ARNHEM, 29 MEI. Indien do regel, dat men de geschriften naar hunne dagteekening moet beoordeelen, ook geldt voor wetsontwerpen en memoriën van toelichting, zijn wij benieuwd naar het oordeel over het dezer dagen ingediend wetsontwerp van den minister van Binnenlandsche Zaken tot verhooging der begrooting van zijn hoofdstuk over 1873 , waarbij wordt voorgesteld eene som van f 1,300,000 te bestemmen voor het bouwen van een Akademiegebouw, een Zoötomisch Laboratorium en een Museum van Natuurlijke Historie op het Ruïneplein te Leiden. Een ongelegener oogenblik dan dit om gelden voor eene dergelijke uitgaaf aan te vragen, zou niet wel te vinden zijn. Voor den oorlog met Atsjin zijn millioenen aangevraagd en toegestaan, met het bijna zeker vooruitzigt, dat deze eerste aanvrage door eene latere zal gevolgd worden. Voor do inrigting onzer landsverdediging en onzer weerbaarmaking, voor verhooging der soldijen, ten einde meer en betere vrijwilligers, manschappen en kader, te verkrijgen, nullen buitengewone millioenen en eene normale verhooging met tonnen gouds benoodigd zijn. Willen wij onze marine uifc haar verval opheffen en zoo iurigten, dat zij aan de eischen der verdediging van het moederland en aan die der koloniale dienst naar behooren voldoet, dan moet men ook hier op verhooging der begrooting rekenen. Voor den aanleg of het subsidiëren van nieuwe spoorweg-verbindingen zijn door de Regering toezeggingen gedaan en vooruitzigten geopend. Van alle kanten gaan klagten op over onvoldoende bezoldiging; meer dan één regterlijk collegie heeft er reeds op gewezen , dat, indien de traktementen der rogterlijke magt niet aanmerkelijk verhoogd worden, geen personeel meer voor deze betrekking zal to vinden zijn en er eene feitelijke werkstaking in de regtspraak zal plaats hebben. Overal ziet men nieuwe uitgaven in het verschiet opdagen, terwijl onze bronnen van inkomst dezelfde blijven. En dit oogenblik kiest de minister van Binnenlandscho Zaken om koelbloedig aan de Staten-Generaal verlof te verzoeken , 13 tonnen gouds aan het bouwen van een nieuw Akademiegebouw, van een nieuw Museum van Natuurlijke Historie en een op te rigten Zoötomisch Laboratorium te mogen besteden ! Aan Vlissingen weigert de Eerste Kamer, uit zuinigheid, 14 tonnen gouds om eene reeks van groota werken te voltooijen welke het tot de beste haven van Nederland niet alleen maar van een groot deel van het Vasteland van Europa zou gemaakt, en een aanzienlijk handelsverkeer van elders naar Nederland zou getrokken hebben. De Tweede Kamer opponeerde sterk tegen die uitgaaf van 14 tonnen en stond haar ter naanwernood toe; de Eerste Kamer kon er niet overhoen stappen. Hoe zullen zij , die het niet over zich konden verkrijgen gelden voor deze productive uitgaaf toe te staan, den minister aanzien en ontvangen, wanneer hij hun vraagt of zij nu niet geneigd zijn , 13 tonnen improductief aan steenen in den grond te steken, ten einde Leiden met drie nieuwe groote gebouwen te verfraaijen ? Is die uitgaaf noodzakelijk ? De Memorie van Toelichting wijst de noodzakelijkheid volstrekt niet aan. Van het Zoötomisch Laboratorium zullen wij nu niet spreken, omdat dit thans niet bestaat, en wij dus moeten aannemen dat Regering en Vertegenwoordiging tot de vaste overtuiging zijn gekomen van de onmisbaarheid van een zoötomisch laboratorium voor de studenten in de natuurkundige wetenschappen. Indien het aantal studerenden , dat zich op dit onderdeel der wetenschap — de zoötomie — toelegt, aanzienlijk genoeg is deze uitgaaf te regtvaardigen, is tegen de oprigting van een dergelijk gebouw niets in te brengen. Is het stichten van een nieuw Akademiegebouw en van een nieuw Museum van Natuurlijke Historie noodzakelijk ? In het bewijs .hiervan vooral is de Memorie van Toelichting zeer te leur stellend. De minister schrijft daarin het volgende : »Op do begroo»ting van het departement van Binnenlandsche >Zaken voor 1873 werd bij art. 117 eene som »van f 20,000 toegestaan voor aankoop van het »in de nabijheid van het Akademiegebouw op »het Rapenburg te Leiden gelegen huis van ^wijlen mr. Bodel Nijonhuis. Blijkens de toe»lichting der aanvrage van die som was het de »bedoeling, door het afbreken van dat huis en van ■>het daarnaast staande , reeds aan het Rijk toebe»hoorende, ruimte te winnen voor het stichten van i een nieuio Akademiegebouw met uitbreiding van het »tegenwoordige. In de zitting van 30 november >1872, waarin dit onderwerp bij de Tweede »Kamer in behandeling kwam en warmen bijval wond, werd door onderscheidene leden verlangd, »dat het nieuwe gebouw op het terrein der »groote Rnïne zou worden geplaatst. Verbou»wing van het tegenwoordige lokaal zou, vreesde »men, ook met het oog op de beschikbare »ruimte , niet voldoen; een der hoogeschool »waardig gebouw kon alleen op het aangewezen »ruime, open liggende terrein verrijzen." Het is ons niet regt duidelijk, waarom deminister van zijn oorspronkelijk plan — het afbreken van het huis van mr. B. N. en van het daarnaast staande om ruimte te winnen voor het stichten van een nieuw Akademiegebouw met uitbreiding van het tegenwoordige — een plan, dat, gelijk hij zelf getuigt, in de Kamer »warmen bijval vond", is afgeweken, en nu met een nieuw plan voor den dag komt, dat alleen aan het verlangen van »onderscheidene leden" zijn ontstaan blijkt te danken te hebben. De redenen door den minister voor deze afwijking van het oorspronkelijke, door de Kamer goedgekeurde , plan aangevoerd, schijnen ons toe van zeer weinig waarde te zijn. »Het eerste »plan — dat tot uitbreiding van het bestaan»de — zon" schrijft hij in de Memorie van Toelichting »eene uitgaaf van ongeveer / 650,000 t > vorderen; het tweede, voor zooveel betreft het »nieuwe Akademiegebouw en het Zoötomisch »Laboratorium te zamen , ruim f 600,000; de >kosten van een nieuio gebouw voor het Museum »van Natuurlijke Historie toerden op zeven tonnen »go«ds geschat." — Dit is eene becijfer-methode met welke wij ons niet kunnen vereenigen. Wij begrijpen de redenering , dat het voordeeliger is , een nieuw Akademie-gebouw, met een zoötomisch laboratorium , voor ƒ 600,OoO te zetten, in plaats van een Akademie-gebouw, zonder een zoötomisch laboratorium, voor ƒ650,000. Maar wij begrijpen de logica niet, dat, als men, voor zes tonnen gouds , een nieuw Akademie-gebouw met een zoötomisch laboratorium kan bouwen, men er ook wel een nieuw Museum van Na-, tuurlijke Historie bij kan bouwen, dat zeven tonnen gouds moet kosten. De ƒ50,000 ongeveer , welke men, het tweede plan volgende, minder zou betalen dan wanneer men het eerste plan volgt, worden door deze bekomende / 700,000 extra geheel verzwolgen , en wij vinden het voor het land volstrekt niet voordeelig f 50,000 op een nieuw Akademie-gebouw uit te sparen, wanneer deze besparing als motief moet gelden, om aan deze bespaarde f 50,000 nu nog f 650,000 toe te voegen, ten einde óók een nieuw Museum van Natuurlijke Historie te bouwen. Dit is de redenering van den man die vond dat hij iets te duur kocht voor f 6, en daarom er een t weede artikel van f 14 bijkocht, hetgeen , zeide hij , eene voordeelige speculatie voor hem was, »want nu kreeg hij toch nog / 5 op zijn bankbiljet van f 25 toe." Aangaande de juistheid der ramingen daarenboven zijn wij tamelijk ongeloovig. Tegenover zes tonnen gouds voor een nieuw Akadenjie-gebouw met een zoötomisch laboratorium, komt ons de raming van zeven tonnen voor een nieuw Museum van Natuurlijke Historie uitermate , ja ongeloofelijk , laag voor ; en , zoo die raming accuraat is, komt ons weder de raming voor het Akademie-gebouw c. a. uitermate , ja ongeloofelijk , hoog voor. Het Akademie-gebouw toch zal wel hoofdzakelijk moeten bevatten lokalen voor het geven van colleges, waarbij men echter moet in aanmerking nemon, dat verschillende professoren op verschillende uren college kunnen geven in hetzelfde lokaal; verder zijn er vertrekken noodig voor faculteits-vergaderingen, voor examens die echter, in den regel althans, in de faculteitskamer worden afgenomen , voor de Senaats-vergaderingen, de promotie enz. Doch hiervoor zes tonnen gouds noodig te hebben, komt ons overdreven hoog voor, te moer daar verschillende colleges toch altijd buiten het Akademie-gebouw zullen moeten gegeven worden. Als men de begroóting van Binnenlandsche Zaken naslaat, vindt men te Leiden nog : 1°. het Observatorium , of de Sterrenacht, waar college schijnt gegeven te worden , volgens art. 1165 der begrooting, waar wij lezen: »twee custoden bij de sterrekundige verzamelingen en lessen"; 2®. een Herbarium, (waar wij niet weten of lessen gegeven worden); 3°. een nieuw Akademisch Gasthuis, waar onderwijs wordt gegoven in de kliniek; 4°. een Anatomisch Kabinet, waar de anatomie enz. gedoceerd wordt; 5°. eenPhysiologisch Kabinet waar physiologie, 6°. een Chemisch Laboratorium waar scheikunde gedoceerd wordt. Het spreekt van zelf, dat iu al deze speciale vakken, waar hot nemen van proeven een onafscheidelijk deel van het onderwijs en van het college uitmaakt, de lessen alleen gegeven worden, en alleen kunnen gegoven worden, in de speciaal daarvoor ingerigte kabinetten, laboratoriums enz., en niet in het Akademie-gebouw , dat hoofdzakelijk zal moeten dienen voor de lessen in de faculteiten der letteren, der regtsgeleerdheid en der godgeleerdheid. En dat deze drie elk, gemiddeld, ruim ƒ 200,000 zouden ncodig hebben, is zeer onaannemelijk. Wij komen nu aan het nieuwe Museum van Natuurlijke Historie. Hot Rijks-museum van Natuurlijke Historie te Leiden is Nederlands roem en pronk ; wij zouden bijna zeggen, Nederlands bluf. Na het Museum te Parijs, verzekert men, is het Museum te Leiden het grootste en schoonste der wereld. Het kost ons, blijkens de begrooting, jaarlijks aau den grooten wetenschappelijken staf, de mindere beambten en bedienden, aan tijdelijke en buitengewone werkzaamheden, kosten van onderhoud, huishoudelijke uitgaven,, reis- en verolijfkosten en aankoopen, bijna ƒ 21,000 (precies ƒ20,870). Doch de vraag is, en deze vraag mag wel eens, door de Regering en de leden der Staten-Generaal, naauwkeurig worden nagegaan: welk is het nut van dit museum voor de akademische lessen en studiën ? Wij, als niet-deskundigen, kunnen die vraag niet beantwoorden, maar wij stellen haar, omdat deskundigen ons meermalen verzekerd hebben, dat het nut van het museum juist voor de >akademische lessen en studiën" zeer betrekkelijk en beperkt is, en dat, met name, de opgezette en opgestopte dieren, waaronder Vaillants telkens gerepareerde en gelapte Giraffe, en de prachtige vogels die altijd in den donker gehouden worden, omdat anders, door het licht, hunne schitterende kleuren verschieten, voor het akademisch onder­ wijs geheel waardeloos zijn. Deze voor het akademisch ondorwjjs waardeloozo voorwerpen echter nemen een zeer groot , een onevenredig groot, deel van het tegenwoordig gebouw in, en dit geeft aanleiding tot de vraag, of het niet geld verspillen zou zijn zeven tonnen gouds to besteden voor het bouwen van een nieuw pakhuis van opgezette en opgestopte dieren en onzigtbare vogels ? Daaraan knoopt zich eene andere vraag: kan men geene schifting maken tusschen de voorwerpen die waarde voor het onderwijs hebben, en do voorwerpen die er geenerlei waarde voor hebben ? Zou het niet verstandig wezen, de laatste — de loutere pronkvoorwerpen — op te ruimen ? of, indien men dit smadelijk voor Nederlands wetenschappalijken roem rekent, ze elders te bergen ? Misschien zou Naiura Artis Magislra te Amsterdam of de Diergaarde te Rotterdam wel geneigd wezen deze verzameling der doode dieren bij hunne verzameling van levende dieren te voegen. Kon de zaak zoo gevónden worden, dat het Museum te Leiden uitsluitend bestemd bleef voor de voorwerpen der natuurlijke historie die voor het akademisch onderwijs benoodigd zijn , dan zou , door de verwijdering der overige, d. i. der blufai 'tikelen, het tegenwoordig gebouw zekerlijk V ldoende ruimte aanbieden, en het land hield de zeven tonnen gouds voor het bouwen va n eju nieuw dierenpakhuis geraamd in don zak. Nog ééne bedenking hebben wij ten slotte. De minister wil het gansche Ruïneplein aan het Rijk in eigendom doen overgaan, teu einde later meer te kunnen aanbouwen, doch wij vernemen niet hoe groot de uitgestrektheid or van en hoe hoog de waarde van den grond is. De raming van 13 tonnen gouds bevat alleen de kosten van hot zetten der gebouwen, en zij moet dus nog verhoogd worden met den koopprijs van het terrein ? Hoe hoog is die geraamd ? Ook die vraag moet in overweging worden genomeu. Niet enkel de vraag, hoeveel wil het Rijk er voor geven ? maar ook de vraag: hoeveel is die gemeentegrond aan de stad Leiden waard ? Het antwoord op die vraag kon wel eens een zeer duur antwoord wezen. Gelijk in bijna alle groote gemeenten des Rijks, schijnt ook in Leiden een bepaalde huizennood te heerschen en aanbouw van meerdere woningen eene dringende noodzakelijkheid te zijn geworden. Al wat tot bouwgrond kan dienen rijst dus aanzienlijk in waarde en prijs. Een klein voorbeeld daarvan levert ons Leeuwarden , «vaar onlangs door burgemeester en wethouders, op een totaal van 102 perceelen, 29 perceelen werden toegewezen voor de som van ƒ 66,454.16. Leiden zal waarschijnlijk doen gelijk alle andere steden doen die zich uitbreiden , namelijk berekenen wat het van zijnen bouwgrond, wanneer het dien voor het aanbouwen van huizen verkoopt, zal kunnen maken, en dewijl zeer zeker voor de gemeente nieuwe bewoonde huizen eene veel grootere waarde hebben dan een drietal groote gebouwen die aan de stad niets opbrengen en de beschikbare ruimte voor aanwezige en aanstaande ingezetenen wegnemen, zal het Rijk er op moeten rekenen, dat het den hoogsten prijs aan Leiden zal moeten betalen , een prijs die in verhouding is niet enkel tot de oogenblikkelijke waarde van den bouwgrond, maar tot de meerdero waarde welke hij verkrijgen m >et wanneet' de vermeerderde gelegenheid tot wonen nieuwe inwoners en nieuwe aanvraag om bouwgrond lokt. Met de 13 tonnen gouds — aangenomen dat die raming accuraat zij — zjjn wij dus nog volstrekt niet van deze nieuwe bouwerij af. Be grond moet óók nog betaald worden , want de tijden zijn voorbij toen kortzigtige gemeentebesturen kazernen en andere rijksgebouwen 4 ten koste der burgerij bouwden , en de terreinen er bij ten geschenke gaven. Wat het land van de gemeente noodig hoeft — grond of gebouwen moet het, gelijk iedereen, van de gemeente, als eigenaresse, koopen voor den prijs dien zij haar waard zijn. Wanneer wij de aanvraag om 13 tonnen gouds (met den prijs van den grond voor memorie) ton dienste van een Akademio-gebouw waarvoor men reeds andere panden aangekocht heeft, en ten dienste van een Museum, terwijl or een bestaat dat ruimte genoeg aanbiedt, wanneer men slechts de onbruikbare voorwerpen er uit verwijdert, legt naast de aanvraag om 14 tonnen gouds voor een droog dok te Vlissingen , dan vragen wij, hoe iemand met gezonde zinnen een oogenblik er aan kan denken , dat gene aanvraag in de Kamers eene meerderheid zou vinden, nu deze aanvraag verworpen is ? Wij twijfelen dan ook geen oogenblik, of de Staten-Generaal zullen aan den minister antwoorden: >Eilieve, indien gij in 's lands kas 13 tonnen gouds over hebt die gij wenscht uit te geven , besteed ze dan ten dienste der landsverdediging, ter verbetering der marine, voor betere soldijen , voor de aanstaande expeditie tegen Atsjin, voor subsidie aan spoorwegen, voor verhooging van onvoldoende bezoldigingen enz. enz., maar niet om duren bouwgrond te koopen ten einde er doode steenklompen op te zetten." --- Finantiele Kroniek. De verhooging van het disconto door de bank van Engeland hoeft geen nadeeligen invloed op de houding onzer beurs uitgeoefend. Trouwens die verhooging werd ook niet geboden door den toestand zelf der bank , maar was eerder een maatregel van voorzigtigheid voor de toekomst. Den 5den junij aanstaande toch moet wederom een termijn van fr. 250 millioon, zijnde de eerste op het vijfde milliard, door Frankrijk aan Duitschland voldaan worden. Grootendeels zal dit waarschijnlijk geschieden in wissels op Duitschland, want volgens de Bien Public bezat Frankrijk reeds in maart jl. voor de betaling van het laatste milliard fr. 300 millioen in wissels op Duitschland. Tót betaling dezer wissels zijn binnen kort natuurlijk weder aanzienlijke sommen noodig en zal dientengevolge de geldmarkt sterk aangesproken moeten worden, hetgeen op de bank, die den specievoorraad zal moeten leveren, terugwerkt. Tot augustus a. s. heeft de fransche Regering elke maand fr. 100 millioen te ontvangen op de jongste leening, hetgeen evenzeer uitvoer van geld uit Engeland ten gevolge zou kunnen hebben. Zooals wij zeiden , was deze disconto-verhooging dus eerder preventief en bleef het geld op de open markt vrij ruim. Evenmin was de disconto-verhooging der Nederlandscho Bank van ongunstigen invloed. Wat de algemeene houding der beurzen betreft, zoo hebben wij daaromtrent, in het algemeen , het volgende op te rterken. De duitsche beurzon maken, ten gevolge van het daarop gedreven spel — Gründungen — eene markt a part. Verschrikkelijk is de krisis geweest, die daarop in de jongste dagen is uitgebroken, en boewei van vele zijden de meening reeds werd uitgesproken, dat het zuiveringsproces der Weenerbeurs op een goeden weg is, kan echter de volkomen herstelling der duitsche markt nog niet geconstateerd worden. Nog geruimen tijd, alles op zijn best genomen, zal er gedurig vrees bestaan voor wederinstorting en moeten dus de speculanten ook op de overige beurzen voorshands een afwachtende houding blijven aannemen. Bovendien — het zijn nog altijd de dagen der contramine ! Alleen de kapitalist zou dus kunnen voortgaan, hielden ook hem, in de volle overgave van zijn beurs, niet twee dingen terug, eerstens de onzekerheid van politieke verwikkelingen — en de jongste fransche gebeurtenissen bragten de politiek wederom op de beurs — en tweedens de overtuiging, dat meer dan één Gouvernement slechts de eerste de beste gunstige phase der markt afwacht om met eene nieuwe leening te debuteren en dus hij — do kapitalist — ook wenscht te profiteren van de dan meest gunstig wordende prijzen. — Gewoonlijk toch worden ter gelegenheid eener nieuwe operatie de prijzen opgezet, om na het gelukken der zaak weêr terug te vallen. — Het hier medegedeelde is genoeg wat betreft de algemeene houding der beurs. — Thans nog slechts een paar woorden over de afzonderlijke fondssoorten. Wat onze nationale fondsen aangaat: noch ongunstige geruchten uit de Indien , noch hegorucht van de aftreding van het ministerie wat ren in staat hunne vaste houding op den duur te schokken. Evenzoo hernamen de aandeelen Nederlandsche Handelmaatschappij, die op de indische tijdingen terugliepen, spoedig hunne vroegere positie en sloten de week zelfs met vraag. Van Spanjaarden hebben wij eene rijzing te vermelden. Is het publiek inderdaad van meening, dat de spaansche Regering er in slagen zal den julij-coupon te kunnen betalen? Het heet, dat do minister van Finantien daartoe hoofdzakelijk het oog zou hebben op de mijnen van Rio Tinto, namelijk, onderhandelen zou over het opnemen van kapitaal op de sommen, die de koopers daarvan in de schatkist moeten storten, terwijl de Correspondencia meldde, dat de Regering ton dien einde, — namelijk voor de rento-betaling — het bedrag zal bezigen van R. 190 millioen buitenlandsche geconsolideerde schuld, die als rest dor jongste loening door het Zorilla-kabinet genegotieerd, nog in de schatkist aanwezig zijn. De toekomst zal leeren, wat er zij van een en ander. — Gaf niet de naderende rescontre te Berlijn en to Frankfort gereede aanleiding tot teruggaande koersen, zoo zouden zonder twijfel de oostonrijksche fondsen meer geprofiteerd hebben van de gunstige opinie, die vele kapitalisten ten hunnen opzigte koesteren. De finantiele moeijelijkheden te Konstantinopel, reeds de vorige maal door ons besproken en de daardoor veroorzaakte geforceerde verkoopen ten bedrage van om en bij de £ 400/m., deden de vorige week de koersen belangrijk terugloopen. Nu dit beletsel niet langer bestond , kon de liefhebberij voor dit fond3 , die vooral in Engeland opereert, zich weder doen gelden en dit had dan ook niet zonder succès plaats. Ook Egyptenaren gingen eene belangrijke schrede vooruit. Waarschijnlijk zijn echter aan de brillante houding der turksche en egyptischa fondsen de manipulatien der contractanten van ophanden zijnde turksche en ogyptischo nieuwe leeningen niet geheel vreemd. —- Dat Rusland Venfant clièri der kapitalisten blijft, behoeft geen betoog. Van europesche spoorwegwaarden hebben wij geene bijzonderheden mede te deelen. — De rijzing in grieksche fondsen achten wij alsnog éphemère , en hechten geen geloof aan de goede réussite van des heeren Druckers zending. Tot de amerikaansche fondsen, die zich in den loop der voorgaande week iets of wat in prijs verbeterden , behooren Peruanen, Mexicanen en Grenada's. Op de amerikaansche spoorwegmarkt heerschte voor de goode soorten eenige meerdere kooplust; het tegendeel echter voor de minder solide; terwijl op niet weinigen de contramine ijverig voortgaat hare experimenten te beproeven. Do amerikaansche geldmarkt is veel verbeterd. 27 Mei 1873. ---