HET STAAL- EN WALSWERK „HOLLAND". Het zal misschien aanvankelijk eertigc verwondering wekken dat voor een groot-bedrijf zooals het Staal- en Walswerk „ H o 11 a n " worden zal, juist Doesburg als vestigingsplaats gekozen werd. Toch zal het bij nadere overweging en in aanmerking nemende de verschillende (actoren, welke in Doesburg worden gevonden en die de ontwikkelingskansen van een groot ijzerbcdrijf gunstig beïnvloeden, duidelijk zijn, oat de nieuwe industrie hier op haar plaats is. Ken nieuwe industrie is deze onderneming voor Nederland zeker, want zij zal een der vormen van net veelomvattende Dttitsche H ii tt e n w e s c n dat men tot dusver hier niet kende, in een groot-bedrijf vastleggen. Wat het Duitsche Hüttenwesen eigenlijk is kan niet met een enkel woord ui het Necierlandsch worden weergegeven, maar men kan het omschrijven: het omvat de bewerking van ruwe ertsen, het raffineeren van ruw ijzer en het verwerken, daarvan in verschillende vormen in hoofdzaak door het zoogenaamde walsbedrijf. Bovendien behoort er toe het verwerken van oud en onbruikbaar geworden ijzer (aivalijzer of schrot) tot bruikbaar handelwijzer. De producten bestaan dan uit staafijzer in verschillende profielen en plaatijzer. Nederland is voor deze producten steeds afhankelijk geweest van het buitenland en vooral in de oorlogsjaren is in zeer sterke mate gevoeld het gemis van een bedrijf dat dit voor tal van takken van nijverheid noodige bewerkte ijzer vervaardigde. L>e leemte door het ontbreken van iets dat óp een Hüttenwesen geleek heeft toen de gedachte doen ontstaan om te trachten haar aan te vulien. Een combinatie welke zich de oprichting van een Nederlandse!] Hoogcvenbedriji (nabij Velsen) ten doel stelde, kwam tot stand. Inmiddels heeft ten andere combinatie practiscn werk gedaan, door in dezelfde richting gaande, op minder omvangrijke schaal een ijzerbedrijf op te richten, dat in korten tijd tot stand zou kunnen komen en drardocr sppedig de luer te lande bestaande leemte helpen aanvullen. Zoo werd dan opgericht de Naamlooze Vennootschap Staal- en Walswerk „ H o 11 a n d " met een maatschappelijk kapiiaai van twee millioen gulden. Aan net hoofd der N. V. staat een Raad van Bestuur waarvan leden zijn de heeren W. A. van Berkel te Rotterdam, V. Eras te Dordrecht, Iz. A. F. H. v. d. Ploeg te 's-Gravenhage, jhr. R. F. Reuchlin (Marx Co's Bank) te Rotterdam, Dr. J. Schröder van der Kolk te Oosterbeek en Mr. A. G. N. Swart te 's-Gravenhage. Waar het een voor Nederland geheel nieuw bedrijf geldt waarvan wel de theorie maar niet de practijk door de Nedeilandsche technici gekend wordt, heeft de Raad van Bestuur een ten deze deskundige als adviseur benoemd n.1. Prof. L. A. van Royen, hoogleeraar te Delft. Als administrateur en algemeen leider van de uitvoering van het werk treedt op de lieer F. v. d. Ven te Velp, terwijl bedrijfsleider zal zijn de heer Peters, bedrijfschef van een der groote werken van Thyssen & Co. te Mülheint a. d. Roer, die dit belangrijke „Hiittenwerk" tot ontwikkeling heeft weten te brengen. Wij vonden den administrateur van het Staalen Walswerk, den heer F. v. d. Ven met groote voorkomendheid bereid ons over de voorbereidende werkzaamheden voor den bouw der bedrijfsinrichtingen in te lichten. Het eerste werk dat te doen viel, vertelde de heer v. d. Ven. was het zoeken van een geschikt terrein. Eisch voor zulk een terrein is iu de allereerste plaats een vaste bodem, welke de zeer zware belastingen kan torsen, die voor dit bedrijf noodig zijn eu hoog genoeg gelegen, dat geen last ondervonden wordt van grondwater bij de 2 a 3 M. diep in te graven kanalen der ovens, bovendien moet de ligging gunstig zijn; aan een grootscheeps (en liefst open) vaarwater en aan een spoor, terwijl de beschikking over electrische kracht noodzakelijk is. De eisch van vasten en hoog gelegen bodem was oorzaak, dat aanstonds vaststond, dat voor de vestiging van net Staal- en Walswerk een groot gedeelte van — Holland niet in aanmerking kwam. De aanwezigheid van veenlagen op zeer vele plaatsen maant de bodem te slap voor bedoeld bedrijf; tenzij paalfundeeringen worden aangebracht, hetgeen ten te kostbaar werk vormt. Van de vele terreinen in liet land waarover de beschikking kon worden verkregen, viel de aandacht op cue in Dordrecht, waar de gemeente gronden aan het vaarwater Het Wantij voor industriedoeleinden in orde liet brengen. De onderhandelingen tusschen het Staal- eu Walswerk en de gemeente Dordrecht waren reeds in een zeer ver gevorderd stadium, zoozeer zelfs dat de Vennootschap bij haar oprichting domicilie koos te Dordt. Hangende de onderhandelingen kwam er evenwel een kink in deu kabel, zoodat naar andere terreinen moest worden omgezien. Men vond deze na lang zoeken ten slotte te Doesburg. Aan den Ijsel gelegen met een directe aansluiting aan het net der Geldersche Stoomtram is de ligging v/at aan- en afvoer van grondstoffen en producten betreft, uitermate gunstig. Electriciteit is nog niet aanwezig, maar de Provinciale Geldersche Electriciteits-Maatschappij heeft terstond stroomlevering toegezegd. Ophooging van de terreinen welke van de gemeente in koop werden verkregen, was noodzakelijk. Daarvoor was nocdig de toestemming van het Departement van Waterstaat, omdat de terreinen liggen aan de rivier, in het z.g. Winterbed. Zoolang wij die toestemming niet verkregen hadden, merkte de heer v. d. Ven op hadden we geen zekerheid, dat wij onze industrie op deze plaats konden vestigen. Een half jaar na het tijdstip dat onze uitgewerkte plannen voor het in orde maken der terreinen, den aanleg van een haven en den bouw van eeir steiger waren ingediend, ontvingen wij de vereischte bewilliging en toen pas konden wij beginnen den bodem voor de bedrijfsinrichtingen iu gereedheid te brengen. Het eerste werk was de ophooging, waartoe zand uit de rivier kon worden gebaggerd. De geheele winter 1919—Ï920 was met het in orde maken van de terreinen gemoeid. Daarop is ook het zand gebracht, dat bij het graven van de haven vrij kwam. Eerst in Maart 1920 waren de terreinen gereed. Er is een volmaakt vasten en goed drogen bodem verkregen, zooals reeds gezegd een onvoorwaardelijke eisch voor het bedrijf. Het Staal» en Walswerk heeft van den Staat in erfpacht gekregen dat gedeelte van de aangelegde haven, dat viel buiten de grenzen van het eigendom van de N. V. en binnen de normaliseeringslijnen, waartusschen het rivierbed ligt besloten. De fabrieksterreinen beslaan in totaal een oppervlakte van 5 H. A., waarvan voorloopig ongeveer 3 H.A. door bet opspuiten van zand voor het bedrijf in gereedheid is gebracht. Er kan nu met de fundeering voor de gebouwen wórden begonnen en vervolgens met het opzetten van de ijzerconstrircties, welke in hoofdzaak door de firma De Vries Robbé & Co. te Gorinchem zijn geleverd. Men ziet thans op het terrein aan den IJseloever het hooge dak van de reusachtige hal, gedragen door eeu reeks van ijzeren pilaren, die op betonfundeeringen steunen, de plaats waar straks de.wasinrichtingen zullen verrijzen, waarvoor verschillende onderdeden der machines reeds aanwezig zijn. Bij de groote hal, v/elke 100 M. lang en 20 M. breed is, sluit aan de rivierzijde aan het gebouw der werkplaatsen, waarvan ook het metselwerk reeds is voltooid. Een tweede ijzerconstructie is in het verlengde van de hal der wasinrichtingen gemonteerd: hier zullen de smeltovens kómen* waarin de grondstof het „schrot" (met den aanvoer is thans reeds een begin gemaakt) in vloeibaren toestand wordt gebracht om vervolgens langs verschillende kanalen als verwerkbaar gloeiend ijzer in de wasinrichtingen te komen. Een groote stoomkraan in de machinehal wacht thans het werk dat spoedig van deze machine zal worden gevraagd bij het verplaatsen van de zware machineonderdeelen. De kraan zal ook worden benut bij het lossen der schepen, welke de grondstof zullen aanvoeren en die in de aan het talud der terreinen grenzende haven een uitstekende - ligplaats vinden. De heer v. d. Ven deelde ons nog verdere bijzonderheden omtrent het bedrijf mede: de walsmachines werden besteld bij Thijssen <6 Co. te Mülheini a. d. Roer en zijn grootendèels reeds aangevoertL De groote electro-motoren voor het bedrijf zijn besteld bij Siemens Schuckert, enkele kleinere motoren bij H. E. E. M. A. F. De ovens ten slotte bij de firma Poetter te Dusseldorf. De bedoeling is, vertelde de heer v. d. Ven, om voorloopig te beginnen met het walsen van de meest eenvoudige profielen: rond en vierkant staafijzer tot een maximum doorsnede van 40 m.M. en verder ook plat-ijzer. Zoodra de werklieden, welke aan het bedrijf worden verbonden, meer geschoold zijn, zullen ook meer samengestelde profielen in. bewerking worden genomen. De productie, welke natuurlijk eenigermate afhankelijk is van de mate van geschooldheid der werkkrachten, werd voorloopig begroot op vijftig a zestig ton ijzer per etmaal. Schrot (afvalijzer) zal de voornaamste grondstof zijn en daarvan werd reeds een paar duizend ton aangekocht. De beweegkracht voor het bedrijf zal, zooals reeds is gezegd, electriciteit zijn en de hoofdmotor (draaistroom) zal een vermogen van 1200 P. K. móeten kunnen ontwikkelen. De levering dtr benoodigde energie werd toegezegd door de Provinciale Geldersche Electriciteits-Maatschappij, die het bedrijf in verband niet het aanzienlijke stroomverbruik zal aansluiten zoowel op de centrale te Arnhem als op die te Nijmegen. ' Arbeidskrachten zijn in de omgeving vrij goed te krijgen. Het feit dat men in deze streek tal van grootere en kleinere ijzerindustrieën aantreft is oorzaak, dat de arbeidersbevolking in meerdere mate met het ijzerbedrijf in het algemeen bekend is, dan iu een streek met een uitsluitend landbouw beoefende bevolking het geval is. Toen een terrein voor de bedrijfsinrichtingen moest worden gekozen is deze factor op de keuze mede van invloed geweest. Het wachten is nu in hoofdzaak op de motoren en de electrische installatie. De geleidelijke verwezenlijking der plannen is van velerlei factoren afhankelijk: medewerking op verschillend gebied, economische verhoudingen, zoowel in buiten- als binnenland. De medewerking van de Prov. Geldersche Electriciteits-Maatschappij zal een zeer belangrijke rol spelen; het tot standbrengen van de electrische geleidingen, het maken van de aansluitingen, het installeeren der transformatoren vereischt veel gemeenschappelijk overleg. Niettemin waren de voornaamste bezwaren al overwonnen meende de heer v. d. Ven en indien alles goed bleef gaan, kan hoop worden gekoesterd dat in het voorjaar van 1921 het Staal- en Walswerk „Holland" in bedrijf kan worden gesteld, waarbij onze zegsman er echter nadrukkelijk op wees, dat de ervaring bewezen heeft hoe gevaarlijk het is zich ten deze te wagen aan voorspellingen, waartoe steeds &e neiging bestaat. Het feit van de totstandkoming van dit grootbedrijf is in de eerste plaats voor geheel Nederland van groote beteekenis, nu een tot nog toe hier te lande niet beoefende industrie haar intrede doet. Bovendien krijgt het gebied van de bestaande Nederlandsche ijzer-industrieën die in zoo velerlei vorm in de Geldersche Graafschap tot bloei kwamen, te Doesburg in het Staalen Walswerk ecu machtigen voorpost, verkondigend deu krachtigen ondernemingsgeest, den zin om te speuren naar nieuwe banen, welke in Nederland ontwaakte. --- De Amsterdamsche Week. XLV. Het feest van de Algemeene Winkeliersvereeniging. — Uitbreiding van de haven-Oost en aanleg van eeu nieuw groot-scheepvaartI kanaal .benoorden het IJ. — Zilveren jubileum van zuster Ter Meulen. — «Tentoonstelling van Oostenrijksche Kunstnijverheid in het Stedelijk Museum. Woensdag 1.1. vierde de Algemeene Winkeliersvereeniging alhier haar 20-jarig bestaan. Ter gelegenheid daarvan werd 's middags eene feestvergadering gehouden, waarin Mr. A. J. M. G. Baron van Wijnbergen, voorzitter van den Middenstandsraad, eene lezing hield. Daarna recipieerdï het Bestuur, en tot slot had er eert avondfeest plaats. Er zou geen reden zijn om van dit jubileum in dezen mija brief bijzondere melding te maken, ware het niet dat het hier geldt eene bijzondere vereeniging; eene middenstands-vereeniging die eene eerste plaats onder hare zusteren in den lande inneemt. En dat is begrijpelijk! Want de Algemeene Winkeliersvereeniging is de eerste stichting geweest van wijlen J. S. Meuwsen, den. man die het aanzijn heeft gegeven aan de Nederlandsche middenstandsbeweging, zooal* Wij die nu kennen, en die in de plaatselijke Amsterdamsche middenstandsvereeniging, die de A. W. V. is', het beste zijne idealen op het gebied van den middenstand heeft kunnen uilleven. De A. W. V. met hare bijna 2000 leden is eene zeer actieve middenstandsorganisatie, die bescjiikt over verschillende belangrijke instellingen als: een Handelsschool, een Credie'tbank, een Bureau van Advies, een informatie- en Incasso-bureau, eene Collectieve Verzekeringsafc'ëèling, en eene Middenstands-Crisiscommissie. Bovendien mag herinnerd worden aan de uitstekend geslaagde, dcor haar ingerichte Middenstandstentoonstelling in 1909. Belangrijker echter nog is dat de Algemeene Winkeliersvereeniging te Amsterdam de moeder is van zoovele andere middenstandsorganisaties in den lande. Lang was de middenstand slapende gebleven, en zoo kon Minister Kuijper in 1902 in de Tweede Kamer dan ook met recht zeggen: „De middenstand staat, wat initiatief en activiteit betreft, ver bij de arbeidende klasse achter, en eerst naarmate de middenklasse uit eigen initiatief krachtiger en met meer energie zal opkomen, zal het mogelijk worden voor de regeering om te zien, of ook in het belang van die klasse iets kan worden gïdaan". Aan dien toestand is na 1900 spoedig een einde gekomen, dank zij vooral het initiatief van Meuwsen, zijn geestdrift, zijn werkkracht en zijn doorzicht. Binnen korten tijd wist hij de middenstanders te overtuigen van het nut en de noodzakelijkheid om de handen ineen te leggen, cn tezamen, in organisatorisch verband, te werken voor de bestrijding van allerlei euvels, waarvan de oneerlijke concurrentie wel'de voornaamste werd geacht. Meuwsen heeft de voldoening gehad, dat ïiog tijdens zijn leven de wet-Aalberse tot beteugeling van de oneerlijke concurrentie is aangenomen. In 1902 reeds kon de oprichting van de Algemeene Winkeliers-Vereeniging te Amsterdam gevolgd worden door de stichting van een Middenstandsbond voor het geh'eele land. Deze stichting was een direct uitvloeisel van het in den herfst van dat jaar te Amsterdam gehouden congres voor den handeldrij venden- en industrieel/en middenstand, dat werd bijgewoond door winkeliers uit het geheele land, en waar bekende mannen van allerlei politieke en godsdienstige richting het woord .voerden; zoo dr. Nouwens en Mr. Aalberse naast een Mr. J. A. Levy. Later hebben de Katholieke middenstanders zich afzonderlijk georganiseerd. Na dit eerste congres, dat door vele andere gevolgd werd, had de middenstand het pleit gewonnen. „De middenstand is ontwaakt!", erkende de pers. Maar naar binnen begon toen pas de arbeid. En Meuwsen had de leiding daarvan tot zijn dood toe, in 1915. Van 1900 af was hij onafgebroken voorzitter van den Middenstandsbond en tegelijk voorzitter van de Algemeene Winkeliers-Vereeniging, die nu jubileert. En zoo wordt ten slotte dit feest-artikel ter eere van het 20-jarig bestaan van de A. W. V., een «eresaluut aan den pionier van de Middenstandsbeweging hier te lande. « * * * Er is allerlei nieuws over onze haven te melden, zij 't dan ook dat dit nieuws nog slechts toekornstdroomen betreft. Het eerste bericht is dat de Directeur van Publ. Werken eene belangrijke vergrooting van het havengebied heeft ontworpen. De Oranje-sluizen zullen, zoodra de stand van de Zuiderzee-werken dat mogelijk maakt, verdwijnen en in die omgeving zal worden aangelegd een reusachtige havenkom, die aan vele groote stoomschepen ligplaats zal verschaffen en bovendien voor de binnenvaart za worden gebruikt. Begrijp ik het goed dan zal hiertoe de afsluitdijk van heit IJ, die Zeeburg met Schellingwoude verbindt en waarin nu de Oranjesluizen gelegen zijn, een heel eind zeewaarts worden verplaatst. Zoo zal men dan de noodige ruimte in het Oosten, die wij zoozeer behoeven, verkrijgen. üaat dit plan dooi dan zal er eene algeheele wijziging komen in wat men zou kunnen noemen: de Amsterdamsche havenpolitiek. Tot dusver gold als ideaal „naar het Westen"; d.w.z. uitbreiding van de haven van Amsterdam naar den kant van ljmuiden, de Noordzee. Er was wel eene minderheid die vasthield aan de concentratie van de haven in het Oosten, op de historische plek nabij de Zuiderzee, maar die werd overstemd. En men moet zeggen dat de argumenten der „Westerlingen" wel sterk waren. Eerstens was daar het gebrek aan plaatsruimte in het Oosten; wij zitten e" tjokvol. Dan wordt het verkeer op het IJ voor de stad al drukker, ook tengevolge van de binnenvaart, het pontverkeer enz. En ten slotte was'daar nog het altijd dreigend gevaar van de brug over het IJ. Een ingenieur van F. W. de heer de Graaff, had daarvoor een ingenieus plan uitgedacht, maar een sta-in-denweg zou de brug toch altijd blijven. En dus besloot de Gemeenteraad in den Amsterdammeren den Orcoten IJ-polder een nieuw, uitgebreid havengebied te maken, waar de gigantische transatlanders eene veilige ligplaats konden vinden. De dioogmaking van de Zuiderzee opent nu echter nieuwe perspectieven naar het Oosten. En om de idealen die hij daaromtrent heeft te verwezenlijken heeft de heer Bos aan zijn eerste plan een tweede verbonden t.w. om door het land benoorden het IJ een nieuw groot-scheepvaartkanaal te laten graven, dat het Westen en liet Oosten van onze haven zou verbinden, en den zeeschepen een vrij en onbelemmerd vaarwater zou geven naar de uit te breiden Oostelijke haven. Geheel nieuw is dit denkbeeld niet. Jaren geleden heeft de toenmalige stads-ingenieur van Niftrik, al een dergelijk plan geopperd, en is er inderdaad een begin van uitvoering aangegeven. De bestaande zij-kanalen West- en Oost leggen daarvan getuigenis af. Maar de greep die de heer van Niftrik deed was niet groot genoeg. Het nieuwe kanaal zou te dicht bij den bebouwden kom van onze Gemeente hebben gelegen, en dus zou het bezwaar van de overbrugging van het IJ niet weggenomen maar alleen maar verplaatst zijn. Het kanaal van den heer Bos (dat niet minder dan 300 Meter breed zou worden) is echter in een wijden boog naar het Noorden geprojeeterd, zoodat er binnen het kanaal aan de overzijde van het IJ voldoende ruimte voor stadsuitbreiding overblijft. Het .spoorwegverkeer in Noord-Holland benoorden het IJ zou, bij het passceren van het kanaal, door een tunnel worden geleid, die men droog zou kunnen aanleggen, wat een groot voordeel zou zijn. En ten slotte zou de nieuwe waterweg voor zeeschepen het mogelijk maken het IJ voor Amsterdam, dat alleen voor de binnenvaart zou dienen, te overbruggen met een vaste brug. En hoe groot dat voordeel zou zijn voor het landverkeer en vooi de ontwikkeling van het nieuwe Amsterdam dat aan de overzijde van het IJ bezig is te verrijzen behoef ik niet te zeggen. Zoo heeft onze oude havenstad dus, zooals ik zeide, weer nieuwe perspectieven. Moge deze nieuwe oplossing van het moeilijke vraagstuk, zoo zij goed en afdoende blijkt te zijn, spoedig .verwezenlijkt worden! De groote medaille der Gemeente Amsterdam is Maandagmiddag 1.1. uitgereikt aan eene eenvoudige vrouw van groote verdiensten, aan zustere H. J. ter Meulen, bij gelegenheid van haar zilveren jubileum. Zuster Ter Meulen is hoofdverpleegster voor het z.g. maatschappelijk werk in de drie ziekenhuizen in onze Gemeente. Tot dit zoo belangrijke werk heeft zij het initiatief genomen. In het „Tijdschrift voor Ziekenverpleging" had zij gelezen van het maatschappelijk werk in gasthuizen, dat in ons «land toen nog niet bestond. Zij bestudeerde het 111 Londen en werd getroffen door de mooie resultaten die daar bereikt werden. En toen was het zuster Ter Meulen, die 1 September 1913 dit werk in practijk ging brengen in liet Wilhelmina-Gasthuis, waar zij in 1895 haar intrede afs leerling-verpleegster had gedaan. Het breidde zich meer en meer uit. Hoeveel zegen, zoo schreef het „Nieuws", bij gelegenheid van dit jubileum terecht, brengt het maatschappelijk werk niet aan de vroegere patiënten, wanneer zij uit de ziekenzalen in de maatschappij terugkeeren en dan vaak zooveel steun noodig hebben en raad behoeven! in allerlei omstandigheden kunnen de maatschappelijke zusters, die deze taak hebben, dan hulp verleenen. Zij houden praatjes met de zieken en trachten de zaken, waarover de patiënten liggen te tobben, op te lossen en hun de zorgen doen vergeten. Van het Wilhelmina-Gasthuis ging het werk naar het Binnen-Gasthuis, en ook buiten de stad trok hetgeen deze vriendelijke vrouw georganiseerd had, zeer de aandacht. Tegenwoordig bestaat er een afzonderlijke dienst: Maatschappelijk werk in de Gemeente-ziekenhuizen, en een door de Gemeente gesubsidieerde vereeniging van dien naam, waarvan zuster Ter Meulen secretaresse is. Het doei is: patiënten van en uit de ziekenhuizen te dienen met voorlichting, raad en hulp in den meest uitgebreiden zin, alleen met deze beperking, dat voortdurend onderstand is uitgesloten. Hulp wordt verleend vóór de opneming, tijdens het verblijf en na het ontslag der patiënten. De receptie ten huize van zuster Ter Meulen, Maandagmiddag, was druk bezocht. Eene groote schare vrienden en bekenden, ex-patiënten, collega's, doktoren en directeuren van ziekenhuizen kwamen hunne opwachting maken. Namens het Gemeentebestuur voerde het woord wethouder Abrahams. Maar het meest zal zij toch getroffen zijn geweest door de dankbaarheid van hare oud-patiënten. En in haar woord van dank uitte zij dan ook den wensch, dat zij het werk hetwelk haar volkomen toewijdingheeft, mag blijven uitoefenen in het belang van allen, die dat zoozeer behoeven. Het is een wensch die velen haar dankbaar zullen nazeggen I * * * In het Stedelijk Museum is sedert een week door de Oostenrijksch-Hollandsche Export-Maatschappij van Kunstnijverheid eene tentoonstelling van Oostenrijksche Kunstnijverheid geopend. Het doel ervan is mede te werken aan den wederopbouw van Oostenrijk, „waartoe zij" — naar de catalogus zegt — „in de eerste plaats de zoo waardevolle voortbrengselen van ©ostenrijksche en Weensche kunstnijverheid naar het buitenland exporteert en de daartoe noodige grondstoffen in Oostenrijk importeert". Over de waarde van de tentoongestelde voorwerpen verschillen intusschen de meeningen zeer. Om twee uitersten te nemen: de „Telegraaf" meent dat deze geheele tentoonstelling eene schandelijke beetnemerij is. „In één étalage van Liberty en in één afdeeling van de Bijenkorf staat meer fatsoenlijks dan in dit geheele kunstnijverheidsmagazijn", zoo schrijft de criticus van genoemd blad. En verder o.a.: „Deze lappendag — deze bazar van één pond boter en een half pond toe, benevens een kunstvoorwerp naar keuze, zou iets hebben uit te staan met de Weensche kunstnijverheid?" En van het mede-tentoongestelde glasschilderwerk van Eibe heet het: „De tempel der menschheidprojecten van den architect Eibe, maken een teutoonschen indruk. Kan men zich inderdaad serieus voorstellen, dat eene groote gedachte uitdrukking kan vinden in een soort effectenbeurs met een minaretje en voorzien van barbaarsche gebrandschilderde ruiten, waar allerlei figuren van een lang voorbijgegane beschaving met decoratieve lijntjes om hun stoffelijke verschijningen op paradeeren? Het is alles onmacht en zelfverheffing wat deze cartons domineert", enz. Ook het „Handelsblad" was slecht te spreken over de tentoonstelling. Daarentegen was de „Nieuwe Rotterdamsche Courant" veel gunstiger gestemd vooral over het glasschilderwerk. Als tegenhanger van wat de „Telegraaf" schreef laat ik dit citaat volgen: „Bij deze tentoonstelling doet zich het geval voor, „dat het werk van één man de komst van al het andere rechtvaardigt, dat één man door de kracht, het verbluffend teekentalent en den hieraan geëvenaarden gloed van zijn rijke kleurfantasie, drie eigenschappen die geleid worden door een hoog geestelijk voelen en denken, zóó zeer de belangstelling tot zich trekt, dat wij de voorwerpen van kunstnijverheid, die in artistiek gehalte ver beneden onze Nederiandsche staan, toch in liefde aanvaarden en, zonder geërgerd te worden door het min of meer bazar-achtige karakter dat deze zalen kenmerkt, er door heen gaan om te komen tot de kern der expositie, de glasschilderingen van Dr. Hans Eibe voor zijn Tempel der Menschheid ontworpen. Vooral ons Hollanders, die niet door knappe figuurteekenaars verwend zijn, „verbaast dit grootsche werk van den Oostenrijker in hooge mate" enz. Ik sta hierbij, bij dit verschil van meening in de pers, even stil, omdat de zaak hier te Amsterdam nogal de kunstzinnige gemoederen' beroert. Mij wil het voorkomen dat de waarheid dichter ligt bij de critiek van de „N. R. Ct." dan bij die van „de Telegraaf", die trouwens een verdacht tintje krijgt door de qualificatie „Teutoonsche". Dat herinnert aan zekere oorlogshartstochten, die zich nu toch langzamerhand moesten leggen. Inderdaad, wat hier te zien is aan bronzen figuurtjes, aan ceramiek, aan émail, aan lederwaren, aan voorwerpen in ivoor en was, aan gouden en zilveren werken, aan phptomechanische reproducties en graphica en van textiele kunst, is niet beter, vaak minder, dan wat onze eigen kunstnijveren leveren. Maar men moet niet vergeten dat deze voorwerpen worden geëxporteerd en zijn vervaardigd door een volk dat in gruwelijke nood leeft. Dit is geen atmosfeer waarin nieuwe en groote schoonheid geboren wordt. En het glas- en glasschilderwerk is zong'.er twijfel superieur. Intusschen hoop ik gaarne met de minder gunstig gestemde critici, dat er nog eens eene nieuwe tentoonstelling van Oostenrijksche kunstnijverheid moge worden gehouden, die een beter beeld geeft van wat zij kan, en getuigenis aflegt van nieuwen bloei van land en volk. WAGENAAR Jr. --- Boekbespreking. „De schoone zekerheid" door Marie Schmitz, bij Nijgh en van Ditmar's Uitgevers-Maatschappij te Rotterdam. Het werk van Marie Schmitz, waarvan de titel aan het hoofd, van dit artikel staat, is het eerste deel van een compositie, die den naam draagt: ..Het duurzame geluk". In een vervolg-roman zullen de lotgevallen van de beide hoofdpersonen nader behandeld worden; de schrijfster, die in dit eerste deel afscheid van hen neemt op den vooravond van hun huwelijk, wil in het tweede deel „den neergang van hun maatschappelijk leven en beider daaruit gegroeide zuiverder bewustwording, die tot nieuwen gemeenschappehjken opgang voert", beschrijven. Al is natuurlijk «c beelding van de lotgenooten van Luuk en 'ine iu hun verdere leven wel van beteekenis van hetgeen in het eerste deel van deze compos 'tie behandeld wordt, en inzonderheid voor de appreciatie daarvan — dit eerste deel kan toch als een op zichzelf staand geheel beschouwd worden. Want het vei haal zou met het huwelijk Van Luuk en" Tine uit kunnen wezen, en dus Was het de taak der schrijfster in dit deel haar hoofdpersonen zoo volledig te teekenen, hun sentimenten eu aspiraties zoo klaar en helder te hun strijd om uuen meevoelen, dat zij beiden in I 'et geluk, en in hun bewustwording van wat is p schoone zekerheid in hun leven, als complete 'guren voor ons staan. Laten we dadelijk zegBen, dat ongeacht bezwaro:, cio tegen het werk Z pif nar ' ? e voeren, zij daarin geslaagd is. En «p ? ' ,eett z 'j haar aandacht zoo sterk gecon. ntreerd op haar beide hoofdpersonen, dat zij t andere figuren van dit boek niet heeft weten dn 0l ."' < ' eec le" met een sterk persoonlijk, indivie c , .karakter, hen heeft weten te plaatsen in i eigen sfeer. Daardoor is de achtergrond, iu' | e j> cn <*e beide personen over wie het hier >worri?' t ' Zaa ' < S aat > n,lrl °' meer cliché-werk ge• den. Het gezin van de familie van Beeveren is geteekend zonder eenige opmerkelijke individualiteit; de leden van dit gezin — we zonderen nu Tine, een der dochters, als hoofdpersoon van het boek, even uit — zijn figuren en karakter, die uit andere werken bekend zijn. Daar is de opvliegende, autoritaire pa, zakenman, die natuurlijk laag neerziet op alles wat met kunst in verband staat, die zijn omgeving tyranniseert en in v.'ien ieder dieper gevoel vreemd schijnt; dan de onderworpen moeder, die er geen andere meening op na houdt, dan die welke gesanctioneerd is door haar heer en meester; Hermien, de eeuwig geirriteerde, wrokkige, verbitterde oudevrijster; Lize, die in haar hooghartig misprijzen om haar mond en in haar oogen niet de schamperheid van Hermien's fletse grijze blikken, maar een zakelijke koelheid had; een gemakzuchtige gehuwde dochter met een man, die in het,huis van zijn schoonouders een van zijn schoonzusters moeilijk met rust kan laten; een jonkheerlijke vriend van deu onbeteekenenden zoon des huizes, die de incarnatie van domheid en verwaandheid is; de jongste cc chter, die in haar gemakkelijk verworven geluk zoo egoïstisch is als verwende jonge meisjes onder die omstandigheden plegen te wezen. Dat alles is niet bijzonder knap en interessant cliché-werk, In de compositie van dit boek is dat een zwak element: tegen een dergelijken achtergrond komen figuren als Luuk en Tine natuurlijk gemakkelijker uit, dan wanneer de schrijfster tegenover hen als contrasten had geplaatst menschen, die ook "wat beteekenden, die niet loopende in het gewone gareel van maatschappelijke verhoudingen, uiteraard in de schaduw moeten blijven tegenover een karakter als dat van Luuk. Het blijkt tc sterk in dit boek, dat de sympathie van Marie Schimtz uitsluitend uitgaat naar Luuk en Tine, in dat sympathie-gevoel heeft zij deze beiden zeer uitvoerig geteekend, hun gevoelens en gedachten tot in het uiterste analyseerend, de motieven van hun daden aan een nauwkeurige beschrijving onderwerpend. Heeft zij die blijkbare sympathie voor Luuk op den lezer kunnen overbrengen? Wij betwijfelen het. Bij veel qualiteiten, die van Luuk een wel belangwekkend figuur maken, omkleedt de schrijfster hem met eigenschappen, die hem niet alleen weerzinwekkend maken, maar zelfs bij oogenblikken hem niet volkomen geloofwaardig doen zijn. Luuk is een brute kerel, ruw, vooral tegenover zijn geduldige, alles-verdragen de Tine. En in de verhouding van deze beide, — een verhouding die ook in het intieme zeer uitvoerig wordt beschreven — is Tine een bijna onverdragelijke goedzak, die bijna alles duldt en die na een ervaring waartoe Luuk's ruwheid hem kan brengen, met hetzelfde vertrouwen de mogelijkheid van een herhaling niet ontgaat. Dat is een niet te aanvaarden element in dit boek, te meer omdat het bovendier een onnoodig element bhikt. De verhouding van Luuk en Tine is zoo minitieus geteekend in beider uitlatingen jegens elkaar — de serie lieve naampjes, die zij elkaar geven, is onuitputtelijk, en het „mannie" en „schattie" is niet van de lucht — dat een tooneel als zich op Luuk's kamer afspeelt, veilig was kunnen worden weggelaten. Tenslotte raakt dit alles niet de kern. van het boek, staat het naast de bet'celing, waarmee het is geschreven. Maar in een zoo uitvoerigen roman, waarin het gezinsleven een niet onaanzienlijke plaats inneemt, was, dat wat zich om de kern groepeert, tenslotte toch een element van groote beteekenis. Gaarne geven we toe, dat tenslotte de bedoeling, waarmee het boek is geschreven, de strekking, de tendenz, zoo men wil, primeert. En in het belichten daarvan heeft Marie Schmitz knap werk geleverd. Zij heeft, waar zij zich kon laten gaan in de richting van haar doel, waar zij kon belichten de motieven, die Luuk's daden besturen, waar zij kon beschrijven hoe die motieven op zijn innerlijk reageeren, zijn gedachten vasteren vorm geven en de lijn bepalen, waarin zijn leven zich zal bewegen, afdoende getoond met warmte en talent voor haar inzichten te kunnen opkomen. Wanneer Luuk in het begin van dit boek een aanbod afslaat, waardoor zijn maatschappelijke positie wordt verzekerd, inaar waardoor hij in conflict zou komen met zijn zedelijke overtuiging — een clement dat den strijd belicht tusschen maatschappelijk welslagen en wat de wereld noemt zedelijke overgevoeligheid —, dan begrijpj men al dadelijk dat hij met de maatschappelijke inzichten een strijd zal hebben te voeren. Hij koestert voor zich zelf geen twijfel aan de motieven van zijn besluit, want die motieven zijn voor hem onaantastbaar, maar wel over de daad zelve, over de wijze waarop zijn zuivere aandrift zich had verwezenlijkt. Na die daad komt in hem de neiging om aan niets meer te denken, van niets meer te weten, zich daadloos te laten gaan, terwijl in Tine niet alleen het donkere verdriet hroeide om hun gewond geluk, hiaar meer nog de fellere pijn om haar onmacht tot helpen. Maar toch wordt zij de helpende, en als Luuk zich weer aanpakt, is zij misschien onbewust de motorische kracht, hoe vaak zij zelf dan ook in de put is en hoezeer zij juist behoefte heeft aan warmte en liefde, in die verhouding tusschen beiden heeft Marie Schmitz vaak mooie en fijne trekjes gegeven, daarin beseit men de fijne aanvoeling van de vrouw voor de nuances in een vrouwenziel. En naast het wat slappe gesprek over stakingen, arbeiderseischen en de voorwaarden voor een gelukkige bestaanszekerheid, zijn er sterke momenten in dit boek, waar verteld wordt van Luuk's zelfbewustwording, van zijn angst en obsessie en wanhoop, van zijn zich ontworstelen aan het noodlot. En de stelling, dat de schoone zekerheid van het duurzame geluk uitgaat boven maatschappelijke verzekerdheid, maar alleen bestaat in liet samengaan van twee menschen voor wat zij als realiteit van het leven voelen en als noodwendigheid van hun bestaan aanvaarden, een samengaan dat wortelt in een volkomen opgaan in eikaars geloof aan het te bevechten geluk — die stelling heeft de schrijfster met warmte en temperament verdedigd, ook met talent, al is dat niet altijd voldoende gebleken voor de compositie van een roman, waarin om die stelling heen een uitvoerig brok maatschappelijk leven is geteekend. Kr. ---