ULTRAMONTAANSCH VOEDSEL VOOR DEN GEEST. II. Ten slotte nog een proefje op historisch gebied, getrokken uit de Nieuwe handleiding tot de geschiedenis der Nederlanden ten gebruikt bij het middelbaar onderwijs, door G. Yerzijl, oud professor der geschiedenis aan 't Seminarie te Eolduc. Gekomen aan het tijdvak van Karei V en na de vrome verzuchting dat „dier geesten „strekking aanhield, die alles onder het bereik en regK terschap van 't eigen oordeel wenschten neer te halen, „en die weldra hunne noodlottige zegepraal in het uitbrekend protestantisme vierden ," krijgen wij het volgend kort begrip der reformatie: „Het was trouwens even „vóór en onder de regering van Karei, dat een vloed „van dwaalleeringen door een afgevallen kloosterling, „Martinus Luther , met woeden zin verspreid, en wegens „ talrijke gunstige omstandigheden, door een groot gedeelte „van Duitschland gretig opgenomen werden; terwijl inzonderheid vele vorsten deze hervormings-bewegingen „te baat namen om zich van den Keizer onafhankelijk „en, door middel der ontroofde kerkelijke goederen» „rijk en magtig te maken. De nieuwe leer drong weldra „in de nederlandsche handelsteden door en gaf aanleiding „tot de schromelijtcste wantooneelen , waaraan voornamelijk „de sekte der W ederdoopers zich schuldig maakte. Of3 schoon de Keizer zich hiertegen eerst door zachtere en „later door strengere maatregelen verzette, vermogt hij toch „niet uit deze gewesten die godsdienst- en barger-oorlogen „te weren, welke er onder de regering zijns zoons zoo „noodlottig hebben gewoed." Van een roomsch-katholiek priester kan men geene ingenomenheid met de reformatie verwachten, noch billijkerwijze vergen. Maar van een oud-professor der geschiedenis mogt men ten minste eenejuiste uiteenzetting van de geschiedenis der reformatie, hare oorzaken, beginselen en doeleinden eischen. Wanneer een leerling der middelbare school geleerd wordt in Luther niet anders te zien dan een verloopen monnik, die „met woesten zin" eene leer verspreidt, welke aanleiding geeft „tot de schromelijkste wantooneelen(4) wordt hij al zeer slecht uitgerust om de zaak van het katholicisme tegen de kritiek der kettersche geschiedschrijvers te verdedigen. Het is altoos eene allergevaarlijkste methode zijne tegenstanders en hunne argumenten te bestrijden door hen te karikaturiseren. Dit proefje van historischen blik en objectiviteit van beschouwing geeft een goeden maatstaf om te raden wat volgt. Philips II is natuurlijk „geen tiran; veeleer „mag zijne grootmoedigheid en de toegenegenheid, die hij „zijnen onderdanen, ook die der Nederlanden, toedroeg, „geroemd worden." Dat hij 8000 man spaansche troepen in de Nederlanden achterliet was zeer prijzenswaardig; „wijl dezen den partijgangers voor hunne plan„nen hinderlijk toeschenen, werd over hunne tegenwoor„heid, als over eene schennis der privilegiën , luidkeels „geklaagd" enz. Onder „de partijgangers" staat — gelyk van zelf spreekt — Prins Willem I bovenaan. Prins Willem is, voor den oud-professor der geschiedenis aan 't seminarie te Eolduc, iemand die, „door zijne „heerschzucht misleid, allengs het snoode plan had ge„vormd aan zijn vorst, dien hij door eed van getrouw(4) Wij moeten den oud-professor den goeden raad geven zijn hollandsch en zijn stijl nog eens zorgvuldig te beproeven. In taal en stijl, trouwens, munten de ultramontaansche schrijvers over het geheel niet uit. Het dagblad de Tijd schreef onlangs: „.... toen Luther zijn kap op den tuin had gehangen." Wij hebben zeer Teel achting voor de behendigheid waarmede de weleerwaarde heeren van de Tijd hunne dagelijksche toeren venigten, maar wij zouden durven wedden dat de toer om hunne kappen „op den tuin" te hangen hun zou mislukken. (Óf was hun hoofdartikel uit het duitsch vertaald, en stond er misschien in het oorspronkelijk zaun, heining ?) Een andermaal spreekt de Tijd van „klaterschoone antels" („gluurt eens even onder die klaterschoone antels 1") en van „onbekookte ongeloovigheid," Tr* „heid verbonden was, de grafelijke kroon te ontwrin„gen en die zich zelven op het hoofd te zetten." Hij bezigde daartoe „sluwe en bedekte maatregels," tot welke vooral behoorde „de bevordering der hervormde „leer hier te lande, vermits hare invoering, toen overal „met opstand gepaard, Oranje het beste middel aan de „hand gaf, om zijn ontwerp te volvoeren en deze gevesten een doodelijken haat in te boezemen tegen het „Katholieke Spanje en zijn zoo Katholieken vorst. Dit „voorstaan van het Kalvinisme was hem dus enkel een „middel; omtrent die leer, trouwens, schijnt hij vrij „onverschillig geweest te zijn, even als hij vroeger afwisselend van zijne gehechtheid aan 'tlKatholicisme of Lutheranisme had blijk gegeven, naar gelang de eene of andere „belijdenis hem beter te pas kwam. Na tal van kuiperijen en „misrekeningen stond Willem nu eindelijk op het punt zijne „plannen althans voor een groot gedeelte, verwezenlijkt te zien; hij zoude eerlang als erfelijk graaf van „Holland , Zeeland en Utrecht uitgeroepen worden, toen „een Bourgondiër, met name Balthazar Gerards, hem „sluiksgewijze te Delft doodschoot, den lOden julij 1584." Aldus leert men aan „onze (ultramontaansche) kinderen" de nederlandsche geschiedenis. Aldus boezemt men hun gevoel van nationaliteit, liefde en achting voor het Huis van Oranje in. Aldus „redt men hun geloof." Van het sluiten der Unie van Utrecht wordt gezegd: „Sedert dit tijdstip staan in Nederland de noordelijke „en zuidelijke provinciën elkaar vijandig tegenover: na „gezamenlijk tegen Philips gestreden te hebben, keeren „de laatsten tot de gehoorzaamheid terug, wijl zij het „voorvaderlijk geloof niet versaken wilden. Zoo leidde „het verschil van godsdienst den grond tot eene bijna „onherstelbare scheiding tusschen België en Holland." Eindelijk sluit het boekje met deze — voor de kweekelingen onzer middelbare scholen zeer nuttige — slotbetrachting en moraal over België onder Leopold 1 en Leopold II: „Groote veerkracht wordt er (in België) „voorzeker waargenomen in het bevorderen der stoffelijke belangen; veel ijver en levendigheid werken „er op het gebied der schoone kunsten en wetenschappen; de Kerk daarenboven tracht op het ijverigst „alle standen der maatschappij in hare veredelende werking „op te nemen: des ondanks vertoonen zich aan den ge„zigteinder talrijke, onheilverkondigeude voorteekens. „Aanhoudend toch is er de ongeloovige partij der li„beralisten in de weer hare in 't duister gesmeede planden j te verwezenlijken, ten einde het voorvaderlijk „geloof, den overgeërfden eerbied voor de geestelijkheid „in het hart dei' arglooza en trouwe bevolking te verstikken en de regten van een gedeelte der natie aan „dc baatzuchtige plannen van het andere op te offeren. „Zelfs is in dezen noodlottigen toestand geene verbetering gekomen onder de regering van Leopold II, „in de plaatste dagen van 't jaar 1865 aan zijn grijzen „vader opgevolgd. Moge toch België de gulden spreuk „der vaderen Eendragt maakt magt nimmer uit het oog „verliezen, noch vergeten dat de belgische nationaliteit „nooit anders dan in de schaduwe dek katholieke „kerk gegroeid en gebloeid heeft" Vóór het boekje van dezen historicus, die in de „liberalisten" niets anders]ziet dan eene „ongeloovige partij" die in de weer is „den overgeërfden eerbied voor de geestelijkheid in het hart der arglooze en trouwe bevolking te verstikken" enz., lezen wij dit getuigschrift: In graliam studiosae juventutis maxima cum utilitate reïmprimi potest. P. J. H. BUSSEL, Prov. Juris can. Ad hoc deligattjs. Ruremundae , die 18 septembris, 1868. Wij weten nu althans hoe in Boermond, en elders waar dit boekje gebruikt wordt, geschiedenis aan de ultramontaansche jeugd onderwezen wordt. Wij begrijpen er tevens uit, van hoeveel belang het voor de ultramontaansche partij is, dat dit onderwijs algemeen woide in Nederland, en dat deze geloovige school de neutrale school vervange, wanneer eindelijk het doel bereikt, de schoolwet onder „de harde, bitter harde slagen dezer partij bezweken" en „het geloof onzer kinderen gered" is. Voor het oogenblik kunnen wij met deze uittreksels volstaan, doch behouden ons voor van tijd tot tijd nieuwe proefjes van ultramontaansch voedsel voor den geest mede te deelen. --- Binnenland. ABNHEM, 22 Junij. In de tweede kamer werd gisteren in de eerste plaats behandeld het wetsontwerp tot vaststelling van eenige bepalingen omtrent de regtspraak naar aanleiding der herziene Eijnvaartacte. Op art. 3 van dat ontwerp werd door den heer Godefroi een amendement voorgesteld, strekkende om de laatste woorden te doen wegvallen. In die woorden werd iedere TLijnvaart-quaestie beschouwd als te zijn van spoedeischenden aard wat de regterlijke behandeling betreft. Art. 7 van het wetboek van burgerlijke regtsvordering, waarin bepaald wordt, dat de kantonregter en de president bevoegd niet verpligt zijn den termijn van dagvaarding te verkorten in gevalle die spoed eischen zou daardoor illusoir worden. De minister van justitie bragt daartegen in dat art. 36 van hettractaat voorschrijft dat alle Bijnvaart-quaestien langs den meest eenvoudigen en spoedigen weg moeten behandeld worden ; daarvan was het voorgestelde in art. 3 een gevolg. De meerderheid vereenigde zich intusschen met de zienswijze van den heer Godefroi en nam zijn amendement aan. Door den heer Kalff werd het beroep in cassatie ter sprake gebragt. Daarvan was in 't ontwerp geen melding gemaakt. Dat kan tot moeijelijkheid aanleiding geven. Liet de Eijnvaartacte een dergelijk beroep toe, dan moest daarvan uitdrukkelijk ook in deze wet worden gesproken. Die meening door enkelen ondersteund, vond bij anderen bestrijding, die met den minister van meening waren dat dergelijke uitdrukkelijke vermelding overbodig was. Ook de heer Godefroi was van dat gevoelen ; was het beroep in cassatie door de Eijnvaartacte verboden dan zou 'ttoch niet baten haar hier uitdrukkelijk toe te. laten; was ze dat niet, dan sprak 't van zelf dat ze kon worden toegelaten. Op art. 5 werd door den heel Godefroi een amendement voorgesteld. De plaats van de bepaling dat de voorloopige uitvoerbaarverklaring van een in eerste aanleg gewezen vonnis zou geschieden bij verzoekschrift wenschte hij dat zou gelezen worden: langs den gewonen weg van regten. Hij noemt het in art. 37 der rijnvaartacte bepaalde een „onding." Daarvan is het gebrekkige in deze wet een gevolg. Maar men behoeft daarom niet meer dan tengevolge daarvan dringend noodig is van onze wijze van procederen af te wijken. Daarom stelt hij de wijziging voor. Ze wordt echter en door den heer Gratama en door den minister bestreden en door de meerderheid verworpen. Het ontwerp werd ten slotte aangenomen met 28 tegen 21 stemmen. Aan de orde was vervolgens het ontwerp tot afschaffing van het verleenen van octrooi. De algemeene beschouwingen werden geopend door den heer Bergmann. Hij bestreed het wetsvoorstel. Hij begon met een aandoenlijk tafereel op te hangen van den leeuw die zijn eigendom, van den vogel die zijn nest verdedigt. Nergens deed men wat men hier nu wilde. Wij , die „graven hebben weggejaagd en stadhouders weggejaagd" wij waren al ver genoeg vooruit. Engeland stond zoo wat zoo hoog als wij in de 16 eeuw Hoe bondig de heer Bergmann anders argumenteert, dit-, maal konden zelfs zijne vele fransche citaten niet beletten, dat we dachten: ditmaal is het niet regt helder. Na hem trad de heer Heemskerk Az. op als bestrijder van het ontwerp. Hij zag er een eersten gevaarlijken stap in op den weg der reactie. Zoo dikwijls waarschuwde men tegen reactien komende van eene zekere zijde, thans had men van een liberaal kabinet een zuiver reactionair voorstel. Een van de regten van den mensch, het regt op zijn eigendom , door de fransche revolutie geëerbiedigd, inalle vrijzinnige constitutien tegen inbreuk beschermd werd hier prijsgegeven. Dat mogt niet. En, mogt het, uit het oogpunt van algemeen belang, zou het verleenen van octrooijen moeten gehandhaafd worden. Wel niet bepaald de bestaande wet, maar een verbeterde waarin het beginsel der bestaande bewaard bleef. Hadden de octrooijen hun oorsprong te danken aan het verlangen om daardoor .,den geest te verheffen" en „den arbeid te verbeteren" en was dat doel ook bereikt, dan was van de afschaffing te duchten dat de lust om „uit te vinden" zou worden uitgedoofd tot schade der industrie, tot schade van het algemeen. In het algemeen belang was het daarom ge- wenscht den bezitter eener vinding, den eersten „occupans" zijn regt daarop en de belooning daaruit te trekken te waarborgen. Het regt van octrooi stond met copieregt gelijk. Dat het was in het belang der uitvinders zeiven bewees de poging in de meest industriele kantons van Zwitserland tot wederinvoering der oetrooijen aangewend. Zwitsers vestigden zich daar waar hun octrooi verleend werd. Over het algemeen begon er hoe langer hoe meer overal in het buitenland reactie te komen tegen de door enkele economisten opgewekte zucht naar afschaffing. In dien toestand achtte hij in ieder geval de behandeling dezer wet ontijdig en stelde dc regering voor die tot in het volgend zittingjaar te verdagen. Tegen die beschouwing verzette zich de heer de Bruijn Kops. — De wet van '17 wordt algemeen afgekeurd. Zij geeft geen waarborg voor de uitvinders, beschermt dus in werkelijkheid hun regt niet. Zij veroorzaakt daarentegen veel belemmering voor 't algemeen. Het vragen van octrooi wordt geexploiteerd, en de concurrentie ten nadeele van 't algemeen daardoor belemmerd, 't Is niet de uitvinder die beloond wordt, maar hij die de uitvinding exploiteert. Alle organen van belanghebbenden, alle maatschappijen tot bevordering der industrie verlangen de afschaffing. In Zwitserland mogen enkele kantons zijn die de wederinvoering eischen, de eigenlijke industriele kantons, waar de katoenindustrie een buitengewone hoogte bereikt heeft verlangen die niet. — De oetrooijen mogen bedoeld hebben den geest te verheffen en den arbeid te verbeteren, de poging heeft gefaald. Bovendien een vergelijking met vroegere tijden gaat niet op — de toestanden zijn geheel anders Het schoone denkbeeld der bescherming van 't regt van den uitvinder is gebleken niet uitvoerbaar te zijn. De commissie van enquête in Engeland verklaarde de meeste gebreken van het octrooistelsel inhaerent aan het stelsel zelve. Haar voorzitter, lord Stanley, deed daarom als lid van het parlement een voorstel tot geheele afschaffing, dat alleen, omdat het geacht werd „praematuur" te zijn, werd ingetrokken. Zijn advies is daarom : afschaffing van een wet die niet beschermt wat ze heet te beschermen, maar daarentegen allerlei belemmering en schade teweeg brengt aan het algemeen. Heden wordt de discussie voortgezet. Tegenover een voorstel van den president om na dit aanhangig ontwerp het voorstel van den heer van Kuyk tot wijziging der armenwet te behandelen, deed den heer Dam het voorstel die behandeling tot later uit te stellen. Dat van den president werd aangenomen. Het Dagblad bestempelt in zijn nommer van heden de liberalen met den naam van geloofsvervolgende guillotine mannen. 't Wordt tijd , dat de heer Wintgens nogmaals een attest afgeeft omtrent den waardigen toon door dit blad in zijne polemiek gevoerd. Men zou geneigd worden zulke uitdrukkingen minder waardig te achten. Of zou in 't president-commissarissch ap van mr. J Heemskerk Az. voldoende waarborg voor de waardigheid van dien toon gelegen zijn ? Z. M. heeft benoemd tot notaris binnen het arrondissement Rotterdam, ter standplaats de gemeente Rotterdam, mr. A. C. J. de Kuyper; pensioen verleend aan den luitenant-kolonel F. H. J. Furnée, van ƒ1500. * Kribben bijten en lucht zuigen behooren niet tot de verborgen gebreken van een paard. Het vorige jaar kocht iemand een paard op de beusichemsche paardenmarkt : later ontdekte hij, dat het paard een kribbenbijter en een luchtzuiger was: hij meende , dat dit verborgen gebreken waren , die den verkooper tijdens den verkoop wel bekend moesten zijn geweest; dit laatste vooral ook daarom, omdat, als het paard op de markt, zooals gewoonlijk aan dc lijn had gestaan, iedereen ligtelijk het gebrek had kunnen zien, terwijl hier de verkooper het niet aan de lijn had gezet. Dientengevolge stelde hij bij de regtbank te Arnhem een vordering in tot vernietiging van den verkoop met vergoeding van kosten, enz. De regtbank benoemde drie deskundigen die verklaarden dat het paard de genoemde gebreken had, en dat dit verborgen gebreken waren, daar toch, dat men ze wel kon ontdekken, als het paard aan de lijn stond, of als men de bovenste rij tanden bekeek; dat het echter op een paardenmarkt alleen het gebruik is, om, ten einde den leeftijd van een paard te berekenen , de onderste rij tanden te bezien. De regtbank, echter, heeft gemeend , dat een paardenkooper zoo slim moet zijn, om een paard van alle kanten te bezien en uitgemaakt , dat de gemelde gebreken niet vallen onder art 1540 maar onder art 1541 B. W. en dus den eischer zijne vordering ontzegd. Kooplustige op de aanstaande beusichemsche paardenmarkt, die, zoo wij wel zijn ingelicht, deze week weder invalt, mogen met dit vonnis hunne dienst doen. In de vergadering der afgevaardigden van het Nederlandsch nationaal zangersverbond , zondag morgen gehouden , als plaats voor het 10de feest in 1871 is aangewezen : Arnhem , en gekozen tot feestdirekteuren de hh. Meyroos en Worp, terwijl de hh. Hol, Heinze, Böhme, Kooymans en Smaters het technisch comité zullen uitmaken. Als plaatsvervangende leden werden benoemd de hh. Berlijn en Smits. Tot leden van het hoofdbestuur zijn verkozen de hh. Smit V te Kinderdijk en van Veen te Arnhem. De advokaat-generaal bij den hoogen raad heeft geconcludeerd tot verwerping van het beroep in cassatie van Jonas Melhado en van F. F. J. H. Russel, redacteurs van VAmi du Limbourg. De hooge raad zal den 30sten uitspraak doen. * Velp, 21 junij. Aan de dames-vereeuiging „Moederlijke Weldadigheid" alhier, mogt ook weder dit jaar het voorregt te beurt vallen van eene bijdrage groot ƒ 50 »an hare majesteit de koningin ten behoeve van genoemde inrigting te ontvangen. * Winterswijk , 21 junij. Gisteren avond had alhier in de societeit de Eendracht een biljart-concours plaats om drie fraaije prijzen. Te zamen werden er 351 caramboles gemaakt. De heeren leden H. H. Paschen en W. Paschen verkregen den eersten en tweeden prijs, terwijl de derde prijs behaald werd door den heer G. Driessen van Aalten ; als geïntroduceerde, tegenover het lid den heei P. T. de Ridder. De zangvereeniging Caecilia alhier, onder leiding van den heer A. van Dissel, voerde gedurende de noodzakelijke pauzen, eenige zangstukjes uit, waardoor het geheel niet weinig werd opgeluisterd. Naar wij vernemen stelt de directie reeds pogingen in 't werk om een muziekkorps te engageren , voor een te houden concert, zoodat ons wederom een genotvolle avond staat te wachten. Wij vernemen^dat in de maand july a. s. door eenige dames der aanzienlijkste familiën te 's Gravenhage, in vereeniging niet vele dames van de leden van het korps diplomatique, een fancy-fair zal gehouden worden op de goederen van wijlen de koningin-moeder, ten behoeve van het fonds voor de nagelaten betrekkingen van verongelukte visschers te Scheveningen. (A. C.) * ' s Gravesande , 20 junij. Wij zitten hier nog altijd zondsr tweeden predikant, de eene beroeping na de andere wordt vruchteloos gemaakt door het bedanken der eerwaarde heeren. „Verstaat gij 't niet ? 't Verstaat zich zeiven," zou Huijgens zeggen. Men verlangt een orthodoxen maar toch niet al te orthodoxen predikant, en nu zijn die heeren tegenwoordig duur ; hoe orthodoxer, hoe duurder. Men kan te 's Gravesande ƒ900 bieden, benevens eene goede pastorie met fraaijen en grooten tuin; zelfs is men genegen om uit particuliere bronnen, wanneer de predikant valt in smaak en trant, het tractement met ƒ400 a 500 te verhoogen. Thans is beroepen ds. Meijer van Nootdorp; dit is de achtste keer dat men iemand beroept en met dit zware werk is men bezig sedert november des vorigen jaars. ---