ARNHEM, 15 OCTOBER. De uitbreiding welke in den laatsten tijd het vervoermiddel der tramway-diensten verkregen heeft, zal zekerlijk de aandacht van menigeen getrokken hebben. De tramway-diensten werden, tot kort geleden, beschouwd al-s bepaaldelijk bestemd en geschikt voor het vervoer binnen de gemeente , of tusschen de kom der gemeente en hare buitenwijken (zooals tusschen 's Hage en Scheveningen). Doch thans begint dit te veranderen ; men heeft reeds tramway -diensten tusschen onderscheiden gemeenten , als tusschen Arnhem en Velp, tusschen Utrecht en Zeist, en men komt met stouter plannen voor den dag, met plannen om naast de spoorweglijnen concurrerende tramwaylijnen aan te leggen. Hiervan bestond tot nu toe, zoover ons bekend is, slechts één voorbeeld, de tramwaylijn tusschen 's Hage en Delft , doch nu schijnt men dit op groote schaal te willen volgen. Er is een in wording zijnd plan van eene tramwaylijn tusschen Leiden en Haarlem, en, volgens een in omloop zijnd gerucht, zoh . de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij het voornemen hebben , eene stoomtramdienst tusschen Rotterdam en 's Gravenhage te organiseren. In den eersten opslag vindt men dit vreemd. Wat is er van eene tramway-dienst tusschen Leiden en Haarlem te verwachten, naast de spoorweglijn tusschen Leiden en Haarlem ? en welk nut of profijt kan de Hollandsche Maatschappij hopen van eene stoomtramway-dienst tusschen Rotterdam en 's Gravenhage , waartusschen eene spoorwegdienst bestaat, die Delft en Schiedam tevens bedient ? Men zou zich, dunkt ons, eene zeer verkeerde voorstelling van de zaak maken, wanneer men deze nieuwe, naast de spoorbanen liggende stoomtram way-lijneu beschouwde als tegen de spoorwegdiensten concurrerende lijnen ; zij zijn, wel beschouwd, veeleer de spoorwegdiensten adsisterende lijnen. De Hollandsche Spoorweg-maatschap pij bedoelt met hare tramwaylijn Rotterdam-'s Hage dan ook eene hare spoorwegdienst adsisterende tramwaydienst. »De ritten" meldt het Eotterdamsch Nieuwsblad «zouden zóó geregeld worden, »dat men nagenoeg elk half uur van Rotterdam »en van 's Gravenhage zal kunnen vertrekken. sSchiedam en Delft zouden daardoor zeer gebaat »zijn, doch vooral de bewoners van het platte»land, omdat men aan eiken weg of overpad zal »kunnen op- en afstappen. De Maatschappij »moet tot dozen maatregel besloten hebben om »het reizend publiek te gerieven, doch ook in »het bijzonder om zoodoende den regelmatigen »loop van hare treinen meer te verzekeren, omdat »het drukke personenverkeer tusschen Rotterdam »en 's Gravenhage dit dikwijls bemoeijelijkt." Ziedaar, dunkt ons, een zeer juist inzigt derzaak. De tramwaydienst is de aauvulling en voortzetting van de spoorwegdienst; wederkeerig voeden en steunen zij elkander. De tramway is het complement, om dit vreemde woord te bezigen, van den spoorweg. Door een goed ingerigt en volledig tramwaynet, dat zich aan de hoofdpunten van ons spoorwegnet aansluit, zal men een dubbel voordeel verkrijgen: het spoorwegverkeer zal veel meer en beter dan nu aan zijne eigenlijke bestemming beantwoorden ; door het, in zamenhang er mede, georganiseerd tramwayverkeer, zullen ook deze streken des lands gebaat worden, voor welke de spoorweglijnen wel altijd een onbereikbaar ideaal zullen blijven. Welke is de eigenlijke bestemming van het s poorwegverkeer ? De groote centrums van bevolking op de kortste en snelste wijze met elkander te verbinden; groote afstanden met den meesten spoed te doorloopen. In de onafzienbare, schiinbaar eindelooze steppen van Rusland en prairieën van Amerika, waar men met de grootst mogelijke snelheid kan blijven voortstoomen , zonder eene menscheljjke woning aan te doen, wordt dit doel door de spoorwegdienst — en ook door haar alléén — volkomen bereikt. Maar in een zoo digt bevolkt land als het onze , waar als het ware de eene gemeente begint ter plaatse waar de andere eindigt , waar zelfs groote gemeenten zeo digt bij elkander liggen, dat zij elkander de hand reiken, wordt dit doel onbereikbaar. Wil men alleen letten op de groote centrums aan de uiteinden der lijn gelegen, en ten bate van deze alléén de spoorwegdienst, op de snelste wijze langs den kortsten weg, organiseren, dan wordt het verkeer der kleinere gemeenten geheel aan de eischen van het groot verkeer ten offer gebragt; gaat men daarentegen uit van het beginsel, dat men de tusschen de eindpunten liggende gemeenten zooveel mogelijk van het spoorwegverkeer moet doen profiteren , dan wordt de eisch van de grootst mogelijke snelheid langs den kortst mogelijken weg, een eisch waaraan onmogelijk te voldoen is. Bij ons heeft men van de twee kwaden het minste gekozen ; men heeft er de voorkeur aan gegeven de tusschenliggende gemeenten te doen deelen in het spoorwegverkeer , en dan, daar het niet anders kon, lange omwegen te maken en , dik w i]l 3 stoppende, lang onder weg te blijven. Onze zoogenaamde snel- of eigenlijker gezegd cZoor-treinen moeten dienen om het groote spoorwegverkeer te gerieven , terwijl voor het kleine verkeer de zoogenaamde bommel- of overal-houdo/j-treinen dienen. Daar men echter niet altijd met een Voortrein vertrekken kan, is ook de een snel vervoer noodig hebbend reiziger soms wel verpligt met een overal-houd-op- trein te gaan. Ieder , die wel eens met zulk een trein van Arnhem naar Amsterdam of 's Gravenhage, of van Alkmaar naar Rotterdam gestoomd heeft (en wie is de gelukkige sterveling die nooit zulk een traject met zulk een trein heeft gedaan ?) weet wat dit zeggen wil. Tusschen Arnhem en Amsterdam liggen — Utrecht niet medegerekend — 11, zegge elf, stations! tusschen Arnhem en 's Gravenhage — Utrecht en Gouda niet medegerekend — 12, zegge twaalf, stations! tusschen Alkmaar en Rotterdam liggen — Haarlem , Leiden, 's Gravenhage en Delft niet medegerekend — 13 , zegge dertien , stations. Het spreekt van zelf dat, bij de veelheid van treinen , die dagelijks tusschen de groote centrums aan de uiteinden loopen en de telkens tusschen de «foor-treinen invallende overal-houd-op-tiomen, zelfs een zoogenaamd# snel- trein zijne snelheid moet matigen , om niet met een bommel- trein in botsing te komen. De Rijnspoorweg-maatschappij heeft, waarschijnlijk om zooveel mogelijk aan de eischen van het groote spoorweg-verkeer te voldoen, het spoorweg-verkeer der tusschenstations nog al stiefmoederlijk geregeld. (1) Hoeveel ongerief dit geeft, kan blijken uit een paar voorbeelden. Een Amsterdammer heeft iets te doen te Wageningen, dat hem omtrent een uur kan ophouden. Als hij uit Amsterdam vertrekt met den eersten doorloopenden trein van 7.15, is hij ten 9.16 te Ede en van daar met den omnibus verder gaande, kan hij ten 10 a 10 1 /* ure te Wageningen zijn. Hij kan dan , als ten 2.17 weder te Ede is, met dien trein terugkeeren en ten 4.45 weder aan het centraalstation te Amsterdam zijn. Maar als de trein van 7.15 hem te vroeg is , of hij is verhinderd met dien trein te gaan > is het hem onmogelijk vóór des avonds 10.25 te Amsterdam terug te zijn. Hij toch moet dan heengaan met den trein van 11.30, is te Ede ten 1.32 en te Wageningen omstreeks 2 1 / s ure; het is hem dus onmogelijk terug te keeren met den trein die ten 2.17 van Ede naar Amsterdam (1) Behalve een paar goprivilegiëerde stations, Is Zeist-Driebergen en Nieuwersluis. gaat; hij moet wachten tot dien van 7.54 en is eerst des avonds ten 10.25 te huis. Het helpt hem niets , of hij met den trein van 5.30 van Ede naar Arnhem gaat, (behalve dat hij in Arnhem zich minder vervelen en beter eten zal,) want die trein komt eerst ten 6.10 te Arnhem aan en de trein naar Amsterdam is reeds ten 5.25 vertrokken. Hij zal dus toch moeten wachten tot dien van 7.25 en komt eerst ten 10.25 aan het centraalstation te Amsterdam. Als hij naar Rhenen moet , is het, daar do afstand tusschen Rhenen en het station Veenendaal grooter is dan tusschen Wageningen en Ede, even erg. Ten 1 7.15 uit Amsterdam vertrekkende, kan hij alweder nooit vroeger dan ten 4.30 weder terug zijn, en zeer waarschijnlijk zal het uur zijner terugkomst zijn 10.25 (2) Laat echter eene goed georganiseerde stoomtramway-dienst tusschen Arnhem en Utrecht bestaan, loopende over OosterbeekHeelsum-Renkum, (met eene zijlijn naar het station Wolfheze,) Wageningen , (met eene zijlijn , over Bennekom, naar het station Ede,) Rhenen, (met eene zijlijn naar ket station Veenendaal,) Amerongen, Leersum, (met eene zijlijn naar het station Maarsbergen ,) Doorn , Driebergen , Zeist en de j Bilt, dan kan hij, uit Wageningen of Rhenen met den stoomtram naar Utrecht vertrekkende en daar op den eerstvolgenden spoortrein gaande nog tijdig op den dag te Amsterdam terug zijn. Al de kleine gemeenten die niet aan een spoorweg liggen of in de buurt van een spoorwegstation , zijn veel meer van het verkeer afgesneden dan zij vóór de spoorweg-periode waren. Aan elku zelfs vrij goed bevolkte gemeente een spoorweg-station te geven is eene onmogelijkheid. Wij hebben er reeds te veel. Maar eene goed ingerigte tramway-dienst, die met de spoorwegdienst verbonden is, kan hierin voorzien. De spoorwegen hebben twee groote nadeelen, en die reden genoeg zijn ze niet te zeer te vermenigvuldigen - zij onttrekken aanzienlijke uitgestrektheden grond aan het landbouwbedrijf, hetgeen in een land van kleine uitgestrektheid als onze een ernstig bezwaar is, en eischen aan kosten van onteigening kolossale kapitalen; terwijl de tramwavijnen, die niet behoeven te onteigenen en geen grond ontnemen, omdat zij gelegd worden langs de bestaande wegen, veel goedkooper en onkostbaarder zijn, en gelijke dienst bewijzen. Hoe meer het tramway-verkeer zich uitbreidt en toeneemt, des te meer zal het spoorweg-ver(2) Wij hebben nier de uren van de zomerdienst gevolgd. keer aan zijne eigenlijke betemming, het snelst vervoer langs den kortsten weg, kunnen voldoen. Zoo men al de tusschen de uiteinden gelegen stations, die nu bestaan, niet opheft, men zal, bij leggen van nieuwe lijnen, minder tusschonstations aandoen, en geene omwegen behoeven te maken om enkele kleine gemeenten te gerieven. Wat de spoorwegdienst haar onthoudt, zal zal haar de tramwaydienst vergoeden. --- Oud-gediemlen 7) DOOR ERCKMANN-CHATRIAN. Mevrouw Richard was de vrolijkste en zij trok hare schouders op , alsof ze zeggen wilde: — Zij begrijpen het toch niet.... zij hebben met elkaar pret. En de dames stoorden zich niet msir aan ons. Mevrouw Yidal haalde nit haar kast een stopflesch met kersen op brandewijn te voorschijn; en ieder nam daarvan zooveel als ze wilde. Nu en dan spraken ze eens tegen ons. — Justine .,., Lucien, kom eens hier. Zij staken ons dan een kers in de mond. Cocole gaf haar dochtertje een kus en de dames streken met haar hand over mijn krullebol. — Gij zult een knappe jongen worden. .. wat heeft hij prachtige oogen. — Wat een bengel zal dat worden! mompelde mevrouw Richard. En mevrouw Florentin antwoordde: — Neen lieve, gij vergist u, want hij is altijd zeer zoet. Hij zal altijd zoet big ven mevrouw Lncien 1 — Ja, mevrouw Florentin. — Reken daar maar niet op, Prentzel, waarschuwde mevrouw Desjardins haar, terwijl zij haar neus in de lucht stak en over haar bril beenzag : stille waters hebben diepe gronden. Ik heb dat altijd ondervonden. — Ga nu maar weêr zitten en ga zoet met elkaar spelen, zeide Cocole. Wij gehoorzaamden en verloren geen woord van hetgeen zij vertelden, en dikwijls dachten wij er in den loop van de week over na: Justine herinnerde zich altijd de uitdrukkingen van het gelaat en bootste die na, en wij hadden er zamen dolle pret over. Nu moet ik u nog eens vertellen wat er twee of drie dagen na die zaak van Rosenthal en mijn vriend Florentin gebeurde. De dames spraken over haar echtgenooten. Zij waren zelfs eenigzins opgewonden.... Het is of ik ze nog hoor! — Kom mevrouw Desjardins, houd uw glaasje nog eens bij ... gij drinkt niet. — Neen Cocole, ik heb werkelijk genoeg, ik wil het puntje van mijn neus niet ,'rooder maken dan het al is. — Kom, wat doet er dat nu toe, zeide Franijoise, onze oudjes letten daar niet meer zoo op. Schenk mij nog maar eens in, Cocole, ik ben er niet bang voor. Als ze van avond thuis komen, zullen ze zelf moeite hebben hun bed te vinden en wij zullen ze misschien de kousen nog wel moeten uittrekken. — Zij lijken ook wel dwaas, antwoordde mevrouw Richard, met hun hertog van Reichstadt, een groote oostenrijksche staak van een kerel, die op den keizer g#lijkt als de heilige Chrispin op Onzen Lieven Heer! Weet ge wel, dat ze in staat zouden zijn, zich bij het eerste tromgeroffel kort en klein te laten hakken ter zijner eere ? — Ja Madeleine, zij zouden er toe in staat zijn, zeide Franijoise. Wilde mijn eude Sebastien niet om één scheef woordje Rosenthal doodsteken ? En als wij ze hun gang hadden laten gaan, zouden ze dan niet tot moord em doodslag zijn overgegaan ? Zouden ze een stukje vleesch op hun ribben gelaten hebben? Waarlijk, als men er aan denkt, is het om te rillen. — Geef mij nog wat van die kersen Cocole; ze zijn overheerlijk; gij doet er ten minste niet te veel suiker in. En terwijl zij eenige kersen in haar glas deed, zeide zij: — Sebastien beweert maar iederen dag, dat wij ook den linkeroever van den Rijn er bij moeten hebben en dat Reichstadt die zal nemen. Zij zijn niet tevreden met één Waterloo. Zij moeten er twee, drie, vier, ja ik weet niet hoeveel hebben. — Dat is juist als Michelais, zeide de vrouw van den kommandant van de oude garde, als hij maar van Waterloo hoort, dan breekt hij telkens twee of drie stoelen; hjj heeft ons geheele ameublement bijna daardoor vernield. — Als dat zoo voortgaat, hernam Cocole, terwijl ze een paar steken, van haar breikous opraapte, weet ge wat ik dan denk ? Ik denk dat al onze oud-gedienden dan krankzinnig worden en dat wij ze nog naar Maréville zullon moeten brengen. Vidal zelf, de verstandigste van allen, lijdt nu al aan cataract; als ik er niet was, dan zou hij vergeten zijn pensioen en zijn kruis te innen: ik moet zelf elke driemaanden naar den betaalmeester gaan. — Praat er me niet van, viel Franijoise haar in de rede , zonder hun vrouwen zouden de mannen nooit weten, hoe ze moesten handelen. Wij moeten het verstand voor hen hebben. De mijne zou nog wel te midden van de sneeuw in Rusland willen zijn en telkens als hij mij van den mist in Holland spreekt en van zijn maarschalk Brune , dan komen de tranen hem in de oogen Hoe ongelukkig! — Ja, wel ongelukkig! antwoordden de anderen. Daarop volgde een lange stilte. Men peinsde en breidde; mevrouw Degjardins haalde haar snuifdoos uit het zakje van haar boezelaar te voorschijn en nam e«n snuifje. Daarop rustten ze allen een oogenblik en keken zij naar de zon, die haar stralen door de jalouzieïin heen naar binnen wierp, want het was heel warm dien dag. — Wat een mooi weer! — O prachtig, riep Franijoise; het herinnert mij aan Valladolid. Ik was pas met Sebastien getrouwd, en iederen avond hoorden wij de serenades , die in de buurt van ons logement gebragt werden. Sebastien was jaloersch. — Jaloersch? vroegen allen tegelijk. — Ja jaloersch als een tijger. Zij begonnen daarop te lagchen en Fran^oise legde haar breiwerk neder en vervolgde op eenigzins geërgerden toon: — Wij woonden in een aardig huisje, dat tusschen een plein en een tuin gelegen was en dat door vele menschen bewoond werd en telkens als Florentin genoodzaakt was wegens de dienst mij te verlaten, dan keek hij en liep hij heen en weêr en ik wist best, wat de goede man dan dacht; hjj had mij gaarne met zich op marsch willen nemen, de posten met mij gaan bezoeken, ea op waeht met mij willen staan; hoe duchtig de trompet ook schalde, hij kon maar niet besluiten weg te gaam. Op een morgen toen hij met de grootste bezorgdheid mijn slaapkamer binnen trad, werd ik verteederd en zeide: — Florentin wilt gij mij een genoegen doen? Er zijn zooveel vreemde menschen in ons huis en ik ben altijd even bang, als gij weg zijt; toe draai het slot van de deur om en steek den sleutel in uw zak. Toen hadtge hem 'eens moeten zien kijken ... zijn gelaat straalde van blijdschap. O, hij haalde nu weder ruim adem en kvram nu heelemaal tot zich zelf. Mevrouw Florentin bootste haar man na en allen begonnen te schaterlagchen. — Nu, zeide Cooole, ge waart weljgoed om u door dien jaloerschen man te laten opsluiten; ik zou hem maar hebben laten gaan en mij nooit hebben laten opsluiten. — Och, antwoordde Franijaise, terwijl zij goedmoedig haar werk weder opnam, gij begrijpt toch, dat ik mij wel een anderen sleutel had laten maken, waardoor ik |toch kan uitgaan; ik wilde dien armen Sebastien maar geruststellen. ---