Advertentie Ingeaenden madodeelingen betreffende zaken van particulier handels- en nijverheidsbelang. --- Wij bevelen dringend de Familie-Apotheek Wij bevelen dringend de Familie-Apotheek aan, door de PHABMACIE NORMALE te Parijs uitgevonden. Die Apotheek, zeer eenvoudig, doelmatig en zoo klein mogelijk ingericht, bevat alles wat voor de eerste hulp voor het eene of andere toeval noodig is. Zij is onmisbaar voor reizigers, landhoeven, groote fabrieken enz. Iedere Apotheek bevat eene uitvoerige notitie. HooMdepot vóór Nederland bij H. H. THIEME te Arnhem, en aan de Pharmacie Normale No. 15, Rue Dróuot te Parijs. GAS1IOUDENDE DRAINKEiV Praetische Gids. Industriëlen, die zich met de nuttige fabricatie van Selterwater en andere gashoudende dranken in het algemeen bezighouden of wel de personen, die voornemens zijn zich op die winstgevende industrie toe te leggen, moeten zich den GIDS aanscbaflen, uitgegeven door J. IIEI1MANN-LACHAPELLE, en die met aandacht lezen. Dit boekdeel, eene ware Handleiding voor practisch onder - rigt, met 80 verklarende platen, is thans de onmisbare leiddraad voor den Fabrikant. Te bekomen bij alle boekhandelaren ; men eische: ))Le Guide publié et estampillé par J. HERMANN-LACHAPELLE of wel men zende 5 francs (fl 2.50) aan J. HEUMANN-LACHAPELLE — 144 Rue du Paub ourg-Poissonnière, Paris. --- In het algemeen belang | wordt men opmerkzaam gemaakt op de in deze I ; Courant voorkomende advertentie van den Heer | ■ ALBERT FRIEDHEIM te,.. amhurg. De daarbij Ü g geannonceerde Loten kunnen wij, in aanmer- | ;j king der vele en groote 'prijzen, ten beste p | aanbevelen en draagt het genoemde huis steeds j> j de meeste zorg, dat de bestellingen spoedig | | en naauwkeurig worden uitgevoerd. awaK-is.'ja asEö*."? Mmwi «JCOS. --- I'Union des Indes, Parijs, rue Auber. I'Union des Indes, Parijs, rue Auber. zendt 900 monsters van robes van Foulard de 1'Inde. Dit huis heeft .ook het eenig dépot in Europa der echte Cachemire de I'Inde. Hiermede* maken wij bijzonder opmerkzaam op de advertentie van de Heeren KAUFMANN & SIMON, te Hamburg', lii ons blad van heden. Er is hier sprake van Originele-loten in eene Verloting 'die zoo ruimschoots van prijzen voorzien is, dat ook in onze streek eene zeer talrijke deelneming te voorzien is. Deze onderneming verdient het volste vertrouwen, doordien de beste waarborg door den Staat gegeven wordt. --- BENOEMINGEN enz. Bij Kon. besluit is ingetrokken de benoeming van W. H. G. van Santen tot ontvanger der belastingen, regteu en aeeijnsen te Ommen, en: is hij bevestigd in zijne tegenwoordige betrekking van ontvanger te Knijpe, terwijl O. A. Penniög jr., ontvanger te Baarlo gemeente Maasbree, benoemd is tot ontvanger te Ommen; Z. M. heeft benoemd tot regter in de Arr.regtbank te 's Hertogenbosch mr. B. M. A. A. de Roy, thans kantour. te Boxtel; en tot notari^ binnen het arrondissement Haarlem, ter standpl. de gemeente Bloemendaal, J. ter Hoffsteede , kand.-notaris aldaar. --- Wetenschappelijke brieven. LXXXVIII. IETS OVER HET BEPALEN DEP. HOOGTEN VANBERGEN DOOR HET KOOKPUNT VAN WATER. Arnhem, 17 April 1875. Amice!' In een vorig schrijven (1) heb ik getracht u duidelijk te maken hoe het mogelijk is de hoogten van bergen boven de oppervlakte der zee te bepalen door het meten van den barometerstand op den top. Ik zeide toen, dat, naarmate we ons hooger in den dampkring verheffen, de barometer moet dalen, daar de drukking der lucht moet afnemen naarmate we minder luchtlagen boven ons hebben, 't Is er mede gelegen als met de drukking die op verschillende diepten door het water van den oceaan wordt uitgeoefend: hoe dieper we onder den waterspiegel dalen, des te hooger en dientengevolge zwaarder wordt de waterkolom , die zich boven ons uitstrekt en des te grooter zal derhalve ook de drukking worden , welke die kolom op ons zal uitoefenen, — de voorname reden , waarom het duiken in groote diepten zoo bezwaarlijk en beneden zekere grenzen onmogelijk wordt. De berekening, die noodig is, om uit den waargenomen barometerstand de hoogte van ons standpunt boven de oppervlakte der zee te bepalen , is door mij niet vermeld, om de eenvoudige reden, dat het mij alleen te doen was om te doen inzien, dat de mogelijkheid om op de ■ vermelde wijze tot het beoogde doel te geraken, j moest bestaan, en het zonder wiskundige be- ! schouwingen , die hier geheel misplaatst zouden i zijn, niet wel mogelijk is verder te gaan. Aangenomen derhalve nu eens het feit, dat de barometerstand, na. a. w. het bedrag van de druk- : king der lucht, ons in staat stelt de hoogte van bergtoppen en luchtballons te weten te komen, wensch ik in dit schrijven u aan te toonen, dat er nog een ' ander middel bestaat om dit oogmerk te bereiken, (1) Zie Arrihemsche Courant van 8 April 1875 (No. 6534). I eene wijze van doen, die bij den eer ten blik overigens weinig geschikt schijnt, om de grootheid , die wij wen chen te bepalen , ons te doen kennen. Ik bedoel het bepalen van den'warmtegraad , waarbij water in een open vat aan het koken geraakt. Wanneer wij zuiver regenwater in een glazen kolfje brengen en boven eene spirituslamp verhitten , d .n nemen we allereerst stroomingen in het water waar, waarbij het warm geworden water voortdurend van den bodem omhoog stijgt en het koudere water van de oppervlakte daalt, om vervolgens op zijne beurt verwarmd weder te rijzen. Door dien kringloop van het water wordt eene over het geheel geljjkmatige verwarming der gansche watermassa verkregen. Na eenigen tijd bemerken we een nieuw verschijnsel : aan den bodem en de zijwanden vertoonen zich kleine blaasjes, die door de vloeistof omhoog stijgen en niets and ers zijn dan lucht, die in het water was opgelost, of zich tusschen het water en de wanden van het vat bevond, en die bij de verwarming wordt uitgedreven. Die luchtbelletjes zijn overigens tamelijk klein en niet gemakkelijk te verwarren met de grootere blazen , die we nog wat later, en wel vooral aan den bodem van de kolf zien ontstaan en die, ja, ook omhoog rijzen, maar op hunnen weg door de vloeistof heen weder verdwijnen, zoodat zij de oppervlakte van het water niet bereiken. Tegelijkertijd hoort men een eigenaardig gedruisch , dat onder den naam van razen of zingen algemeen bekend is. Wij verwarmen verder, de blazen of dampbellen aan den bodem worden grooter, — ze leggen telkens eenen langeren weg door de vloeistof af alvorens te verdwijnen en eindelijk bereiken ze xle oppervlakte, om daar te bersten en als blaauwachtig witte wolkjes zich in den dampkring te verliezen: het water bevindt zich nu in eene hevige beweging, het kookt. Stel nu verder nog dat jve eenen goeden thermometer hadden genomen, het bolletje van dit werktuig gedurende onze proef omtrent in het midden van de vloeistof hadden geplaatst, dan zouden we gedurende de verwarming eene gestadige rijzing van het kwikzilver hebben waargenomen, maar deze rijzing zou hebben opgehouden op het oogenblik dat de koking begonnen was. Ge kunt nu vrij de vlam uwer spirituslamp vergrooten: het koken zal er heviger door worden, meer en grootere dampblazen zullen door het water omhoog stijgen, eene digtere dampwolk zal zich boven de vloeistof verheffen , maar ge zult te vergeefs naar eene vernieuwde rijzing van het kwik uitzien; ■— hardnekkig behoudt het den aangenomen stand; — ondanks den voortdurenden toevoer van warmte stijgt de temperatuur niet meer: ge hebt het kookpunt van het water bereikt. Het zou mij te ver van mijn tegenwoordig onderwerp afleiden, wanneer ik trachten wilde u bier de oorzaak te verklaren van dit verschijnsel, dat, hoe alledaagsch het cok zij en boe algemeen bekend het ook we/fn moge, toch niettemin een zeer merkwaardig verschijnsel mag worden genoemd. Eenige korte aanwijzingen mogen voldoende zijn. Wanneer water in eene open scbaal vrij aan de lucht wordt geplaatst, dan zal dat water na langeren of korteren tijd verdwenen zijn en we zeggen dan, dat het verdampt is. Deze verdamping gaat niet onder alle omstandigheden even snel en er is slechts weinig oplettendheid noodig om te bespeuren dat verhooging van warmtegraad daaraan bevorderlijk is. Werkelijk leert dan ook eene meer naauwkeurige waarneming, dat voorde verdamping warmte gevorderd wordt en dat bij voldoenden warmte-toevoer het water zeer snel als een luchtvormig ligchaam zich aan het oog onttrekken kan. Toch is het niet alleen de warmte-toevoer die de snelheid der verdamping bepaalt; de gevoi»ïde damp moet zich kunnen verspreiden en in een aan alle zijden gesloten vat zal de dampvorming betrekkelijk spoedig ophouden, maar ook hier des te eerder, naarmate de temperatuur van het water en van het vat lager is. Kan de waterdamp zich in werkelijkheid geheel vrij en ongehinderd verwijderen, dan gaat de verdamping ook bij lage temperaturen zeer snel ] maar dit is niet het geval, wanneer de vloeistof in een open vat aan de lucht staat en dus aan de drukking van den dampkring is blootgesteld. Juist die drukking van de dampkringslucht is oorzaak, dat de temperatuur van het water tot op 100° naar de schaal van Celsius moet worden verhoogd om eene zeer snelle en levendige dampvorming (koking) te voorschijn te roepen. De drukking der lucht is onder gewone omstandigheden alles behalve gering: op eiken vierkanten duim oppervlakte drukt de lucht met eene kracht van meer dan 1 Ned. pond en deze drukking zal door den waterdamp moeten worden overwonnen, wanneer hij zich snel en aanhoudend zal kunnen vormen. Ware de luchtdrukking geringer, dan zou ook reeds eene lagere temperatuur voldoende zijn om dit effect te verkrijgen, m. a. w. het water zou reeds bij eenen lageren warmtegraad tót koking overgaan. Dat dit overigens werkelijk zoo is, wordt door eene zeer eenvoudige proef bewezen, die men in alle leerboeken over natuurkunde vermeld vindt. Een bakje met laauw water wordt daarbij onder eene klok of stolp geplaatst en vervolgéns door middel eener luchtpomp de drukking der lucht onder de klok verminderd; na eenigen tijd ziet men dan het water zonder verdere verwarming »aan den kook" raken, waarbij wij ons dan nog ten overvloede door eenen in het water geplaatsten thermometer kunnen overtuigen, dat het nu voor onze oogen kokende water bij lange na niet den warmtegraad bezit, dien men anders gewoon is de kookhitte te noemen. Vermindering van luchtdrukking brengt dus eene verlaging van het kookpunt van water met zich en naauwkeurige onderzoekingen hebben met hooge juistheid het verband vastgesteld, dat er tusschen deze beide verschijnselen bestaat. We zijn er aan gewoon geraakt de temperatuur van 100 ' naar de schaal van Celsius als het kookpunt van water bij uitnemendheid aan te merken en dit is een zeer natuurlijk gevolg der omstan i digheid, dat we meestal werkelijk waarnemen, dat het water bij die temperatuur, of althans bij eene, die daarvan in niet zeer aanzienlijke mate afwijkt, kookt, — doch in den grond der zaak kunnen we eigenlijk niet met volle regt van het kookpunt van water spreken, daar immers die vloeistof bij allerlei temperaturen kan koken en dit alleen afhangt van de drukking die er op wordt uitgeoefend. ï Wat er kookt bij 100° C.", — ja, — maar alleen dan, wanneer de luchtdrukking de gewone, d. i. eene zoodanige is, waarbij de kwikkolom van den barometer eene hoogte van 760 millimeters heeft of wel, volgens eene andere minder naauwkeurige wijze van zeggen, op »veranderlijk" staat. Bij geringere of grootere drukkingen wordt het kookpunt naar evenredigheid lager of hooger en kan bij de verschillende uiterste barometerstanden, die in onze streken worden waargenomen, tusschen nog geen 99° en bijna 101° afwisselen. Dit verschil is nu wel is waar niet zoo heel aanzienlijk, maar dat is alleen een gevolg van de omstandigheid, dat de veranderingen van den barometerstand ook binnen vrij enge grenzen (omtrent 725 tot 785 millimeters) zijn beperkt. Kon de drukking der lucht sterker veranderen, dan zou de verandering van het kookpunt ook vrij wat merkbaarder worden, en bij eene luchtdrukking tweemaal zoo groot als thans gemiddeld wordt waargenomen, zou het kookpunt reeds tot ruim 121 u gestegen zijn, terwijl omgekeerd bij eene daling van den barometer tot b. v. 400 millimeters water reeds bij 83° zou koken. Kan men, vooral door de onvermoeide nasporingen van den fransehen natuurvorscher Regnault, het kookpunt van water bij elke gegevene luchtdrukking opgeven, zoo kan men natuurlijk ook omgekeerd uit de daarvoor opgemaakte tabellen de grootte der luchtdrukking vinden, wanneer slechts het kookpunt van water met juistheid is bepaald. Zoo zal men b. v., om nog een paar cijfers -te noemen, tot eene luchtdrukking van 771 millimeters kunnen besluiten, wanneer men het kookpunt op 100,4° heeft bepaald, of WEftmeer men mogt hebben waargenomen, dat het water in een of ander vat eerst bij 190° kookt, daaruit kunnen afleiden, dat de drukking door lucht of stoom of wat dan ook op de oppervlakte der vloeistof uitgeoefend, niet minder dan '15 malen da gewone dampkringsdrukking bedraagt. Na al het gezegde zal het nu niet moeijelijk zijn om in te zien, hoe men zonder het gebruik van eenen barometer de drukking der lucht op eenen bergtop, en daardoor dan tevens volgens hot vroeger medegedeelde, de hoogte van dien top boven de oppervlakte der zee zal kunnen bepalen. Regnault heeft tot dit doel een eenvoudig werktuigje uitgedacht, dat den naam van Hypsometer (d. i. hoogte-meter) heeft verkregen en zeer gemakkelijk door den reiziger naar den top van eenen berg kan worden vervoerd. De hypsometer bestaat uit een aantal buizen, die op dezelfde wijze, als de deelen van eenen verrekijker in en uit elkaar kunnen worden geschoven en daardoor naar de begeerte van den proefnemer tot eenen tamelijk hoogen toestel kunnen worden uitgerekt of tot een betrekkelijk klein en gemakkelijk verplaatsbaar instrument kunnen worden ineengedrukt. Het wijdste, — en bij het werkelijk gebruik laagste, — gedeelte bevat eene spirituslamp en daarboven eene ruimte die voor ketel dient en waarin op het oogenbfik der proefneming een weinig water wordt gebragt; boven in den, — nu geheel uitgeschoven, — toestel wordt een thermometer gestoken, zoodanig dat het kvvikbolletje even boven de oppervlakte van het water staat en daardoor zich geheel in den damp bevindt, wanneer het water door het spirituslampje aan den kook is gebragt. In de ; bovenste, engste buis zijn een paar zijde! ingsche openingen aangebragt, waardoor de damp, na zijne dienst verrigt te hebben, in de buitenlucht ontsnappen kan. Is nu het water eenmaal ferm aan 't koken, dan heeft men niets meer te doen, dan den stand van de kwikkolom af te lezen, om uit de tabellen van Regnault terstond de drukking der lucht te leeren kennen. Op den St. Bernhard werd b. v. op deze wijze het kookpunt van water op 92° en op den MontBlanc op 84° C. bepaald. Hieruit volgde dadelijk dat de barometer onder dezelfde omstandigheden in het eerste geval eene hoogte van 566,7 millimeters en in het tweede eene van 416,3 millimeters zou hebben aangewezen, waaruit dan verder de hoogte van bedoelde bergtoppen boven de oppervlakte der zee resp. op 2941 en 4775 meters kan worden berekend. t. t. SlBRU. --- Staat van brieven, geadresseerd aan onbekenden, Staat van brieven, geadresseerd aan onbekenden, : i j l ; j , * Staat van brieven, geadresseerd aan onbekenden, over de 1ste helft van april. Kantoor van afzending: Arnhem. Meisier , Amsterdam ; A. Werumeus Bruning , idem ; N. Donker , idem; F. Snieders , idem ; J. Houweling, idem; N. Polak,idem; D. Haas, idem; K. Binben, Beekbergen; Roinijn, Bennekom; .J. Ledel, 's Gravenhage ; Mej. van Ess , Kampen; Mej. A. Klaver, Nijmegen; Gerritsen, Oosterbeek; A. Versteeg, Scherpenzeel; Dienstbode bij den heer André, Utrecht; Stibbe, Zwolle; Geertrui Pont, Zutphen. Van de hulpkantoren: Eist. D. Bikker, Steenwijkerwold; de Bruin, Leiden; C. Koning, Dienden. Huissen. H. Hers, Loo. Briefkaarten. A. E, Sengers, Beekbergen. --- BURGERLIJKE STAND. Arnhem. Van 30 April tot en met 6 MeiOndertrouwd: D. H. van Huet en P. Kerkkatnp. — A. W. Goedhart en C. H. Berendsen. —H. Brandenberg en J. van Otterloo. -- H. P. Schmidt en E. J. van Koten. — B. Hoefman , wedr. van D. M. Muiser en H. J. Redeker. H. de Bruijn en H. E. van der Aa. — J. Smids en G. Jansen van Beek. — J- W. de \ nes en J. Hofsteede. — H. J. Lacet en A. van de Pol. — J. B. Coevoets en T. van Zeijst. — H. Wichermk en A. van Reeken. — J. van Wijk en G. E. van — G. F. Wamelink en A. Homan. — j" van Eeeden en G. Tan Lambalgen. Gehuwd : J. C. Hillebron met J. U. de Beijl. — j g. Berends met B. Jansen. — P. Somer met i ' yeenendaal. — M. P. Jansen met W. H. GunTil UT E. Markhorst met J. M. H. Biehart. j Meerman met H. J. Abbenhuis. — J.A. Broekhuizen met M. Drost. — S. Kopper met L. Hoetiiik. — J- T - van Eimeren met A. Willemsen. — ^ Franken met J. Denekamp. — W. Jansen niet g, van Sonderen. — C. W. Montfrooij met H. Kampbuis. — W. Esveld met H Schieven. — 5. Nel met D. H. G. Buddingb. — D. Tomassen met jl. Aartsen. — W. Bouman en B. J. Looman. — J. Jurriens met C. P. ter Maten. — G. J. Jacobs met B. van Loijengoed. — J. Willemsen met A. j. Broekgaarden. — M. W. Eorijs met H. Schelf el -, — B. Gerritsen met ïï. Gerritsen. — A. J. va n der Heijden met J. W. Henkel. — J. Budde met J. Koster. — G. Prinsen met B. Mentink. — E. Koetsier met G. Weiland. — E. van der Zande met A. Larrée. Bevallen: J. M. van den Driesschen, geb. Arnold, Z. — E. Hendriks, geb. Eietman, Z. — J, J{. Jansen van Galen, geb. van Essen, Z. — G. Marsman, geb. van der Mast. Z. — J. Lamers, geb. Kuipers, Z. — J. Schuurman, geb. Berendsen, D. — IJ. M. de Eoos, geb. van Heuven, Z. — A. A. H. Paulus, geb. Westerman, Z. — C. M. Enger, geb. Timmerman Thijssen, D. — J. Hentzepeter, geb. Sager, Z. — J. M. Th. Aldenberg, geb. Langedonk, Z. — P. Lamers, geb. Guitjes, Z. — E. Schoot, geb. van Dueren, Z. —-J. de Eoos, geb. Yink, Z. — G. Buddingh, geb. Berendien, D, — J. Hendriks, geb. Lainmers, Z. —P. W. Meijborg, geb. van 't Hul, D. — P. Sotthewis, geb. Weick, D. Overleden : M. W. van de Burgt, 1 j. 5 m. — G. E. van Schaar, 1 j. 3 m. — J. G. Hoonhorst Schmidt, echtg. van H. Geist, 57 j. 3 m, — S. Petersen Nebbe, wed. van D. Hendriks, 77 j. — D. Spies, wedr van E. de Eoos, 57 j. —■ D, IJsenbrand, wedr. van ïï. Verburg, 77 j. — Th. Ph. Berends, 6 m. — A. Peters, 27 j. — H. Schepers, echtg. van W. Gerritsen, 51 j. 8 m. — C. B. M. Wils, 8 m. — J. E. Gerrese, 22 j. 11 m. —• H. H. Gieben, wed. van W. Baavs, 72 j. — J. ter Horst, wed. van H. Evers, 51 j. ---