ARNHEMSCHE COURANT van Zaterdag 20 Juni 1908. (Middaguitgave.) DERDE BLAD. KUNSTEN, LETTEREN, WETENSCHAPPEN. Er zijn harten, die, hoewel elkander liefhebbend, elkander niet begrijpen. Zondag 21 Juni. Musis Sacrum. Matinee A.O.V. — 2 Va uurProgramma. (Harmonie.) Marsch, Kwasi. — Ouverture „Jocko", Lindpaintner. — a. Zug der Frauen uit „Lohengrin", Wagner; b. La Ronde de Nuit, Grégoir. — Fantaisie „Lakmé", Mann. — Ouverture „Carmen", Bizet. — Un jour d'été en Norvège, Wilmers. — Wiener Lebenslust, Léhar. Programma (Strijkorkest.) Marsch, Fucik. — Ouverture »Die Zauberflöte", Mozart. — Twee Melodieën, Grieg. — Fantaisie „Les Pècheurs de Perles", Bizet. — Ouverture „Le songe d'une nuit d'été", Thomas. — Potpourri „Die Geisha", Jonas. — Les Patineurs, Waldteufel. Zondag 21 Juni. Musis Sacrum. Avond-concert A.O.V. — 8 uur. Programma (Harmonie.) Marsch uit „Rienzi" Wagner. — Ouverture „Nachkl&nge von Ossian", Gade. — Adagio. Beethoven. — Hommage a F. Mendelssohn, Rehl. — Ouverture „Si j'étais Rois", Adam. — Balletmuziek uit „Philèmon et Baucis", Gounod. — S'kommt ein Vogel geflogen, Ochs. — Ein Tag in Sevilla, Waldteufel. Programma (Strijkorkest.) Marsch, Wagner. Ouverture „Leonore" No. III, Beethoven. — Suite voor Orkest, Raff. — Ouverture „Wilhelm Teil", Rossini. — a. Abendlied, Schumann; b. Silber Elfchen, Blon. — Fantaisie „Le Tribut de Zamora", Gounod. — Ichbin ein Kind vom Rhein, Zeiler. Dagelijks: Musis Sacrum: Calé-concert door een Salonorkest, van 8—12 uur. Bioscope-theater „Fotorama", Kortestraat 5. Arnhem's Theater. Ketelstraat. J. G. Vogel (1828-1908), Oud-Voorzitter van „Pulchri Studio." 't Was bij een bezoek, dezer dagen, aan den grijzen landschapschilder Vogel te Velp — zijn villa „Arcadia" is met zoo'n gezelligen, echt artistieken smaak ingericht, dat men er zich dadelijk thuisgevoelt — dat zijn aanstaande 80e verjaardag ter sprake kwam. Tachtig jaar en nóg aan 't werk op zijn atelier. Langs de wanden van het trappenhuis daarheen — en naar het kleine museum — zagen we een heele verandering. Overal, in stemmige lijsten, schetsen en teekeningen, 'n enkele aquarel er tusschen, een en ander zoo bijzonder typeerend des meesters talent: gezichten op Dordt; waterpartijen bij Breda, in Noord-Holland, in de Zuid-Hollandsche plassenoorden ; heide op de Veluwe en in Drente; duingezichten langs het Noordzeestrand ; pittige landschappen uit Limburg en waar niet al; molens, koeien in 't water, berken, schaapskooien, bremstruiken, krachtige krabbels. J. G. Vogel wordt den 25en Juni 80 jaar. Ik zeide dan, dat die datum ter sprake kwam, vanzelf, en zeer natuurlijk als men tegenover een kunstenaar staat, die zich op zulk een hoogen leeftijd nog jong genoeg gevoelt om zich te uiten. Die lust in 't leven trad ook naar voren toen hij het had over zijn grief tegen „Eigen Haard", dat bij de aftreding van H. W. Mesdag als president van „Pulchri Studio" en diens benoeming tot eerelid etn uitvoerig artikel wijdde aan «Pulchri" en daarin de vroegere presidenten opnoemde, maar Vogel vergat. Dit kan geweest zijn onvoldoende bekendheid van den schrijver met de geschiedenis van het Genootschap ; maar de grief van Vogel was, dat de redactie van „Eigen Haard", toen hij haar °p de omissie wees en tevens op een juister artikel van Johan Gram in „Elsevier's Maandschrift" van Februari 1902, den gepasseerde in ' l geheel geen antwoord waardig keurde. Zelfs toen Vogel aan de redactie een nummer zond van de „Arnh. Cour." van 10 Oct. 1907, waarin toevallig — naar aanleiding van 't exponeren van enkele zijner schilderijen bij den kunsthandelaar Jac. de Vries — over Vogel's voorzitterschap van „Pulchri" en over wat de Nederlandsche kuost aan hem, vooral in 1873 door zijne bemoeiingen te Weenen, te danken heeft, een waardeerend woord gezegd werd, is er geen antwoord ontvangen, noch ia het tijdschrift een rectificatie verschenen. Het was, hierover doorpratende, dat de heer Vogel — die nu in de weglating van zijn naam het bewuste artikel over Mesdag een krengig met voorbedachten rade ziet — mij verscheidene interessante bijzonderheden mededeelde. Vogel dan werd, na eenige jaren lid van het bestuur van „Pulchri" te zijn geweest, in welke Jaren door hem, penningmeester, het Ondersteun ®gsfonds werd opgericht, in October 1872 tot '"orzitter en in datzelfde jaar door de Regeering tot lid benoemd der Nederlandsche commissie v °or de Internationale Tentoonstelling, die in '^73 te Weenen zou worden gehouden Onder voorzitterschap van den Staatsraad J. 'V. L. van Oordt werd in 't begin van Januari '873 in die commissie langdurig gedelibereerd ° v er het verzoek van onzen consul-geneiaal te j^eenen om twee leden der commissie naar '^eenen te zenden, teneinde over de benoodigde 'uitrite te kunnen onderhandelen. Eindelijk werden __ d e cholera heerschte sterk te Weenen — de heeren prof. von Baumhauer voor de afd. Nijverheid en de heer Vogel voor de afd. Kunst bereid gevonden en aangewezen. De uitslag van de bemoeiingen van deze beide heeren gaf aan het Regeeringsverslag aanleiding om op bladz. 59 te zeggen : „zonder wier energieke tusschenkomst, van de Nederlandsche expositie zoo goed als niets zou terecht gekomen zijn." Er was eigenlijk een veel te kleine ruimte beschikbaar voor de Nederlandsche kunstafdeeling, maar de heer Vogel wist raad. Hij liet de „rampe" door onze mineurs afbreken en veel lager aanbrengen, waardoor veel plaats gewonnen werd. De Weener Tentoonstellingscommissie was daarover wel gebelgd, maar de andere commissies, die ook met te geringe ruimte te kampen hadden, benijdden de „brutaliteit" der Nederlanders. En onze tentoonstelling had een buitengewoon succes — trouwens er waren bijv. 8 werken van Bosboom, 5 van Israëls, 7 van Roelofs enz. — en met buitengewonen lof werd in alle bladen over de wijze van plaatsing gesproken. Weet men, welke meening men te Weenen vóór de Tentoonstelling koesterde omtrent onze moderne schilderschool ? De voorzitter dier Tentoonstelling liet zich daarover uit tegenover onzen consul-generaal in dezer voege: „Die Niederlandische Kunst leistet nicht viel!" Deze woorden zijn 't geweest, die voor de Nederlandsche commissie een spoorslag waren om te toonen, wat de Nedeilandsche kunst wèl beteekende. Als een electrische vonk hebben ze bij de kunstenaars gewerkt. 't Ging vooraf niet alles even vlot. Tengevolge waarschijnlijk van het ondoelmatig plaatsen had België, dat aan de Nederlandsche afdeeling grensde, behoefte aan meer ruimte. Het sloeg begeerige blikken op een deel van onze zaal. De Belgische commissie belegde, ter bespreking van deze zaak, eene vergadering met die der Oostenrijksche kunstafdeeling en met onze commissie, maar liet Vogel daarbuiten. De Nederlandsche voorzitter, de bedoeling 'begrijpende, deelde het plan der Belgen mede aan Vogel, die verzocht namens hem te verklaren, dat, als in België's geest besloten werd, hij, Vogel, al de Hollandsche schilderijen zou doen afnemen en zijn Regeering telegrafisch met het gebeurde in kennis zou stellen. Het fraaie plan leed op die klip schipbreuk. Enkele dagen daarna, op een soirée bij den Minister van Koophandel en waarbij ook de voorzitter der Tentoonstelling tegenwoordig was, met den Minister het afgesprongen plan besprekende, kreeg de heer Vogel op zijn vraag hoe ZExc. zou denken, dat, wanneer het plan gelukt was, de Beurslieden te Amsterdam zoo iets zouden hebben opgenomen ten antwoord : „Der Herr Vogel hat ganz recht, die Nietterllïnder sind unsere beste Kunden". Pas in den Haag teruggekeerd, werd de heer Vogel door H. M. op het Huis ten Bosch ontboden. H. M. hoorde alle inlichtingen, die Haar gegeven konden worden, met veel belangstelling aan. Eén punt keurde H. M. af en toch had de commissie hier eer lof dan blaam verdiend. De heer Alma Tadema namelijk was niet tevreden over de wijze waarop hij bejegend was en zou daarom niet expobeeren. Wat was intusschen het geval ? De heer A. T. had zijn belangen opgedragen aan den kunsthandelaar Gambart te Spa, die van de Nederlandsche commissie op de meest onbeschaamde wijze het beheer over hare zaal te Weenen opvorderde, ten einde de eerste plaats ten behoeve van de werken van Alma Tadema te gebruiken. Met wat de heer Gambart geliefde over te laten, moesten alle andere Nederlandsche schilders zich tevreden stellen ! Aan dien belachelijken eisch werd natuurlijk geen gevolg gege'ven; maar de commissie vond het tegenover een kunstenaar als Alma Tadema, wiens onthouding zij in de hoogste mate betreurde, gewenscht, in het officieele verslag de correspondentie met den heer G. in deze op te nemen. Zie bladz. 253, 254 en 255. 't Is goed, dat deze bijzonderheid niet in de vergetelheid rake. Ook de volgende bijzonderheid betreffende de ridderorden is teekenend. De jury begon haar taak in de Oostenrijksche afdeeling en strooide daar, uit beleefdheid voor de gastvrouw, een echte Danaë-overvloed uit. Het gevolg was, dat alle afdeelingen, om niet bij Oostenrijk achter te worden gesteld, een naar verhouding even groote hoeveelheid medailles opvorderden. Dit geschiedde — men begrijpt dat de waarde der medailles daardoor tot nihil werd teruggebracht. Onze afdeeling verkreeg — de niet-mededingers, de commissieen juryleden bleven er natuurlijk buiten — 28-e ensoortige medailles ! Onbegrijpelijkerwijs was de heer H. W. Mesdag met zijn „Bevroren strand te Scheveningen", dat in het jaar te voren te Parijs de medaille had behaald, niet daaronder, wat ook Vogel als hoogst onbillijk en zelfs als belachelijk qualificeerde. Intusschen ontving de heer Vogel, alvorens voor de vierde en laatste maal uit Weenen terug te keeren, waar hij voor het inpakken en terugzenden der stukken had zorg gedragen, van den voorzitter van de Nederlandsche commissie den Staatsraad van Oordt een schrijven, waarin deze zijn verontwaardiging te kennen geeft over het feit, dat behalve ten Kate als-jurylid — en zijn persoon als commissaris — geen enkele Nederlandsche kunstenaar een ridderorde had bekomen, maar wèl een industrieel, de heer van Kempen, ofschoon toch de Nederlandsche kunst in de eerste plaats te Weenen de eer van Nederland had opgehouden. De heer v. Oordt zeide voornemens te zijn, openlijk te protesteeren tegen die geheel onverdiende beleediging indien onze Regeering door hare bemiddeling de fout niet deed herstellen of dat niet met een Nederlandsche decoratie deed. De heer Vogel vroeg bij zijne terugkomst in den Haag een audientie aan bij den Minister van Binnenlandsche Zaken, den heer Geertsema, en bij dien van Buitenlandsche Zaken, baron Gericke van Herwijnen. Bij den heer Geertsema bleek het hem al, dat er een zekere diplomatieke wind van Buitenlandsche Zaken naar Binnenlandsche was overgewaaid: de schuld van alles in zake de ridderorden werd op hem, Vogel, geschoven. Deze zou verzuimd hebben, op het ontvangen van decoratiën invloed uit te oefenen; immers de Minister Gericke had onzen gezant te Weenen baron van Heeckeren gelast, zich daarover met Vogel te verstaan. Moge die last al gegeven zijn, de heer Vogel ontkent pertinent, dat hij uitgevoerd is. De hfcer Vogel had te Weenen herhaaldelijk met den Nederlandschen consul-generaal — over de tentoonstellingsaangelegenheden had hij uitsluitend met hem te doen — over de decoratiequaestie gesproken, hij had steeds ontwijkende antwoorden ontvangen en uit niets toegenaamd was hem gebleken, dat aan hem, Vogel, in deze invloed was toegewezen. De Minister Geertsema ziende, dat de heer Vogel door de onverdiende beschuldiging zeer pijnlijk getroffen was, gaf hem bij het afscheid nemen de verzekering dat er in de verhouding tusschen de Regeering en hem door het gebeurde geen wijziging zou komen. De heer Geertsema twijfelde dus niet aan de verzekering van Vogel. De Minister van Buitenlandsche Zaken, wien dezelfde verzekering werd gegeven, sloeg daar „blijkbaar" geen geloof aan, althans toen Vogel verzocht, een voordracht van kunstenaars te mogen opmaken, die volgens de commissie op een decoratie aanspraak konden maken, weigerde Z.Exc. dit op grond, dat hij, Vogel, d e gelegenheid had laten voorbijgaan. Er moest hier blijkbaar een hooger persoon gedekt worden en V. figureeren als zondebok. Geloofde de Minister aan de nalatigheid van Vogel? Een oogenblik later deelde hij dezen mede, dat hij den gezant te Weenen reeds formeel gelast had zes decoraties aan te vragen..... De bemoeiingen van den heer Vogel te Weenen zijn door zijn collega's niet ongewaardeerd gebleven. Den I5en Jan. 1874 gewerd hem een uitnoodiging tot een feestmaaltijd voor den 24sten. De heer J. van Borselen schrijft hem o. a. dat dit is een „blijk van sympathie en erkentelijkheid voor den onvermoeiden ijver en geestkracht door V. aangewend, om den luister der Nederlandsche kunst op de Weener Tentoonstelling te handhaven." Op dit feest, waar het allergezelligst toeging, werd er o. a. een dronk ingesteld op den Minister van Buitenlandsche Zaken wegens het initiatief, door ZExc. genomen tot het verkrijgen van de bovenbedoelde zes decoraties. In hetzelfde jaar dacht het bestuur van „Pulchri" er ernstig aan, voor het Genootschap een eigen gebouw te stichten, waarvoor Vogel het initiatief had genomen. Een commissie, met V. als voorzitter, werd benoemd, een plan werd ontworpen, inschrijvingsbiljetten de wereld ingezonden, een plaats was aangewezen. Ofschoon Z. M. de Koning de zaak steunde met een belangrijke inschijving — f5000 gedurende drie jaren — en er f 127,000 van de benoodigde f 175,000 bijeen werden gebracht, besloot het bestuur geen verdere pogingen meer aan te wenden, omdat bemerkt werd dat enkele kunstenaars het plan tengevolge van — hooge — invloeden tegenwerkten. In den aanvang van Januari 1874, kort vóór den gememoreerden feestmaaltijd, werd de heer Vogel verrast door de benoeming tot ridder in de Gouden Leeuw van Nassau. Het bleek, dat Z. M., geheel op de hoogte van het optreden te Weenen, niet de prijsuitdeeling, die in Mei zou volgen, had wenschen af te wachten, en ook meer speciaal den kunstschilder had willen huldigen. Reeds in den zomer van 1873 had Z. M.-, die toen in Zwitserland vertoefde den heer Vogel uitgenoodigd derwaarts over te komen. Zijn post te Weenen zou hij hebben moeten verlaten, ware aan deze vereerende uitnoodiging gevolg gegeven. Toch was het Z. M. ernst geweest. Den 28en Juni 1875 ontving Vogel uit Ciarens een schrijven, waarin namens de Koning de uitnoodiging werd herhaald om te Ciarens te komen logeeren gedurende Zijner Majesteits verblijf in Zwitserland. In het hotel Roy vond de schilder twee der grootste en voornaamste kamer gereserveerd, die Z. M. persoonlijk had uitgezocht, terwijl in een tot atelier ingericht salon drie schildersezels met teekenen schilderbehoeften gereed stonden. We zullen over het vele, dat de heer Vogel ons nog vertelde aangaande naijver, uitsluiting, ontgoocheling en tegenwerking hier zelfs niet vluchtig kunnen heenloopen, omdat onze beperkte ruimte daartoe dwingt Wat ons ten volle duidelijk geworden is, is dit: dat J. G. Vogel de man is geweest, die zonder eenig voorbehoud, in alle opzichten de belangen der Nederlandsche kunst en der Nederlandsche kunstenaars heeft behartigd ; die aan de zwakheden of onbekwaamheden van alle voorafgegane internationale tentoonstellingscommissies een einde heeft gemaakt; die voor het eerst te Weenen onze toen vrijwel ongewaardeerde moderne kunst door de geheele beschaafde wereld heeft doen eerbiedigen. Wij hebben gewenscht, dit in 't licht te stellen tegen zijn 8osten verjaardag. Het bewustzijn volkomen zijn plicht te hebben gedaan, moge iemand kracht geven; we gelooven, dat het ook aangenaam moet zijn, dat zijn bet eekenis erkend wordt. S. Morgen, Zondag 21 Juni, des namiddags te 2 uur, wordt in „Arti" te Amsterdam, de tentoonstelling geopend van schilderijen, studiën en schetsen in olieverf, door Fl. Arntzenius, J. H. Jurres, Ed. Karsen en W. B. Tholen. — De heer A. A. Vorsterman v. Oyen te Rijswijk (Z. H.) heeft het plan opgevat tot het samenstellen en uitgeven van een werk, dat onder den titel „Les dessinateurs neerlandais cVexlibris" za! verschijnen en waarvan de tekst, bestaande uit de biografieën van exlibris-teekenaars, zal geïllustreerd worden met een honderdtal afbeeldingen. Het ligt ook in de bedoeling, Nederlandsche boekdrukkersmerken van den tegenwoordigen tijd in dat werk aftedrukken en te beschrijven. Wie dus den samensteller helpen kan, met zijn werk zoo volledig mogelijk te maken, wende zich tot hem. — Het heet dat de ingenieur Marcel Deprez in de „Academie des Sciences" te Parijs het geheim der vogelvlucht heeft gedemonstreerd en dat hij een toestel gaat maken, waarmee men zich, ofschoon het zwaarder is dan de lucht, zonder motor en alleen door gebruikmaking van den wind, in de lucht kan verheffen en voortbewegen. — Aan den met zooveel ophef aangekondigden muziek wedstrijd van wonderkinderen, te Parijs, werd door 55 kleuters deelgenomen. Een-enveertig pianospelende meisjes en veertien violisten traden achtereenvolgens in de Feminazaal op. In de jury hadden zitting: Edouard Colonne, Raoul Pugno, Wanda Landowska en Jacques Thibaud. Een raadsel, hoe deze autoriteiten zich tot oordeelaars bij een zoo afkeurenswaardige match konden leenen. Veel moois kreeg men niet te hooren. De oudste kamper was tien, de jongste vijf jaar oud. De gouden medaille werd toegekend aan de negenjarige pianiste Yvonne Lefébure. „(Tel.") — Dat de kwestie omtrent de instandhouding van het Slot te Heidelberg nog verre van beslist is, blijkt uit de dezer dagen door den Badenschen Minister van Financiën gedane mededeeling, behelzende de verwerping door de Regeering van het voorstel der 2e Kamer, om een prijsvraag over de zaak uit te schrijven. De Regeering wil nu niet langer wachten, maar handelen. Zij blijft op het standpunt staan, dat ze zich niet verantwoordelijk wil stellen voor het verder vervallen van den „Otto-Heinrich-Bau." Om dien voor instorten te bewaren, wil ze er een dak op brengen tegen 't inregenen, en vensters met 't zelfde doel. Dan tusschenmuren, teneinde aldus vertrekken te krijgen die eventueel verwarmd kunnen worden. Zou een zoodanig gekoesterde ruïne veel van haar aantrekkelijkheid behouden", vraagt de „N.R.Ct". — Wij hebben gisteren melding gemaakt van de ffW/tór^-opvoering te Weenen, waarbij Weingartner coupures had aangebracht. De voorstelling is nogal rumoerig geweest, Weingartner werd met gesis, gefluit en geschreeuw ontvangen, maar liet dat kalm langs zich heen gaan. Toen het lawaai bedaard was, begon de voorstelling. In het eerste bedrijf waren geen coupures aangebracht en na dat bedrijf was er veel applaus. Maar in de tweede acte begon het lieve leven: bij elke coupure werd lawaai gemaakt dat tenslotte zoo hevig werd dat de politie een aantal betoogers, die Wagner's kunst beleedigd achten, uit de zaal moest verwijderen. — Woensdag heeft geheel Noorwegen den iooen verjaardag van den dichter Henrik Wergeland gevierd. Vooral Christiania, waar Wergeland begraven is, en waar een standbeeld voor hem is opgericht, heeft de nagedachtenis van den populairen dichter enthousiast gehuldigd. Wergeland was de eerste, die een Noorsch epos in verzen van beteekenis schreef. In 1830 verscheen van zijn hand: „De schepping, de mensch en de Messias." Verder ijveide hij zeer voor de Joden-emancipatie. In 1845 overleed hij aan een borstkwaal, in zeer behoeftige omstandigheden. Te Minneapolis, het Noren-centrum in Amerika, krijgt hij een monument. („Vad." — Men schrijft uit Londen aan het „Vad." : Woensdag speelde de heer Louis Zimmerman in de „Erard Hall" te Londen, met den harpvirtuoos Alfred Kastner o.a. de nieuwe Fantaisie voor viool en harp van Saint-Saëns. De gevierde componist, die eenige dagen te Londen vertoefde, ook om een concert van zijn eigen werken in „Queens Hall" te dirigeeren, woonde dit concert van 't begin tot het einde bij. Na afloop kwam Saint-Saëns beide heeren persoonlijk compiimenteeren en in de meest enthousiaste bewoordingen sprak hij zijn ingenomenheid uit met de nterpretatie van zijn nieuw werk." Nederlandsche Literatuur. XXVI. Albrecht Rodenbach. Dr. Leo van Puyvelde: Albrecht Rodenbach, zijn leven en zijn werk. 1908 Amsterdam. L. J. Veen. Dr. Aleida Nijland. Bloemlezing uit Rodenbach's gedichten. 1906. Amsterdam. L. J. Veen. Het was in 1846 en te Gent zou een standbeeld onthuld worden van den grooten Vlaamschen wiskundige S i m o n S t e v i n. De flaminganten van die dagen zagen deze gebeurtenis met groote vreugde naderen als een gelegenheid om aan het slapend Vlaanderen zijn schitterend verleden in herinnering te brengen, om te getuigen van den eigen Vlaamschen aard, zoo onbedacht vergeten, — om aan te sporen tot krachtsinspanning, tot harden arbeid, tot vernieuwing, het eenige, wat ons bezit kan doen behouden of het verlorene weer opnieuw kan doen verwerven. Ledeganck, een van de aanvoerders der Vlaamsche beweging in die dagen, dichtte zijn: „Aan Brugge," met den aandoenlijken aanhef: Wie ooit een doode maged zag Den eersten droeven stervensdag, Eer nog de vinger der vernieling De lijnen heeft gekrenkt van schoonheid en bezieling, Die ondervond hoe zacht, hoe engelachtig schoon 't öenot der eeuwge rust op 't wezen ligt ten toon; En ware 't niet dat oog, verglaasd en onbewogen, En ware 't niet die wang, met lijkwade overtogen, "Waarop de aanschouwer staart, door weemoed overmand: — Hij twijfelde uren lang. Zoo kalm en boeiend tevens Is 't aanzien van den dood, nog in den vorm des levens, En zoo is 't aanzien van dit strand! Brugge, geheel Vlaanderen, een doode, een pas gestorven maagd, wier bekoorlijkheden nog zichtbaar zijn, maar wie het leven ontbreekt. Alles heeft Vlaanderen verloren, zoo klaagt onze dichter: rijkdom, handel, nijverheid, mannenmoed, vrouwendeugd ! Wat baat het, of schoone gebouwen, trotsche tempels, spreken van een schitterend weleer, als de Vlamingen zelf het eergevoel hunner zelfstandigheid verloren hebben, als zij in geestelijken zin loopen aan den leiband der omringende volken ? Doch ziet, een glimp van nieuwe toekomst begint te gloren. De feesten ter eere van Stevin heeft hen Vlaanderen's grootsche historie in herinnering gebracht. Moge dan, zoo zingt de dichter, dit plechtig hooggetij niet aan u voorbijgaan zonder les ! Mogen de Vlamingen bedenken, dat de glorie van het voorgeslacht te danken was aan hun Vlaamschen, hun onverbasterden aard. Moge Vlaanderen ontwaken tot eigen, zelfstandig geestelijk leven ! De dichterlijk gevoelde aansporing van Ledeganck is een der vele pogingen geweest, welke in die jaren werden gedaan om te verkrijgen de geestelijke ontwaking van Vlaanderen. Die pogingen waren geenszins als die van den roepende in de woestijn. Dat bleek reeds in 1849 toen het eerste taal- en letterkundig congres van Noorden Zuid-Nederlanders te Gent bijeenkwam. Vlaanderen werd wakker ! Mannen als Conscience, Willems, Jan van Beers, Julius Vuylsteke e. a. vestigden de aandacht op de Vlaamsche taalschoonheid en stichtten een nationale letterkunde. De nieuwe lente en het nieuwe geluid zou echter eerst later komen uit West-Vlaanderen. Guido Gezelle's eerste bundel verscheen in 1862, dat was het begin. En ofschoon hem van hoogerhand het zwijgen werd opgelegd, toch werkte zijn invloed door, want hij en o.a. Hugo Verriest bleven arbeiden en lesgeven, op die wijze steeds verbreidend hun denkbeelden Dat is eigenlijk een Vlaamsche beweging apart geweest. Deze mannen, meestal geestelijken, leeraren van de seminaria te Rousselaere en Brugge hadden den strijd aangebonden tegen het overnemen van het calvinistische, kettersche, Nederlandsche idioom. De Vlaamsche taal was de taal voor Vlaanderen; een hunner, Pater de Ba schreef een „West-Vlaamsch Idiotikon", en Gezelle besteedde een belangrijk deel van zijn leven aan het verzamelen van wo rden en uitdrukkingen, welke in den mond van het volk voortleefden. Uit die taal en met die taal een letterkunde opbouwen, dat zou zijn de ware heileving van den Vlaamschen geest. Van die letterkunde waren Gezelle en Verriest de vaders, Albrecht Rodenbach, de jonggestorvene, de heraut en Stijn Streuvels, de sterke, ijverige werker, de thans meest bekende vertegenwoordiger. * * * Albrecht Rodenbach overleed in 1880 op vieren-twintig jarigen leeftijd. Hij behoorde aanvankelijk tot de vrienden en volgers van Pol de Mont, doch openbaarde reeds als student een eigen, afzonderlijke meening. In zijn: „Ter Waarheid" gaf hij een programma voor ve:jonging in kunst en poëzie en zonder twijfel, zou hij de leider geworden zijn van de nieuw-Vlaamsche beweging. Zijn kameraden van toen zien in hem hun voorganger, dengene, die het eerst den weg gewezen heeft, welke ingeslagen moest worden. Zij vereeren hem, zooals bij ons Jacques Perk wordt vereerd en het boek van dr. Leo" van Puyvelde kan beschouwd worden als een monument op het graf van den jonggestorven dichter, een monument dat spreekt van liefde, van toewijding, dat bovendien duidelijk den stempel draagt van te zijn geschapen na harden arbeid, dat zoowel Rodenbach als Puyvelde tot eer strekt. Rodenbach's hoofdwerk is zijn „Gudrun-spel" in vijf bedrijven, dat in 1878 te Antwerpen werd bekroond. Het is een drama in metrische verzen, half-legendarisch, half-historisch. Het behandelt de stof uit de Gudrun sage en brengt deze in verband met den opstand van den Romeinschen veldheer Carousias. Wat in dit werk zoo treft is de stoute lijnen, waarmee de liefde, het patriottisme, de eerzucht zijn geteekend, vooral als wij nagaan op welk een jeugdigen leeftijd dit gedicht werd geschreven. Alom trok het dan ook de aandacht en men heeft Rodenbach zelfs met Shakespeare vergeleken. In hoeverre hier overdrijving school in de zeer gerechtvaardigde bewondering, valt moeilijk uit te maken, daar Rodenbach helaas, gestorven is voor zijn talent tot vollen wasdom gekomen was. Behalve uit Gudrun wordt Rodenbach's dichtgave gekend uit zijn bundel: Eerste Gedichten. De liederen uit zijn studententijd vooral munten uit door groote zangerigheid. Hij voelde zoo innig, de schade en schande, welke het Vlaamsche volk had geleden en doorgemaakt en nog doormaakte in zijn tijd. De jeugd van thans, zoo meende hij, zou, eenmaal volwassen geworden, aan Vlaanderen de grootheid brengen, waarvoor het was bestemd. Duidelijk heeft hij dit uitgesproken in zijn : Lied der Knapenschap, dat wij niet kunnen nalaten even af te schrijven ; Ja, knapen, 't hoofd omhoog:, onze oude vane omhoog, de zielen hoog! 't Verleden leeft in ons, het Heden hoopt op ons, de Toekomst straalt voor ons: God zij met ons! Wen rondom onze vaan de holle trommels slaan, wij knapen, gaan; haar eeuwenoud gemoed, vol heugnis vroed en zoet, herkwikt de stede, en groet den jongen stoet. In onze breinen gonst, in onze herten bonst de kunde en konst: eens zijn wij 't hoog gedacht, gezang en scheppingskracht, 's Lands Weer en Pracht en Macht en Ordew&cht. En daarom jong en rap vooruit met mannenstap, 0, knapenschat, spijts loeiend stormgebots, vol kalmen vnjmantrots, vast langs de waarheidrots bij d'hulpe Gods! * * * In veel opzichten komt het werk van van Puij velde overeen met het boek, dat André de Ridder onlangs over Stijn Streuvels in het licht gaf en waaraan onder deze rubriek toen ook een artikel is gewijd. De taak, om van Rodenbach de karakteristiek te geven, was moeilijk, immers Rodenbach is overleden, toen hij nog een jongeling was; wie zal na vijf-entwintig jaren dien jeugdigen geest kunnen doorschouwen, zijn wenschen en idealen kunnen meevoelen ? Toch is het dr. van Puijvelde gelukt en degene, die zich zelf het genet en de weelde wil gunnen met Rodenbach kennis te maken, hij zal verstandig doen dit boek vol dankbaie piëteit eerst te lezen. Hij neme daarna de bloemlezing van mejuffrouw Aleida Nijland in handen om te genieten van de verzen, welke deze vrouw van zeldzamen letterkundigen smaak heeft verzameld. Ik twijfel er niet aan, of zijn lust zal zijn ontwaakt voor deze inderdaad mooie verzen en de gedichten van Albrecht Rodenbach zullen gaan behooren tot zijn vertrouwde vrienden. B. De leden ivan „Gelre", Vereeniging tot beoefening van Geldersche geschiedenis, oudheidkunde en recht, hebben ontvangen : „Mededeelingen omtrent het Oude Loo en den Cann e n b u r c h", door F. A. Hoefer, met 19 platen, en „B ij d r ag en en Mededeeling e n deel XI". Dit lijvige boek behelst behalve de ledenlijst, een verslag van de algemeene vergadering van 1907 te Doetinchem, het jaarverslag van de Prov. Geld. archeologische commissie (o.a. met verslag der opgraving op de Woerd onder IJzendoorn, door J. A. Heuff Azn.), een lange ïeeks van grootere en kleinere bijdragen, zooals over „De graven van Gelre en de Oud franse lyriese poëzie", door dr. J. G. Salverda de Grave; „De Stad Nijmegen en eerste ketterij-plakkaten", door H. D. J. v. Schevichaven; „Heimelijke trouw, huwelijk zonder kerkgang en heilige echt", door G. Beernink. „De Groote Keurvorst als jongeling in Gelderland", door Hoefer; „De Plooieregen, in het bijzonder in het kwartier der Veluwe", door dr. S. P. Haak; Het ambt Rheden onder het bestuur der jonkers", door dr. J. V. v. Veen; De Latijnsche School te Zaltbommel", door dr. E. Epkema; „Een duur proces", door Heuff; „Het Huis te Meteren en zijn bezitters", (1267—1907, door jhr. mr. E. A. van Beresteijn; „De toren van de St.-Walburgskerk te Zutphen", door J. Gimberg; „Overeenkomst tusschen hertog Arnold en de verdedigers van het kasteel te Grave", door P. N. van Doorninck; „Toestand der domeinen, landsheerlijke inkomsten en gerechtigheden in het land van Gelre, in 1543", door mr. J. J. S. baron Sloet; Dienstbodentroebelen in Gelderland", door A. J. A. Flament; „Het accoord der Stad Doesburg met Parma", door dr. v. Veen; „Beschuldiging van Oranjegezindheid", door dr. Epkema, enz. De heer P. Gouda Quint, te Arnhem, heeft de uitgave uitnemend verzorgd. ---