Bij deze Courant behoort een Bijvoegsel. Bekendmaking. Burgemeester en Wethouders der gemeente Arnhem , Gelet op art. 8 der wet van 2 Junij 1875 (Staatsblad no. 95) ; Brengen ter algemeene kennis, dat bij hun besluit van heden aan W. F. Rutgers vergunning is verleend tot oprigting van eene slagerij in het pand Wijk A. No. 96 , Kad. sectie O, No. 3404. Arnhem, 26 Januarij 1878. Burgemeester en Wethouders voornoemd, H. J. Kronenberg, l. B. De Secretaris, H. H. vltrinfta. --- HALFWEG. II. »Het zwaartepunt van ons politiek stelsel koïnt » meer en meer te liggen bij de kiezers , en het «regtstreeks door hen zamengesteld en tevens door »de Grondwet met de uitgebreidste bevoegdheden «toegekend staatsligchaam — de Tweede Kamer — «krijgt meer en meer een overwegenden in»vloed. — — — De Volksvertegenwoordiging »rigt er zich op in, dat zij de haar opgelegde «zwaardere pligten goed kan vervullen, en de «gewoonten, welke stamden uit den tijd, waarin «zij alleen controleerde, worden gaandeweg vervan«gen door andere, welke passen voor eene vergaadering, die, behoudens monarchale controle, gouyverneert. Voor de goede werking van »het parlementair stelsel is de vereniging (d. i. »de cumulatie van het ministerschap met het lidsmaatschap der Kamer) onmisbaar." Ziedaar de quintessence der van-houtensche staatsleer, welke de geheele omkeering is van ons grondwettig staatsregt. Bij de kiezers berust de souvereiniteit; het door hen gecommitteerd ligchaam — de Tweede Kamer — gouvemeert in hun naam, door middel van deze zeven of acht door de Kamer »als het ware met den vinger aangewezen" Kamerleden, die te zamen het Kabinet (of het ministerie) vormen en die met de Kamer, althans met hunne partij in de Kamer ; in gestadige aanraking, gemeenschap en correspondentie blijven. In dit stelsel weet men twee dingen: waar de souvereiniteit berust en wie gouverneert. Maar men blijft staan voor de vraag, wie — in dit stelsel — regeert. De souvereine kiezer — of, om orthodoxer te spreken, deze abstractie, het souvereine Volk, — stelt eenen stadhouder (het Parlement ) de Tweede Kamer) aan, en de stadhouder gouverneert voor hem; maar wie regeert ? Het zou in de staatsleer-van Houten consequent wezen, dat de stadhouder van den souverein regeerde ; het gouverneren zou dan, onder het stiptst toezigt, van het regerend gezag, kunnen opgedragen worden aan de in het Kabinet vereenigde gecommitteerden der Kamer. Het ministerie zon dan wezen wat Burgemeester en Wethouders zjjn in onze gemeentelijke regering, en het collegie van Gedeputeerde Staten in onze provinciale regering, een collegie van dagelijksch bestuur. Doch niet alzoo wil de heer van Houten. Hij verrast ons met een nieuw gezag dat ontstaan is uit eene ruiling met [eene [vroegere bevoegdheid der Vertegenwoordiging. Vroeger controleerde de Kamer den regerenden Koning, thans zal de Koning de controleur worden der gouvernerende Kamer. De heer van Houten wil duidelijk in het door hem uitgevonden regeerstelstel het koningschap niet enkel gedoogen ; het maakt er een wezenlijk bestanddeel van uit, dat hij niet wil en niet kan missen; maar het van-houtensche koningschap 1 s even verschillend van en vreemd aan ons nog geldend constutioneel regeerstelsel als zijn gouvernerend parlement er verschillend van en vreemd aan is. De roeping en de rol welke de heer van Houten zijnen koning toekent moeten, om wel begrepen te kunnen worden, in zijne eigene woorden worden medegedeeld. «Het koningschap" schrijft hij »wordt daardoor (dat voorbijgegaan is de monarchie in dien zin, dat de vorst werkelijk het middenpunt is van het dagelijksch bestuur en daarin zijn wil doet gelden,) nog niet nutteloos, of eene ijdele vertooning. Het koningschap blijft een zeer noodig orgaan van controle op de bovendrijvende partij. Niet van die dagelijksche controle op kleinigheden, van die afmattende tegenwerking, waardoor menig vorst het leven zijner ministers heeft verbitterd, en waarbij de vorst in den regel slechts voor eene camarilla of voor eene bevoorregte minderheid de kastanjes uit het vuur haalt. De* dagelijksche controle des bestuurs blijve aan de Volksvertegenwoordiging, vooral aan de in de minderheid zijnde partij. Het koningschap bepale zich tot de algemeene controle, dat de bovendrijvende partij, in de uitoefening der gouvernementele fnnctien, partijbelang niet met landsbelang verwarre; dat de meerderheid geen misbruik van gezag plege, door het gezag van meerderheids-besluiten te willen doen gelden buiten den kring der zaken, omtrent welke vrijwillige onderwerping der minderheid mag worden geëischt en met reden verwacht. Het koningschap wake er voor, dat een gouvernement uit eene reeds weggesmolten meerderheid niet in corruptie of kunstmiddelen levensverlenging zoeke, en het make , indien het noodig is, van het regt om de Volksvertegenwoordiging te ontbinden gebruik, ten einde een door zulke kunstmiddelen voortbestaand of met wijzigingen in de algemeene overtuigingen niet genoeg rekening houdend anti-nationaal ministerie te verwijderen. Ja zelfs mag de mogelijkheid niet worden voorbijgezien , dat het koningschap nog . eens weder , in een te wachten constitutionelen strijd tegen de geldheerschappij , zijn gewigt in de schaal legge op de wijze, waarop Koning Willem II het in 1848 deed. »Deze taak is die van het koningschap in onze van republikeinschen zin en geest doorvoede maatschappij. En juist deze taak kan' bij eene vertegenwoordigende volksregering noch ' onvervuld blijven, noch ook veilig worden opgedragen aan een tijdelijk gekozen hoofd. Want juist deze functien moeten vervuld worden met eene voorzigtigheid, welke slechts van nature eigen is aan vorstenhuizen , welke blijvende dynastieke belangen hebben, en wier leden ongaarne in de rijen der voorname ballingen willen verdwijnen. Mac-Mahon levert een voorbeeld van de beschouwingswijze over het ontbindingsregt, waarin een tijdelijk hoofd uit den aard der zaak al te ligt vervalt. Wat kan het hem in den grond der zaak schelen , of hij één of twee jaren vroeger weder gewoon burger zij. Daarin kan geen breidel liggen'" tegen overschrijding der natuurlijke grenzen van dit regt, en tegen eene poging om het als een middel tot vestiging van een persoonlijk gouvernement te misbruiken. Er zijn, wel is waar, ook wel vorsten geweest, die er misbruik van hebben gemaakt, en meer dan één is daarvan door het vooruitzigt der ballingschap niet teruggehouden. Men zegt zelfs, dat uit den boezem van het bij de Kamer-ontbinding van 1868 geslagen ministerie aan onzen Koning is aanger aden , daarna de Kamer op nieuw te ontbinden, en dat deze raadgevingen bijna waren gevolgd. Maar het hieruit blijkende feit, dat de monarchie geen volmaakt stelsel is , bewijst niet, dat eenige andere organisatie kan worden uitgedacht, welke, beter dan de parlementaire monarchie, de eenswillendheid van volk en regering verzekert, noch ook, dat het mogelijk is, een orgaan in het staatswezen te scheppen, waaraan, beter dan aan een erfelijk hoofd van den Staat, het in de vertegenwoordigende volksregering noodzakelijk ontbindingsregt kan worden toevertrouwd. »De Koning is, bij dezen staat van zaken , geen algemeen secretaris-generaal van het gouvernement ; hij wordt niet overladen met bureauwerk ; hij houdt veel tijd vrij, maar ten onregte wordt beweerd, dat, bij toepassing van de geschetste beginselen — gewoonlijk onder den naam van parlementair stelsel zamengevat — een koning per se , een roi fainéant , een nietsdoener, en het koningschap eene komedie wordt. Voor een vorst, die dagelijksche nuttige bezigheid zoekt, is er, ook bij dat stelsel, daarvoor gelegenheid te over, niet alleen binnen, maar ook buiten de grenzen der eigenlijke staatszaken. «Met gerustheid durf ik beweren, dat de monarchie , als instelling , in onze politieke kringen f zelfs in den kring der hevigste tegenstanders van alle orangistische dictatuur, geene bestrijder» vindt. Niemand hunner heeft een buiten de monarchie liggend ideaal, naar welks verwezenlijking hij zou willen streven, of voor welks tot stand komen hij de verantwoordelijkheid zou durven aanvaarden. Wordt ooit de noodzakelijkheid voor verandering van den staatsvorm ten onzent geboren , zij zou zelfs voor de uiterste linkerzijde eene zeer ongewenschte zijn ; en komt zij, da* zijn er andere oorzaken , welke de gewone publicist wel kan zien , maar niet met uitzigt op wegneming ter sprake kan brengen. Met meer regt» dan men beweert dat de toepassing van het parlementair stelsel de monarchie ten val brengt, kan men beweren, dat juist dit parlementair stelsel het gevaar voor vallen afwendt." Wij zijn uitvoerig geweest in onze aanhaling omdat dit van-houtensche koningschap, waarop^ volgens hem, zoo veel voor de rigtige toepassing zijner staatsleer aankomt, niet zoo heel gemakkelijk in zijn wezen te begrijpen is. Wij hebben dus het citaat volledig gegeven , ten einde niet, door misverstand , den heer van Houten andere woorden en stellingen in den mond te leggen dan hij gebezigd en bedoeld heeft. Laat ons nu den van-houtenschen koning eens van naderbij bezien. --- 16) DE NABOB. Parijsche zeden. door ALPHONSE DAUDET. De barones schreed langzaam aan den arm van den dokter voort, die haar te gemoet was gesneld en hoezeer hij eiken trek van zijn gelaat ook wist te beheerschen, toch scheen hg op dit oogenblik ontdaan en zich niet meester. Hij had zich voorgesteld, die goede .Jenkins, gebruik te kunnen maken van zijn. soirée , om zijn vriend Hemerlingue en zijn vriend Jansoulet met elkander te verzoenen: zijn twee rijkste patiënten, wier onderlinge vijandelijke verhouding voor hem zeer hinderlijk was. De Nabob wilde niets liever. Deze koesterde geen wrok meer tegen zijn ouden makker. Hun oneenigheid was ontstaan ten gevolge van het huwelijk van Hemerlingue met een der gunstelingen van den vroegeren Bey. «De schuld ligt eigenlijk geheel bij de vrouwen," zeide Jansoulet, en verlangde slechts dat elke onaangenaamheid _ uit den weg werd geruimd want dit was met zijn overgemoedelijk karakter in strijd. De baron scheen evenwel niet op die toenadering, gesteld te zijn; want ondanks zijne belofte aan Jenkins, kwam zijne gade alleen tot groote teleurstelling van den Ier. Het was eene lange, slanke gestalte met zware, fijn geteekende wenkbraauwen, een jeugdig en bescheiden uiterlijk: hoewel ongeveer dertig jaar scheen zij twintig, zoo als zij gekapt was met grashalmen en koornaren, die over hare gitzwarte, met diamanten schitterende haren, afhingen. Met hare lange wimpers en blanke wangen, waarop die matheid lag, aan vrouwen eigen, welke langen tijd binnenshuis hebben doorgebragt, een weinig gedwongen in hare parijsche kleeding, geleek zij minder eene dame uit een harem dan eene non die hare gelofte verbroken heeft en in de wereld terugkeert. Die gelijkenis kwam te meer uit, daar hare geheele houding en gang aan eene kloosterlinge deden denken. Zij hield de armen tegen hare zijden gedrukt, de handen gekruist en de oogen neérgeslagen. Deze houding had zij sedert hare bekeering en doop uit den kring, waarmede zij omging, overgenomen. Men kan nagaan hoe ieder zich verdrong om die voormalige odaliske te zien, die nu vurig katholiek was en binnenkwam onder geleide van den heer Le Merquier, een man met een bleek, uitgestreken gelaat en een bril, afgevaardige voor Lyon en zaakwaarnemer van Hemerlinque, die de barones steeds vergezelde als de baron »zich niet bijzonder wel gevoelde", zooals dezen avond. Toen zij de tweede zaal genaderd waren, trad de Nabob haar tegemoet, daar hij achter haar het opgezette gelaat van zijn ouden makker meende te zullen zien aan wien hij beloofd had de hand te zullen toestekan. De barones zag hem en werd nog bleeker. Haar oogen schoten vuur van onder de lange wimpers. Hare neusgaten sperden zich wijd open en toen Jansoulet boog, versnelde zij haar tred hief het hoofd fier omhoog en over hare dunne lippen kwam een arabisch woord, dat niemand begreep. Maar de arme Nabob kende de beleedigende beteekenis er van maar al te goed; want toen hij zich weder ophief had zijn gelaat de kleur van een stuk aardewerk dat zoo juist den oven verlaat. Een oogenblik stond hij roerloos, de groote vuisten stijf digtgeknepen, de lippen gezwollen van woede. Jenkins ging naar hem toe en de Géry, die op eenigen afstand alles had gadegeslagen, zag hen in druk gesprek gewikkeld. De poging was mislukt. Die verzoening, zoo voorzigtig voorbereid, zou geen plaats hebben. Hemerlingue verlangde haar niet. Als de hertog ten minste maar woord hield! Het begon reeds laat te worden. De zangeres Wauters, die na afloop van de opera het groote air der Koningin van den Nacht uit de Zauberfiöte moest voordragen, was reeds verschenen, in een wolk van kanten gehuld. En nog liet de minister zich wachten. Toéh was het beloofd en afgesproken. Monpavon zou hem in de club komen afhalen. Van tijd tot tijd keek de goede Jenkins op zijn horloge, terwijl hij werktuigelijk de zuivere noten toejuichte , die een paarlensnoer gelijk, de feeënlippen der zangeres ontrolden, een snoer van drieduizend francs, dat nutteloos zou zijn evenals alle andere onkosten van dien avond, wanneer de hertog niet verscheen. Plotseling werden de deuren wijd geopend. — Zijne Excellentie de hertog de Mora. Er ontstond een algemeen gefluister, nieuwsgierig, maar. eerbiedig tevens schaarde men zich • in twee rijen, in plaats van onbeschaamd naar voren te dringen , zooals bij de komst van den Nabob. Niemand wist zich beter dan hij in de wereld te bewegen , met statiger tred de gastvrouw te naderen, met zulk een glimlach de tribune te bestijgen of beuzelachtige dingen met meer ernst en gewigtige zaken luchthartiger te behandelen. Want dit was in den regel zijn paradoxaal gedrag tegenover de maatschappij. Ondanks zijn vijf en zestig jaren was zijn uiterlijk nog schoon ; bij hem ging de bevalligheid van den man naar de wereld gepaard met het onberispelijke in houding en gelaat van den militair. De zwarte rok, waarop hij ter eere van Jenkins eenige orderteekens gehecht had, die hij gewoonlijk niet dan bij officiele gelegenheden droeg, stond hem zeer goed. Het heldere linnen , de witte das , het matte zilver der decoraties, de glans zijner weinige reeds grijzende haren gaven aan dat bleeke gelaat nog bloedeloozer voorkomen , dan al het bloedelooze dat dien avond bij den Ier vereenigd was. Maar welk een leven had die man ook achter zich! De politiek, het spel onder eiken vorm , gewaagde ondernemingen op de beurs z °owel a s aan de speeltafel, en dan de naam dien hij door zijn galante avonturen had verworven en nu tot eiken prijs moest handhaven. hij was een patiënt ten volle waardig, en dit vorstelijk bezoek" had deze in de eerste plaats dan ook te danken aan de uitvinding van de geheimzinnige pillen die aan den blik zulk een glans , aan het creheele wezen zulk een veerkracht gaven. --- Wetenschappelijke brieven. CXVII. HET LAATSTE GAS. (Eerste artikel; inleiding.) Arnhem, 24 Januarij 1878. Amice ! Het-jaar 1877 is bijzonder vruchtbaar geweest in belangrijke ontdekkingen en uitvindingen op natuurwetenschappelijk gebied. Sedert kort pas waren de scheikundigen met hun nieuw element Gallium bezig, of reeds vroegen het Lavoisium (?) en het Davyum hunne aandacht; de astronomen werden niet slechts met het gebruikelijk aantal kleine planeten begiftigd , maar ook door de onverwachte ontdekking van twee satellieten bij Mars verblijd; d* geographen wierpen scherper blikken dan ooit in het binnenland van Afrika (Stanley) en Sumatra (Schouw Santvoort). De meteorologen betrokken hun observatorium op den Puy de Döme en maakten met de geographen een verbond om een cordon om de noordpool te trekken. Den natuurkundigen in engeren zin werd door Siemens de Bathometer en door Bell de Telephon geschonken, terwijl de laatste maand van het jaar hun de verrassing bereidde , dat in het vervolg de «permanente" gassen hun geene slapeloóze nachten meer zouden bezorgen. En hiermede is niet alles gezegd, wat 1877 nieuws en verrassends op dit gebied heeft opgeleverd : immers noemde ik slechts wat mij het eerst voor den geest kwam. Toch blijkt uit hot opgenoemde op voldoende wijze, dat de menschheid met eenige voldoening op 1877 mag terugzien , wat den vooruitgang der natuurwetenschap betreft. — Dat het op elk ander gebied ook zoo ware! Onder de uitvindingen en ontdekkingen van het vorige jaar heeft voorzeker de Telephon, verrespreker of klankleider, de meeste populariteit zich verworven, maar uit een wetenschappelijk oogpunt is toch de condensatie der permanente gassen loor Cailletet te Chatillon-sur-Seine en door Pictet te Genève vooral niet minder belangrijk te achtgn. Over deze laatste aangelegenheid wensch ik u thans iets mede te doelen. Het mag van algemeene bekendheid worden geacht, dat de stoffen , die in de natuur voorkomen , in hoofdzaak tot 'drie gi'oote groepen kunnen worden gebragt, die door de namen vast, vloeibaar en gasvormig van elkander worden onderscheiden. Wel is waar is de grens tusschen deze drie toestanden, waarin de ligchamen zich kunnen vertoonen, niet overal scherp te trekken, — immers bestaan er stoffen, die noch den naam van vast, noch dien van vloeibaar verdienen. gelijk men ook heeft ontdekt, dat onder bepaalde omstandigheden het verschijnsel zich kan voordoen, dat men een ligchaam noch eigenlijk vloeibaar, noch eigenlijk gasvormig kan noemen, — maar toch heeft deze ietwat ruwe verdeeling in de meeste gevallen zooveel vóór zich , dat men haar verkiezen moet boven eene andere. waarbij men de ligchamen in een grootcr aantal kleinere groepen zou kunnen splitsen. en daardoor meer tot in fijne bijzonderheden zou kunnen afdalen, maar waarbij men aa n duidelijkheid en »Uebersichtlichkeit" zou verliezen , wat men welligt in naauwkeurigheid zou kunnen winnen. Bovendien zou dit laatste. de naauwkeurigheid der verdeeling, toch nog altijd iets te wenschen blijven overlaten. Verder is het evenzeer algemeen bekend , dat een groot aantal stoffen in meer dan eenen der genoemde toestanden kan voorkomen en dat het bij sommige zelfstandigheden zelfs zeer gemakkelijk is den overgang van den eenen in den anderen »staat van aggregatie" te bewerken. Het voornaamste middel tot het voortbrengen van zulk eenen overgang bezitten wij in de warmte. Door verwarming toch kunnen vaste ligchamen tot vloeistoffen en deze laatsten tot dampen of gassen worden gemaakt, terwijl het omgekeerde door afkoeling kan worden verkregen. Het meest bekende voorbeeld van dit feit levert ons het water . dat bij lage temperaturen grootende«ls ijs en bij hoogere warmtegraden in materdamp kan worden omgezet. Ten einde hetgeen verder volgen zal gemakkelijker te kunnen begrijpen, zij het mij vergund eenige oogenblikken bij het water stil te staan ; wij kunnen dan later hetgeen van het water gezegd is , — wijzigende, hetgeen gewijzigd behoort te worden , — op andere stoffen toepassen. Stellen wij ons , — pour fixer les idéés , — eenen hollen cylinder voor, waarin eene kleine hoeveelheid vloeibaar water zich bevindt, en denken wij ons eenen zuiger, die juist in den cylinder past en bij het begin der proef op het water rust. Wij hebben dan onder den zuiger uitsluitend vloeibaar water en niets anders. Trekken wij nu echter den zuiger een eindweegs omhoog, zoodat er eene ledige ruimte tusschen het oppervlak van het water en het ondervlak van den zuiger zon ontstaan, dan zal terstond een gedeelte van het water den dampvormigen toestand aannemen en dit zal in des te sterker mate geschieden . naarmate de temperatuur van het water oorspronkelijk hooger was. Door de gedeeltelijke verdamping van het water zou nu echter eene afkoeling ontstaan, die wij wenschen te vermijden, en daarom zullen wij nog aannemen, dat onze cylinder van eene stof is gemaakt, die warmte zee" gemakkelijk doorlaat en omgeven is door eene groote hoeveelheid water , waarvan wij den warmtegraad naar willekeur kunnen regelen. In deze onderstelling zal dus de temperatuur in den i ander steeds met die van het water buiten den cylinder gelijken tred honden. Nadat wij onzen zuiger nu een eindweegs omhooggetrokken hebben, zetten wij Hem vast en gaan na, wat er binnen in den cylinder gebeuren zal, wanneer wij den warmtegraad veranderen. Die verandering van warmtegraad kan dan in eene afkoeling of in eene verwarming bestaan. Wanneer wij het omringende water en daardoor ook het inwendige van onzen cylinder afkoelen, vermindert de hoeveelheid waterdamp en wordt daarentegen de hoeveelheid vloeibaar water grooter, en gaan wij met de afkoeling zoover, dat het vriespunt van het water wordt bereikt, dan zal het water in den cylinder tot ijs overgaan, maar toch ook nog eene wel is waar kleine, maar toch niet onmerkbare quantiteit waterdamp a vvezig zijn. Verwarmen wij daarentegen onzen toestel, dan zal er meer water verdampen, daar eens zelfde ruimte bij hoogere temperatuur meer damp bevatten kan en zetten wij de verwarming voort, dan zal ten slotte ook het laatste druppeltje water in den cylinder tot damp overgaan en er dus niets anders dan damp in aanwezig zijn. Zoodra dit. punt bereikt is , houden wij met verwarmen op en laten alles dezelfde temperatuur gedurende eenigen tijd behouden , ten einde den toestand in het vat eenigszins meer naauwkeurig te beschouwen. In het vat is thans zooals gezegd is niets dan damp en wel juist zooveel, als de ruimte van den cylinder bij de heerschende temperatuur bevatten kan; de geringste afkoeling toch zal weder water doen out staan, daar wij hebben aangenomen dat we met de verwarming hebben opgehouden juist op het oogenblik, dat bet laatste druppeltje water in damp was overgegaan. De ruimte in den cylinder is dus zooals men het noemt met damp verzadigd , of, zooals ook wel ofschoon minder juist gezegd wordt: in den cylinder is Terzadigde waterdamp. Gaan wij nu met het verhitten voort, dan zou zich nog meer waterdamp in den cylinder vormen, wanneer er nog maar water aanwezig was dat. verdampen kon, maar daar alles reeds verdampt en er geen water meer voorhanden is, zal de ruimte niet meer verzadigd wezen , m. a. w. in den cylinder is minder waterdamp voorhanden, dan deze bij de thans heerschende temperatuur zou kunnen bevatten, de damp is wat men noemt «onverzadigd" of ook wel » oververhit". Verkeert de waterdamp nu eenmaal in dezen onverzadigden toestand, dan zal eene geringe daling in temperatuur niet meer voldoende zijn, om een gedeelte in den toestand van vloeistof te doen terngkeeren; eerst wanneer bij voortgaande afkoeling de temperatuur weder is bereikt, waarbij wij zooeven een oogenblik stilstonden en dus de damp niet meer oververhit is, zal de vorming van druppels weder kunnen beginnen. Kort zamengevat komen wij derhalve ten opzigte van waterdamp tot de volgende conclusie. Wanneer eene ruimte damp bevat en wel minder dan zij zou kunnen bevatten, dan zal door afkoeling een punt kunnen worden bereikt, waarbij de vorming van waterdruppels een aanvang neemt en door nog verder voortgezette afkoeling zal ten slotte het. water in ijs veranderen en dan slechts eene zeer geringe hoeveelheid damp zijn overgebleven. Maar afkoeling is niet het eenige middel waardoor wij den waterdamp kunnen dwingen den vorm van vloeibaar water weder aan te nemen, ook door een ander middel zijn wij tot hetzelfde in staat. Stellen wij ons nog eens onzen cylinder voor met den een eindweegs omhooggetrokken en daama vastgezetten zuiger en wel op het oogenblik, dat wij de verwarming tijdelijk staakten, omdat juist, de laatste druppel water verdampt was en derhalve de cylinder juist met waterdamp verzadigd was. Laat ons er verder voor zorgen, dat de verkregen temperatuur nu volstrekt niet meer gewijzigd worde, — laten wij, om eene eenigzins oneigenlijke maar welligt hier niet ongepaste wijze van zeggen te gebruiken, de temperatuur vastzetten, zooals wij tot nu toe met den zuiger gedaan hebben. Neen, — laten wij meer doen, dan wij met den zuiger gedaan hebben, laat ons er niet op vertrouwen, dat de temperatuur wel dezelfde blijven zal, wanneer we niet voorbedachtelij k verwarmen of willens afkoelen, maar daarentegen onze maatregelen zoodanig nemen, dat we voor de standvastigheid der temperatuur in den cylinder kunnen instaan. Maken wij thans den zuiger voorzigtig los en plaatsen wij hem wat hooger, zoodat de inwenpige ruimte van den met waterdamp gevulden cylinder grooter worde. Wat zal dan het gevolg zijn 'i De damp die de oorspronkelijke kleinere ruimte juist verzadigde zal niet in staat zijn de nu grooter geworden plaats voldoende te vullen: wij zullen onverzadigden damp verkrijgen. Maar dat is thans ons doel niet; wij brengen daarom den zuiger in den stand terug, dien wij hem zooeven deden verlaten en — drijven hem vervolgens nog meer naar binnen. De waterdamp, die de ruimte, waarin hij bevat was, juist, verzadigde, zal in de nu kleiner geworden ruimte niet kunnen voorhanden blijven : een gedeelte zal tot den vorm van vloeistof moeten terugkeeren en dit in des te sterkere mate, naarmate wij den zuiger dieper naar beneden drukken. Nogmaals recapitulerende zien wij dus, dat wij althans twee middelen hebben om waterdamp tot water te maken, en wel primo door afkoeling en secundo door den damp in eene kleinere ruimte zamen te dringen, m. a. w. door drukking. Zoodanig is het gedrag van den waterdamp, — althans bij de temperaturen, die binnen het bereik onzer proefneming vallen. Of bij zeerhooge warmtegraden de waterdamp zich misschien anders gedragen zou, zullen wij thans niet verder onderzoeken. Overigens zal het uit het gezégde duidelijk geworden zijn , dat bij lagere temperaturen de drukking geringer en bij hoogere warmtegraden de drukking sterker zal moeten zijn, om den waterdamp tot den toestand van vloeistof te doen overgaan. Hadden wij b. v. verzadigden waterdamp van 100°, dan zal de drukking van iets meer dan die van den dampkring de vorming van vloeistof veroorzaken, terwijl bij eene temperatuur van 121° die drukking verdubbeld en bij eene van 182° reeds vertienvoudigd zou moeten worden. Dampen van andere vloeistoffen als water gedragen zich over het algemeen op dezelfde wijze, maar de getal-waarden van temperatuur en drukking , die bij elkander behooren, zijn andere; zoo zal b. v. alcoholdamp reeds bij ruim 78° en aetherdamp reeds bij 35° eene dampkringsdrukking eischen om tot den vloeibaren toestand over te gaan, terwijl daarentegen kwikzilverdampen de temperatuur van bijna 360° zullen moeten hebben, om aan diezelfde drukking «weerstand te knnnen bieden. De natuur is in dit opzigt even rijk in afwisseling als op elk ander gebied. De damp van de eene stof zal bij gewone omstandigheden van temperatuur (15* b. v.) reeds door eene geringe drukking vloeibaar worden gemaakt, en daarentegen zal de damp eener andere zelfstandigheid bij denzelfden warmtegraad eene veel sterkere pressie vorderen om hetzelfde lot te ondergaan , terwijl er eindelijk een aantal dampen zijn, die tot in den allerlaatsten tijd aan de sterkste drukking , zelfs verbonden met de meest krachtige afkoeling, weêrstand hebben geboden en zich nooit aan den me.nsch in vloeibaren toestand hadden vertoond. Zulke dampen nu . die buitengewone middelen van afkoeling en drukking of beiden tegelijkertijd eischen , om tot den vloeibaren toestand gebragt te worden , dragen den naam van gassen. Van deze gassen zijn de lucht en het lichtgas de meest bekende , ofschoon daarom niet de meest eenvoudigste voorbeelden. Er was een tijd, waarin men meende een vrij wat scherper grens tusschen gassen en dampen te moeten trekken en zelfs tot voor weinige weken waren een zestal gassen bekend, waarvan men wel overtuigd was, dat ze door voldoende afkoeling endrukking vloeibaar gemaakt zouden kunnen worden, maar voor welke de proef op de som nog niet geleverd was. Dit eerbiedwaardige zestal werd gewoonlijk met den colle ctiefnaam van »permanente gassen"aangeduid. Maar niets is bestendig hier op aard: de permanmie gatten bestaan niet meer. Het waterstofgas beeft k #t nog het langste uitgehouden, maar op den eenendertigsten December achttienhonderdzevenenzeventig is ook dit gas gezwicht voor de overmagt, nadat het de nederlaag zijner medgezellen slechts weinige dagen had overleefd. De permanente gassen bestaan niet meer. Moerasgas, kooloxyde, stikstofdioxyde, zuurstof, stikstof en eindelijk ook waterstof: ze hebben den kamp opgegeven en zich op genade of ongenade aan Cailletet en Pictet overgegeven. Dit artikel zou te lang worden, wanneer ik hier thans eene beschrijving bijvoegde der toestellen en hulpmiddelen door beiden, — onafhankelijk van elkander, — gebruikt, om dezen uitslag te verkrijgen en evenmin mag ik thans hier een historisch overzigt bijvoegen van hetgeen op dit. punt succeesivelij k is verkregen ; liever bespaar ik dit tot een volgend artikel en voeg hier thans nog slechts bij , dat het voor de natuurwetenschap zoo vruchtbare jaar 1877 waardiglijk is besloten door eene der grootste overwinningen van den mensch op de natuur. De «permanente" gassen waren den natuurkundigen sedert jaren een doorn in het vleesch en een aantal vragen, die tot nu toe onbeantwoord moesten blijven, zullen thans kunnen worden opgelost of althans nader tot hare oplossing kunnen worden gebragt. En het praktische nut ? Eene zeer onwetenschappelijke vraag, amice , waarop ik het zeer voorzigtige antwoord geef: qui vivra, verra ! t. t. Sibru. ---