Bij deze Courant behoort een Bijvoegsel. ARNHEM, 23 JANUARIJ. Te Amsterdam heeft onlangs voor een der kantongeregten de zaak gediend [van professor Willeumier, beklaagd van overtreding der wet van 4 december 1872 (Stbl. no. 134) tot voorziening tegen besmettelijke ziekten, en meer in het bijzonder wegens overtreding van art. 5 van het ter uitvoering dezer wet genomen Koninklijk besluit van 28 februarij 1873 (Stbl. no. 35). In art,. 17 der wet wordt het volgende voorgeschreven : «Onderwijzers, onderwijzeressen of leerlinïgen, die niet, blijkens verklaring van een gejneeskundige, met goed gevolg (1) of meer dan seens de inenting der koepokken hebben ondersgaan, of aan de natuurlijke kinderpokken (variTtolae) hebben geleden, worden in de scholen jniet toegelaten. — De vorm, de plaats, de j wij ze van inlevering, bewaring en teruggave jdier verklaringen worden bij algemeenen maatjregel van inwendig bestuur geregeld." Hierop slaat nu art. 5 van het Koninklijk besluit van 1873 waarin bepaald wordt, dat »het hoofd van «elke school, te beginnen met den aanvang van nelk jaar, eene lijst vormt der tot zijne school ^toegelaten personen", welke lijst, volgens art. 7 van het besluit, telken jare vóór 15 januarij, met de vereischte geneeskundige verklaringen, door het hoofd der school moeten worden gezonden aan den burgemeester der gemeente in welke de school zich bevindt. Professor Willeumier heeft dit nagelaten; van daar de strafvervolging, in welke dö volgende quaestiën voorkwamen: begrijpen art. 17 der wet en art. 5 van het besluit onder de woorden «onderwijzers" en »hoofd van de school" ook de hoogleeraren aan hoogescholen, seminarën en athenaea? 2o. worden onder het woord sscholen" ook hoogescholen (univeisiteiten of akademiën), seminarien en athenaea verstaan ? 3o worden onder de woorden «leerlingen" en «toegelaten personen" ook begrepen studenten aan eene hoogeschool, een seminarium of een athenaeuci? De kantonregter heelt in een breedvoerig gemotiveerd vonnis deze vragen ontkennend beantwoord en den beklaagde ontslagen van regtsvervolging, op grond dat de wet, niet op hoogleeraren, hoogescholen en studenden slaande, op hem niet toepasselijk en dus geenerlei overtreding door hem gepleegd is. Wij zullen op deze beslissing niet terugkomen. Wij nemen aan dat zij te regt gewezen en de wet op hoogleeraren, hoogescholen en studenten niet toepasselijk is. Doch nu doet zich deze vraag op: indien de wet hierop niet toepasselijk is, is dan hare «voorziening tegen besmettelijke ziekten", met name tegen de pokken, doeltreffend en volledig ? Wat het doel der wet is, kan niet twijfelachtig wezen. Het weren van besmettelijke ziekten, en^daaronder staan pokken ( variolae en varioloïdes) onder de eerst opgenoemden. Nu zal men wel niet betwisten dat professoren en studenten aan eene hoogeschool, of een athenaeum of seminarium, evenzeer als andere onderwijzers en leerlingen , evenzeer als iedereen, blootstaan aan de kans om variolae en varioloïdes te krijgen. Zou de wet dus, indien zij haar doel bereiken wil, niet nóg behooren te voorzien in deze gevallen, in welke zij, volgens de uitspraak van den kantonregter in het derde kanton van Amsterdam, niet voorzien heeft ? Wij meenen, in den geest der wet, ongetwijfeld ja. Of de besmetting wordt voortgeplant door Zioogleeraren of door eenvoudige leeraren door leerlingen aan eene hoogeschool of door leerlingen aan eene lage of middelbare school is, bij het doel dat de wet zich voorstelt, onverschillig. De wet wil tegen de voortplanting der besmetting voorzien; zij meet dus aan hare bepalingen allen onderwerpen, welke zij er aan onderwerpen kan, en als zij er de scholen, de leeraren en de leerlingen die de school bezoeken aan onderwerpt, (1) «Met goed gevolg", maar wat is goed gevolg 1 dat er pokken opkomen ? Zal dan iemand die zóó gezond en vrij van pokstof is, dat er geene pokken opkomen, op dien grond op de school niet "worden toegelaten ? kan en moet zij er ook deze leeraren en deze leerlingen aan onderwerpen die onderwijs geven en onderwijs genieten aan de hoogere en de hoogste scholen; par est ratio. Dat zulke wetten, als de wet van 4 december 1872, altijd onvolledig blijven zullen en hun doel nooit ten volle bereiken kunnen, is door ons meermalen betoogd. De illusie dat men, door welke wettelijke bepalingen ook, besmettelijke ziekten als pokken , roodvonk , mazelen enz., voor goed weren en uitroeijen kan, beschouwen wij als eene even groote illusie als dat iemand een bodemloos vat waterdigt kan houden door er eene zeef in te laten maken. Het water zal er niet uitstroomen, maar gestadig doorheen lekken. Slechts één radikaal middel — en dan nog maar alleen voor de reeds geconstateerde, niet voor de nog in incubatie zijnde gevallen van besmetting, — zou kunnen baten, maar het is een middel dat, door zijne radikaalheid zelve , onuitvoerbaar is : volkomen afzondering , quarantinering , van alle besmette en van besmetting verdachte personen met de geneesheeren (deze grootste en algemeene verspreiders van besmettelijke en aanstekelijke ziekten) in een opzettelijk daarvóór ingerigt lazaret dat niemand, die het eens is ingetreden, verlaten mag vóórdat de patienten geheel en al hersteld, en het gebouw met zijne bewoners geheel ontsmet zyn. Dan zou, voor zoover de voortplanting der smetstof door de personen betreft, zoo afdoende gezorgd zijn als door de wet gezorgd worden kan, doch deze volmaakte wet «tot voorziening tegen besmettelijke ziekten" zal vooreerst nog wel niet gemaakt worden. Bepalen wij ons dus tot de wet van 4 december 1872. Het vonnis van den kantonregter te Amsterdam heeft, indien zijne motiven juist zijn, weder eene belangrijke leemte in die wet aan den dag gebragt, en de vraag is nu gepast, of het niet de pligt van den wetgever is in die leemte te voorzien , en de wet zoo aan te vullen, dat zij ook staat op het toelaten tot hoogescholen , athenaea en seminaria, en op het daaraan onderwijzend en de lessen volgend personeel ? Dit kan de wet doen en zij mag het, dunkt ons, niet nalaten, zonder aan zich zelve, aan haren geest en hare bedoeling ontrouw te worden. Studenten en professoren hebben geene dispensatie van pokken; zij behooren dus ook geene dispensatie te hebben van de wet tot wering en beteugeling van pokken. Wij bevelen dit punt aan de aandacht van Regering en Vertegenwoordiging, en van onze staatsgeneeskundige voorzieners tegen besmettelijke ziekten. Wij dringen op deze aanvulling in eene gebleken leemte der wet aan, niet omdat wij zulk een groot vertrouwen hebben op de doel-' treffendheid dezer staatsgeneeskundige voorzieningen , maar omdat, nu wij dit beginsel eens aangenomen hebben en in praktijk brengen, het zoo volledig en doeltreffend mogelijk in praktijk behoort te worden gebragt. De besmetting in en door de school van de school te weren, is een bereikbaar doel, maar dan moet het ook worden toegepast op alle inrigtingen van onderwijs, laag, hoog en middelbaar. --- KOLONIEN. Batavia , 19 December. Aan het Mail-Overzigt van de Java-Bode ontleenen wij het volgende: Zelfs het dapperste leger moet soms zwichten voor de krachten der natuur. Dit blijkt weder te Atsjin. De toestand aldaar was geruimen tijd zorgwekkend, toen tot overmaat van onheil op den 4en dezer maand onze nederzetting door het water der Atsjin-rivier werd overstroomd. De communicatie tusschen de verschillende posten werd dadelijk verbroken; de brug over de rivier sloeg weg; de majoor Jeltes moest zijn standplaats verlaten ; binnen KottaKadja, dat nog wel gedeeltelijk is opgehoogd, stond 1 ( een en een balf) meter water; in de hospitalen, waar tusschen 700 en 800 man verpleegd werden, was het water tot boven de kribben gestegen en moest voor de meest hulpelooze zieken een veiliger plaats worden gezocht; een 13-tal menschen kwamen in het water om; verscheidene officieren en zeer vele manschappen verloren alles wat zij bezaten; hun bleef niets anders over dan het goed dat zij aan t lijf hadden; daar de gemeenschap met Petjoet verbroken was, moesten de lijken binnen den Kraton worden ter aarde besteld. De ellende moet onbeschrijfelijk zijn geweest. Den 9en dec., toen het water voor een groot gedeelte weder afgeloopen en de rivier binnen haar oevers teruggekeerd was, bleef een dikke laag modder achter, die eén afschuwelijken stank verspreidde. Zij, die te Samarang een bandjir hebben bijgewoond, weten wat dat te beteekenen heeft. Door de geneeskundigen wordt voor het ergste gevreesd; dit laat zich begrepen. Bij den reeds allerongunstigsten gezondheidstoestand zullen de gevolgen van den watersnood nieuw voedsel geven aan de ziekten van allerlei aard. «Tot overmaat van smart" — zoo schrijft onze correspondent te Atsjin — kwam juist in die nootlottige oogenblikken de versterking ter reede van Atsjin aan, bestaande uit het 5e en 10e bataljon infanterie en een batterij veldartillerie. Die troepen debarkeerden en werden gelegerd aan de kust te Oleh-leh. Gelegerü; dat wil zeggen, zij konden zich vestigen onder den blooten hemel op den modder, blootgesteld aan ai de ruwheid van weer en wind. Kazernes toch waren niet gereed. Zij worden gemaakt te Batavia, van hout en bamboe, maar zijn nog niet naar Atsjin gezonden. Het lot dier versche troepen moet allerongelukkigst zijn geweest, zoowel wat ligging en voeding als verpleging betreft. Een 16tal officieren logeerden in een hut waar naauwelijks ruimte was voor 4 personen; een 7tal anderen lagen als hun manschappen op den moddergrond onder den blooten hemel; ziedaar een tweetal gevallen waarover ons uit Atsjin geschreven wordt. Door den Gouverneur-Generaal van Nederlandsch-Indie zijn de volgende, beschikkingen genomen •* CIVIEL DEPARTEMENT. Ontslagen : op verz., eerv., de gewezen klerk bij den contr. der iuk. en uitg. regten te Samarang J. A. Pieters; op verz., eerv. uit zijn betrekk., wegens ziekte, de griff. bij den landraad te Pekalongan J. W. G. van Hek. Ontheven : op verz., eerv,, van de verdere waarneming van de civ. en mil. geneesk. dienst in de residentie Probolingo, de civ. geneesh. H. H. Prins Wielandt. Benoemd ■ tot griffier bij den landraad te Pekalongan, mr. A. Viëtor Sibenga; tot schout bij de pol. te Cheribon, de ambt. op non-act. Th. H. Olfen. Belast : met de waarn. der betrekk. van schout bij de pol. te Pasoeroean, d$ gep. onder-adj. der inf. P. Copplens. Verleend: een tweej. verl. naar Nederland, wegens ziekte, aan den resident van Bezoeki, J. D. Mispelblom Beijer, en aan den ing. 2de kl. bij den waterst. en 's lands burgerl. openb. werken, J. H. H. d'Arnaud Gerkens. Magtiging verleend: tot uitreiking aan den gew. off. v. gez. 2de kl. J. D. H. Vane, een akte van toelating tot uitoefeniug der genees-, heel-, verlos- en artsenij mengkund. praktijk in de residentie Probolingo. Toegevoegd : aan den ing. J. L. Cluijsenaer, belast met een onderzoek naar de gelegenheid om op Sumatra spoorwegen aan te leggen, de teekenaar J. B. D. J. Whitton. Bij den Residentie-raad te Riouw. Ontslagen : eervol, wegens vertrek, als Jid, L. W. C. Gerlach. Benoemd \ tot lid, E. L. G. J. Verdooren, kap. der inf., milit. komm. van Riouw. Bij den Residentie-raad te Bengkalis (Oostkust van Sumatra), Ontslagen : op verz., eerv., wegens vertrek, als buitengewoon lid, jhr. H. J. L. Leijssius. Benoemd : tot buitengewoon lid J. F. Cremer, administrateur der Deli-Maatschappij. Door den directeur van justitie is goedgekeurd : dat door den landraad te Pekalongan is benoemd : tot buitengew. subst.-griff. bij die regtb. E. Ketjen. Inlandsch onderwijs. Bij de op uit. januarij 1875 te openen kweekschool voor inlandsche onderwijzers te Probolingo, benoemd - tot hoofdonderwijzer, F. B. Nunnink. Belast ■ met de waarneming der betrekk. van 2den onderwijzer, J. van Duijn; met de waarneming der betrekk. van 2den onderwijzer aan de kweekschool voor inlandsche onderwijzers te Soerakarta, W. d'Ancona. DEPARTEMENT VAN OORLOG. Ontslagen : op verzoek, eervol, uit Zr. Ms. milit. dienst, wegens volbragten diensttijd, met behoud van regt op pensioen, de kapits. der inf. A. J. J. L. Prinsen en C. A. van Randwijk. Verleend'• een tweej. verl. naar Nederland, wegens ziekte, aan den milit. ambtenaar der 2de kl. Th. O.. Doeleman. Door den komm. van het leger en chef van bet Departement van Oorlog in Nederlandsch-Indië is geplaatst: infanterie, bij het 12de bat. de 2de luit. K. J. Thomas. Overgeplaatst : Gewestelijke en plaatselijke staf. 4ls souschef van den staf der krijgsmagt te Atsjin, de kapt. F. van Haaften,-laatstelijk chef van den staf der 2de brigade bij de 2de expeditie tegen Atsjin; als adjoint bij dien staf, de 1ste luit. H. E. Munniks de Jongh, laatstelijk adjoint bij den staf der 2de brigade bij de 2de expeditie tegen Atsjin, met bepaling, dat zij als zoodanig bij hun wapen zullen worden gevoerd »d. la suite." Militaire administratie. A'ls beheerder van het hospitaal te Kotta-Radja, de kapt.-kwartierm. G. C. E. P. O. Futterer, beheerder van het garnizoens-kleedingm. te Soerabaija; bij den raad van administratie te Salatiga, de 2de luit.kwartierm. A. D. Hartsteen, van de intendance der krijgsmagt te Atsjin. Geneesk. dienst. By het groot militair hosp. te Soerabaija, de offic. van gez. der 1ste kl. C. de Mooij, van dat te Weltevreden. Infanterie: Bij het 1ste bat. de 2de luit. H. G. Calfour van Barleigh, van het 8ste bat.; bij het 2de bat., demaj. D. A. C. F. W. Verstege, -de kapt. L. H. Meijer, de lste luit.-adj. G. C. A. de Witt, de lste luit. L. A. T. Nil en de 2de luit. A. Douglas, de lste en 4de van het 15de bat., de overige respectivelijk van het 3de bat., het garnizoensbat. in de 2de mil. afd. op Java en het 9de bat.; bij het 3de bat., de lste luit. P. A. van der LoefF, van het 13de bat.; bij het 3de bat., de 2de luit. H. L. van der Ende, H. F. Meijer en H. Lintei, allen van het lste bat.; bij het 9de bat., de lste luit. J. Lojenga en de 2de luits. A. J. Visser en P. J. H. Kramer, de eerste van het 15de, de beide overigen van het 3de bat.; bij het 10de bat., de lste luit. H. Heeres, van het 12de bat.; bij het 11de bat., de lste luit. J. G. H. van der Dussen, van het 4de bat.; bij het 12de bat., de kapt. A. J. KalfF, de lste luits. A. Benjamins, H. Nuij. Th. Soeterik en de 2de luit. J. T. v. den Boom en G. A. Herklots, de eerste van den staf in de 2e mil. afd. op Java, de tweede en vijfde van het 8e bat., de overigen respectivelijk van het garnizoens-bat. van Banka, Palembang en Benkoelen en van het 7e bat.; bij het 15e bat., de kapt. F. J. van Leersum, de le luits. W. van Santen Kolff, J. Speenhoff, C. A. F. Lungershousen, A. Scheltema en de 2e luit. K. J. Vermijne, de eerste van het garnizoensbat. van Sumatra's Westkust en Onderhoorigheden, de twee volgenden van dat der Zuider- en Ooster-afdeeling van Borneo, de vierde van dat van Palembang en Beukoelen en de beide laatsten van het 16e bat.; bij het 17e bat. (Fort de Koek), de kapt. J. W. C. C. Hoijnck van Papendrecht, van het garnizoeusbat. van Celebes en Onderhoorigheden; bij het garnizoensbat. van Snmatra's Westkust en Onderhoorigheden, de le luit. W. H. Aussems, van het 17e bat. Kavallerie. Bij de eskadrons te Batavia, de ridmeester P. K. A. R. Aiidreae, van het det. kav. te Kediri; bij het det. kav. te Kediri, de le luit. J. G. Martens, van de eskadrons te Batavia. Artillerie. Als instructeur bij de mil. school te MeesterCornelis, de le luit. J. H. A. van Wijhe, van de 13e komp. te Batavia, met bepaling, dat hij als zoodanig bij zijn wapen zal worden gevoerd „a la suite." Ingetrokken: De overplaatsing bij het 1.6e bat., van den majoor H. van Heijningen, zijnde hij in verband daarmede overgeplaatst bij het garniz.-bat. in de 2e mil. afd. op Java. DEPARTEMENT VAN MARINE. Ontslagen-. Op verzoek, eerv uit 's lands dienst, de 2de stuurman bij de Gouv.-marine A. Ruijter. Benoemd-, tot 2en machinist bij de gouv.-inarine, de machinist der 3de kl. bij de Kon. Nederl. marine F. Munnik; tot 2en machinist bij de gouv.-marine, J. van Zwieten, vroeger die betrekking bekleed hebbende. --- Ingezonden. Actualiteiten. Het is u bekend, geachte redacteur, dat ik een der eersten was om de ter kwader ure ondernomen Atsjin-expeditie af te keuren en den verderen loop des oorlogs donker in te zien. Ik sprak destijds reeds van buitengewone maatregelen, ja noemde het cijfer van 10,000 man, welke ik noodig achtte om Atsjin te onderwerpen, nadc.t het wakker gemaakt was en zich dus voorbereiden kon. — De eerste dagen van opgewondenheid, die na het sneuvelen van generaal Kohier alom heerschte, liet men toen ongebruikt voorbijgaan; eerst daarna werden maatregelen genomen, om de A r erving van vrijwilligers aan te moedigen, welke wel is waar eenig — maar toch geen voldoend — succes hadden. Voor den tweeden togt naar Atsjin werd een schoon leger uitgerust, zoomede eene flinke vloot, maar daardoor was onze magt op Java ook deerlijk verminderd en de meeste bataljons verre van strijdvaardig. Ongelukkigerwijze rigtte de onverbiddelijke cholera vreeselijke verwoestingen aan onder de expeditionaire land- en zeemagt. Dit was wel de voornaamste oorzaak, dat de oorlog niet zoo spoedig eindigde als men algemeen gedacht had. Waren wij krachtig genoeg geweest om steeds alle verliezen aan te vullen en toch Java en andere bezittingen niet van troepen te ontblouten, voorzeker dan was het atsjinsche gebied reeds lang in onze handen. Thans mogen wij van geluk spreken, dat overal in Insulinde de rust bewaard blijft; hoe zou anders onze toestand zijn ? Zonder huivering is daaraan niet te denken. Wij moeten echter, vertrouwende op ons geluk, niet inslapen, want wat niet is, kan komen. Nog steeds hebben wij een dajjper en strijdvaardig leger in Atsjin, strijdvaardig echter slechts ten koste van het weinige, dat de veld-bataljons op Java en Sumatra nog overig hadden, want aanhoudende aflossing van zieken en suppletie was en is nog noodig, zoodat de inkomplete veld-bataljons, die achter bleven, slechts uit zwakkenen reconvalescenten bestaan.Voorts nadert de tijd, waarop de in 1873 voor 2 jaren aangeworven manschappen terug moeten keeren. Waarlijk, er zijn dus redenen genoeg tot ongerustheid en de kalmte, die, wat de indische toestanden betreft, bij onze Regering schijnt te heerschen , is verbazend. Het zoo aanbevelenswaardige grondbeginsel : „ aux grands manx les grands moyens " schijnt bij ons niet toegepast te worden. Het is of alle energie ten onzent uitgedoofd is en men met gelatenheid het noodlot te gemoet gaat. Ik geloof echter, dat het nu hoog tijd is, dat er buitengewone maatregelen genomen worden, ten einde het verval van krachten waaraan ons indisch leger lijdt te herstellen. Het is onvermijdelijk geworden om de artikels 177 en 184 der Grondwet in ruimeren zin toe te passen en art. 185 te'wijzigen. Beter nog ware een geheel nieuw 8ste hoofdstuk. Spannen wij, hoe eerder hoe liever, alle krachten in om Insulinde en onze eer te redden, dan zal de toestand aldaar weldra weder bevredigend zijn, de buitengewone maatregelen weder ingetrokken kunnen worden en wij met regt op onze lauweren kunnen rusten. Er zijn krachtige, jonge nederlandsche mannen noodig om het leger in Insulinde te versterken; ons — meer bejaarden — heeft men niet meer noodig ; mogt zulks echter het geval zijn , zoo zullen wij allen op nieuw ons scharen onder de roemrijke ballieren van een leger, dat nog altijd onze sympathie bezit en voor hetwelk wij de beste wenschen blijven koesteren. Behalve Atsjin, ja geheel Insulinde, is er tegenwoordig nog eene zaak die bekommering moet baren. Ik bedoel de verbazende sommen, die weder aan forten, aan heillooze liniën verspild zullen worden, terwijl het jioodige om de levende strijdkrachten in ons vaderland goed te organiseren , uit te rusten en te oefenen, blijft ontbreken. Zoo gewenscht de ontmanteling der verouderde, schadelijke vestingen is, zoo noodlottig is de manie, die onze krijgskundigen schijnt te bezielen , om het heil des lands te zoeken in forten en liniën. Weest overtuigd, landgenooten, dat de altijd gebrekkige, hier en daar opgelapte, utrechtsche linie even onnut zal zijn, wanneer de nood aan den man komt, als in 1864 het „Dannewirk". Om van aftapping der inundatien en een strengen winter niet te gewagen, wijs ik slechts op eene omtrekking, hetzij over het Hollandsch Diep, hetzij over de Zuiderzee, of wel op eene landing ergens op onze hollandsche kusten, op het forceren der Merwede bij Gorinchem enz. Tegenwoordig zijn zulke operatien voor een magtigen en ondernemenden vijand alles behalve onmogelijk. Daardoor zou de utrechtsche linie in den rug genomen en, zon* der verdedigd te zijn in 's vijands handen vallen, met al hare magazijnen en al haar onschatbaar materieel. De daaraan ten koste gelegde millioenen, het aan de kuituur onttrok- leen en door overstrooming bedorven vruchtbare land — andermaal inillioenen guldens waardig — alles, alles zou dan weggeworpen geld wezen Is bet dan geene overgroote dwaasheid die linie nog te behouden ? Al konden wij den vijand beletten in de provinciën Holland door te dringen, zouden wij dan niet genoodzaakt zijn aan zijne eischentoe te geven, wanneer hij de overige provinciën onzes laudsin zijn bezit had? Wij moeten, even als België, eene geduchte reduitstelling hebben , waartoe Amsterdam de aangewezen plaats is. De communicatie, die de hoofdstad steeds met de Noord- en de Zuiderzee zal kunuen onderhouden, maakt dat zij in veel gunstiger positie verkeeren zal dan Antwerpen, dat misschien niet altijd de vrije vaart op de Schelde zal hebben. Voorts hebben wij noodig een ferme maritte en een zoo goed geoefend en gedisciplineerd leger, als slechts mogelijk is. De utrechtsche linie zal, wordt ze niet opgegeven, een kanker worden voor onze finantien en alle ontwikkelingen verbetering van het leger zelf beletten. Bovendien is zij, uit een politiek oogpunt beschouwd, niet minder noodlottig, dan uit een finantieel en een strategisch. Want is zij eigenlijk niet eene manifestatie jegens eene mogendheid, met welke ons belang eischt, dat wij vrede houden? Eene mogendheid die onze natuurlijke bondgenoot is, hetzij er een revanche- dan welke reliyie- oorlog (waarvoor ons God behoede) uitbreke. Er zijn, helaas! teekenen genoeg, die ons aantoonen, dat de ultramontanen een rampzaligen strijd, gelijk dien van de carlisten in Spanje, voorbereiden en wenschen. Wordt niet alle moeite aangewend om hunne reeds zoo slaafsehe volgelingen af te zonderen en van hen, door opvoeding, onderwijs en aansporing, geheel andere menschen te maken, dan hunne landgcnooten , welke zij toch volgens de christelijke leer als hunne ljroeders moesten beschouwen? Dat dus onze vertegenwoordigers bij de Regering aandringen op zeer spoedige ondersteuning van hèt leger in Indie, op doeltreffende organisatie van dat hier te lande en op slechts één enkele, doch geduchte reduitstelling, is mijn vurigste wensch. Want daardoor alleen kan Insulinde voor ons behouden blijven en Nederland zich behoeden om, door verval van krachten uitgeput, te gronde te gaan. 14 januarij 1875. A. ---