Middaguitgave. KUNST en WETENSCHAP. St. Vincentiusconcert. Cesar Franck's „Les Béatitudes" is na de weinige waardeering die het ook in vaderland yan den componist heeft gevonden kort na zijn ontstaan, voor ongeveer tien of twaalf jaar in verscheidene plaatsen van ons land ten gehoore gebracht. En in vele steden is het toen niet bij één uitvoering gebleven, wel een bewijs, dat Franck's werk indruk gemaakt en sympathie gewekt had. Zoover onze herinneringen gaan, is het oratorium, dat door het St. Vincentiusconcert gisteravond voor een mooi bezette zaïil gegeven werd, hier vroeger nimmer ten gehoore gebracht. Dus past allereerst een woord van erkentelijkheid jegens hen, die hun keus vestigden op dit in vele opzichten merkwaardige en boeiende opus van den Fransch'man, wiens invloed op de Jong-Fransche school van zoo groote beteekenis is geweest. Erkentelijkheid, die niet verminderd wordt door het feit, dat niet volkomen en in alle opzichten dit vrij lange oratorium de aandacht heeft weten te boeien, maar die haar grond allereerst vindt in de omstandigheid, dat deze uitvoering voor zeer velen de gelegenheid heeft geboden een dieperen kijk te krijgen op een markante persoonlijkheid. Want dat is Franck geweest en daarvan draagt menige bladzijde van deze partituur de duidelijke sporen. Muziek van sterke inspiratie, van zeer voorname allure en melodische schoonheid treft men herhaaldelijk aan, belangwekkende en de bedoeling van den componist zeer sprekend weergevende motieven leveren meermalen de stof voor krachtig opgebouwde, tot sterken climax komende fragmenten, het grootste deel van deze partituur bewijst, dat Franck ook een meester was in instrumentatie. En die schoonheden, die aan dit werk een meer dan gewone beteekenis verleenen, treft men in hoofdzaak dan aan wanneer de componist het gewijde karakter in zijn muziek kan verklanken. Dan gaat er vaak een groote stemming uit van deze altijd fcobel blijvende muziek, dan is er in de afwisseling van orkestrale voorspelen of intermezzi, van tot een groep vereenigde solostemmen en de koormassa een soberheid en eenvoud, 1 - die sterker spreken dan uiterlijke efecten op den duur vermogen te doen. We herinneren aan de tweede Béatitude, waar van de in teere kleur gehouden inleiding een prachtig stijgende lijn onafgebroken wordt volgehouden tot het groote ensemble van koor en solo kwintet, weer dalende in den korten epiloog van Christus. Ook aan de mooie melodie van het „Reine inplacable" uit de derde, aan het reine chóeur céleste aan 't slot van dat fragment, aan het geheele vierde deel waar de tenorsolo met de vloeiende instrumentatie zich vereenigt tot een geheel van wel. indrukwekkende schoonheid. En zoo zou men kunnen doorgaan met gedeelten aan te halen uit de volgende deelen, die voor ons gevoel Franck op z'n best doen kennen. Daarnaast evenwel staan gedeelten die in mindere mate de meesterhand doen voelen, muziek waarin de bedoeling van den tekst zwak onderlijnd wordt, waarin weinig karakteristieks en ook weinig persoonlijks is. Voorbeelden daarvan behoeven bijna niet aangehaald: 't kan niemand ontgaan zijn, dat de karakteristiek van de Satan-figuur vrij zwak is, dat waar tegenstellingen gevraagd worden tusschen het „terrestre" eener- en „céleste" anderzijds, de beteekenis der muziek —èn in haar structuur èn in haar wezenlijke waarde — daalt. En dat is dan ook de oorzaak, dat deze partituur in haar geheel geen indruk maakt van „aus eimem Gusz" gecomponeerd te zijn, niet overtuigt dat Franck alle stemmingen ter muzikale verklanking waarvan de tekst hem aanleiding kon zijn, doorvoeld heeft weergegeven. De uitvoering iheeft vele van de schoonheden van de partituur, niet alle, im het licht gesteld. Daar was in de eerste plaats de voorname waardigheid, de beheersdhing, waarmee Gerard Zalsman aan de woorden van Christus een sterk relief heeft gegeven. Had in de soli-ensembles zijn stem een enkele maal een zwaardere basis kunnen wezen, mooie dictie, voortreffelijke zangkunst heeft in de wedergave dezer partij sterk getroffen. De heer van Loon uiit Tilburg bewees in het bezit te zijn van een krachtige, mooi getimbreerde stem; zijn toonvorming kan nog verfijnd worden, maar wèl karakteristiek heeft hij, zoover dat doenlijk was, Satan uitgebeeld. Ben de Bruijn zong met niet volkomen vrij klinkende stem, maar bewijs gevend van goed dictie-begrip den proloog en in de ensembles met zekerheid de tweede tenor-partij. Jac. van Kempen heeft met toewijding en een stralend geluid,' zeer muzikaal en met wijding zijn partij, die in de vierde Béatitude veel eischt, gezongen, de stemming van dit fragment in zang en voordracht volkomen goed treffende. Met de damessolisten was men ditmaal minder gelukkig. Mej. Kettenis zal aan de dictie meer aandacht moeten besteden, voor zij een partij als deze tot haar recht kan brengen, want dictie, subtiele behandeling, ook van den tekst, vraagt Franck in die gedeelten, die aan de sopraan zijn toegewezen in hooge mate en daarin schoot de sopraanzangeres te kort, terwijl iik na deze gelegenheid zeker nóg weer meer van hem houden .... CABOCHON. --- Men trachte toch niet zich het leven te gemakkelijk Men trachte toch niet zich het leven te gemakkelijk te maken; alleen inspanning, strijd voert tot iets groots. Naar MARCINOWSKI. --- 't Jaor 1813 ien de Bêtoew. (Eene Over-Betuwsche Novelle.) DOOR W. MALLINCKRODT, hoogleeraar aan de Universiteit te Groningen. (Nadruk verboden.) 8) Ge mot maor es kommen kortaovenden mit oe zeun; dan kunnen ze mekaor es bekieken, en is naoder kennis maoken, zei Baltussen. Tied gewonnen is veul gewonnen, docht ie bei zich eiges; maor 't is verdrêjd as ie Gartje kriegt. Heur is, ge schient der niet aon te willen, zei Glover. Dat hê 'k nie gezeid; maor dwang wil ik niet tégenover de Jkienders. Ik hou veul van ze; en as ze dan naoderhand is nie gelukkig waoren, dan zou 'k 't me zeivers altied verwieten. Hiermede eindigde deze bespreking, daor Gartje en Viektor wêr binnen kwaomen. Ze haden 't niet al te lang gemaokt, en Viektor keek niet heel fleurig. Zou ie al êvenmin as zen vaoder goed geslaogd zien mit zen praotje onder vier eugen, dat vaoder Glover zoo geschikt veur em had klaor gemaokt? De sjês wier gauw veurgebrocht, en 't perd kreeg en flinke waoi mit de zweep bei 't afriejen. Of Glover soms niet arg in zin hemeur was? Hij reê nao huus toe, en had veul bei zich eiges te prakkezieren; waorveur hie den tied had; went Viektor was ok arg stil. 't Is en muujelikke zaok, docht ie. Ik geleuf, dat die ouwe Oranjevos der niet recht aon wil. Hie dinkt misschien, dat alles nou gouw veur hum op de pooten terecht zal kommen. Maor zoolang as 't veur de Fraansen zoo miesderaobel steet, kan ik em niet goed aon zen baodje kommen. Da zou laoter veur mien heel verkêrd kunnen uutloopen. Hie het hier veul vrinden. Ik kan em nou nog veul kwaod doen, zoolang as de Fraansen ien 't land zien. Maor as de slimme ouwe stinkert dan zeit: „ik kan 't toch niet helpen, dat mien zeun zoo schrieft. Hie het meugelik 't laand gekregen aon en Fraanse kerperaol; en is der daorum uutgeloopen"; dan zullen de Fraansen em nou meugelik niet ens zoo heel veul kwaod doen, nou ze zoowat ien de piepert zitten. En Baltussen docht bei zien eiges, toe ie den maire, die ie tot aon 't hek van zien arf had weggebrocht, stond nao te kieken: dao geet ie, de smêrlap! Zien heele léven deur het ie veur geld en goeje wienst kemedie gespeuld. Hie meint et mit niks van wat ie zeit of duut, geleuf ik. En ien zoo'n fermielje mo 'k men lieve Gartje niet hebben. Ikke het em nou ok wel zoo'n bietje en rad veur de oogen gedrêjd, wi 'k hopen. Heelemaol rond en érlik bin 'k nou ok nie gewêst. Maor 't is ok zoo muujelik, zoo verbaozend gevaorlik, nou ruzie mit em te gaon maoken. As 't mot, dan za 'k ruzie maoken; went Gartje veur Viektorke, dat nooit van zen léven. Ik hoop maor, dat de dwang nou gouw veur goed gedaon is; went ik maok nie geern en onwaor bakkes. As Oranje wêr ient land kumt, dan jaogen we dien heelen maire mit al zien gestêchel nao de wérgaol VII. 't Was Baltussen gelukt den maire nog ennigte daogen aon de praot te houwen, en ien dien tied was der veul veranderd. Ze waoren gekommen, de Kezakken en de Pruusen. Nog wel niet in de Bêtoew; maor toch op de Vêloew. Aorem en Nimwêgen zatten nog wel dik vol mit Fraansen, maor over de Vêloew hên hadden de Pruusen Waogeningen al ien. Dat wiesten z' ien Driel ok wel! 't Was den zeuvenentwientigsten November. De Drielenaors hebben dien dag lang ien heugnis gehad; went toen wouwen de Pruusen aon 't Drielsche vêr overkommen. De Fraansen van Nimwêgen en Aorem hebben 't toe nog gekêrd. Ze hadden kenon bei zich. En wa was 't toe en geweldig gebulder! De maire was ok gekommen; en de Fraansen waoren veur en deil ien Driel geienkwertierd gebleven. De maire had der twaolf bei Baltussen onder laoten bringen, en hie zeivers kwiem daor ok. Onderwels dat de Fraansen zatten te vrêten en te zuupen van geweld ien de ruume huuskaomer (ze hadden mit veul lawaoi gezeid, da ze dat wel verdiend hadden deur 't vechten van dien dag) riep de maire Baltussen allinnig, en toen vroeg ie: Nou, Baltussen, 't is te rumoerige tied um veul te kommen vriën; maor wat het oew Gartje gezeid? Uut de derns ku 'j zoo muujelik gouw wies worden zei Baltussen. Ze wéten 't vaok eigest nie zoo daodelik, wat ze willen in die dinger ven amoer en trouweraosie. Ik docht toch, zei Glover, da'j ze dat wel zoowat uut der eugskes kondt kieken. Wa zou'j der van zegden, as ie Gartje is hier liet kommen, en da we heur dan is up de man af vroegen, wat ze der van dinkt. Dan zuwwe wel antwoord kriegen. Maor wat er ok gezocht wier ien huus, Gartje was niewers te vienden. Waor was ze dan? Een van de Fraanse onderoffesieren was wat al te oarig, of te gelamt, zoo as ze dat nuumen, geworrlen. Dat leit zoo ien veul «oldaoten ven die naotsie, as' ze waorlik mooie meiskes zien. Mooi is 't niet. 't Is en teiken, da ze mêr aon zidh zeivers dinken dan aon de meiskes, al spréken ze nog zoo veul van den amoer. Der wordt ..ieuwers mêr gelogen dan bei die mooie praotjes van overrelantipheid. 't Is maor «^ed as de derns bei de hand genogt zien', um dat te marken, en braof genogt, um dan te gaon Ioopen, zooas Gartje deê. Ze liep 't huus uut. De Fraansman der achternao. Ze liep den heaibarg um, en hij gaf 't nog niet up. Roepend en snaoterend liep ie achter der hêr; maor upens heurde Baltussen die mit Glover nao buuten kwam, um Gartje te zuuken, en arg gevluuk ien 't Fraaas ien de veerte; en ze liepen der hêr Toe de Pruusen aon 't Drielsche vér terug hadden gemotten, toe had zich en soldaot aongemeld bei den kemandant van die afdeiling. En die had gezeid, asdat hie gerust aon den euverkant dorst te gaon kieken, hoe et der daor mit de Fraansen uutzag. Hie wou wel zooveul as veur verspiejer uutgaon. Hie zei teugen den offesier, dat ze hum nie zouwen snappen; went, dat ie uut dat eigeste Driel vandaon was. Die soldaot was Freerk. De offesier vondt dat nog zoo mis niet, um es' goed te wéten ,hoe 't der daor aon den euverkant uutzag; as ze es wêr gekummandierd wieren um der euver te gaon. En zoo was Freerk ien den laoten schêmeraovend en eind boven 't Drielsche vér, ien en aokske, dat ze hadden witten te kriegen, euver den Rien gegaon. Of ie de weg wiest? Of ie slooten springen kost? Nou as de bestel Hie had en ien Öbsterbêk gekocht boerenpak aon. Daor vuulde hie zich arg mekkelik ien. Toe hie ens den diek euver was, was Freerk ok heelemaol up zien gemak teugenoaver de Fraamsen. Die zouwen 's aovends niet deur modderige akkers loopen. Beslikt en wel kwiem ie ien> de buurt van Baltussen's hofsteê, waor ie oaver hêr most um bei ziens vaoders huus te kommen. Hie most toch ens kieken, of ie Gartjen, waor zien hart zoo lang nao verlaangd had, nie te zien of te spréken kon kriegen. (Wordt vervolgd.) ---