Middaguitgave. (6 BLADZIJDEN.) EERSTE BLAD. De Oorlog. ALGEMEEN OVERZICHT. De laatste maal, dat wij in ons Algemeen Overzicht over den Balkan spraken, noemden wij de aandeelen Balkan-pojitiek speculatieve fondsen. Zij zijn op het oogenblik nog niet anders geworden: de beraadslagingen in de hoofdsteden der Balkanstaten duren nog voort, de persbureaux brengen eiken dag weer opnieuw uiteenloopende berichten over de stroomingen in de verschillende landen en niemand kan zeggen hoeveel er van al die berichten min of meer sterk gekleurd is, wat er precies van waar is, wat ingegeven door den wensch, dat het zoo zijn moge als de berichtgever meldt. Nu moge men gedurende dezen oorlog aan die tegenstrijdigheid van berichten gewoon zijn geraakt, en die tegenstrijdigheid -moge ten opzichte van de Balkanstaten nog minder vreemd zijn, omdat van uit dat deel van Europa ook vóór den oorlog gewoonlijk de meest oncontroleerbare berichten kwamen — juist nu is die onzekerheid omtrent alles wat zich op den Balkan afspeelt, dubbel onaangenaam, omdat de oplossing van de geweldige crisis, die de wereld doormaakt, voor een zeer groot'deel op den Balkan gezocht zal moeten worden, i) Zoo goed als de Balkan en de politiek der Balkanstaten een van de aanleidingen van dezen oorlog zijn geweest, zoo goed zal ook de politiek der Balkanstaten een belangrijke factor vormen voor de eindbeslissing. En bij het vele wat door door dezen oorlog geregeld moet worden, behoort ook de toekomst van den Balkan. De bewering, dat de Balkan een zeer voorname factor is bij de vraag hoe het einde van dezen oorlog zal wezen, eischt eenige toelichting. Wanneer men de gebeurtenissen op de verschillende oorlogstooneelen nagaat, moet men wel tot de conclusie komen, dat zoo er een beslissing met de wapenen bevochten wordt, dit resultaat op den Balkan bereikt zal moeten worden. Op het Westelijk oorlogstooneel liggen de legers nog tegenover elkaar als reeds maanden lang het geval is. Van het groote, vóór het voorjaar aangekondigde offensief van generaal Joffre is niets gekomen; de strijd heeft zich bepaald tot plaatselijke gevechten, vaak zonder plaatselijke successen; de gebrachte offers zijn zeker niet in evenredigheid met de behaalde resultaten. En of het bericht in het Fransche communiqué van gisteren zelfs maar duidt op eenige verandering van beteekenis, is minstens genomen twijfelachtig en is in ieder geval niet te gelooven voor er andere resultaten dan in dat communiqué vermeld, bekend zijn. De beide legers hebben maanden lang den tijd gehad hun posities zoo geweldig te versterken, dat een doorbraak alleen bereikt zou kunnen worden ten koste van zoo ontzaglijke offers, dat daartoe vermoedelijk elke legerleiding alleen in het alleruiterste geval zou besluiten. Dat de oorlog •— wanneer dan ook — afloopt zonder een beslissing op het Westelijk oorlogstooneel, is volstrekt niet onwaarschijnlijk. En het Oosten? Ja, de legers der centralen hebben een reeks schitterende overwinningen behaald, zij hebben het „sprookje van de stoomwals" voorgoed naar het rijk der legenden veri) Althans wanneer de oplossing door de wapenen zal worden verkregen, en niet de berichten uit Washington over vredesgeruchten een spoediger opening der vredesonderhandelingen tengevolge zullen hebben dan op dit oogenblik nog gedacht mag worden. Dat bericht uit Washington — men vindt het onder de telegrammen — ontvingen wij nadat dit artikel geschreven was. Het opent een vooruitzicht op vrede, maar het beteekcnt n"g geen vrede. Het is misschien de eerste stap op d'v weg naar vrede, maar het geeft nog te weinig zekerheid, te gering houvast om niet nog eens de beteekenis van de beslissing der Balkanstaten in het licht te stellen, een beslissing, die, zoo de wapenen toch nog een eind aan den strijd moeten maken, van het allergrootste belang i». wezen, zij hebben het Russische leger van zijn basis teruggedreven ver landwaarts in en zij achtervolgen dat leger met een bewonderenswaardige voortvarendheid. Maar van den anderen kant: dat achtervolgde leger is nog niet verslagen, omsingeld of vernietigd. En welke fouten er in den strategischen opzet van het Russische offensief ook gemaakt mogen zijn, de Russische retraite is een kranig stuk werk. Zelfs wanneer de derde linie, waarop het leger nu terugtrekt, in den steek gelaten moet worden, even snel als dat met de tweede geschiedde, welke heette de vooraf gereed gemaakte en bestemde linie te wezen om het groote offensief te herbeginnen — zelfs dan nog is het de vraag of de voorwaarts stormende beweging der Duitschers en Oostenrijkers tot een afzonderlijken vrede zal nopen. Misschi'en komt het daar wel toe, misschien mislukt de zending van den Russischen Minister van Financiën naar Londen om daar een leening te plaatsen, vermoedelijk zal een eventueele hulp van Japan wel niet veel baten — hoe lang duurt het voor het benoodigde aantal kanonnen en ander oorlogstuig van Japan uit kan zijn aangevoerd? — maar ook wanneer Rusland eens afzonderlijk vrede zou moeten sluiten, zou dan daarmee de definitieve beslissing bevochten zijn? We betwijfelen dit, maar behoeven ons voorloopig in die vraag niet te verdiepen, omdat van zoo'n afzonderlijken vrede voor het oogenblik nog weinig of geen sprake is. En zoolang dat niet gebeurt, zoolang niet het Russische leger in den letterlijken zin van het woord verslagen is, ziet het er niet naar uit, dat daar een eind aan den oorlog zal worden bevochten. En wanneer men dan het meedoen van de Italianen als een volkomen quantité negligeable beschouwt, dan blijft over de Balkan als het terrein, waarop aller belangen samen treffen, van waar de brand ontstoken heet en waar de beslissing wel eens zou kunnen vallen. Met de wapenen?. Wij weten het niet. Zeker niet, zoolang de Balkanstaten niet meevechten. Dan — ja, dan zou de toestand anders worden, maar zoover zijn we nog niet. Tot dagelijksche ergernis van de geheele Fransche, Engelsche en Italiaansche pers talmen de heeren in Nisj, Sofia, Boekarest en Athene met het nemen van een beslissing. En o! die beslissing is zoo noodig, wordt zoo innig gewensoht in . Londen en Parijs. Want het is nu langzamerhand weil volkomen duidelijk: zonder vreemde hulp komt men er niet. Van de week was er een 'bericht over een groote Engelsche overwinning en een bericht over een dito Turksche zegepraal, maar wie met die berichten voor zich de kaart eens nauwkeurig beziet, komt tot de conclusie, dat er aan den toestand niets noemenswaard veranderd is. Er zijn natuurlijk van beide zijden tallooze slachtoffers gevallen, maar dit is dan ook het eenige resultaat. Men zal zeggen: maar nu zal er dan toch wel verandering komen aan de Dardanellen, want de Italianen zullen er 200.000 man heensturen. Het is mogelijk maar aan dat bericht hechten we weinig waarde zoolang niet werkelijk blijkt, dat de Italianen aan de Dardanellen werkelijk vechten. Er is al zoo vaak verteld, dat Italië zijn bondgenooten daar zou helpen, maar even zoo vele malen is gebleken, dat het verhaaltjes en niet anders waren. Nu is het trouwens volkomen begijpelijk, dat Italië weinig neiging gevoelt zijn tegenstanders van over enkele jaren te helpen aan de sterkste positie in het Oostelijk deel der Middellandsche Zee: Rusland in Konstantinopel is een eeuwigdurende bedreiging voor Italië als groote Middellandsche Zee-imogendheid. Natuurlijk is het voor Engeland, zij het om andere redenen, evenmin gewenscht, dat Rusland baas wordt aan de Dardanellen, maar het is immers meermalen ronduit gezegd, dat Rusland ook nu vecht voor de verwezenlijking van het testament van Czaar Peter I. Engeland moet nu wel meehelpen om te trachten te bereiken voor zijn bondgenoot, wat de Engelsche politici een eeuw lang genoemd hebben het groote gevaar voor Engelands positie. Maar de Balkanstaten behoeven dat niet. En het is van deze — de kleine in vergelijking met Engeland en Rusland — volkomen verklaarbaar, dat zij niet de minste roeping gevoelen de groote heeren te helpen aan wat deze verlangen en wat hen zelf, wordt het eenmaal verkregen, zoo al niet wat hun integriteit betreft, dan toch wat hun economische ontwikkeling aangaat, zeker en beslist in den hoek duwt. Toch zal er op den Balkan een regeling moeten worden getroffen, omdat de geheele Balkanpolitiek in hooge mate afhankelijk is van het lot van twee havens: Konstantinopel en Saloniki. Rusland wil de eerste, Oostenrijk de tweede hebben. En de Balkanstaten, die voor dat er sprake was van een openlijke actie van Rusland om aan den Bosporus vasten voet te krijgen, zich vereenigden om met Turkije af te rekenen en Oostenrijk te beletten zich van Saloniki meester te maken, die Balkanstaten zijn later weer hun eigen weg gegaan en hebben de onderlinge geschillen van ras, godsdienst en geschiedenis zoo hoog laten opvlammen, dart: er nu niet anders dan een formeele chaos heerscht. Zeker, er zou best een regeling te maken zijn. Wanneer alle Staten concessies wilden doen, dan ware de zaak met een handomdraaien voor elkaar gezet. Maar de een wil van geen concessies weten, de ander stelt zich niet tevreden met beloften, welker vervulling afhangt van een met geen mogelijkheid te voorspellen nederlaag van een der oorlogvoerende partijen. En op dergelijke onwilligheden, die men in enkele plaatsen van deze aarde onbegrijpelijk noemt, stuit nu alle overleg en alle samenwerking. Dat moge na voor enkele belanghebbenden heel jammer zijn, het is niettemin heel begrijpelijk. En vandaar die elkaar tegensprekende berichten, die geruchten, die doen denken, dat de oplossing nu eens nabij, dan weer verder af dan ooit is, die druk, die door de gezanten wordt uitgeoefend, die verhalen van betoogingen en vergaderingen, die alle met elkaar de zaak geen stap verder brengen. Het gist en rommelt in den heksenketel, die de Balkan is, maar of het tot een exploisie zal leiden — het is nog even quaestieus als voor enkele maanden. Maar juist dat is het enerveerend-afschuwelijke van den toestand: te weten, bijna zeker, dat daar ginds in den Zuidoosthoek van Europa het lot van Europa ligt en te weten ook, eiken dag weer, dat er nog niets is gebeurd, dat den sluier oplicht, dat doet zien, welken loop de zaken zullen nemen. Af te moeten wachten en tei weten, dat er eiken dag maar weer opnieuw duizenden gedood en verminkt worden voor een doel, dat vermoedelijk niet bereikt zal worden. Oostelijk oorlogstooneel. Het communiqué van den Russischen generalen staf van gisteren was vrij uitvoerig over de gevechten ten N.-W. en W. van Wilna, waar het nieuwe Russische offensief zich blijft ontwikkelen. Groote vorderingen zijn nog niet gemaakt; en het Duitsche stafbericht van gisteren noemt alle aanvallen der Russen afgeslagen. Ofschoon van de laatste weken geen nauwkeurige frontaanduiding van dit deel van het geveohtsterrein ons ter beschikking staat, en we dus het Russische front van thans (loopende over Sohirninty, Meichagola en Odoekszty) niet kunnen vergelijken met het vroegere, zal hier toch wel eenige vooruitgang voor de Russen te constateeren zijn, daar anders deze nieuwe frontaanduiding, door de Russen na de vermelding van hun offensief gegeven, geen zin zou hebben. In ieder geval weten we wel, dat Wilkomir een eind achter het front lag- uit het feit, dat de Russen deze stad naderen, blijkt wel een voorwaartsche beweging De richting van dit Russische offensief op den rechteroever van de Wilija is gericht op de verbinding tusschen de legers van von Below (die aan de Duna vecht) en von Eichhorn (de veroveraar van Kowno en Grodno); daarom is het een bijzonder ernstige bedreiging voor de Duitschers. Dat de val van Grodno eenige invloed op deze operaties zal hebben, lijkt niet waarschijnlijk; Grodno was de laatste dagen een vooruitgeschoven punt in de Russische linie geworden; zoowel Noordelijk als Zuidelijk er van waren de Duitschers ver naar het Oosten opgedrongen en de Russen hielden de ombuiging van de Njemen alleen bezet om den terugtocht te dekken, zooals zij reeds zoo dikwijls gedaan hebben in dezen veldtocht. Noordelijk was de spoorlijn naar Wilna al niet meer te gebruiken, daar de Duitschers Orany bezet hadden; ten Zuiden er van waren de Duitschers reeds over de Oostelijk van Grodno in de Njemen vallende Swislotsch. In het Duitsche communiqué heeft men gisteren kunnen lezen, dat na de verovering van het Westelijk fortenfront van Grodno de verdere operaties spoedig gevolgd zijn; de stad werd bezet en de forten op den rechter Njemenoever waren toen blijkbaar reeds door de Russen ontruimd. Overigens had de Russische staf ons gistermorgen al het ontruimen van Grodno gemeld en dus op den val voorbereid. Een tweede Russisch offensief ontwikkelt zich in het Zuiden, maar terwijl dat bij Wilna een werkelijke aanvallende beweging is, hebben we hier in het Zuiden te doen met een opnieuw stand houden bij Rowno en Dubno. Langs het geheele Galicische front vallen de Oostenrijkers de nieuwe Russische stellingen aan; het ziet er naar uit, of de Russen met enkele dagen oponthoud tevreden zullen zijn en het oogenblik niet gekomen achten om een grootere weerstandspoging te beproeven, gelijk in Koerland. De vredesgernchten. De Amerikaansthe pers heeft de verklaring van Bernstorff in zake de wijziging van den duikbootenoorlog gunstig ontvangen. De bladen zwaaien president Wilson grooten lof toe; naar de „Times" correspondent te Washington meldt (vertaling van de „N. R. Ct.") zeggen zij zoo goed als alle, dat president Wilson ten behoeve van de beschaving en de Vereenigde Staten een glansrijke overwinning behaald heeft. Hij wordt geprezen omdat hij den vrede heeft weten te bewaren tegenover een oorlogzuchtige natie door niet anders te doen dan geduldige woorden te gebruiken. Bijzonder wordt hem lof toegezwaaid voor zijn flinkheid na de misdaad der „Arabic", die, zoo neemt men aan, ten slotte Duitschland overtuigd heeft, dat er met de Vereenigde Staten niet te gekscheren valt. Terwijl er hier en daar erkend wordt, dat de boodschap van Bernstorff geenszins waterdicht of ruim is, gelooft men niet, dat Duitschland voort zal durven gaan uitvluchten te zoeken. Er worden geen moeilijkheden voorzien bij het oplossen van de quaestie der schadevergoeding voor de omgekomen Amerikanen van de „Lusitania" en de „Arabic". De teekenen nemen toe, dat er werkelijk een campagne van ernstige vredesoverweging aanbreekt, die zoo ze van voorafgaande bewegingen verschilt iü zóóverre, dat Duitschland nu mogelijk inderdaad vrede wenscht, nog vol zit met onoprechtheid. De heerschappij der Katholieke kerk in Amerika schijnt Duitschland in de kaart te spelen. De oouranten wijzen nadrukkelijk op het bericht, dat kardinaal Gibbons een bezoek op het Witte Huis gebracht heeft. Men neemt aan, dat zijn bedoeling is de mogelijkheid te bespreken van bemiddeling van Amerika en volgens sommige couranten handelt hij onder directe lastgeving van het Vatikaan. Aan allen, die zich de moeite geven te luisteren geeft het Duitsche gezantschap te gelijiker tijd te kennen, dat de overwinning van den President in het geschil betreffende den duikboot-oorlog hem in de oogen der wereld zeer versterkt heeft en hem geschikt doet zijn als vredestichter. Aan deze argumenten wordt door de Duitsche pers nog meer kracht verleend door ongewone lofuitingen aan het adres van den president Wilson. Ook wordt veel gewicht gehecht aan de hypothese, dat door „te bemiddelen" tusschen Engeland en Duitschland' over de praktijken van den oorlog ter zee (dit beteekent, dat krachtig geageerd moet worden door de Vereen. Staten tegen de Engelsche „blokkade") het nut dat de President kan stichten nog zal toenemen. Daar president Wilson het voorrecht heeft van over uitmuntende particuliere inlichtingen over den toestand in Europa te beschikken, is het evenmn waarschijnlijk, dat hij zich zal laten foppen door de overtuiging, dat een vrede op dit oogenblik mogelijk is, als dat hij! van zijn dikwijls herhaalde weigering om de Duitsche blokkade uit te spelen tegen de Britsche, zou terugkomen. Het is meer ten opzichte van dè openbare meening in de Vereen. Staten, dat waakzaamheid_ geboden is. Wat ik — „Times"-corr. — hiermee bedoel is, dat tenzij wij onverschillig willen blijven voor de Duitsche intriges hier te lande, de tijd is gekomen om te overwegen, of wij niet (zooals vele Amerikanen meenen, dat mogelijk is) aan de voornaamste grieven der Amerikanen kunnen tegemoet komen, zonder dat dit aan onze militaire machtspositie schaadt. Doen wij dat niet, en spelen de Duitschers hier hun spel handig, dan zal niet de Duitsche quaestie, maar de Britsche quaestie de aandacht van het Amerikaansche publiek het meest in beslag nemen tegen den tijd dat het Congres bijeenkomt. De Engelsche pers — ofschoon toegevende, dat Wilson een succes heeft behaald, tracht aan te toonen, dat het toegeven van Duitschland geenszins volledig is geweest. Enkel de meest barbaarsche en absoluut onverdedigbare methode voor oorlogvoering ten opzichte van groote passagiersschepen zal worden gestaakt. Maar zelfs in die gevallen blijft enkel het weinige veilige beschermingsmiddel der reddingbooten over. De meedoogenlooze vernietiging der levens van de bemanningen van koop- ^aardijschepen en visschersvaartuigen zal worden voortgezet. Over de opduikende vredesgeruchten zegt de „Köln. Ztg.", die blijkbaar veronderstelde, dat de neiging tot het openen van vredesbesprekingen van de zijde der geallieerden zou komen: „Het plompe g-edoe van het Reuter-bureau beoogt ook wantrouwen te zaaien tusschen Opstenrijk-Hongarije, Duitschland en Turkije. Dit is verloren moeite. Men zal er op moeten gaan rekenen, dat het nieuwe drievoudige verbond bijeen blijft. Het gepraat over den rrede, dat in de kraam van onze tegenstanders te pas komt, kan verklaard worden uit het verlangen uit de ineenstorting nog te redden wat er te redden is. Dit verlangen kan eerst ernstig opgenomen worden, wanneer het openlijk uitgesproken wordt; wanneer men zijn nederlaag toegeeft en in wil zien, dat men onmogelijk, datgene, wat men met d'e wapenen niet veroveren kon, door dergelijke slimme streken kan bereiken." De handelsoorlog. Het Engelsche stoomschip „Churston" is gezonken. De bemanning is gered. De Churston is een schip van 2470 ton. Volgens een madedeeling van de admiraliteit zijn in in de week eindigende 1 September 3 schepen met een inhoud van 6757 ton tot zinken gebracht, terwijl 1353 schepen wetden in- en uitgeklaard. De crisis in het steenkolenbedrijf. Gisteren is de overeenkomst tusschen de mijnwerkers en de mijneigenaren van Zuid-Wales geteekend. De steenkolenvoorraad. Niettegenstaande er minder steenkolen gedolven werden ten gevolge van de dienstneming door vele mijnwerkers, bedroeg, in verband met de gelijktijdige vermindering van de uitgevoerde hoeveelheid, de in het eerste halfjaar van 1915 in Engeland voor eigen gebruik en voor dat van de vloot beschikbare hoeveelheid 104,231,000 tons, zijnde een vermeerdering van 347,000 tons vergeleken bij het eerste hafjaar van 1914. Zware oorlogsoffer® Uit een gezin te Brentford hebben tien broers dienst genomen in het leger. Vijf van hen zijn gedood, één is gewond en één invalide. De vader van het huisgezin en twee van zijn schoonzoons zijn ook onder de wapenen. Australië'! hnlp. Australië gaat in den oorlog meer doen dan roepen uitzenden en oorlogsschepen leveren /olgens een bericht uit Sydney, werkt de uitgebreide staf der wapenfabriek van het Australisch gemeenebest met dubbele kracht, om de reeds groote productie van wapenen te vermeerderen. De Broken Hill Company deelde het gouvernement mede, tonnen staal gereed te hebben voor de vervaardiging van granaten. Al de rijkswerkplaatsen van Nieuw-Zuid-Wales zijn ngericht tot arsenalen voor de vervaardiging •an machinegeweren. Australië bezit de noodige grondstoffen in overvloed. Een aantal ervaren vaklui vertrokken naar Engeland om voor de munitiefabrieken te werken. Russische verliezen. Langs een omweg wordt uit Petrograd aan de „Voss. Ztg." gemeld, dat eergisteren in de samengestelde commissie voor leger en vloot de besprekingen zijn begonnen over de middelen om in het gebrek aan officieren voor het Russische veldleger te voorzien. De Minister van Oorlog, Poliwanow, heeft aan de commissie een gedenkboek aangeboden, waaruit blijkt, dat de Russische veldlegers tot dusver 68 % van het geheele aantal officieren aan gesneuvelden, gewonden en gevangenen verloren hebben. De schrijver Tan „J'accuse". De „Deutsche Wochenzeitung für die Niederlande und Belgien" zegt, van een gezien Zwitsersch rechtsgeleerde den naam te hebben vernomen van den schrijver van „J'accuse", n.1. Richard Grelling, een wegens duistere praktijken uit Berlijn gevlucht advocaat. Na zijn vlucht woonde hij verscheidene jaren te Florence en te Parijs. Bij het uitbreken van den oorlog kreeg hij van de Parijsche politie een „permis de séjour" en schreef daar zijn boek, waartoe hem van Regeeringswege rijkelijk bouwstof werd verleend. De economische strijd. In een buitengewone algemeene vergadering van de „Allg. Elektrizit&ts Gesellschaft" hield de voorzitter dr. Walter uit Rathenow een rede, waarin hij o.a. zeide: De zorg voor de grondstoffen is vólkomen geweken. De afsluiting benauwt on« niet meer, integendeel, de verhouding is juist omgekeerd. Het land, dat de blokkade tegen ons afkondigde in de hoop ons op industrieel gebied te kunnen uitputten en economisch te dooden. lijdt zelf het hevigst aan zijn eigen blokkadevrijheid, terwijl wij niettegenstaande de insluiting in staat zijn het geweldige bedrijf voort te zetten en een ongedachte hoeveelheid krijgsmateriaal aan te maken. Wij zien, dat Engeland zich aftobt om de betalingsmiddelen op te brengen voor de milliardenrekeningen voor invoeren uit het buitenland, terwijl wij, die ons gewend hebben aan binnenlandschen aanmaak, aan drukkende economische omstandigheden ontkomen zijn en nogmaals de hoop koesteren dat een schitterende inschrijving op de oorlogsleening onze onafhankelijkheid naar buiten zal verzekeren. De organisatie Tan de levensmiddelen voorziening Weldra zal te Berlijn een „Zentralstelle für Lebensmittelversorgung" worden geopend, welk lichaam ten doel heeft grootere uniformiteit te brengen in de prijzen der levensmiddelen. Blijkbaar is het bedoeld het centrale punt te zijn voor de door Minister Delbrück aangekondigde commissiën van prijsonderzoek, die in de grootere gemeenten zullen worden gevormd en zullen moeten medewerken tot de vaststelling van plaatselijke maximumprijzen. Door verschillende gemeentebesturen is er op gewezen, dat indien in de gemeenten onafhankelijk van elkaar maximumprijzen worden vastgesteld, dit tengevolge zou kunnen hebben een afvloeien der levensmiddelen naar de gemeenten met de hoogste maximumprijzen. Het zal dus noodig zijn meer uniformiteit te brengen in de vaststelling van prijzen en het besef van deze noodzakelijkheid zal nu leiden tot de stichting van een centraal lichaam, dat de algemeene controle zal hebben. ---