ALTIJD NOG OVER DE BEGROOTING VAN OORLOG. VI. Het Voorloopig Verslag over Oorlog wordt, gelijk bekend is , dit jaar geopend met de reeds meermalen gemaakte opmerking dat de handelingen van dezen minister met opzigt tot de vrijheid van sc.hrijven moeijelijk zijn overeen te brengen met de algemeene vrijzinnige rigting van het tegenwoordige Kabinet. Ten bewijze daarvan werd in de afdeelingen o. a. bij vernieuwing gewezen op de bekende circulaire tegen de militaire schrijvers, dat even slecht gedachte als slecht gestelde «tuk, waardoor deze minister van Oorlog zich eene zekere vermaardheid heeft verworven. De minister in zijne Memorie, verdedigt die circulaire; hij wijst op de omstandigheden , waaronder dat stuk „in 't leven werd geroepenhij zegt dat die aanschrijving „speciaal wees op geschriften die in den boezem der Tweede Kamer zelve openlijk en te regt geschandmerkt zijn." Verder beweert de minister dat „dergelijke wetenschappelijke stukken, al worden daarin de inzigten der Regering niet gehuldigd , nooit door den minister zijn gewraakt, en integendeel goedkeuring en lof bij den minister hebben gevonden enz." Maar zoo onschuldig hebben de zaken zich niet toegedragen, en hoewel wij omtrent deze quaestie niet alles mogen openbaren wat ons is medegedeeld , zijn wij toeh in staat en achten wij het ook oaze taak voor deze voorstelling van 's ministers handelingen eene andere te geven, die meer met de waarheid overeenkomt. Toen de minister van Oorlog in januarij 1862 het bestuur in handen kreeg, nam hij de eerste gelegenheid die zich voordeed te baat om zijn ongenoegen over het schrijven van officieren te doen kennen. De woorden, wij meenen nog in diezelfde Maand, door hem tot de officieren van de jagers Serigt en dadelijk , na afloop der audientie, door ®en der toehoorders op schrift gesteld, hadden wel degelijk de strekking om alle schrijven over regerwgshandelingen en alle kritiek over bestaande toestanden te verbieden. „Ik houd niet," zeide o. a de minister, „van geschrijf in dagbladen; dat past met voor een officier; wanneer men iets te zeggen heeft of verbeteringen heeft voor te stellen , men Il gte zich regtstreeks tot mij en doe aan mij zijne bezwaren of bedenkingen kennen." De minister Erlangde dat men , op echt aartsvaderlijke wijze ®et zeer veel beseheidenheid en natuurlijk altijd zonder 's ministers handelingen te beoordeelen, zeer eesde mera °riëri en bescheiden bedenkingen aan e ' departement van Oorlog zou inzenden. Die a '«t3varlerlijke manier zijn de officieren van het le° er echter reeds sinds lang ontwassen, en men Zal daarenboven moeten erkennen dat het moeijelijk o a at regtstreeks aan den minister te schrijven dat 2l J» bestuur den meest nadeeligen invloed heeft P de ware belangen van het krijgswezen of iets dergelijks. tweede handeling van den minister, na diens toespraak aan de officieren van de jagers, waarvan wij slechts enkele zinsneden hebben aangehaald, is deze geweest, dat hij aan een officier, die „een degelijk , wetenschappelijk" werk had geschreven , wegens eene, in dat werk voorkomende vrij onbeduidende aanteekening , zijn ongenoegen te kennen gaf maar dit niet alleen: de minister gaf — zooal3in de officiële kennisgeving aan dien officier moet staan vermeld — van zijne handeling in deze kennis aan Z. M. den koning , waarvan het gevolg was eene betuiging van ontevredenheid van het Hoofd van den Staat aan den meerbedoelden officier en eene, op last van Z. M., in de conduite-lijst van dien officier gestelde , woordelijk met 's ministers vroegere betuiging van ontevredenheid overeenkomende, aanteekening die wij — de minister zal er ons dank voor zeggen —• liefst niet zullen qualificeren. Diezelfde officier gaf in den zomer van 1862 een paar brochures uit, eene als men wil scherpe, doch zeker niet ongepaste kritiek bevattende van enkele onzer militaire inrigtingen; dat die kritiek waarheid bevatte en dus niet gezocht of ongepast was, kan daaruit blijken dat alle aanmerkingen in die brochures gemaakt, later, door de Kamer of door den generaal van Muiken , geheel zijn beaamd. De minister liet aanvankelijk die brochures, zoo als zijne latere uitdrukking was , „loopen." Maar wat gebeurde? In de zitting van 28 november 1862 rakelde de heer Godefroi eenige oude koeijen op , en betuigde zijne sympathie voor de houding door den minister van Oorlog eenigen tijd geleden aangenomen met opzigt tot „zekere polemiek in dagbladen en elders, die beweerd werd gevoerd te worden door officieren van het leger over personen en zaken tot het bestuur van Oorlog in betrekking staande." Op dit thema werd door den heer Godefroi met de hem eigene overdrijving en uitdrukkingen voortgeredeneerd, en hij vond steun bij den heer de Bieberstein , die in zijne rede van 29 november mededeelde , dat het aan zijn „oudsoldatenhart" goed deed te hooren op welke wijze de minister dat „officiercn-geschrijf" zou tegengaan ; de geachte spreker uit Maastricht vergat voorzeker dat de officieren tegenwoordig anders opgeleid worden dan vroeger, dat zij leeren schrijven, dat sommigen waarlijk zelfs goed schrijven, en dat men gaarne doet wat men goed doet. Overigens werd toen de minister door niemand gesteund, denkelijk omdat niemand wist waarop dc heer Godefroi eigenlijk doelde of niemand zich meer den inhoud van de dagblad-artikelen herinnerde , die de verontwaardiging van den heer Go defroi zoozeer hadden opgewekt; eerst den volgenden dag sloot zich de heer Storm van 's Gravesande bij hem aan. Het was intusschen gebleken dat men hoofdzakelijk het oog had gehad op zekere beschuldigingen die in een der couranten tegen het bureau Artillerie van het departement van Oorlog waren gerigt, en waaraan niemand geloof kon slaan , die de officieren , daar werkzaam , kende Het eenig gepast antwoord op zulke bcschuldigin gen is : zwijgen ; niets is verkeerder dan daarover zooveel misbaar te maken als toen door den heer Godefroi en den minister van Oorlog werd gedaan. Maar de minister bepaalde zich toen er niet toe zijn ongenoegen te doen kennen over die artikelen. Het is bij deze gelegenheid geweest dat hij zijne afkeuring te kennen gaf over het bekende artikel van den generaal Knoop in de Gids van maart 1862 en over de boven reeds besproken brochures, dis hij echter tevens verklaarde niet gelezen te hellen / Overigens werden de denkbeelden van den minister over het schrijven der officieren in 't algemeen toen door niemand in bescherming genomen, maar integendeel door den heer van Heukelom met kracht bestreden. Na de aanneming der begrooting begon de minister van Oorlog te handelen. Er is verhaald, dat toen een brief is geschreven aan den generaal Knoop over dat bijna verjaarde artikel in de Gids en over zijne geschriften in het algemeen ; mogelijk is deze opgave onjuist. Maar het is een bekend feit, dat de schrijver der meermalen genoemde brochures, die reeds eenige maanden oud waren , toenmaals eensklaps, omdat hij „geen goed begrip van de krijgstucht had", door den minister ontslagen is uit zijne betrekking van instructeur bij het regement, waarbij hij diende. En eerst na dit alles is de beruchte circulaire verschenen. Datstuk is, ook in ons blad , reeds zoo herhaaldelijk besproken, dat het overbodig schijnt daarop nogmaals terug te komen. Wij willen slechts bij hernieuwing hierop wijzen, dat in die circulaire de naam des konings bij herhaling, zonder eenige noodzaak, werd genoemd , en dat de minister zich, wat den inhoud betreft, beriep op het uitdrukkelijk verlangen van Z. M., ' dat zoodanig stuk aan het leger zou worden bekend gemaakt; eene handeilng , zoo inconstitutioneel, dat men daarvan in onze parlementaire geschiedenis geen tweede voorbeeld kan aanwijzen. Daarbij deed de minister die circulaire voorkomen als een uitvloeisel van de discussiën in de Kamer en nam hij den schijn aan alsof de Vertegenwoordiging zijne meeningen hieromtrent deelde. Het bleek evenwel al spoedig dat de circulaire zoowel in als buiten de Kamer algemeene afkeuring vond , en sedert heeft de minister de militaire schrijvers ongemoeid gelaten. Maar het valt toch niet te ontkennen, dat de bedreigingen van den minister — zoo zij op ;enkelen ook al weinig vat hebben gehad — toch den lust tot studie en tot het openbaar maken van de resultaten van wetenschappelijk onderzoek bij het leger zeer hebben ver minderd. Wie eenigzins in [de gelegenheid is weten wat er in het leger omgaat, zal ongetwijfeld deze bewering toegeven, en wij kunnen slechts hopen dat de onlangs te '» Hage tot stand gekomen „Vereeniging tot verspreiding van krijgskennis", iets zal kunnen bijbrengen om de slapende levensgeesten in het leger op te wekken. Elke onderdrukking werkt in zooverre gunstig , dat zij de noodzakelijkheid beter doet beseffen om daartegen reageren. Wanneer nu de minister, in zijn antwoord, zegt dat hij geen degelijke wetenschappelijke geschriften heeft gewraakt, dan is dit slechts aan te neme onder deze opmerking, dat dit wel geschied is in 1862 en 1863, maar niet meer is geschied nadat de algemeene opinie zich zoo krachtig tegen den minister had verklaard. En wanneer de minister in het eerste gedeelte van zijn betoog beweert, dat de circulaire hare aanleiding vond in geschriften, door de Kamer zelve gebrandmerkt, en hij dat stuk op dien grond verdedigt, dan moeten wij, altijd met bescheidenheid , protest aanteekenen tegen die bewering. De Kamer heeft niets gedaan. Twee conservativen en de heer de Bieberatein heb*ben gesproken over artikels, in een dagblad voorkomende en gerigt tegen het bureau Artillerie van het departement van Oorlog, en hebben veel ophef gemaakt van een paar artikels, die zoo weinig te beduiden hebben gehad, dat de heer Storm van 's Gravesande, die anders toch wel de eerste zal zijn om militaire artikels te lezen, in de zitting van 28 november verklaarde, ze niet te kennen. Kan zoodanig gepraat van een paar leden eene verdediging zijn voor eene niet te verdedigen circulaire? Maar daarenboven. De circulaire is niet alleen gerigt tegen zoodanige artikels als waarop hier is gedoeld. Immers wij lezen duidelijk in de circulaire , dat de minister het oog heeft op „ geschriften en artikelen als in den laatsten tijd zoowel in tijdschriften en dagbladen, als onder den vorm van afzonderlijke vlugschriften zijn verspreid" — de rest van dezen fraaijen volzin , in ons no. van 10 dec. 1862 voldoende toegelicht, gelieven onze lezers — en zij zullen er ons dankbaar voor zijn — ons ten goede te houden. Dus niet alleen de artikelen in quaestie , maar tijdschriften en vlugschriften , de artikels van de Gids , de brochures, door verschillende officieren over het leger en de schutterij uitgegeven , worden in den ban gedaan. Wat blijft er— ware dit stelsel in ons land ooit volledig toe te passen — van de vrijheid van drukpers over ? Ook bij deze zaak intusschen staan wij voor het fait accompli . De wonde is geslagen. Onder het voorgeven van te moeten waken voor den goeden geest' in het leger, is aan den geest van verlichting en vooruitgang tastbaar nadeel toegebragt, en er zullen eenige jaren van een verlicht en vrijzinnig bestuur over het leger noodig zijn, om daarin weder die zucht naar kennis en dien lust voor het vak te doen ontkiemen, die door dezen minister ter kwader ure zijn uitgedoofd. ---