FEUILLETON VALSCH BESCHULDIGD DOOR MARGARETH PEDLER. 34) (Slot). — Je kon het toch onmogelijk weten, Niki, zei hij haastig. Je had er natuurlijk geen flauw vermoeden van, wat er uit voort zou komen. Je moet jezelf niet te veel beschuldigen.... Welnu, Ronny vroeg mij, hem te helpen, doch ik had op dit moment geen penny over en had zelfs mijn bankrekening overschreden. Hij vertelde me niet waarvoor hij de bewuste som noodig had en zei alleen dat hij erg krap zat. Maar twee dagen later leek hij me weer heel opgeruimd toe, zoodat ik veronderstelde dat een ander hem had kunnen helpen. Eerst toen sir John me over die bewuste chèque schreef.... begreep ik wat er gebeurd moest zijn. Ik keek het chèqueboekje na, dat ik van sir John had en kwam tot de ontdekking, dat er eenige chèques en souchestrookjes uit waren verdwenen. Daarna polste ik Ronny.... en hij biechtte me alles op. Hij zweeg. Nicolette's oogen bleven strak op zijn gelaat gevestigd. — Ga verder, was alles wat ze zei. — Ik denk niet, dat je zult kunnen begrijpen, wat er in me omging. Ik gaf mezelf volkomen de schuld. Ik was de oudste en ik had hem al heel lang geleden moeten remmen.... En jou ook! En in plaats daarvan was ik even roekeloos geweest als jullie beiden. Ik bezwoer Ronny, dat ik de zaak voor hem bij zijn vader in orde zou maken en ik schreef dien bewusten brief. *Het geschiedde impulsief, om Ronny te beschermen, totdat ik zijn vader sprak en hem alles kon verklaren. Ik was van plan de schuld op me te nemen voor het leven, dat wij hadden geleid en ik wilde sir John duidelijk maken, dat Ronny — die de jongste was — eigenlijk niet aansprakelijk kon worden gesteld. — Dat was heel mooi van je, Neill, zei Nicolette zacht. Er was echter geen reden waarom.... — Die was er wèl, vulde hij kalm aan. Ik was moreel aansprakelijk voor alles, wat er gebeurde. — Maar hoe kwam het dan, dat het verkeerd liep? Wilde sir John je niet gelooven toen je vertelde, dat Ronny de chèque vervalschte en niet jij? — Hij heeft nimmer een verklaring gekregen. Dienzelfden avond werd Ronny gedood.... den avond voordat mijn brief zijn vader bereikte.... Daarna legde ik bij mezelf een gelofte af, dat hij nooit te weten zou komen wat er in werkelijkheid was gebeurd. — Ik begrijp niet waarom.... — Begrijp je dat niet? Vergeet niet, dat ik sir John dien brief had geschreven, al geschiedde het dan ook door de opwinding van het oogenblik.... ik had hem bekend, dat ik die chèque had vervalscht. Ik kon toch niet den volgenden dag de blaam op een doode werpen.... op zijn eigen zoon. Nicolette haalde even heel diep adem. Op dat oogenblik drong het ten volle tot haar door hoe volkomen Neill indertijd in het web van het noodlot terecht was gekomen.!.. aan handen en voeten gebonden. — En.... wat gebeurde er later? vroeg ze toonloos. Had je dan heelemaal niets kunnen doen, toen de eerste schok van Ronny's dood voorbij was? — Nee, zei hij kalm. Je weet zelf, dat Lady Beth hem verafgoodde, dat ze den jongen zelfs mèèr liefhad dan haar echtgenoot. En ik begreep na zijn dood, dat alles wat ze van hem over had, haar herinnering aan hèm was.. een mooi, onbedorven herinnering. Die mocht ik haar niet ontnemen. Ik denk, dat het haar dood zou zijn geweest, als ze de volle waarheid had geweten. En per slot van rekening was ik tot op zekere hoogte eigenlijk voor alles aansprakelijk. Ik had hun vertrouwen in mij beschaamd, moet je niet vergeten. Sir John en lady Beth hadden me als een oudsten zoon beschouwd en ik stelde hen teleur.... De eenige manier, waarop ik de groote goedheid kon vergelden, waarmede ze me van kind af aan hadden behandeld, was hun een onbevlekte herinnering aan hun eigen kind achter te laten. De tranen liepen langs Nicolette's wangen, toen hij zweeg. Ze boog zich tot hem over en kuste hem zooals een zuster zou hebben gedaan. — O, Neil, wat ben je dapper geweest, stamelde ze heesch. En wat heb je moeten lijden. ... Doch nu is het genoeg geweest. Hiernaast in de kamer is Shirley.... Ga naar haar toe en vertel haar alles. — Shirley?. Hij werd lijkbleek. — Ja, Shirley, zei Nicolette bedaard. Ik heb haar laten overkomen, zoodra me de waarheid omtrent de chèque bekend was. —E en heb je haar gezegd? vroeg hij onstemd. — Nee, dat moet jij doen. Hij schudde het hoofd. — Dat kan ik niet. Begrijp je dan niet, dat deze papieren — hij wees op de stukjes van de chèque — geen verandering kunnen brengen, zoolang lady Beth leeft? — In ieder geval zullen ze Shirley van je onschuld overtuigen. — Ze was bereid met me trouwen, terwijl ze me schuldig achtte, zei hij. Er was een k'ank van eindelooze teederheid in zijn stem gekomen. Dat kwam ze met op Moor's End zeggen. Nicolette keek hem met verbaasde oogen aan. — Dat wist ik niet.... Het is heel mooi van haar Zij maakte onmiddellijk gebruik van dit nieuwe feit en ging haastig voort. — En het eenige wat jij haar daarvoor terug kunt geven is haar te laten weten, dat je onschuldig bent.... en dit kunt bewijzen. Even aarzelde ze en ging toen op dringenden toon voort. Ja moet hst doen, Neil. Ab het nist gebeurt, krijgt ze liet van mij te hoeren, dat bezweer ik ja.... Za zal hnt * • i.er liever van jou vern; man, dark ik. Het duurde geruimen tijd, voordat hij antwoordde. — Als ik het doe, zei hij, als ik het Shirley vertel, wil jij me dan beloven er niemand anders van op de hoogte te brengen.... Geen sterveling mag het verder weten zoolang lady Beth nog in leven is. — Dat kan ik niet beloven, gaf ze ten antwoord. Het is niet eerlijk en.... •— Het is volkomen eerlijk. Ik heb alles aan lady Beth te danken en het minste, dat ik kan doen is haar dit te sparen. Toen hij merkte, dat ze er niet veel voor scheen te voelen die belofte te geven, vervolgde hij met nadruk: Zooals je zooeven zei, was jij tot op zekere hoogte schuldig. Neem dan nu je deel op de schouders door de gevolgen er van onder de oogen te zien. — Maar heb je aan Shirley gedacht .... hoe hartstochtelijk ze er naar verlangt je onschuld bewezen te zien? — Natuurlijk. Maar Shirley is jong en kan wachten, totdat ik openlijk van alle blaam word gezuiverd. Lady Beth is oud.... en oude menschen bezitten nog maar zoo heel weinig, dat we hun kunnen ontnemen. Beloof het me, Niki. Er lag een smeekende klank in zijn stem en hij keek haar strak aan. — Goed dan, zei ze tenslotte aarzelend. Ik beloof het, als jij me de belofte geeft, dat je Shirley niets verborgen zult houden. Ze duwde hem den brief en de verscheurde chèque in de handen en ging hem voor naar de andere kamer. — Er is iemand, die wil spreken, Shirley, zei ze. Daarna keerde ze zich om en liet de twee jonge menschen alleen. w — Nu moet je me niet prijzen, want dat verdien ik niet, zei Neil ernstig. Hij had het meisje alles verteld en ze was zoo opgewonden van vreugde en geluk, dat ze hem niet genoeg scheen te kunnen bewonderen. — Ik ben geen Don Quichotterige dwaas en het was in werkelijkheid nimmer mijn bedoeling, de schuld op me te nemen. Dit werd me later als het ware opgedrongen. Ik schreef sir John, om tijd te kunnen winnen en om Ronny voor het oogenblik te beschermen, totdat ik alles kon verklaren tegenover zijn vader. Doch toen stierf Ronny. En ik begreep dat er geen uitweg mogelijk was. Ik werd gehouden aan wat ik in dien brief schreef. Ik had als het ware de deur achter me gesloten .... en het noodlot draaide den sleutel in het slot om. Shirley hoorde deze laatste woorden echter ternauwernood. Het eenige, dat heel duidelijk tot haar doordrong was, dat Neil onschuldig was; volmaakt eerlijk bleek te zijn .hoewel hij met schande was overdekt.... en dat hij een bijzonder mooie rol had gespeeld. — Neil.... Neil! riep ze uit. Hoe heb ik ooit zoo dwaas kunnen zijn je anders voor te stellen dan je inderdaad was? O, mijn jongen, kun je me dat ooit vergeven? Ze voelde zijn armen om zich heen en ze hoorde hem zachtjes en gelukkig lachen. — Moet ik jou vergiffenis schenken omdat je bereid was met me te trouwen — niettegenstaande alles, wat je van me moest denken? Lieveling, het zal heel gemakkelijk zijg zooiets te vergeven. — En wanneer kunnen we nu trouwen? vroeg ze. De glans van geluk verdween eensklaps uit zijn oogen. — Liefste, dringt het wel tot je door, dat ik zelfs op het oogenblik nog niet in de oogen der wereld gezuiverd ben? Niemand anders dan jij en Nicolette mogen de waarheid weten. Ze hief haar hoofdje van zijn schouder op en keek hem verschrikt aan. — Niemand anders dan Nicolette en ik, stamelde ze. Waarom niet? — Omdat dan alles, waarvoor ik heb gestreden, nutteloos zou zijn geweest. Ik heb gedaan, wat ik kon om lady Beth's herinnering aan Ronny onbevlekt te laten. En zoolang zij leeft moeten mijn lippen gesloten blijven. Ze is méér dan een moeder voor me geweest en ik kan haar haar geloof en vertrouwen in het kind, dat ze aanbad, niet ontnemen. Begrijp je nu tenvolle, dat zelfs als we trouwden, de verdenking blijft bestaan? Het eenige, dat we gewonnen hebben, is de wetenschap dat wij de waarheid kunnen bewijzen. En dat jij het weet. En ineens dacht het jonge meisje aan de woorden van het lied, dat zij en Neil samen hadden gelezen aan het strand van Port St. Luc. — Het is niet gemakkelijk een Bewaarder van Droomen te zijn, Neil, zei ze ernstig. — Nee, het is niet gemakkelijk, liefste. Dapper hield ze zich voor oogen wat de toekomst zou zijn, indien ze met Neil trouwde.... zijn vrouw werd, niettegenstaande den last van Ronny's zonde. Den een of anderen dag — wellicht I over een twee, vijf jaren of later — kon Neil zich zuiveren van de blaam, welke zoo lang op hem had gerust. Maar al dien tijd moest het zwakke, tengere vrouwtje op „The Friary" haar mooie reine herinneringen kunnen behouden. De stralenkrans, welken lady Beth's liefhebbende handen om een jongenshoofd hadden gelegd de stralenkrans, welken Kenwyn ongeschonden had kunnen houden.... moest tot het einde toe blijven bestaan. — Neil. Shirley hief haar gezichtje op en in haar oogen was geen uitdrukking van angst of terugdeinzen te bespeuren.... slechts het licht van een groote, begrijpende liefde. Wanneer wil je met me trouwen? Dan zullen we in staat zijn haar droomen te bewaren .... en de onze. Toen ze later Nicolette gingen zoeken, konden ze haar nergens vinden. Martha was druk bezig met stof afnemen in de slaapkamer van haar meesteres. Op hun vraag antwoordde de kamenier kalm: — Mevrouw is een half uur geleden in een taxi naar haar naaister gereden. Mevrouw zei, dat ze hoognoodig een nieuw toilet moest hebben, of schoon ik haar zei, dat de kasten boordevol hingen. Bij de laatste woorden wierp ze een blik vol verontwaardiging in die richting. - Het eenige wat mevrouw evenwel antwoordde was, dat er dagen bestaan, waarop een nieuw toilet de redding van een vrouw is. En meteen verdween ze. EINDE. --- Bij den dood van Maurits Sabbe. Een derde verlies voor Vlaanderen, een derde bres daar, sinds den dood van Van de Woestijne, die openvalt. Vlaanderen's litteratuur is gelukkig door den dood niet zoo geravageerd als de Nederlandsche die, sinds Ary Prins de droeve rij begon, de meeste der ouderert één na één zag wegvallen, van Couperus tot Robbers. Het verdwijnen van Maurits Sabbe is een der eerste verliezen die de oude garde der Vlaamsche litteratuur te lijden heeft. Een weemoedig verlies. Van een schrijver als Sabbe is, zoo stil en nobel, zoo gezond en eenvoudig, hoopte men op een ouderdomswerk, dat glanzend en peinzend zou zijn als een Octoberavond boven zijn droomstad Brugge. Den geleerde, den zorgzamen hoeder van het Plantijn museum, dat wij, tijdelijken, ons haast niet zonder Sabbe kunnen voorstellen, het lid der Academie, al deze dingen heeft men bij zijn uitvaart, — die glorieuser was dan men zich ook bij een Nederlandsch schrijver kan voorstellen, -— ampel mondeling herdacht. Ook schriftelijk in de kranten geschiedde hetzelfde. Maar heeft men bij dit alles den schrijver rechtgedaan? Wij kunnen dit betwijfelbaar achten. Wat wij daarvan lazen kwam hierop neer: een schrijver van voor den oorlog, pittoresk, al wat buiten den tijd, kleintjes, fijntjes en van een gezapige Vlaamschheid waarvan wij — dit hoort men tusschen de regels — ons nu langzamerhand ontslagen achten. Men zou daar eenig bezwaar tegen kunnen maken. Het kan zeer zeker zijn, dat de nijpingen van den Vlaamschen taalstrijd in Vlaanderen de behoefte wekken zich van Vlaamsch particularisme en de eens geliefde, nu beruchte gezapigheid te ontdoen. Ik ken de motieven, die deze huidige wending bepalen: „wij moeten tegenover het Fransch, het algemeen Nederlandsch als gelijkwaardige taal kunnen stellen. Men moet ons geen dialect kunnen verwijten" enz. Wij echter, die geen taalstrijd kunnen, die aan andere kwalen lijden,' b.v. de beschaafde stijve onverschilligheid, die soms erger lijkt dan slag en terugslag — wij vinden met Gezelle en nu weer de Boerenpsalm voor oogen — het ietwat bedenkelijk, de Vlaamsche eigen-aardigheid te verloochenen. Omdat deze en met een slechts schijnbaar naïeve allure, het depót bleek eener diepste menschelijkheid. De „wereld" schijnt dit soms beter te begrijpen dan Nederland en Vlaanderen zelf. (Dirk Coster in De Stem). --- Boek en Tijdschrift Letterkundig Bijvoegsel Nadruk verboden, behalve voor leden der combinatie EEN BOEIEND BOEK UIT HET NOORDEN Prachtige onderhoudende vertelling en uitnemende milieuteekening van Sigurd Elkjaer Vertaling laat te wenschen 4- Het boek van de Deensche schrijfster Sigurd Elkjaer, dat voor ons ligt, is een bekroonde roman *). Nu is een bekroning een prachtige reclame voor een boek; men is geneigd om bij voorbaat te concludeeren: het zal wel een goed boek zijn. Zoo hebben ook wij geredeneerd en met groote verwachtingen zijn we het gaan leien.. Heeft het voldaan hetgeen wij verwachtten? Deze vraag hebben wij onszelf gesteld, nadat we het boek ten einde hadden gelezen en het gelezene te overdenken. Een antwoord durven wij echter noch bevestigend, noch ontkennend te geven. Wij zijn ervan overtuigd een goed boek te hebben gelezen, een boeiend boek met uitstekende litteraire kwaliteiten. Maar een boek, waarin de schrijfster te veel bij de oppervlakte der dingen blijft. Sigurd Elkjaer heeft ons_ met „Weer roept de overzij" een schoone vertelling gegeven, die ons pakt en die ons het boek in één ruk doet uitlezen. Zij schildert ons een Deensch eilandje voor oogen en vertelt van de bewoners; zij vertelt van het meisje Cilli, de dochter van den postbode van het eiland, die op den dag van Cilli's geboorte verdronk. Met groote zuiverheid teekent zij het meisje, haar moeder en de andere personen uit haar omgeving. Zij allen leven als het ware voor ons en wij leven met hun mee. Wij leeren het eiland kennen en den aard der bewoners. We zien Cilli opgroeien van jong meisje, dat op den landtong in haar spel wordt gestoord door een losgebroken stier, tot jonge vrouw, die met Ras, den zoon van den molenaar zal gaan trouwen. We lezen, hoe Cilli en Ras als vanzelfsprekend voor elkander worden bestemd, omdat zij voortdurend in de molenaarsfamilie verkeert. Doch we lezen ook van Cilli's liefde voor den zoon van den loods, den jongen sterken Jörgen. Op die liefde is het dramatische slot van de vertelling gebaseerd. Na wat er is voorgevallen weet Cilli, dat zij niemand anders dan alleen Jörgen kan toebehooren, ofschoon zij weldra met Ras in het huwelijk zal treden. En dan, terwijl zij beseft, in werkelijkheid toch reeds de vrouw van Jörgen te zijn, openbaart Jörgen's moeder haar het geheim, dat zij twintig jaren lang voor zich heeft gehouden, dat Cilli en Jörgen denzelfden vader hebben, Ajs, de postbode, die verdronk toen Cilli geboren werd. Gaarne zouden we hebben gezien, dat de schrijfster zou zijn doorgedrongen tot diep in de ziel van het meisje en getracht zou hebben hetgeen daarin woedde op het moment van en de oogenblikken na die bekentenis, te ontleden. Doch Sigurd Elkjaer heeft dat niet gedaan; zij hield zich aan de oppervlakte. Voortdurend kan men dat in dit boek constateeren. Als Cilli in den nacht vóór haar huwelijk met Ras naar de overzij tracht te roeien om daar Jörgen te vinden, moet zich in haar ziel tevoren ongetwijfeld een hevigen strijd hebben afgespeeld, waarlangs de schrijfster echter heen is gegaan. Zij constateert slechts het feit: Cilli vlucht, tracht te roeien, slaat met het lichte bootje om, verdrink en spreekt haar laatste (de traditioneele) woorden: Liefste — broeder — vader! Den dag daarop spoelt het levenlooze lichaam aan. Jonge meisjes leggen bloemen op haar doodsbed en ze zijn bang voor haar, ofschoon ze er zoo vredig uitziet. Maar dan zegt Boel, haar moeder: „Jullie moeten niet bang zijn. Kijk maar eens, hoe mooi Cilli eruit ziet. Nu heeft ze haar krans en sluier weer aan en nu zal zij de bruid zijn van onzen Heere Jezus!" Het zijn geen woorden voor de zwijgzame, wat in zichzelf gekeerde Boel. Niettemin vormen zij een aannemelijk slot voor deze vertelling, deze prachtige, boeiende vertelling, die een prettig leesbaar boek heeft gevormd. Ten slotte de vertaling van Agnes Röntgen; deze achten wij niet in alle opzichten evenzeer geslaagd. *) Sigurd Elkjaer: „Weer roept de overzij". Uitgave: Bigot en Van Rossum, Amsterdam. --- Met „De Ruyter" naar Indië. „De bouw van H.M.'s „De Ruyter" heeft ongetwijfeld bijgedragen tot de verhooging van de belangstelling van ons volk in de maritieme weermacht van het land. Deze kruiser was het zichtbaar bewijs, dat de periode van verval achter den rug was. De naam riep bovendien glorievolle herinneringen uit onzen besten tijd op en het schip zelf kon de vergelijking met eiken buitenlandschen oorlogsbodem van dezelfde klasse glansrijk doorstaan. En eindelijk, ons volk was zelf ontwaakt en weer belangstelling gaan koesteren voor de defensieaangelegenheden". Zoo schrijft de minister-president dr. H. Colijn in zijn voorwoord op het, door de heeren W. Langeraar en C. van der Stad geschreven, boek 1 ) over de reis van de „De Ruyter" naar Nederlandsch-Indië. Een ieder zal deze woorden volkomen kunnen onderschrijven. Het is inderdaad een feit, dat de nieuwste aanwinst van de nationale marine er in niet geringe mate toe bijgedragen heeft, dat het Nederlandsche volk zich bewust is geworden van de positie, die het in de rij van oude zeevarende volkeren inneemt. Nederland en de zee zijn van oudsher nauw aan elkaar verbonden, maar het begrip van deze eenheid is in den loop der jaren bij velen wel eenigszins vervaagd. En daarom is het zoo verheugend, dat juist dit schip, dat den naam voert van den grootsten admiraal, die ons land ooit heeft gehad, er toe bijdroeg, het nationaal reveil te bewerk stelligen. Men kan de beschrijving van de reis met dezen kruiser naar de Oost, uit tweeërlei gezichtspunt beschouwen. militaire en maritieme deskundigen zullen er iets uit hebben kunnen putten, dat kan bijdragen tot de kennis van de hoedanigheid van het schip en de resultaten die ermede bereikt kunnen worden. Het ligt voor de hand, dat de officieele bescheiden van deze reis voor hen van meer belang zijn, dan de beschouwingen, die de beide auteurs over het geheele verloop van den tocht hebben gegeven. Daarmede is het boek al gekarakteriseerd. Niet dus in de eerste plaats voor de deskundigen, maar voor het leeken publiek is dit boek bedoeld. En als zoodanig heeft het groote verdiensten. Aan Werumeus Buning, de zee-officier-litterator, danken wij tallooze verhalen, waarin hij met een weer galoos woordenspel poëtische be schrijvingen geeft van het, aan afwisseling zoo rijke, zeemansleven. De heeren Langeraar en Stad zijn beiden ook zee-officier, maar zij zoeken het in litterair opzicht niet zoo hoog als hun collega. Hun betoog is ongekunsteld, onopgesmukt, zonder franje of fraaiigheden. De Hollandsche nuchterheid spreekt uit elke bladzijde en wanneer een van hen zich eens overgeeft aan een beschouwing over iets in de natuur, dat hem bijzonder getroffen heeft, dan doet hij dit in rustige, maar typeerende bewoordingen, waaruit men soms beter het gevoel van den schrijver herkent, dan uit kunstige en op zichzelf geniale woordspelingen, die door het gros van het publiek toch niet op hun volle waarde geschat worden. Het is alsof de schrijvers tegenover ons zitten en hun ervaringen vertellen, die zij op hun reis hebben ondervonden. Dan hoort men het verhaal van het vertrek uit Nieuwediep, de wekenlange zwerftocht over zeeën en oceanen, dan ervaart men hoe afwisselend het leven aan boord is niettegenstaande men er als het ware aan vastgekluisterd zit, dan maakt men kennis met al die vreemde landen en volkeren, die het schip op zijn reis bezoekt. En als een gouden draad loopt door dit eenvoudige, maar toch zoo boeiende verhaal, de liefde, die de Hollandsche zeeman voor zijn vak en zijn schip koestert. Men is trotsch op „onze Hollandsche jongens", die de vlag weer over de wereldzeeën hebben doen waaien. De uitgever heeft blijkbaar plezier in dit werk gehad. Het boek is namelijk verlucht met 34 uitstekende foto's en 28 penteekeningen van H. Munnik, zoodat ook in typografisch opzicht het boek niets te wenschen overlaat. i) „Met Hr. Ms. „De Ruyter" naar Nederlandsch-Indië", door W. Langeraar en C van der Stad. Uitg. J. Philip Kruseman — Den Haag. --- Een boek over dieren. + Siegfried E. van Praag dwaalde in een dierenkolonie (in „Artis") en hij schreef daarover een boek *)■ Reeds als kind leefde Van Praag in Artis met de dieren mee, alsof zij individuen waren, anders maar nog interessanter dan groote menschen. „Ik zag wel de eigenaardige vormen der dieren, zoo schrijft hij in zijn voorwoord, maar hun schoonheid bekoorde me nog niet zooals nu. Daarna, als jongen, ging ik de dieren classificeeren en boeken over ze lezen. Ik voelde me zeer wetenschappelijk en hield van exacte gegevens. Dierenvisies, zooals Bölsche er schreef, leken me kinderachtig. Toen ik volwassen werd, zag ik de natuur weer als een kind, maar als een in-droomdenkend kind. Nu vind ik de poëtische visie van het dier niet meer kinderachtig en onbelangrijk en soms lijkt het me, dat ze een zeer waarachtig verband tusschen de menschelijke ziel en het dier weet te leggen, dat we het recht hebben over de dieren te droomen". Met opzet hebben we uit het voorwoord een groot gedeelte geciteerd, omdat dit als het ware een verklaring is van den inhoud van dit boek. Van Praag maakt met ons een wandeling door Artis en vertelt over tal van dieren, over apen, kameelen, leeuwen en tijgers, olifanten, vogels, visschen, kortom: een groote verscheidenheid van dieren wordt door hem onder de loupe genomen. Zooals opgemerkt, vertelt hij ons ervan, doch hij droomt er ook over en hij tracht een antwoord te geven op de vraag: wat zijn de dieren? En tevens probeert hij een andere, slechts zeldzaam gestelde vraag te beantwoorden, n.t: Wat beteekenen de dieren voor ons en welken invloed oefenen zij op ons uit? Veranderen wij menschen niet van stemming als wij lang naar apen, uilen of visschen gekeken hebben en aandachtig hun verrichtingen in ons opnamen? Door Van Praag leeren wij inzien, dat de dieren wel degelijk iets voor ons te beteekenen hebben en zij ook een bepaalden invloed op ons uitoefenen. Misschien hebben we dat zelf nooit zoo gemerkt, doch de schrijver maakt ons tijdens de rondwandeling op allerlei bijzonderheden attent, die ons nader tot de dieren brengen. Weliswaar droomt Van Praag wel eens wat al te veel over een dier en kan hij ons niet altijd evenzeer boeien, doch niettemin zijn we ervan overtuigd, dat degenen, die het boek gelezen hebben, de dierenwereld met andere oogen zullen zijn gaan bezien en van een bezoek aan de diergaarde extra genoegen zullen beleven. Want het boek is zoo door en door eerlijk, zoo vol van innige liefde geschreven, dat men er voortdurend door getroffen en bekoord wordt. Tot slot geven wij een kort citaat, dat kenschetsend is voor het wegdroomen van den schrijver in deze kolonie der dieren. Hij schrijft dan: „De tropen leerde ik kennen in Artis' reptielenhuis. De zwijgende tropen. Stilte vult er de ruimte. De druk der warme atmosfeer bezwaart de oogleden, bezwaart het lichaam. Men geeft zich over, men moet meedoen aan den wakenden slaap van de groote zwijgenden, van de wereld der reptielen. Het mooiste landschap van Artis ligt in het reptielenhuis tegenover de slangen. Daar stuwt de aarde boomen naar boven toe en drukt de atmosfeer ze weer terug. Tropische boomen beschutten er de krokodillen, leguanen en gavialen, die er droomen onder de onverschilige liefkoozingen van de dikke bladeren der tropenplanten. Kon het anders dan dat op de werkende aarde der tropen, onder zooveel zonnegeweld, dieren en planten geboren werden?" *) Siegfried E. van Praag: „Een sprookje op aarde." — Uitg.: Em. Querido's Uitgevers-Mij. N. V., Amsterdam. --- HONGAARSCH MEISJESLEVEN Nog een boek van Jólan Földes We hebben op deze plaats indertijd „De straat van de visschende kat" en „De eerste de beste" van de Hongaarsche schrijfster Jölan Földes mogen bespreken — de eerste gunstig, de tweede ongunstig beoordeeld — thans ligt er voor ons een boek van deze sohrijfster *) dat zij vóór de beide andere schreef, „Over de brug". Zoo ergens, dan kan men zeggen, dat de talenten van Jölan Földes hier tot hun volle recht komen. Zij toont zich hierin een schrijfster die iets durft te zeggen en het daarbij heel goed zegt. Wat zij er in beschrijft, is het leven van een meisje van haar 16e tot 18e jaar, dus een der moeilijkste periodes. Des te zwaarder nog voor de hoofdfiguur, omdat bij den aanvang van den roman haar moeder sterft en het miesje dus vrijwel aan zichzelf overgelaten is. Met een eenigszins verbijsterende openhartigheid — daarom achten we het boek ook niet geschikt voor ieders oog — legt Jolan Földes het leven bloot van dit Hongaarsche meisje, niet verbloemend ook de sexueele nooden. Het wordt alles zonder eenig minderwaardig effect verteld, de schrijfster veroordeelt niet noch prijst aan, zij herschept slechts en geeft dan haar werk zóó, knap geschreven en blijk gevend van diepgaand psychologisch inzicht, aan ons. De inhoud navertellen heeft geen zin. Wat erin gebeurt is op zichzelf niet zoo erg belangrijk, het gaat maar om de manier van uitwerking, waardoor per saldo het onbelangrijkste in het kader van dit meisjesleven belangrijk kan worden. Litterair gesproken geniét men ongetwijfeld intens van dit boek, maar toch kunnen we de strekking niet bewonderen. Of eigenlijk strekking is niet het juiste woord. Er wordt hier een levensopvatting als heel normaal aangenomen, welke maatschappelijk en zedelijk verderfelijk is. De wijze, waarop deze jonge meisjes in het huwelijk stappen zonder getrouwd te zijn — we behoeven ons niet duidelijker uit te drukken, veronderstellen we — en de cynische wijze, waarop alles wat met huwelijk samenhangt door de hoofdpersonen besproken en uiteengerafeld wordt, kunnen we bezwaarlijk toejuichen. Het mag waar zijn, dat het Hongaarsche meisje (we houden ons strikt aan den roman) zoo is tegenwoordig, maar dan toch vragen we ons af, welk nut het heeft deze dingen zoo bij den naam te noemen. We raken hier het moeilijke vraagstuk of een roman alleen moet beoordeeld worden naar zijn artistieke waarde en de schrijfster mogen we in dit geval, zooals gezegd, geen verwijt maken, dat ze op onwaardige wijze gejongleerd zou hebben met de problemen van het liefdeleven, doch wei gaat onze bedenking uit tegen het feit, dat op deze wijze een dergelijke levenshouding als heel gewoon wordt aanvaard. Omdat daarin t. a. v. de schrijfster ongetwijfeld volkomen onbewust een zweem van ongewenschte propaganda steekt. Doch, nogmaals, qua roman en psychologische uitbeelding van een meisjesleven verdient deze roman groote waardeering. *) „Over de brug" (N.V. H. P. Leopolds Uitg. Mij., Den Haag). JÓLAN FÖLDES. --- Bloemlezing uit Bruno Franks werk. Hoe gaarne men ook zou willen, het is den meesten onzer onmogelijk alle boeken te koopen, welke men zou wenschen te bezitten. Daarom zijn bloemlezingen op zijn tijd welkom. Al geven ze nimmer een volledig beeld van den schrijver, zij dragen er toch toe bij, dat men den schrijver nader komt. En dat kan ten opzichte van Bruno Frank slechts winst beteekenen. We achten Frank een der grootste hedendaagsche Duitsche schrijvers en ter staving van dit oordeel behoeven we slechts zijn onsterfelijken roman Cervantes te noemen. In deze bloemlezing nu zijn de beste vertellingen en verzen van Frank bijeengebracht. Zij stammen uit verschillende levensperioden van den schrijver, doch geven tezamen een vrij volledig beeld van zijn talent. Vooraan in de rij staan naar onze meening de meesterlijke vertelling van de figuren van Frederik den Grooten. Deze leest men werkelijk „in een adem" uit en het geeft een genot van het allerhoogst niveau. Reeds hierom is de bloemlezing waard gekocht te worden, nog afgezien van den verderen inhoud waarvan we het prozagedicht uit Fredirik's jongenstijd „Der Goldene" noemen. Men 'zie dit boék eens in handen te krijgen en men zal erdoor verrijkt worden. *) Bruno Frank: Aus vielen Jahren, Em. Querido N.V., Amsterdam. --- Diplomatenschool. Een interessant boek of boekje (het houdt den middenweg — 144 bldz.) is „Diplomatenschoo 1", een boek (dit citeeren we van het titelblad) over vorsten, staatslieden, diplomaten, oorlog en vrede, door M. F. Lichtendahl, oud-officier van het Ned.- Indische leger *). Het boek opent met een korte sarcastische proloog over Jan Diplomaat, die naar de Diplomatenschool wordt gezonden, daar tien jaren ijverig studeert en voor zijn eindexamen slaagde door de oplossing van de volgende formule: Zebra + Imperialistische— Wereldpers = Tijger. En de schrijver besluit zijn proloog met de opmerking: „Ook de lezer zal deze formule kunnen oplossen, indien hij slechts verder leest." De heer Lichtendahl beschrijft dan uitvoerig verscheidene historische feiten, die aan den wereldoorlog van 1914—1918 voorafgingen. Hij schrijft over de vredespogingen van den Franschen sociaal-democraat Jean Jaurès en over den moord op dezen vechter voor den vrede. In het hoofdstuk „Op een mestvaalt van leugens groeien geen idealen" merkt de schr. op, dat voor de leuzen „vrijheid" en „Zelfbestemmingsrecht der volken" in den laatsten oorlog tien millioen menschen gedood en ruim twintig millioen gewond en verminkt zijn. Dertig millioen, constateert hij, zijn aan stukken geschoten, terwijl bijna tienmaal zoovelen geestelijk, moreel en materieel vernietigd zijn. En hij vraagt zich af: waarom? Waarvoor? Voorts worden beschreven: de moord te Serajewo, oorlogsklanken en vorstelijke correspondentie. Vooral de briefwisseling tusschen keizer Wilhelm en Czaar Nicolaas is bijzonder belangwekkend om te lezen. Onder een daarbij afgedrukte foto van keizer Wilhelm II met zijn familie lezen we: „Een slecht vorst? Misschien. Een solied huisvader? Zeker. Een slachtoffer van diplomatieke intriges." In een hoofdstuk over Versailles wijdt de schrijver zijn bijzondere aandacht aan de positie van Duitschland en merkt dan aan het einde van dat hoofdstuk op: „De nieuwe bewapening is niet de schuld van de Nationaal-Socialisten, doch van de „Democratische" staatslieden, die het ontwapende democratische Duitschland geen bestaansmogelijkheid hebben kunnen (of willen?) geven." In het slot van zijn werk geeft de schrijver als zijn meening te kennen, dat de Volkenbond geleidelijk zal kunnen uitgroeien tot een dwingende macht tot vrede, indien hij vrijgemaakt wordt van den geest van Versailles en de volkeren, die thans in verbittering over het hun aangedane onrecht buiten den Volkenbond staan, door eerlijke bespreking van hun nooden en door onbaatzuchtige aanbieding van levensruimte en levensmogelijkheid, weer in den broederband van den Volkenbond zullen worden teruggebracht. *) D. van Sijn en Zonen, Rotterdam. ---