucht uit. „Een beste kerel. Ga verder'*, verzocht Eustatius. „Edelmoedig'', mompelde Monica twijtelend. — f „De jonge man schijnt een zeer breede opvatting van den toestand te hebben,'* vertelde Sir Stephen. „Hij heeft moet ik bekennen, mij volkomen verrast. Ik hield hem voor zeer onverschillig voor alle aanspraken van de samenleving op het Huis Chatfield. Ik heb mij heelemaai vergist. Hij is zich bewust, dat hij in elk geval 'den eersten tijd niet in staat zal zijn, iets te doen om het prestige van de familie op te houden. Hij laat dit daarom aan u over. En hij laat u — nu, ik zou zeggen, zeer ruime middelen om dit doel te bereiken.'* „Ruim? In hoeverre?'* vroeg lord Henry „Hij stelt voor, u twintig duizend 's jaars toe te staan, om u in staat te stellen u in de stad te vestigen, met het vrije gebruik van het weduwenhuis hier.'' „De man is een vorst'', verklaarde lord Henry geestdriftig. „Hemel 'nog toe, hij is een kranige vent", nep Eustatius. „Dus ik zal mijn winkeltje niet behoeven te beginnen'*, zuchtte lady Henry. „Ik begrijp het niet,'' zeide Monica eenvoudig. „Waarom niet?" \Toeg haar broer. „Omdat ik er volkomen zeker van ben, dat hij ons allen haat.'* „Wat een dwaasheid, Monica," riep haar vader streng uit. „Malle praat. Waarom zou hij ons haten?" spotte Eustatius. „Laat ons hem ineens gaan opzoeken'*, stelde lord Henry voor. „Wij moeten spoedig onzen dank betuigen." Su Stephen stak waarschuwend de hand uit. „Wacht even!" drong hij aan. „Er zijn twee zeer onbelangrijke voorwaarden verbonden aan zijn edelmoedigheid, hoewel ik moet toegeven, dat het vreemde voorwaarden zijn. De eerste is, dat gij allen vanavond uit het kasteel vertrekt." „Vanavond?" herhaalde lord Henry ongeioovig. „Ach, wij zouden niet klaarkomen met pakken", protesteerde lady Henry. „Ik zal dus geen gelegenheid hebben tnijn avondkleeding te dragen", klaagde Monica. „Ik verzoek u deze gril van den jongen man ernstig op te vatten", zeide Sir Stephen. Hij wenscht zijn eersten avond hier alleen door te brengen. Er is hoegenaamd geen sprake van een ontbering, die u wordt opgelegd. Het Weduwenhuis 13 waarschijnlijk gereed voor u overeenkomstig de door mij gegeven orders, ot er zijn genoeg automobielen in de garage, om u naar de stad te brengen, indien u dit verkiest." „Ik geloof eigenlijk, dat het een drommels goed denkbeeld is, verklaarde Eustatius. Wij zouden ons allen min of meer als sukkels hebben gevoeld, als hij aan het hoofd van de tafel zat." „Ik zou nog tijdig gereed kunnen zijn voor Betty's bal vanavond", overwoog Monica. „De jonge man gevoelt zich ongetwijfeld eemgszms als een indringer, meende haar vader. Zijn houding wijst op een zeker gevoel van eigenwaarde van zijn zijde. In elk geval moeten wij hem een oogenblik opzoeken en onzen dank betuigen." „Wacht even," riep nu Sir Stephen, Ziehier de tweede voorwaarde. Hij staat er op, dat u zich volkomen onthoudt van elke betuiging van dankbaarheid. Wat een onuitstaanbare jongen, riep Monica. Ik vermoed, dat hij 'te trotsch is, om dank aan te nemen. „Indien ik in uw plaats was", ried de advocaat, „zou ik zijn voorwaarden voor het oogenblik blindelings aanvaarden. Ik moet bekennen, dat ik zelf niet kan nagaan, wat zijn bedoeling is, maar wij moeten ons allen herinneren, dat wij te doen hebben met een zeer bijzondere persoonlijkheid, die geleefd heeft onder zeer bijzondere omstandigheden. Ik koester niet den minsten twijfel of op den langen duur zult u vinden, dat hij een zeer gewenscht en vriendelijk hoofd vari ae familie is." „Ik ben het geheel eens met Sir Stephen, verklaarde lord Henry. Lieve Susan, Monica en Eustatius, ging hij voort, voor elk om de beurt buigende, ik vind, dat als wij Francis niet kunnen danken, wij althans elkaar kunnen feliciteeren. Het Weduwenhuis is een zeer geriefelijke woning, inderdaad zeer behagelijk, en het gebuik daarvan met 20000 's jaars is een zeer vorstelijke regeling. Wij moeten onmiddellijk omzien naar een huis in de stad." „Ik denk wel, dat wij erkentelijk moeten zijn, erkende Monica, maar ik voel geen greintje dankbaarheid. „Waarom niet?" vroeg haar vader. „Om die eene reden, dat ik er niet van houd mij 'te moeten voelen als een bedelaar", antwoordde zij. iy ordt vervolgd* --- Advertentie Ingezonden mededeelingen 4340 15 DRAAGT MEUK ARCH- OF WELFSCH0EN NEDERLANDSCH OCTROOI 4466 W. H. HEIJNE DEN BAK CH00RSTRAAT 26, TEL. 1247 --- Buitenland De Fransche radicaal betert zich Het geval van geloofsvervolging in het groot, bekend in de Europeesche geschiedenis als de ,,Wet-Combes", dateert van voor den oorlog, toen werd door het Fransche parlement onder leiding van den minister van binnenlandsche zaken Combes een wet aangenomen, waarbij de staat zich de bevoegdheid verleent om de geestelijke orden eenvoudig met het grof geweld, waarvan de knuisten van gendarmes de meest bekende zetels zijn, uit te drijven. Burgers van een staat werden door burgers van dienzelfden staat uitgedreven en hun goederen geconfisceerd alleen omdat ze tegenover het opperwezen, overeenkomstig den ritus van de katholieke kerk de gelofte hadden afgelegd, hun medemenschen te dienen. Het betrof vooral ook ziekenverpleegsters, nonnen, die zich sedert in grooten getale o. a. in Nederland vestigden en daar niemand overlast aandeden, zooals ze te voren in Frankrijk eveneens hadden gedaan. Het leek de Fransche revolutie zonde r bloed, waardoor Combes zijn flStfm vereeuwigde. De oorlog is gekomen, en de crisis in het radicalisme in Frankrijk is daarop gevolgd met de crisis van het parlementairisme in het algemeen. Er heeft een verschuiving van waarden plaats gehad, het volk is zich meer bewust geworden, — en thans ziet een grooter deel van het Fransche volk de dwaasheid en de wreedheid van 't machtsmisbruik, dat de wet-Combes belichaamde, in. En door de politieke gebeurtenissen der laatste tijden, waaronder vooral ook vermelding verdient het congres te Angers, waarop het aftreden van Herriot volgde, en dus een feitelijke scheuring ontstond tusschen de radicalen en uitgesproten sociaal-democraten, heeft de regeering wel genoodzaakt om de verrichtingen van Combes teniet te doen, en overigens zooveel mogelijk den schijn reddend, met voorstellen aan de Kamer, waardoor thans congregaties weer in Frankrijk worden toegelaten en een'kleine vergoeding zullen ontvangen voor de confiscatie der geestelijke goederen krachtens de wet-Combes. De congregaties beoefenen de zending, zoodat ook missiehuizen en seminaries zullen worden toegelaten. Het heet dat deze maatregel alleen dient omdat gebleken zou zijn dat de missionarissen in de Fransche kolonies, niet gemist kunnen wórden. Sedert een paar dagen debatteert de Fransche Kamer over deze voorstellen en de redevoeringen kenmerken zich herhaaldelijk door achterdocht tegenover de regeering, waarvan men het gehalte aan radicalisme in twijfel trekt. Ondertusschen worden tal van pogingen gedaan om de wet te doen mislukken. Een der voornaamste onder deze radicaal-ontevredenen is de socialist Frot, die eenige dagen geleden een motie had ingediend om het debat te verdagen. Hij trachtte Briand een verklaring te ontlokken omtrent een overeenkomst, welke, naar de socialisten meenen, tuschen hem en het Vaticaan zou zijn gesloten. Hij wees op de besprekingen welke tusschen het Vaticaan en de Fransche regeering te Parijs hebben plaats gehad en beweerde, dat de wetsontwerpen in zake de congregraties een uitvloeisel waren van deze besprekingen. Indien de Fran^phe regeering gevraagd werd concessies te doen op dit punt, waarom kan dan, zoo vroeg Frot, aan het Vaticaan niet gevraagd worden te intervenieeren, ten einde de katholieke geestelijkheid in den Elzas in het gareel te houden.'' Briand antwoordde daarop dat met het Vaticaan geen andere overeenkomst was gesloten en dat in den Elzas bisschop van Straatsburg, mgr. Ruch, zeer zeker geïntervenieerd heeft, op de wijze, zooals door den socialistischen afgevaardigde werd bedoeld, en dat het Vaticaan dit optreden van den bisschop heeft goedgekeurd. De Kamer ging nu met Briand en verwierp het voorstel Frot om de debatten te verdagen. Er wordt nu echter melding gemaakt van andere plannen, die het inslikken van de wet ten doel hebben. De radicalen willen voorstellen slechts drie congregraten toe te laten en gaat de Kamer daarin mee, dan worden er dus zes geweerd. Een ander plannetje is aan de toelating de voorwaarde te verbinden dat in de missiehuizen en op de seminariums geen jongelieden beneden de 20 jaar worden toegelaten. Op~deze wijze zou men bewerken, dat deze instellingen geen leerlingen zouden kunnen aanwerven. Men neemt intusschen algemeen aan, dat de Kamer met het Kabinet mee zal gaan en de wet dus zal aannemen. Wat dat aangaat is de situatie voor hen, die de wet-Combes afkeuren gunstig. Maar tevens blijkt uit deze geschiedenis, hoe zwak niet alleen het Kabinet - Briand, maar de geheele radicale partij op het oogenblik in Frankrijk fr voor staat. De crisis der congregatie, die niet' voorbij zal gaan zonder dat een minister er zijn kleeren aan scheurt, legt echter de waarheid bloot, dat ook in Frankrijk de crisis van het parlementairisme heerscht, n.1. datgene ontbreekt, wat voor alle politiek een vereischte is: een meerderhefd. ; — Primo de Rivera, de Spaansche premier, heeft er zijn leedwezen over uitgesproken dat ook het gedrag der meisjes-studenten gedurende de jongste ongeregeldheden veel te wenschen heeft overgelaten. Zij hebben de autoriteiten beleedigd en zich misdragen en hij vraagt zich at ot het geen overweging verdiend om de bepalingen omtrent de toelating van meisjes tot die scholen te herzien. — De oud-wethouder van Amsterdam, president van het te Sevilla gehouden stedencongres, Wibaut, besprak daar het vraagstuk der gemeentelijke financiën. De prae-adviseurs brachten verslag uit over den juridischen en economischen toestand der afzonderlijke landen en belichtten in het bijzonder het probleem der financieele werkzaamheid der gemeenten binnen het kader van het staatsgezag. — De internationale commissie voor de luchtvaart te Brussel, door de verkeerscommissie van den volkenbond belast, met een onderzoek tot het beramen van middelen tot herkenning van vliegtuigen, die ten dienste van den volkenbond zouden staan, en van het vraagstuk van de verkrijging van speciale faciliteiten tot het vliegen over verschillende landen begon heden haar beraadslagingen. » ---