EERSTE BLAD. DE OPHEFFING DER GILDEN EN DE WENSCH DEE WEDERINVOERING. III. Men kan zich voorstellen dat de gilden worden betreurd door ben, die ia die instellingen voo-al haar oorspronkelijk philantropisch karakter van vereenigingen tot aansluiting , vriendschappelijk verkeer, opleiding in het vak en wederkeerige ondersteuning bij ziekte, ongeval of overlijden, of wel hare aanvankelijke kerkelijke grondslagen waardeeren, maar op economische motieven, in het belang van de industrie zelve, is in deze de terugkeer tot den ouden toestand, of de wederinvoering van eene dergelijke organisatie niet wel te verdedigen. Men zou daartoe moe 1 willig de oogen moeten sluiten voor de groote en goede gevolgen, die de vrijheid van bedrijf en ambacht iu de negentiende eeuw, nadat de gewelddadige verstoring van de maatschappelijke orde en van de regelmatige ontwikkeling der nieuwe instellingen door de Napoleontische oorlogen had uitgewerkt. De industrie heeft eene ontwikkeling erlangd, waartoe ze niet geraken kon, zoolang het keurslijf van het gildewezen haar aan alle kanten prangde en beknelde; de werklieden hebben niet alleen eene vrijheid van beweging en ontwikkeling leeren kennen, die voorheen voor hen onbereikbaar was, maar ook eene materieele welvaBrt en zedelijke onafhankelijkheid, welke het gildewezen hun had onthouden. Dit is geen bloote stelling, die wij ter bestrijding en verdediging vooropstellen, het is de erkenning van een door de statistiek uitgemaakt feit. Aan de maatschappelijke verbeteringen en winsten van de negentiende eeuw, die voornamelijk het materieele leven betroffen, heeft de arbeidende stand ruimschoots zijn deel gehad. Men mag het betreuren dat die aanwinst zich tot nogtoe hoofdzakelijk tot het materieel gebied beperkt heeft, men mag er op wijzen dat zij, zelfs op dit gebied, nog veel te wenschen overlaat — te ontkennen is zij echter niet. Het is niet te veel gezegd, wanneer de groote ontwikkeling der hedendaagsche industrie en de lotsverbetering van de arbeidende klasse als gevolgen van de opheffing der belemmeringen van het gildewezen voorgesteld worden. Wel wordt de groote omwenteling in de nijverheid, door de toepassing van den sioom in het fabriekswezen op groote schaal en de volmaking der machinerieën, door de economisten toegeschreven aan de vermeerdering der behoeften, de zucht naar weelde, den vooruitgang der beschaving, die gevolgen waren van de toeneming van den rijkdom, welke op het tijdperk van uitputting en verarming door de groote oorlogen gevolgd was, doch men gevoelt dat, zoo het gildewezen met al zijne beperkingen en belemmeringen, privilegiën en monopoliën op handels* en industrieel gebied op den ouden voet was blijven bestaan, noch handel noch nijverheid de hooge vlucht verkregen hadden, welke zij tegen het midden der negentiende eeuw hebben bereikt. Dank zij het gildewezen zou er zeer zeker vermeerdering van rijkdom hebben plaats gehad, doch alleen ten bate van de monopolisten en exclusivisten, geenszins in dien ruimen kring, welke onder de veranderde omstandigheden daarvan het genot heeft gehad. Het is niet aan te nemen dat de gildebroeders op eens van zelfzuchtige tirannen, alleen op eigen voordeel bedacht, mannen zouden geworden zijn met ruime opvattingen, die met scherpen blik en van een hooger standpunt dan dat van hnn eigen belang, de behoeften en belangen van het gemeen konden waarnemen en beoordeelen. Zoowel de ontwikkeling der groote nij verheid als het gebruik van machines en de groote uitbreiding der middelen van vervoer en verkeer, hadden de gilden weten tegen te houden; alles zou bij het oude gebleven zijn. De beschaafde maatschappij had de groote stappen op den weg van vooruitgang en ontwikkeling niet gedaan, '1 ie wjj zelf hebben bijgewoond, noch de behoeften der maats happg , noch de zucht naar weelde, noch de in alle kringen en standen voorkomende algemeene welvaart zouden haar spoorslag tot verlevendiging van de productie hebben doen gevoelen. Dat er een twintigtal jaren voorbij zijn gegaan vóórdat de goede gevolgen van de vrijheid van bedrijf werden bespeurd, is waarlijk niet te ver. wonderen. De oude deesem van het monopoliestelsel werkte nog na, en de omstandigheden be-, vorderden er die nawerking van. De reactie tegen de vrijheid van bedrijf is niet van heden of gisteren. Om bij ons vaderland te blijven, reeds in 1820, — de gilden waren toen nog geen tien jaren uit de rij onzer instellingen verdwenen, — schreef het „Zeeuwsch Genootschap der Wetenschappen' de bekende prijsvraag (1) uit, waarop de hoogleeraar K. W. Tydeman het bekend bekroond atnwoord leverde. Daarin werd uiting gegeven aan de destijds bestaande meening, dat het gebrek aan welvaart en de neringloos" heid, — de natuurlijke onvermijdelijke gevolgen van de verarming, over geheel Europa door de Napoleontische oorlogen en belemmeringen van den bar.del gebracht, en voor Nederland nog bezwaard door de ontzaglijke offers, welke het bondgenootschap met, later de onderwerping aan Frankrijk hier gekost hebben, — niet aan deze voor de hand liggende oorzaken, maar al'een aan de opheffing der gilden toe te schrijven waren. De latere gebeurtenissen hebben deze meening ten volle gelogenstraft. Nederland heeft zich, ook zonder opoffering van de industrieëele vrijhei 1 weder hersteld, zoodat na de slechte tijden, die het omstreeks 1820—1830 te doorworstelen had, het land een tijdperk van ongekende bloei heeft beleefd, waarin het niemand in de gedachten kwam op wederinvoering van het gildewezen aan te dringen. Dat er tegenwoordig weder stemmen in dien goest gehoord worden, is dan ook alleen een bewijs, dat het met de algemeene welvaart niet zoo gunstig gesteld is als in het achter ons liggend tijdperk, althans dat bij velen die overtuiging bestaat. De vraag, of in die meening niet veel misverstand en overdrijving heerscht, kan worden ter zijde gelaten voor de meer belangrijke, of men de vrijheid van nering en bedrijf mag aansprakelijk stellen voor alle min bevredigende toestanden in de maatschappij. Het motief van 1820, toen men den achieruitgang meende te moeten toeschrijven aan de opheffing der gilden, die pas weinig jaren geleden een voldongen feit was geworden, is in 1897 niet meer te gebruiken, want de tijd van grooten voorspoed of welvaart van alle takken der industrie, dien wij hebben beleefd, werd evengoed door de vrijheid beheerscht, Bovendien zijn er tal van omstandigheden aan te (1) De prijsvraag luidde aldus : „Waren de inrigtingen der Gilden of Corporatiën van neringen en ambachten, die zoo lang in ons Vederland hebben stand gehouden, in de daad van eenen zoo voordeeligen invloed voor den bloei der Steden en Burgerij eu, dat het gebrek aan welvaart en de neringloosheid, waarover thans zoo algemeen geklaagd wordt, ook grootendeels aan de afschaffing Uer gezegde inrigtingen moet worden toegekend . Indien ja; in h e verre zou dan, in den tegenwoordigen tijd, het herstel der Gilden nuttig en raadzaam zijn voor den Staat ? En onder welke bepalingen zoude dit alsdan kunnen geschieden ?" Het kan hierbij vermeld worden, dat de eventueele voorwaarden, waaronder prof. Tydeman in zijn antwoord, in overeenstemming met Jacob en andere Duitsche schrijvers, ten deele ook in de nimmer ten uitvoer gelegde wet van KoniDg odewgk van 1808 meende, dat de gilden konden ersteld worden, aan die instellingen ten eenenmale het karakter van het gildewezen ontnemen zou en. Geen dwang noch monopolie, voor iedereen openstaande, vrije toegang tot elke nering of ber y ki "? * ot meer dan één bedrijf — op die wijze blijft er niet veel van het begrip van een gilde over; alleen de proeven van bekwaamheid wilde men behouden, doih zonder bepaling van den leeftijd, met ambachtsonderwiis en zeker deskundig toezicht van overheidswege. wijzen, die ten dezen gunstig en ongunstig hebben geweckt en — men zal het niet licht ontkeni n aan eene herleving van het dwangstels l van het gildewezen is iu de tegenwoordige organisatie van de maatschappij niet te denken, zelfs niet al bestond er bij niemand twijfel aan het afdoerds van het hulpmiddel. Kan men echter geen besloten gilden meer in het leven roepen, ve^l van het heilzame, dat deze instellingen in haren oorspronkelijken vorm opleverden, kan langs een anderen weg worden bereikt, en dien weg is men sedert eenigen tijd in oas land ingeslagen. Het verenigingswezen kan ten volle vergoeden wat het gilden wezen voorde leden opleverde. Geen organisatie om het gemeen belang en dat van anderen geheel aa n de belangen van de gildebroeders ondergeschikt te maken, maar eene aansluiting toe onderlinge macht vorming, waar 't de verdediging van rechtmatige belangen tegen onrecht of willekeur geldt, tot hulp en steun van oudeu en zwakken, weduwen en weezen , tevens tot opleiding en volmaking ia het vak, waartoe de leden behooren. Dergelijke vereenigingen, waarvan reeds een groot getal ingevolge de wet van 1855 is opgericht, houden in eere, wat Ter Gouw den goeden, ouden Gildegeest noemt, en dat vele dezer vakvereenigingen hare oude modellen nog daarin hebben nagevolgd, dat ze zich hebben gesteld onder zekere kerkelijke voogdijschap, achten wij wel min of meer uit den tijd en meer uit misverstand dan uit verstand voortkomende, maar niet van genoeg belang om er den gelegden band om af te keuren. Sedert aan den anderen kant de Staat mede een nieuwen weg is opgetreden door het ambacht sonderwijs binnen den kring zijner werkzaamheid te trekken en de bezwaren der groote fabrieksnijverheid te bestrijden door wettelijke maatregelen tot bescherming van de werklieden tegen willekeur of verwaarloozing door de patroons, is bovendien een tweede argument voor het in 't leven roepen van moderne of gemoderniseerde gilden vervallen. Die instellingen hebben haar tijd gehad ; zij zijn gevallen deels door hare verregaande misbruiken, deels wegens de gewijzigde eischon van den tijd. Men kan ze veilig ten eeuwigen dage laten rusten, omdat het weinige goede, dat ze hebben gesticht, op ruimere schaal langs andere wegen evengoed te bereiken is, en het vele kwade, dat, als inhaerent aan haar karakter, daarvan onafscheidelijk was, door de tegenwoordige begrippen van recht, vrijheid en altruïsme niet zou worden geduld. --- Financieel nieuws. Omtrent de stemming der Beurs op gisteren zegt het lldbl.: Binnenl. Staatsfondsen weder geringe variatie. Van Industrieele en financieele waarden zijn : Hooger: Ned. Bank 27 2 , Deli Maatschap. 3, Certif. dito 2, Langkat Cultuur 6, Medan i/ 4 , Senemba'n 4 3 / 4 , Pakketvaart y s , Dordtsche Petrol. 3/ Petrol. bronnen 2 8 / 4 , Certif. dito 1, Soemalata 47a pet. Lager: N,-West. Pandbr. en Certif. Vs» Java Cultuur 4, Rotterdam-Deli ^/ 2 , eert. Senembah 5. Serdang 1 l i , blasf. en Kolenm. iy 2 , Ned. Petrol. l 3 / 4 , Moeara Vs> Sumatra-Palembang 1 /„ Transvalia 1/4 P ct * Terminal f 7 x / a hooger. De buitenlandsche soorten leverden mede weinig variatie op, de stemming was eerder iets flauwer. Maxwell soorten Donderdag iets williger. De Italiaanfche Spoorwegmarkt in onveranderde stemming. Amerikaansche zijn voor bet meerendeel flauwer. Prol. 3 pct. New-Tork, 22 Oct. Ge'd- eu Fondsenmarkt. De Geldmarkt was hedeu ruim voorzien en de koers van geld 1 pct. De Fondsenmarkt daalde in het begin, handels, huizen verkochten uit vrees voor verwikkelingen met Spanje. Later herstelde zich de markt op dekkingen der contramine en sloot zeer lusteloos. De omiet bestond heden uit 268,000 shares, waaronder 21,000 Burlingtons en 24,000 Milwaukees. Hooger noteerden: Chic. Se Northwestern gew. 7/ g , Michigan, Central l / it en Northern Pacific gew. '/< P c t* . ... Lager waren: Canadian Pacific 6 /s> Ilünois /s> Missouri 1 /3. Clev. Qinc. Chic. & St. Louis 3, Delaware Sc Hud?on '/^, Delaware & Lackawanna Lake Shore 1% eu New-York Central -/ 2 pct. --- Advertentie A^veri-cïiSiësa. Pe Notarissen TROCST en WILDSCHUT, te Arnhem, zullen op Dinsdag 2 November 1897, bij inzet en veertien dagen daarna op Dinsdag 16 Novemb9r, bij toeslag, telkens des avonds 7 uur, in het Centraal-Gebouw in de Bakkerstraat te Arnhem, in het openbaar VEILES en VEHSSC«»a»EW j No. 1. Een solied en goed onderhouden HEEHENHUIS en ERE met lUIN, gelegen t® Arnhem op een der vroolijkste tn aangenaamste standen aan den Velperlmitensingel, nabij het Park van Musis Sacrnm, burgerlijk gemerkt no. 16, Kadaster sectie Q, no. 1837, groot 2 Aren 16 Centiaren, met het recht op den gang genaamd „Trompsteeg", loopende naar de Spijkerstraat, en in die zelfde sectie bekend onder no. 616, groot 97 Centiaren, Het Huis, voorzien van BALCON, VERANDA , GASLEIDING, vele Kasten en verdere vereischte gemakken, bevat: Marmeren GANG, VOORKAMER en TUINKAMER (en suite) met Marmeren Schoorsteenmantels; op de le étage :zeer groote VOORKAMER m e t BALCON en Marmeren Schoorsteen ra ante / ACHTERKAMER ; op de 2e étage : 2 VOOR, KAMERS en een ACHTERKA M1ÏÏR, daarboven ZOLDER met DIENSTBODENKAMER, voorts KEUKEN met BERGPLAATSEN. No. 2. Twee GEBOUWEN, waarvan liet eene ingericht tot KuETSHUIS met ZOLDER en BERGPLAATS en het andere gebouw bevattende : STAL voor 3 paarden en TUIGKAMER met ZOLDER, voorts ruime PLAATS en TUIN,alles gelegen bij elkander aeh'.er en ter zijde van percesl no. 1, en uitkomende door den voormelden gang aan de Spijkerstraat alsmede door een overtouwden gang aan den Velperbuiteusingel, Kadastraal bekend gemeente Arnhem, sectie Q, no. 1836, groot 2 Aren 33 Centiaaren. No. 3. Drie HUIZEN of WONINGEN, n&sst elkander gelegen te Arnhem aan den in de Spijkerstraat uitloopenden gang, genaamd Trompsteeg, Bemerkt nos. 3, 4 en 5, Kaoaster sectie Q, nos. 613, 614 en 615, groot 87 Centiaren. Elke wonir.g verhuurd voor f 1 .40 per week, bevat: flink VERTREK met 2 Bedsteden en berguast, ZOLDER en KLLDER. De pereeelen, aan elkander grenzende, zullen zoowel afzonderlijk als in massa geveild worden. Aanvaarding in gebruik of genot op 22 Novembrr 1897. Betaling der kooppenningen op 1 Februari 1898 met 2Ya maand renten a 4 pct. 'sjaars. Bezichtiging der goederen daags vóór en op de dagen van inzet en toeslag van 1 tot 4 uur. Nadere informatiën te bekomen teu kantore van de voornoemde Notarissen. --- De Notaris G. VAN ORSOY De Notaris G. VAN ORSOY VEEREN, le Arnhem, zal op Dins2 November 1897 bij inzet, en op Dinsdag 16 November daaropvolgende, bij toeslag, telkens des avonds te 7 uren, in het CentraalGebouw aan de Bakkerstraat, aldaar, in het openbaar veilen en verknopen: Een — zeer gnnstig aan de Utrechtsche straat No. 13 te Arnhem gelegen — solide gebouwd HEERENHUIS met mooien TUIN en overbouwde ZIJGANG naar gemelde strait; Kadaster Sectie P No. 927, groot 4 Aren 50 Centiaren. Het Huis, dat van de noodige gemakkeu voorzien is, bevat beneden : eene mooie SUITE van 2 KAMERS, waarin Marmeren SCHOORSTEENMANTELS, KEUKEN met BIJKEUKEN, KELDER met afdeelini?en voor Wijn en voor Brandstoffen ; boven : 4 in elkander loopende KAMERS, flinken ZOLDER met DIENSTBODENKAMER. Het perceel is verhuurd aan mejuffrouw A. C, LEHNKERING tot 1 Mei 1899 voor f650 per jaar. De kooper zal geacht worden het perceel in het genot der huurpenningen te hebben aanvaard op 1 November 1897, terwijl de betaling zal moeten geschieden op 1 Februari 1898, met bijbetaling van 4 ] /j % reu te over 3 maanden. De grondbelasting ad f39.12 per jaar is van 1 Januari 1898 voor rekening van den kooper. Te bezichtigen op Maandagen en Dinsdagen 25 en 26 October, ], 2, 8, 9, 15 en 16 November 1897, telkens van 2 tot 4 uren, mits voorzien van een bewijs van toegang, te bekomen ten kantore van bovengenoemden Notaris, alwaar tevens nadere inlichtingen te verkrijgen zijn. ---