STOOMSCHEPEN De „Bali" vertrok 19 dezer van Amsterdam naar Batavia. De „Koningin Wilhelmina", van Batavia naar Amsletciam, vertrok 17 dezer van Sabang. De „Prinses Sophie", van Batavia naar Amsterdam, arriveerde 19 dezer te Suez. De „Prins der Nederlanden" vertrok 19 dezer van Amsterdam naar Paramaribo. De „Anchises", van Java, arriveerde 19 dezer te Amsterdam. De „Merapi", van Java naar Rotterdam, vertrok 19 dezer van Batavia. De „Sindoro", van Rotterdam naar Java, vertrok 19 dezer van Suez. De „Lawoe", van Java naar Rotterdam, passeerde 19 dezer Gibraltar. De „Saiak", van Rotttrdam naar Java, vertrok 19 dezer van S.-uthampton. De „Potsdam" vertrok 19 dezer van NewYork naar Rotterdam. De „Amsteldijk", van Rotterdam naar Nevvport News, passeerde 19 dezer Wight. --- BUITENLAND. De oorlog in Oost-Azië. De meeste bladen houden zxh bezig met de vraag of het al of niet geoorloofd is, dat de Russische vloot in de Kamrank-baai, dus in een Fransche haven, voor anker gaat, en daar steenkool en proviand inneemt. De meeningen zijn verdeeld, wat wel voornamelijk zal toe te schrijven aan om het feit, dat niemand het rechte van de .zaak weet, daar er geen algemeen geldende regels voor het verblijf van een oorlogvoeier.de vloot in een neutrale haven zijn vastgesteld. Engeland, dat op zee de meeste praatjes heeft, staat een oorlogschip van een der oorlogvoerende partijen slechts een verblijf van 24 uur in zijn havens toe. Verschillende landen, natuurlijk ook de vriend en bondgenoot Japan, hebben dezelfde regels aangenomen. Frankrijk heeft dit echter niet gedaan, zoodat men in dit geval, nu geen voorschriften zijn vastgesteld, moeielijk van een neutraliteits breuk kan spreken. Iets anders wordt het, indien de Russen de Kamrauk-baai als operatiebasis gaan gebruiken, indien zij daar hun voorraad ammunitie gaan aanvullen, prijsgemaakte schepen binnenbiengen, of van uit die baai strooptochten langs de Japansche ku,t gaan doen. Gebeurt dit, dan heelt Japan volkomen het recht handelend op te treden en zijn vijand in de Fransche wateren onschadelijk te maken. Moogen we een bericht uit Honkorig gelooven, dan is admiraal Rodsjestwenski echter reeds uit de Kamtank-biai vertrokken. Volgens een ander bericht zijn Zondagnacht veischeidene Russische kruisers Formosa voorbij gevaren. Indien dit bericht waai is, wat zeer te betwijfelen valt, zullen die kruisers wel de vier schepen van de Hamburg-Amerika-lijn zijn, die de Russische vloot als hulpkruisers vergezellen. Van Mantsjoerije hoort men ongeveer niets meer. Nu er. dan seint Linewitsj een schermutseling, maar van een grooten slag schijnt vooreerst nog niets te komen. — Japan zal binnenkort een binnenlandsche leening van 100 millioen jen uitgeven als rest van de leening van 200 millioen, welke in Maart met de banken is gesloten. De leening dient evenals de laatste binnenlandsche leening tot dekking van de oorlogskosten van het loopende dienstjaar ten bedrage van 780 millioen jen. De Belgische Regeering ziet haar nieuw groot plan voor haven-uitbreiding en militaire werken te Antwerpen door het Gemeentebestuur, de Antwerpsche volksvertegenwoordigers en de Kamer van Koophandel te Antwerpen gesteund. Men weet reeds, dat de uitvoering van het plan zou Antwerpen tot de ruimste haven der wereld zal maken. In plaats van 5500 M. kade aan diep water zal men na de uitvoering van het plan 13,800 M. hebben. Alles bij elkaar genomen zou Antwerpen's havenruimte nagenoeg verviervoudigd worden. De Fransche Kamer beraadslaagde gisteren over de begrooting, die door den Senaat was teruggezonden. Jaurès viel daarbij hevig de Maiokkaansche staatkunde van Delcassé aan, waaiop deze antwoordde met een geschiedkundig overzicht van de onderhandelingen met Marokko Aan den gezant van Duitschland waren mtdedeelingei gedaan. „Indien die mededeeÜRgen onvoldoende .varen," zegt hij, „was ik bereid ze te completeeren. Ik ben bereid alle belangen gerust te stellen. Het verwijt, dat ik niet geantwoord heb op verzoeken om toelichting is ongegrond. Indien Duitschbnd de gegeven inlichtingen onvoldoende vindt, ben ik bereid het misverstand te doen eindigen." Jaurès verweet nogmaals den Minister zijn stilzwijgen, waarop Delcassé antwooidde : dat er dingen zijn die men in de Kamer niet kan zeggen. Jaurès repliceerde, dat de Kamer dan maar op récès moet worden gestuurd. Deschanel zeide : dat de handige politiek van Engeland aan Frankrijk de verantwoordelijkheid laat voor het doordringen in Marokko ; hij verzoekt daarom aan de Regeering voorzichtig maar beslist op te treden. Do Minister Rouvier herinnerde eraan, dat het Parlement de buitenlandsche politiek van Frankrijk goedkeurde. Men verwijt ons dat wij Duitschland niet met het gebeurde in kennis hebben gesteld, maar hadden wij dat gedaan, dan zouden wij alle Mogendheden hebben moeten inlichten; wij dienen te weten of de Kamer een verandering van personen wjnscht; we willen niets liever dan de belangen van Duitschland eerbiedigen ; indien men iets anders wenscht, laat nren het dan zeggen en wij zullen de quaestie onderzoeken. De Minister acht het zijn plicht al zijnej medewerkers met zijn verantwoordelijkheid te dekken. Minister Delcassé heeft het initiatief genomen tot een mededeeling aan Duitschland en de onderhandelingen duren voort, Het socialistische Kamerlid Pre sensé zeide, dat Delcassé een tout beging doordat hij Duitschland, dat groot belang bij Marokko heeft, niet inlichtte. De heer .Delafosse beweerde, dat Duitschland zijn houding wijzigde sedert den tegenspoed van Ru,land en de storing in het Drievoudig Verbond. De bespreking van hel incident was hiermede geëindigd. — Bij de begrafenis van den werkman, die Maandag bij de onlusten te Lim^ges gedood i>, volgden ongeveer 15000 personen den lijkwagen. De Burgemeester, de gemeenteraad en verscheidene afgevaardigden volgden eveneens ftn stoet. Volgens officieele berichten zijn in 't geheel 197 officieren en minderen duor steenworpen gewond, waaronder eenige zwaar. Van de arbeiders werd er een gedood eivkregen er vier.levensgevaarlijke wonden. Bij volksstemming is in 1902 in Zwitserland met groote meerderheid een wettelijke regeling verworpen, waarbij de verplichte verzekering van niet zelfstandig arbeidende personen tegen de geldelijke nadeelen^van; ziekte en ongevallen werd geregeld. Nog in hetzelfde jaar werd door afgevaardigden der ziektekassen op de bewerking van een andere regeling aangedrongen. Eerst ruim een jaar geleden werd aan een commissie van drie leden van den Bondsraad opgedragen daarover voorstellen^ te doen en thans zijn deze ingediend. Zij komen wat de ziekteverzekering aangaat hierop neder, dal deze aan de bestaande kassen wordt overgelaten met bijdragen en onder toezicht van Staatswege, waarbij de kantonnale wetgevingen desgewenscht verplichte verzekering en oprichting van openbare ziektekassen kunnen voorschrijven. Om een bijdrage uit de Bondsschatkist te erlangen moeten de kas sen aan voorschriften omtren belegging, vrijheid van verhuizing, opneming ook van vrouwen : en bedrag en duur der uitkeeringen voldoen. Voor ruime verpleging kunnen bijzondere toelagen uit de Bondskas worden verstrekt. De verplichte verzekering tegen ongevallen wil de commissie beperken tot arbeiders in bepaalde groote bedrijven en de overige, ook landbouwers en kleine industrieeion, tot vrijwillige verzekering toelaten. Voor elke verzekerde draagt de Bor.dskas een som bij. Het beheer zal gevoerd worden, door een algemeene onderlinge verzekeringsbank, onder een bestuur dee s door de belanghebbenden deels door den Bondsraad benoemd. Beide rege« lingen zullen voor 't eind van dit jaar tegelijk uitgewerkt bij de vertegenwoordiging worden ingediend. Maandag komt de zaak in behandeling bij liet Zwitsersche Arbeiderscongres, o. a. met het voorstel dat uit de algemeene schatkist voor elke 1000 inwoners 2500 francs zal worden bijgedragen, in 't geheel dus ïuim 8 millioen francs. De 11 a 1 i a a n s c h e Kamer heeft gisteren het ontwerp van wet betreffende de Staatsexploitatie der spoorwegen met 289 tegen 45 stemmen aangenomen. Vermelding verdient, dat de instelling van een verplicht scheidsgerecht is aangenomen, alsmede de bepaling dat alle ambtenaren bij de spoorwegen Staatsambtenaren zijn en als ontslagen zullen worden beschouwd zoo zij den arbeid verlaten of den geregelden dienst belemmeren. Uit Rusland. Na een mis op het graf van een hunner kameraden trokken gisteren ongeveer 300 arbeiders van de Poetilofl'abrieken onder het zingen van revolutionaire liederen naar de prefectuur van Bezborodka. Toen de politie verscheen om de menigte te verspreiden, werd zij inet revolverschoten ontvangen. De "politie, versterkt door ruiterij deed efen charge, waarna de menigte verstrooid werd. Ongeveer 100 gewonden werden gearresteerd. Dooden zijn er niet gevallen. — In het Russische Ministerie van Financiën is een verduistering van omstieeks 250,000 gulden ontdekt. Deze som was aan een der hoogere ambtenaren ter hand gesteld in opdracht van het Ministerie van Binnenlandsche Zaken voor den aankoop van koren voor noodlijdenden. Da schuldige is terstond geschorst, maar heeft de plaats gepoetst. In tegenstelling met de gewoonte is de zaak dezen keer eens niet in de doofpot gestopt, maar door den Minister van Financiën aan den Senaat gerapporteerd, opdat zij overeenkomstig de wet worde berecht. Waarschijnlijk zullen uit dit proces nog eenige voortvloeien. — De Wetgevende Macht in den Staat Indiana heeft een wet aangenomen, die Zondag in werking is getreden, waarbij het vervaardigen of verkoopen van sigaretten verboden is, en elkeen die in het bezit van sigaretten gevonden wordt, met boete en gevangenis kan gestraft worden. De sigarettent ookers willen zich tot het Hooggerechtshof der Vereenigde Staten wenden, vermeenende, dat de wet in strijd is met de constitutie. Een zeer belangrijke beslissing is door het Hooggerechtshof der Veieenigde Staten genomen. Het Hooggerechtshof heeft de Newyorksche wet, waarbij de arbeidstijd in bakkerijen op tien uren per dag en op zestig uren per week wordt bepaald, verklaard te zijn in strijd met de grondwet, omdat de wet inbreuk maakt op de vrijheid van contractsluiting. Deze beslissing zal groote gevolgen hebben, want feitelijk vernietigt zij ook de wetten op den arbeidsduur in andere Staten en op andere bedrijven betrekking hebbende, en beperking van arbeidsduur zal dus voortaan in An.erika alleen door vrijwillige overeenkomst tusschen arbeiders en patroons mogelijk zijn. De beslissing van het Hooggerechtshof is definitief, en alleen eene grondwetswijziging zou dus het behoud van deze veroordeelde arbeidswetten mogelijk maken. --- MENGELWERK. Arnhemsche Oudheden DOOR A. J. C. KREMER. VII. Bij verkenning van het boven de vijvers van Monnikehuizen liggende terrein, komt men gemakkelijk tot de overtuiging, dat die vijvers van hoogerop water ontvingen. Die boven, tegenover de boerderij, van een paar beekjes, welke beneden de Steenen Tafel in twee grondverlagingen moeten ontsprongen zijn. De bronnen van deze zijn ongetwijfeld al sedert eeuwen verstopt. Volgens de gemelde oude kaart heette de berg, waarop de Steenen Tafel staat, de Corvelsberg tn die noordelijk van de vijvers de Vijverberg. Ook door de laagte van het Dragonderspad schijnt vroeger water uit twee of meer bronnen te zijn aangevoerd. Volgens eene kaart, vermoedelijk uit het begin der 17e eeuw, in de Openb. Bibliotheek schijnt die laagte toen Diependaal ^eheeten te hebben, wat overeenkomt met de kaart in het archief, dan volgt in het zuiden Hey, ik veronderstel thans de Savoyberg, die door de menschen uit den omtrek Jacobi-berg genoemd wordt, naar den naam eener familie die daar woonde. De berg loopt voort onder het Noordpad en eindigt met een soort kaap in het lagere westelijke terrein ; op die kaap ziet men thans de romantisch gelegen, fraaie woning van den boschwachter. Tusschen dien berg en den Mussenberg is weder een dal, thans de diependal, waarin de diepe put en een lief gelegen boerderijtje. Er kan wel niet aan getwijfeld worden, dat ook hier eertijds eene beek bestond, die in den grooten vijver uitliep. Dit dal wordt in het zuiden begrensd door het noordelijk gedeelte van den Mussenberg, welke daar, evenals de tegenovtiliggende Savooiberg, 50 meter hoog is. Op dat hoogste punt van den Mussenberg stond vroeger eene belvedère, thans is het bezet met kreupelhout. Vandaar en van de banken aan den Klarenbeekschen weg, door welken de berg in een noordelijk en een zuidelijk deel gescheiden wordt, heeft men een verrukkelijk vergezicht over de kazerne, en andere gebouwen en huizen langs den Rosendaalschen- en Velperweg, en over het Klarendal ; verder over de stad niet in het verschiet een gedeelte der Lijmers en der Betuwe, gescheiden door den breeden helglinsterenden Rijnstroom. De Mussenberg is tamelijk groot; een uitlooper in het Oosten strekt zich uit met den Klarenbeekschen weg tot den Rozendaalschen nabij Schoonzicht, — zuidelijk was de Rappartsberg, die thans is afgegraven en bebouwd. In het Zuidwesten daalt hij af in het Klarendal. In dat dal, aan den Hommelschen weg en Onder de Linden, ligt de thans gesloten begraafplaats, die in 1852 voor de R. C. gemeente geopend is en tien jaar later ook voor de Protestantsche gemeenten. Ik heb geen zekerheid kunnen krijgen, hoe veel moeite ik mij ook gegeven heb, of de weg Onder de Linden en het Noordpad vroeger niet bekend was als Hesseler weg. Ik houd den berg, die in het Westen het Diependal sluit voor den ouden-Hesseler, en dan lagen de begraafplaatsen ook die der Israëlieten tusschen dien weg en den Deventer- nu Hommnelschen weg in „De Kattenpoel," waaraan in het Zuidoosten de Gilthorn grensde. Maar de kaarten, die ik kon raadplegen zijn slechts schetskaarten en volstrekt niet zoo zorgvuldig gemaakt, als men thans doet. De oude betere kaarten, die vroeger moeten bestaan hebben, zijn niet rtieer te vinden. Er bestaan kaai ten van Arnhem geleekend door den landmeter Gijsbert Verbeek op perkament-in 1749, die vermoedelijk voor de verpondingen hebben dienst gedaan, maar de daarbij behoorende registers ontbreken. Daar slechts de namen der groote wegen op die kaarten vermeld zijn, en niet die der hoofdwegen laat staan de bijwegen, en ook de meeste dier wegen verlegd of verdwenen zijn, is het wel onmogelijk de juiste ligging der perceelen thans [te vinden [dan door vergelijking met tegenwoordige topographisclre kaarten en zorgvuldige uitmeting, terwijl daarbij protocollen en schepenacten moeten worden geraadpleegd, een arbeid, waarvoor ik mogelijk wel geduld zou hebben, maar zeer zeker niet den tijd. Toch zijn die kaarten van Verbeek in vele gevallen van dadelijk nut. Zoo ziet men op een van deze, dat aan Me noordziide van den Boschweg in 1749 drie vijvers lagen. Aan den linkerkant bestonden er niet minder dan zes. Een lag boven den nog bestaanden, en vier beneden in het tegenwoordige grasveld. De beek uit den grooten vijver liep toen zooals thans nog. Deze vijvers waren door dammen met wegen er op, gescheiden. Als men die teekening ziet, krijgt men den indruk dat die vroeger gediend hebben tot vischkweekerij;de 'vischfokkerij is nog niet heel oud, maar de Romeinen hielden reeds in verschillende vijvers verschillende soorten van visschen, wel van dezelfde soort, maar van leeftijd gescheiden. In de verbindingen der vijvers zullen derhalve sluisjes met zee fof tralieweik bestaan hebben om de visschen van elkander afgezonderd te houden. Uit de verdeeling der Arnhemsche Mark in 1458 blijkt, dat die toen uit twee deelen bestond. Het eerste deel heette de Mussenberg, van den Deventer weg tot Valkenhuizen, het tweede den Hesseler, tot den Gortener dat is Zypendaalschen weg. Boven heb ik opgegeven wat ik van den Hesseler en den Hesselerweg denk. De Deventer-, nu Hommelsche weg was de grens van beide markdeelen. De Hesseler, het land tusschen den Deventer- en Hesselerweg viel bij de verdeeling grootendeels toe aan de commanderij van St. Jan. Overigens bestond de geheele Arnhemsche Marke toen uit 387, hoeve, iedere hoeve wordt door Bondam en Sloet berekend op 16 morgen, zoodat de oppervlakte der geheele Arnhemsche Marke zou bestaan hebben uit 630 morgen. Dat tusschen de hoeven van hetzelfde deel nog een onderlinge band bleef bestaan, dat zij nog eene vereeniging of Maalschap vormden, blijkt uit eene aanteekening van 1521, betreffende weidegerechtigheid der gezamenlijke erfgenamen op de gronden van den Hoogen weg bij Hartgersberg tot de Groote Beek. Andere erfgenamen vereenigden hunne hoeven tot eene kleine mark. In 1615 toch vond ik voor het eerst de Mussenberg vermeld als marke, maar deze was veel kleiner dan het eerste groote perceel der deeling van 1458, want deze marke had slechts dria» eigenaars. Ook zij werd in 1615 verdeeld. Toen toch, 6 April, had eene erfscheiding plaats tusschen Ernst Casimir graaf van Nassau, die met de overige eigendommen van Prutnen in Arnhem ook de drie hoeven van Monnikhuizen had gekocht, welke in der. tijd aan dat klooster waren toegedeeld, het St. Petersgasthuis en de stad Arnhem. Het deel van graaf Ernst behoort thans aan de gemeente Arnhem ; uit den boedel van graaf Ernst heeft Huijgens het aangekocht en met Klarenbeek vereenigd. Maar in 1616 had voor het Hof van Gelderland een rechtsgeding plaats, waarin Gijsbert van Mekeren als markrichter op den Mussenberg en ambtenaar van de Abdij van Prumen optrad voor de geërfden tegen Willem van Vorstenberg over het recht op twee hoeven tot den Mussenberg behoorende, dat door afgraven van land zou geschonden zijn. Onder den naam marke bleef alzoo ook hier nog een maalschap bestaan en trad van Mekeren nog op in zijn oude functie. De afgraving zal geschied zijn, toen Prumen nog eigenares was. In 1607 was door Lodewijk, bisschop van Trier, gehandeld met graaf Ernst Casimir van Nassau over den verkoop der Prumensche goederen welke ook tot stand kwam. Toen, ten gevolge der reformatie, de kerkelijke goederen werden gesequestreerd, waren daarvan die uitgezonderd, welke behoorden aan geestelijke orden die buiten 's lands gevestigd waren, alzoo bleef de Abdij van Prumen eigenares harer bezittingen in Gelderland en evenzoo de orde van St. Jan. Maar Monnikhuizen viel in de ter men van sequestratie. Het Monnikhuizer, nu Klarenbeeksche bosch lag tusschen den Rosendaalschen- en Apeldoornschen weg tot Valkenhuizen. Dit goed strekte zich uit ten Noorden van den Schehnschen weg tot de grenzen van Rosendaal. De Arnhemsche Mark liep tot den Schelmschenweg. Valkenhuizen bestond even als al de gronden tusschen beide hoofdwegen uit gegolfd terrein, dat voor het grootste gedeelte woestenij was. Van Valkenhuizen was, volgens vermelde kaart, slechts een klein gedeelte ontgonnen, waarop eene boerderij stond, die in de 18e eeuw in bouwvalligen toestand verkeerde. Vancuds zal daar slechts een hut gestaan hebben, waarin de valkenier der orde met zijne knechten en eenige duiven en een klapexter zat te „tobben" om valken te vangen, die voor de jacht moesten afgericht worden. Valkenhuizen was een der oudste bezittingen der Orde te Arnhem. In 1296 komt het voor als verkregen uit de nalatenschap van commandeur Dirk van Nijenbeek (Invent. Arch. van St. Jan te Arnhem no. 2.) onder den naam Walkenberg, en het laatste is het vermeld (in dat Archief no. 395) 1 Juli 1823 : „Missive van F. de Neree (administrateur der goederen) aan . .. over het hoeden der schapen van Angelstein op de drift van Valkenhuizen." Thans rs eigenaar W. baron van Pallandt van Angerenstein. Verbeteringen en b ij voegsel. In het vorige hoofdstuk („Arnh. Ct." 1 April 2e bl.) zijn eenige zinsneden niet opgenomen en fouten onverbeterd gebleven, welke ik hoop te kunnen herstellen. Bladz. 2 kol. 2 na regel 19 moest volgen: Op -eene oude kaart van Klarenbleek in het archief alhier is het klooster nog aangeteekend. Aan de linkerzijde van den Boschweg is de grond veel hooger dan aan den rechterkant. Terwijl daar het terrein, van den grooten vijver naar den Rozendaalschen weg, langzaam lager wordt, blijft het aan den noordkant ongeveer op dezelfde hoogte en eindigt aan den Rosendaalschen weg met eene stijlte die drie of vier meter hoog is. Op dien hoogen grond liggen tegenover den grooten vijver links, twee vijvertjes die door een dam gescheiden zijn. Die dam geeft toegang tot een vierkant afgesloten stuk grond, hetwelk thans dienst doet als boomkweekerij. Daar heeft het eens vermaarde klooster Monnikhuizen gestaan. Door den heer P. H. Witkamp is, in zijne Geschiedenis der zeventien Nederlanden, deel II bl. 42Q, eene afbeelding van het klooster opgenomen met duidelijke voorstelling van gebouwen en kerk. Als men van den Rosendaalschen weg den Boschweg ingaat, heeft men links de bovenvermelde hoogte, uit de vijvertjes die met den grooten vijver, en ook onderling in verbinding staan, loopt eene beek vlak nabij den rand, om, nabij de stijlte aan den Rosendaalschen weg, in den grond te verdwijnen. Kol. 3 regel 59 v. b. te lezen : Toen Goesen Troest zijne verklaring aflegde. De naam der overgrootmoeder van Fie van Rechteren was Kaeck van Rutenborch. Haeck of Haeckje was een vrouwennaam; ze is te vinden in de Friesche Naamlijst van Johan Winkler. Het verdwenen boek moet geheeten hebben „Stadsboek van Ordelen". ---