Bekendmaking. Burgemeester en Wethouders der gemeente Arnhem, Gelet op art. 8 der wet van 2 Junjj 1875 (Staatsblad no. 95); Brengen ter algemeene kennis, dat bij hun besluit van heden aan G. Schaap vergunning is v erleend tot oprigting van eene bewaarplaats van petroleum, in het pand Wijk H, No. 24, Kad. Sectie C, No. 3176. Arnhem, 6 Jan. 1876. Burgemeester en Wethouders voornoemd, F. P els R ijcken. De Secretaris, H. H. V itringa. --- OVER HET EED ZWEREN. Gij zult den uaam Uws Heeren God niet ijdelijk gebruiken. Laat zijn uw woord: ja , ja; neen, neen. Wij gelooven niet bij onze lezers ooit voor bjjzonder vroom of orthodox te zijn doorgegaan. Uitgaande van de onderstelling dat de vrcom- i heid een uitstekend goed iets is, maar iets dat men uitsluitend voor eigen gebruik heeft, hebben wij steeds getracht er anderen niet mede te hinderen of te ergeren. Toch kunnen wij niet verhelen, dat ons gemoed in verzet komt tegen dit opeenstapelen en vermenigvuldigen van zweren en eeden afleggen, teoen deze — om het ware woord te noemen — profanatie van eenen voor het gros der menschen gewijden en heiligen naam, welke in Nederland door onze wetten gebodenen bij niet-nakoming met boete en gevangenis gestraft wordt. Dat voor een tal van menschen het opzeggen of gedachteloos nazeggen van onze eedsformule eene loutere formaliteit is, een galm, eene spreuk waaraan zij noch waarde, noch beteekenis hechten, maakt de zaak niet beter. Het eed afleggen zonder aan den eed te hechten, zonder er deze bepaalde beteekenis aan te hechten, buiten welke de eed geen eed is, is klaarblijkelijk eene profanatie van den eed. Wat is oen eed, zonder dit eigenaardig godsbegrip waarmede het aanroepen van Gods naam onafseheideljjk verbonden is, anders dan eene aaneenschakeling van woorden zonder zin ? Er zjjn menschen die niet aan eenen god , die althans niet aan den oud testamentischen god , den oud-joodschen[ wrekenden en straffenden god Jehovah of Jahveh gelooven, zonder welk geloof aan de wraak of straf, welke hij beloopt die den heiligen naam misbruikt of jjdeljjk gebruikt, het aanroepen allen zin en alle beteekenis verliest. Er zjjn menschen die niet i gelooven aan den nieuw-testamentischen, den christeljjken god. Wat kan voor deze allen onze eedsformule , dit aanroepen van een denkbeeldig of voor hen ondenkbaar wezen , plegtig en bindends hebben ? Niets meer dan wanneer men hen zweren liet bij Zeus of Jupiter, bij Allah of Wodan. Voor hen is onze eed eene zinledige phrase, op geenerlei begrip rustende en niets uitwerkende. Het «zoo waarlijk helpe mij" of «zoo waarlijk straffe mij" — de keuze der woorden is onverschillig — heeft voor hem die noch aan de hulp noch aan de [straf gelooft welke hij inroept, niet de geringste waarde. Zijn eedzweren waarborgt dus het nakomen van wat hij zich bij eede na te komen verbindt in het [minst niet. Wanneer hij een eerlijk man is, zal ha nakomen wat hij beloofd heeft; waartoe dan de eed gevergd? Indien hij geen eerlijk man is en zjjne beloften niet nakomt, waarom hem dan niet alleen voor zjjn pligtverzuim gestraft, zonder hem daarenboven voor een meineed te straffen, d. i. in werkelijkheid omdat hij niet gelooft of niet gelooven kan &an iets wat de wetgever ais een algemeen verpligt geloof aanneemt, terwijl het toch inderdaad sleehts een geloof van een deel des volks is? De /erpligting tot zweren en eed afleggen sluit de verpligting van het geloof in, maar raag en kan de Staat deze laatste verpligting aan zijne burgers opleggen ? Stelt men hen, wanneer de tot eed zweren verpligte een gemoedeljjk man is, niet bloot aan de straf op eedsweigering gesteld, en is dit billijk en redelijk? Stelt men hem, wanneer hjj een ligtzinnig of ongeloovig man is, niet bloot aan valsch zweren of aan het profaneren van den eed, en is dit zedelijk en pieus gehandeld? Onder de velerlei soorten van eeden, welke Nederland er op nahoudt, behooren twee hoofdsoorten: de ambtseed en de gereytelijke eed. De ambtseed is een ceremonie-eed; eene bezegeling in woorden dat men de pligten van het ambt zal vervullen. Het geeft aan de aanvaarding van het ambt iets deftigs, statigs en plegtigs; het geeft een kerkelijke tint aan iets dat in zijn wezen geheel wereldsch is. Indien over het algemeen de ambtseed eenigen schijn van eerwaardigheid heeft, of aan de aanvaarding ten minste iets eerwaardigs geeft, van den geregteljjken eed, waaronder wij nu in het bijzonder den eed verstaan door getuigen voor den regter afgelegd, is het tegendeel gewoonlijk het geval. De zittingen onzer regterljjke collegien leveren staaltjos in overvloed van de ergerlijke of belagcheljjke vertooningen tot welke het afleggen van getuigenissen onder eede telkens aanleiding geeft. Ook hier heeft men êedzweerders in allerlei soorten; zoo heeft men: lo. den onverschilligen zweerder, die rad de eedsformule afrabbelt; 2o. den zenuwachtig en (of de zenuwachtige) eedzweerder (of zweerster) , die beeft of in tranen uitbarst en wien (of wie) men met groote moeite moet beduiden dat, om den eed af te leggen, het noodig is dat hij (of zij) eerst den regter handschoen uittrekt; 3®. den naïven getuige, (meestal is dit eene naïve getuige), die den president verzoekt het manuaal eerst voor te doen, omdat hjj (of zij) noog nooit te voren een eed beeft afgelegd ; 4o. den hakkelenden getuige, die telkens hapert of de woorden met elkander verwart; 5o. den stompzinniger», getuige, die achter elk woord «mijnheer" voegt: — «Zoo mijnheer", (»neen, dat mijnheer hoort er niet bij" zegt de president knorrig; «zeg alleen zoo" ; de getuige zegt: «Zoo" ; de President vervolgt : «zoo waarlijk",— Zoo waarlijk mijnheer", antwoordt de getuige; «neen, geen mijnheer" vermaant alweder de president ; «zeg enkel na : «zoo waarljjk" " ; gehoorzaam zegt de getuige na : »Zoo waarlijk" ; de president, zeer blijde dat de getuige het toch eindelijk goed begrepen heeft, geeft hem nu een mondvol: »Zoo waarljjk helpe mij"; de getuige antwoordt, vol dankbaarheid : «Zoo waarlijk helpe mjj mjjnheer de President." Ten slotte zegt hjj, woord voor woord, «zoo" — «Zoo", «waarljjk"— «waarljjk", «helpe mjj — helpe mjj" enz. deze ongemakkeljjke woordon na en de eed is, met veel horten en stooten, afgelegd. Wjj zullen niet vragen — want elkeen begrijpt het — wat, met deze forceps-methode, van de plegtigheid en eerwaardigheid van den eed overbljjft en welken indruk dit gehaspel op het toeziend en toeluisterend publiek maakt; wjj willen alleen vragen: welken waarborg kan een zoo afgelegde eed geven ? welken zin en beteekenis zal en kan de man hechten aan deze onbegrjjpeljjke woorden welke hjj gedachteloos nabaauwt? Alsof onze wetteljjke eedzweerderjj niet reeds aanleiding genoeg tot vertooningen gaf die behoorden vermeden te worden, heeft onze wetgever nog een afzonderlijken eed voorgeschreven: den joodschea eed nameljjk, met gedekten hoofde» (hoewel, wij weten niet waarom, de jodinnen blootshoofds mogen zweren). Behalve de dwaze, voor het publiek belagcheljjke vertooning van een getuige, die eerst blootshoofds voor de regtbank verschijnt, dan, onder het uitspreken van het eedsformulier, zjjn hoofddeksel opzet, en het dadelijk daarna weder afneemt om zjjne verklaring af te leggen, geeft dit hoed opzetten, omdat de Joden zeiven daaraan niet de minste waarde hechten,geenerlei waarborg voor meerdere waarachtigheid. De verpligting tot het opsteken van de twee voorste vingers der regterhand geeft bij joodsche getuigen soms aanleiding tot groote moejjeljjkheden en incidenten. Bjj de Joden der volksklasse toch schjjnt de vaste meening te bestaan, dat de twee vingers beteekenen Vader en Zoon, en dit is voor velen van hen een onoverkomeljjk beletsel tot het afleggen van een dusdanig geformuleerden eed. (1) Eenige jaren geleden weigerde eene joodsche dienstmeid op grond hiervan den eed af te leggen: «ik kan »dit niet doen, mjjnheer de president," zeide zjj, «want ik behoor tot het israëlitisch geloof, en twij gelooven aan één god." Hier bestond duidelijk een ernstig gemeend gemoedsbezwaar, en de regtbank werd in groote verlegenheid gebragt door het alternatief om óf eene in regten niet geldende eedsverklaring aan te nemen , óf wegens een serieus bezwaar straf toe te passen. Gelukkig kwam het zoo ver niet. Na eenig heen en weêr spreken, zeide de getuige: «ik wil wel doen «mjjnheer de president, wat gij verlangt; ik wil «wel de twee voorste vingers mijner regterhand «opsteken en u die woorden nazeggen; maar gjj «moet wel weten, dat dit voor mij geen bindende »eed is." Na deze kennisgeving werd de eed op de gewone wjjze afgelegd, en geen der regters wantrouwde de verklaring eener zoo conscientieuse getuige, al was voor haar onze wettelijke eed geen eed. Eene zeer belagcheljjke vertooning daarentegen maakte de eedsaflegging van een anderen joodschen getuige. Ook deze weigerde volstandig twee vingers op te steken.. «Geen twee, mjjnheer de president," zeide hjj; «dit verbiedt «mjjn geloof; één vinger of — alle vijf." — «Steek dan maar alle vijf op", antwoordde de president; «dan zjjn de twee voorste er ten «minste bij." En zeo geschiedde het, niet tot stichting, maar wel tot groot amusement van het aanwezig publiek. Voor hen die werkeljjk heehten aan den eed en hem heilig houden, is voor het behouden der eedsaflegging voor den regter nog iets te zeggfn, maar dan behoorde de verpligting tot het aflegt gen van den eed toch te vervallen voor deze op den ambtseed aangestelde beambten, als politieagenten, rijksveldwachters, nachtwakers, opzieners der jagt en visscherjj enz., die uit den aard hunner betrekking, telkens verbalen opmaken en voor den regter verklaring als getuigen afleggen moe(1) Wjj meenen echter dat deze uitleg verkeerd is. Zjjn wjj wel geïnformeerd , dan is dit juist de echte joodsche, oud-testamentsche eed en beteekenen de twee opgestoken vingers: de God van Hemel en Aarde. Zoo is ons althans door een deskundige (een theologant) verzekerd. --- 14) DE VREDEREGTER. Zjj begaf zich weder op weg naar Ricardais zonder iemand te zien noch iets te hooren ; de groeten der voorbijgangers liet zjj zelfs onbeantwoord. Toen zjj thuis kwam zag zjj Martha voor het venster zitten in sombere, gebogen houding. Ursule ging den trap op die naar het vertrek van haar zuster leidde. — Nu kunt gjj voldaan zjjn Martha v zeide zjj, hij is gevangen , men zal hem naar de hoofdstad brengen, waar de regters hem tot levenslange gevangenis, misschien wel tot de doodstraf zullen veroorüeelen. Verheug u toch; juich uw werk toe." De toon waarop zij sprak was even bitter als hare woorden. Martha antwoordde niet, maar boog het hoofd nog dieper. Toen zjj het weder oprigtte, had baar gelaat die trotsche uitdrukking verloren, die haar eigen was; tranen biggelden langs hare wangen. Ursule was ontwapend door die stille , diepe smart. — Vergeef mjj, zuster, zeide zij, ik beu wreed geweest, ik heb het goede en edele in u miskend ; er bljjft ons nu niet meer over dan zanten te treuren." — De scherpste verwjjtingen van u kunnen niet vljjmender treffen dan die welke ik mjj zelve doe. Er zjjn uren in het leven die een afgrond delven tusschen het verleden en de toekomst, alzoo waren zjj die ik nu doorgebragt heb. «Ik heb mij afgezonderd en in eigen boezem een streng onderzoek ingesteld en mjj rekenschap gevraagd van de wijze waarop ik het leven opneem , waarop ik medewerk tot het geluk van anderen. O ! lieve ïuster tot welke ontdekking ben ik gekomen! Maar God zjj dank, ik vond in rajj zelve de kracht om het niet bjj strenge verwjjtingen te laten. Van die grillige, trotsche, egoistische en jjdele Martha bljjft slechts de wil over, een wil waarvan ik gebruik zal maken om het kwaad te herstellen, waarvan de herinnering mjj martelt. Ik begrjjp uw stillen treurigen glimlach; hjj drukt genegenheid en medeljjden voor mjj uit, maar ook twjjfel aan mjjne woorden. De toloomst zal doen zien ot ik mjjn voornemens gestand ben gebleven, maar het oogenblik is niet verre meer, dat ik u het geluk weder zal geven, dat ik tot nog toe verhinderd hel». Ja, Avrial zal met opgeheven hoofd de gevangenis verlaten en gij zult vereenigd worden." Zjj schreef een brief en liet dien naar Vermont brengen; toen hervatte zij haar gesprek met Ursule. Deze liet zich langzamerhand door de kalmte en het vertrouwen van Martha winnen: er viel weder een lichtstraal in haar bedrukt gemoed. Eenige uren later bereikte Martha in een rjjtuig den ingang van het bosch, zjj steeg uit eu rigtte zich naar een plek waar de rotsen en het digte lommer een halve cirkel vormden , waar men niet bespied kon worden ; daar wachtte haar Maurice. — Gij ziet het, zeide hjj, uw verlangen is een bevel voor mjj." — Ik dank u, dat gij gekomen zijt. Gjj begrjjpt, dat het mjj om een onderhoud te doen was, waarbjj niemand mag tegenwoordig zjjn. Gë hebt waarschjjnljjk geraden dat ik u wilde spreken over dat ongelukkige proces, waaromtrent gjj noch ik onverschillig kunnen bljjven."— Ik begrjjp u niet, Martha." — Wjj zullen beiden in die zaak moeten getuigen. Ik zal rekenschap moeten geven van de woorden in het salon van Ricardais gewisseld op den dag van Cemonels dood. Avrial kan geen gehoor gegeven hebben aan lage berekeningen; indien hjj schuldig is, dan mott zjjn hart gewond geweest zjjn, zjjn verstand verbjjsterd. Ik ben er voor een deel verantwoordeljjk voor , en de verpligting om dit te bekennen, drukt mjj zwaar." — Wie noodzaakt u er toe, Martha? Kunnen wjj onze antwoorden niet vooruit beramen?" Zij scheen te aarzelen; in werkelijkheid echter nam zjj zjjn gelaat naauwkeurig waar. — Neen antwoordde zjj, indien ik ook de waarheid wilde verbergen ik zou dit niet kunnen ; ik gevoel mjj onmagtig om de vragen die tot mjj gurigt zullen worden te ontwjjken; ook kan ik niet onverschillig bljjven omtrent het lot van hem, die ik mogeljjk in het ongeluk gestort heb. De anderen kunnen onverbiddeljjk in hun uitspraak zjjn, ik kan mijn medeljjden niet onderdrukken ; ter wille van hem en van mjj wil ik het schandaal van de behandeling van dat proces verhinderen; om die dubbele reden wil ik hem redden, en ik heb op uwe hulp gerekend." — Op mjj! wat kan ik doen ?" — Bjj de gevangenis van eene kleine plaats is niet op ontvlugtingen gerekend. Met geld en overleg opent men gemakkelijk de poorten: alle maatregelen zjjn genomen, slechts een moejjeljjkheid weerhoudt ons nog, de zoon van den vrederegter kan ook die uit den weg ruimen. Dokter Fresnel is van alles onderrigt, gjj moet u met hem verstaan; Avrial kan binnen twee uur vrij zjjn, hjj zal hier bij mjj komen en mijn rjjtuig zal hem over de grenzen brengen." Maurice aarzelde en opperde eenige bezwaren. — Hjj moet vrjj zjjn, hernam zjj, voor dat het geregt een stuk in handen krijgt, dat allen twijfel zou doen ophouden." — Van welk stuk spreekt gij, Martha ?" Yan een brief, dien Geröme geschreven heeft vóórdat hjj vertrok en aan zijn vrouw toevertrouwde om hem den vrederegter te geven ; ik heb er rajj mede belast maar ik wilde wachten tot Avrial verre van hier was. om den brief over te geven." Het gelaat van Maurice werd doodsbleek. — Martha, zeide hjj, geef mjj dien brief." Hij moest dit verzoek, dat hem in zjjn angst ontvallen was, verklaren. De doordringende blik van de jonge vrouw, deed Maurice in zijn verklaringen verwarren. Toen zjj hem zoo ontsteld zag , zeide zjj plotseling: — Gjj hebt Cemonoel gedood: deze brief beschuldigt u." Hjj bleef als verpletterd staan. — En indien dit zoo ware?" mompelde hjj. — Dan zou ik u zeggen: tegenover een bekentenis , die een onschuldige redt, geef ik u dit stuk dat u beschuldigt, bied ik u de middelen aan om te ontvlugten, die ik voor een ander bestemd had." — Welnu! ja, zeide hjj op gesmoorden toon, ik heb het gedaan; de nagver bragt mjj er toe .... Maar die brief " Hjj vatte hem aan en verscheurde hem. — Vlugt nu," zeide zjj. Hjj hief het hoofd op, hjj had zjjn vertrouwen hernomen, de zegenpraal deed zjjn oog schitteren. — Neen, zeide hjj, ik zal blijven, ik kan nu de beschuldiging trotseeren, er zjjn nu geen bewjjzen." — Gjj hebt den brief vernietigd, Maurice , maar zie hier de getuigen, die tegen u zullen verklaren." Zjj schoof de takken op zjjde en hjj zag Ursule en Marianne, die achter het geboomte verscholen het onderhoud hadden bjjgewoond. ton. Wij herinneren ons eens eene teregtzitting bijgewoond te hebben, waarin oen agent van politie zeven of acht malen opgeroepen werd om zy'ne op den ambtseed opgemaakte proces -verbalen telkenmale weder als getuige onder eede te komen staven. Dit was zoo hinderlijk, dat de man er eindelijk tegen reclameerde. »Toen ik aangesteld ben geworden, mijnheer", "zeide hij tègett den president, »heb ik den ambtseed afgelegd »heden ochtend ben ik al weder beëedigd en sdaarna nog eens en nog eens en nog een3, tot »zeven of acht malen toe, beëedigd; zulk veelvuldig eedzweren kan, dunkt mij, aan de heiligheid »van den eed niet bevorderlijk wezen." — »Ik »ben het volkomen met u eens", antwoordde de >president; ik betreur dit telkens op nieuw eedïzweren zeer s maar ik kan er niets aan doen : ïde wet verpligt mij u, bij elke nieuwe zaak, »op nieuw den eed af te nemen." Wij behoeven het thans niet verder uit te werken. Dat naarmate er meer eeden afgelegd worden de waarde vermindert welke de aflegger van den eed er aan hecht, spreekt vanzelf. Wat zou men er van zeggen, wanneer men ook de regters eens verpligtte , bij elke nieuwe zaak die zjj te beregten krijgen, ook op nieuw, met den officier van justitie en den griffiar, eenen eed af te leggen ? Er zouden van alle kanton protesten tegen zulk eene kolossale profanatie van den eed opgaan. En te regt. Toch zou dit voorschrift, in den geest onzer wetgeving, slechts rationeel en consequent zijn. Ah de ambtseed niét waarborgt "bij den politie-agent, den veldwachter, den nachtwaker, den jagt-opziener, wat kan hij dan waarborgen bij den regter, den officier en den griffi'èr? ---