Staten-Generaal. Het Politieke Steekspel. Tweede Kamer. 's-Gravenhage, 16 Sept. Cnterpeilaties. — Rijksuitkeering aan gemeenten. De heer Schaper ga.t er als politicus niet op Vooruit, hetgeen euphumstisch is gezegd voor: hij gaa't eigenlijk achteruit. Zijn tiguur bij de behandeling van de womngbouw-eirculaire is verre van schitterend. Men zou geneigd zijn, zijn figuur sjofel te noemen. Hij weet drommels goed, dat van stopzetting van den bouw geen sprake 's, hij weet even goed, dat de capaciteit der productie eer toe- dan afneemt, maar hij Jcomt met kritiek, omdat hij ziet aankomen, dat de gulden tijd voor de bouwvak-arbeiders gaat verloopen. Hoe harder we werken, zei er onlangs een heel )penhartig, hoe eerder we den strop om den Aals hebben. En tegen den tijd, dat die strop komt, moet de heer Schaper met zijn partij aan de zijde der •restropten staan en kunnen zeggen, dat hij zijn aest deed om de vette jaren te verlengen. Dat is het kleine pietluttige politieke listigheidje, dat achter deze interpellatie schuilt. Met woningbouw heeft deze interpellatie niets te maken. Het was politiek, niets dan politiek van zeer bedenkelijk allooi. De Minister zal rustig zijn weg gaan en wij zijn er van overtuigd, dat die tot een goed einddoel zal leiden. Hij heeft voor oogen de snelle oplossing van het vraagstuk van den woningnood, maar wenscht niet, dat het belang daarvan zal worden opgeofferd aan dat der arbeiders, die, niet in de laatste plaats ten nadeele van hun eigen groep, deri woningnood hebben misbruikt ten eigen bate. Het verzet van den heer Schaper tegen den premiebouw is ook typeerend voor de kleine politiek, die hij voert. Deze premiebouw heeft het goede gevolg gehad, dat de aandacht eens ge T vallen is op liet schandalig dure van den overheidsbouw. En dat is den heer Schaper natuurlijk niet naar den zin. De beide moties werden verworpen. Met de sociaal-democraten gingen alleen mede de communisten en de heer van de Laar. Feitelijk was nu aan de orde de interpellatievan Ravesteyn over den dienstweigeraar Groenendael en de behandeling van de dienstweigeraars in het algemeen. Echter verzocht de interpellant deze interpellatie uit te stellen, omdat hjj niet in de gelegenheid was geweest tijdig zijn vragen te formuleeren, aangezien hij al het materiaal niet had kunnen verzamelen. Deze mededeeling lokte hilariteit uit. Men mag verwachten, dat hij, die een interpellatie aanvraagt, toch genoeg materiaal heeft voor zijn vragen. Deze interpellatie is in Juni aangevraagd De heer Troelstra protesteerde er tegen, dat op deze wijze een interpellatie moest worden afgevoerd. Eén zijner partijgenooten was bereid voor dit punt, doch hij kon natuurlijk de interpellatie niet onmiddellijk overnemen. Er bleef niets anders over dan de interpellatie af te voeren. Aan de orde was thans het ontwerp tot verTiooging van de rijksuitkeering aan de gemeenten. Het is een noodontwerp, door minister de Geer ingediend ter vervanging van zijn initiatiefvoorstel, dat daarbij is vervallen. De minister vraagt thans 15 millioen gulden voor 1921 voor de gemeenten. De heer van den Tempel wilde dit bedrag verhoogen tot 30 millioen gulden. Tegen meer steun aan de gemeenten heeft men geen bezwaar, mits het geld goed wordt besteed en vermindering van den belastingdruk er het gevolg van zal zijn. Dat staat echter niet vast, want er zijn gemeentebesturen, die zonderling omspringen met de belastinggelden. De rijkssteun moet niet zijn een premie aan de roekeloozen en niet-zuinigen. Het is dus volgens den heer Schouten bijv. noodig normen te stellen voor de besteding der gelden. In de motie-van den Tempel — die echter met het oog op de instelling der staatscommissie voor de definitieve herziening van de financieele verhouding van Rijk en Gemeenten, is ingetrokken — werd een richting aangegeven door de uitgaven, die de gemeenten zich getroosten voor onderwijs, politie en armenzorg, als basis te nemen voor de rijksuitkeering. Verschillende leden vreezen nu, dat de uitkeering te veel ten goede zal komen aan de gemeenten, waarbij het platteland de kosten zal hebben te dragen. Dat was de reden, dat de heeren Teenstra en Fleskens zich er tegen verzetten. De Minister ontkende dit: het hoogste percentage van de inkomstenbelasting wordt in een plattelandsgemeente geheven. Trouwens vele gemeenten ten plattelande verkeeren in slechten financieeien toestand. Dit debat was al uitgeput vóór het begon, want het is vroeger al herhaaldelijk behandeld. SPECTATOR. Tweede Kamer. Bij het voortgezet debat over het wetsontwerp tot wijziging van de rijksuitkeering aan de genteenten heeft de heer Rink verklaard, dat hij zijn stem niet aan het ontwerp kan geven. Een onoverkomelijk bezwaar is z. i. ( dat er voortgebouwd en een nieuw gebouw opgetrokken wordt op de wankele en vicieuse grondslagen van de wet van 1897, waartegen spr. toen reeds was. Nu zegt de minister: deze regeling zal alleen als noodmaatregel voor 1921 en 1922 gelden. Maar in 1897 werd het toenmalige wetsontwerp door Borgesius ook als een noodmaatregel beschouwd. Zoo gaat het nu eenmaal en wij hfbben het zien gebeuren, dat die noodmaatregel 25 jaar stand heeft gehouden. Spr. vreest, flat de nieuwe noodregeling ook weder veriengd tal worden, eerst tot" 1924 en dan tot 1925. De minister van financiën, de heer tie Geer, de verschillende sprekers beantwoordend, noemde het verwijt van den heer Teenfctra over de intrekking van het initiatief-voorstel inbillijk. De minister verklaarde zich tegen het .•meiidement-v. d. Tempel. Spr. bestreed de meeding van den heer Schouten, dat de gemeenten de moeilijkheden gemakkelijker te boven kimnen komen dan het Rijk. Dit betwist spieker. In vele gemeenten is de plaatselijke inkomstenbelasting zwaarder dan de inkomstenbelasting, de personeele belasting en de 3 verdedigingsbeastingen, die het Rijk heft, tezamen. Het moet verder aan de staatscommissie worden overgelaten na te gaan of in de definitieve regeling ruimte is voor een waarborg, dat de gemeenten de grootere uitkeering niet verkeerd zullen gebruiken. Voorts bestreed de minister, naar aanleiding van de rede van den heer Rink, dat hij zou voortbouwen op een vicieusen grondslag; hij brengt daarin alleen eenige correctie aan. Na de replieken wees de minister er nog op, dat dit ontwerp het minimum te achten is, dat in afwachting van een definitieve regeling aan de gemeenten moet worden gegeven. De algemeene beraadslagingen werden gesloten en art. 1 z. h. s. aangenomen. De stemming over hei amendem-entvan den Tempel op art. 2 en over artikel 7, alsmede de eindstemming over het onderwerp zullen worden gehouden op een dag, die als het kan, de volgende week zal bepaald worden. --- Binnenland. Rotterdam, 17 Sept. Een officieel onderzoek is, naar het „Rott. Nwsbl." verneemt, ingesteld naar de vele kleine scheuren, die het nieuwe Raadhuis van Rotterdam ontsieren. En het is daarbij gebleken,'dat hun aantal wel is waar veel grooter is, dan oppervlakkig valt te constateeren, maar dat er voor alsnog geen aanwijzingen zijn, die voor eenige verzakkingen zouden doen vreezen. In het desbetreffende rapport wordt de voornaamste oorzaak gezocht in de betonfundeering. De samenstelling van de betonspecie schijnt geen voldoende garantie te hebben geboden voor zoo snelle en zoo afdoende verharding, dat ze niet door den last van het er op rustende metselwerk kon worden ingedrukt. Daardoor zijn zettingen en spanningen in de gevels ontstaan, die de zandsteenbekleeding doen scheuren, omdat deze minder elastisch is dan de achtermetselarij. Het rapport zoekt ook in de groote droogte een der oorzaken. Daardoor zou namelijk een te snel en meer dan normaal krimpen van de specie tusschen de baksteenlagen der achtermetseling ontstaan zijn. --- Nederland. De Koningin in Zeeland. De „Hydrograaf" kwam met de vorstelijke familie omstreeks half twee in de haven van Terneuzen aan. Bij het aan wal komen werd namens de gemeente Terneuzen door Grietje Huizinga, het dochtertje van den burgemeester, aande Koningin en door Jozina Zonnevylle, dochtertje van den gemeentesecretaris, aan Prinses Juliana een bouquet aangeboden. De manschappen van den bijzonderen landstorm, die daarvoor uit verschillende plaatsen van Zeeuwsch-Vlaanderen herwaarts waren gekomen, vormden onder bevel van kapitein Louwerse te Vlissingen, een eerewacht. Alsnu besteeg het gezelschap de gereedstaande auto's en werd de tocht door Terneuzen aangevangen naar de markt, waar een ontzaglijke menigte bijeen was. H. M. werd aldaar door den burgemeester uitggnoodigd met hare familie plaats te nemen in een baldakijn, voor het in ontvangst nemen der hulde van de bevolking. Door het muziekgezelschap „De Vereenigde Werklieden", het voor deze gelegenheid weder geformeerde bekende „Protestkoor" van 150 zangeressen en zangers en een 60 -tal schoolkinderen werd het Wilhelmus en eenige toepasselijke liederen gezongen. De Koningin betuigde den burgemeester, den heer Huizinga, hare groote tevredenheid. Te Axel werd de Koningin verwelkomd door den waarnemenden burgemeester, den heer J. Oggel, wiens dochtertje met Janneke de Flijter de Koninklijke fafnilie bloemen aanbood. Voorts werd aan de koninklijke familie aldaar op initiatief der pas opgerichte Oranjevereniging een aubade gebracht door de harmonievereeniging „Concordia" en de zangvereeniging „Orelio", op de Markt. Vriendelijk wuivend en neigend voor de haar bereide zeer hartelijke ontvangst door de bevolking, bestegen de vorstelijke bezoekers den auto om den tocht te vervolgen. De weg werd vervolgd langs Drie Schouwen, daarna naar Hulst. Hier werden door de Koninklijke Harmonie en de Nieuwe Harmonie „Vlijt en Volharding", verschillende vaderlandsche liederen gezongen. * De Koningin bezocht daarop de reeds dikwijls beschreven kerk. Van Hulst ging het naar Zaamslag. Voor het Raadhuis stapte de Koningin uit, verwelkomd door den burgemeester, den heer Joh. de Feijter. Zij werd daar gehuldigd door de zangvereeniging ,.Zingt den Heere een nieuw lied" en door de toejuichingen der' saamgestrooinde bevolking. Nu werd de weg vervolgd over Reuzenhoek, de buurt Val en Othenen, welke laatste nog nimmer de eer van een vorstelijk bezoek hadden genoten, doch hetwelk de geestdriftige bewoners wel bleken te waardeeren, door hunne hartelijke toejuichingen. De bepaalde tijd was verstreken, toen de auto's met de vorstelijke familie te Terneuzen weer bij de ponten arriveerden. Daar stonden thans honderden bij honderden geschaard, om de Koningin, de Prinses en den Prins nogmaals te zien en vaarwel toe te roepen. De politiekwestie te Breda. Door den heer Kleerekooper zijn de volgende vragen gericht aan den minister van binnenlandsche zaken: lo. Is het den Min ; ster bekend, dat in Breda een agent van politie is ontslagen en een ander agent in rang is teruggesteld ter zake dat zij, in dienstvrijen tijd, in een besloten gezelschap, in carnavalskleding hebben deelgenomen aan een door de Overheid geoorloofd verklaarde carnavalsviering? 2o. Zoo ja, is dan de Minister niet van oordeel, dat door bedoeld ontslag, resp. degradatie, bedoelde politieagenten in hun rechten zijn beknot? Te meer waar noch verordeningen, noch bepalingen van de ambtsinstructie, voor de dienaren van politie, dezen ambtenaren verbiedt in dienstvrijen tijd aan feestelijkheden deel te nemen? 3o. Is het den Minister bekend, dat blijkens gehouden vergaderingen en besprekingen in de vakpers een groot gedeelte van de politieambtenaren door bedoeld ontslag, resp. degradatie, zeer ernstig in zijn rechtsgevoel is geschokt? 4o. Is het den Minister bekend, of na bedoeld ontslag het agentenpersoneel op minder humane wijze door zijn chefs wordt bejegend? 5o. Ligt het niet op den weg van den M ; nister naar het voorgevallene te JBreda en de aldaar bestaande toestanden bij de autoriteiten, het korps politie en de vakorganisatie een onderzoek in te stellen en het resultaat van dat onderzoek aan de Kamer mede te deelen? De Jaarbeurs. De vijfde Jaarbeurs is Vrijdagmiddag gesloten. , Er blijken in totaal te zijn verkocht 48914 dagkaarten, 10000 driedaagsche toegangskaarten, 10000 deelnemerskaarten, 2000 excursiekaarten, samen gevende een opbrengst aan entree van ƒ 69.500. Het vorige jaar werd aan entree ontvangen ƒ 45.000. Deze jaarbeurs heeft 70.000 bezoekers gehad. Door deelnemers aan de jaarbeurs is voor ƒ 93.000 ingeteekend aan aandeelen in het kapitaal der jaarbeurs. De correspondent van de „N. R. Ct." te Brussel seint: Het Brusselsche avondblad „Le Soir" wijst op liet groote succes, dat thans door de Belgische exposanten ter internationale Jaarbeurs van Utrecht wordt geboekt. Vroeger, zegt het blad, had men het plan opgevat België en Nederland economisch nader tot elkaar te brengen. Deze toenadering komt nu geleidelijk tot stand zonder eenig economisch accoord. Uit de jongste April-en-Juli-nummers van het tijdschrift der Nederlandsche Kamer van Koophandel in België blijkt, dat niettegenstaande de algemeene crisis de betrekkingen tusschen Nederland en België met den dag toenemen. Ook de groote belangstelling, waarin de officieele en andere Belgische stands te Utrecht zich mogen verheugen, toont aan, in welke mate Nederlandsche en Belgische industrieelen en handelslui er naar verlangen met elkaar zaken te doen. De woningnood. Naar men aan de „N. R. Ct." mededeelt, is het uit de „Telegraaf" overgenomen bericht (zie „Arnh. Ct." van 16 dezer), als zouden de gemeentebesturen van Amsterdam, Rotterdam en Utrecht binnenkort een adres tot den minister van arbeid richten, naar aanleiding van diens circulaire d d. 1 Juni j.l., op zijn minst genomen voorbarig. Er heeft e ver deze aangelegenheid wel een bespreking plaats gehad tusschen de betrokken wethouders van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht, doch de zaak is vooralsnog in het stadium van overleg. Samenwerking tusschen Nederland en Z.-Afrika. De Minister van Verdediging, Kolonel Mentz, Z.-Afrika, die een bezoek bracht aan het Bureau voor Handelslinlichtingen te A'dam heeft 't instellen van eenen dergelijken dienst in Z.-Afrika besproken in verband met de toezegging van de Z.-Afrik. Unie om aan het Overzee-Instituut deel te nemen. Ter zake van het emigratie vraagstuk nam de Minister met groote belangstelling kennis van de pogingen in Januari 1900 om eene Nederlandsche Emigratie Maatschappij voor Transvaal en Oranje Vrijstaat te stichten, met welker oproep destijds meer dan 2000 Nederlanders uit alle oorden des lands hunne instemming betuigden. Wenschelijk is dat zich alleen geschikte elementen beschikbaar stellen ook voor industrieele doeleinden. In de Unie zijn de voorstanders van krachtige samenwerking met Nederland er van doordrongen, dat de stoomvaartlijn onder Nederlandsche vlag praktisch optreden aan beide zijden- als eisch stelt. Mr. Schim van der Loeff Naar wij vernemen heeft de heer Mr. M. M. Schim van der Loeff, zijne functie van SecretarisGeneraal van de Directie der Rotterdamsche Bankvereeniging nedergelegd en zal als deelgenoot optreden in het te Berlijn gevestigde bankiershuis Delbruert Schickler <£ Co. (Hdbl.) De mijnwerkersstaking opgeheven. — Uit Heerlen wordt aan het „Hbld." gemeld: Bij het onderhoud, dat de stakingsleiding heden met de directie der Domaniale Mijn had, verklaarde deze bereid te zijn om in de toekomst dezelfde loonen en arbeidsvoorwaarden te doen gelden als op de andere mijnen, en om ten spoedigste de oude verhoudingen met de andere mijndirectie en de vakorganisaties te herstellen. Zoo lang de afzet zulks niet belemmert zal de directie ook geen „feierschichten" meer inleggen. Op grond van deze toezeggingen adviseerde de stakingsleiding in de gisteravond te Kerkrade gehouden stakersbijeenkomst, de staking op te heffen ea aanstaanden Maandag het werk te hervatten. Dit advies hebben de stakers met overgroote meerderheid van stemmen aanvaard, zoodat het conflict als geëindigd kan worden beschouwd. Voor de noodzakelijke werkzaamheden komen reeds heden werklieden in dienst. Dinsdag zullen de vakbonden nog éénmaal steungeld uitkeeren. --- Kunst. Kunstvereeniging Nijmegen. De Kunstvereeniging te Nijmegen geeft in het a.s. seizoen concerten van het Concertgebouworkest op 26 October onder leiding van Willem Mengelberg en op 1 Februari onder leiding van dr. K. Muck. De Madragaalvereeniging onder leiding van Sem Diesden geeft 6 Januari een concert Toonealnieuws. Onlangs is bericht, dat de N.V. Het HofstadTooneel in studie had genomen „Bibikoff" (De man onder het bed), een humoreske van Dostojewski, gedramatiseerd door Bruno Frank, ter gelegenheid van cte honderdste geboortedag van den grooten Russischen litterator, die dit jaar gevierd wordt. Thans bericht de N.V. Het Hofstad-Tooneel, dat de première van dit blijspel binnenkort te verwachten is. *» Arnhemsche Kaïnermuzick-Vereeniging. Het bestuur van de Arnhemsche Kamermuziek-Vereeniiring lieeft voor het seizoen 1 1921—1922 de volgende serie concerten vastgesteld: 18 October Chailley-kwintet, 31 October Myra Hess; 14 November llona Durigo* 2 December Birgit Engell; 16 Januari Gerard Hekking; 15 Februari Capet-kwartet; 3 Maar» Poulet-kwartet; 27 Maart Jaques Thibaud. • Duitschland en Nederland. De „Illustrirte Ztg.", het fraai geïllustreerde, twee-wekelijksch verschijnende Duitsche tijdschrift, heeft dezer dagen een speciaal Hollandnummer uitgegeven, waarin verscheidene artikelen gewijd zijn aan Hollandsche belangen. Het nummer opent met een afbeelding van een aquarel van Hans v. Bartels, een Hollandsche visschersvrouw voorstellende, aan het strand. Dan schrijft Franz Dülberg bij de portretten van het Koninklijk Huis over de DuitschHollandsche betrekkingen; Jan Feith schrijft over „Die Grosse des kleinen Hollands", Prof dr. André Jolles over „Die Bedeutung der Haager Malerschule; prof. dr. J. G. Sleeswijk , Etwas über die Hollandischen Kuituur", Dr. Th. Metz over „Das Niederlandische Wirtschaftsleben seit dem Kriege", Max Blokzijl over Nederlandsch-Indië. Al deze artikelen zijn rijk geïllustreerd met photo's uit Nederland en Indië en afbeeldingen van schilderwerken. Verder nog beschouwingen over de steden Den Haag, Amsterdam en Vlissingen. 't Geheel is een zeer belangwekkend nummer geworden, en fraai uitgevoerd. --- Buitenland. Brieven uit Berlijn. XXXIII. Berlijn, begin Septemoer. Nog eens gaat een ziekelijke trilling door het Duitsche volkslichaam, dat zoo hoopvol scheen te herstellen. Het gaat 't land als iemand, die na een zware, levensgevaarlijke ziekte op den weg der genezing is en vreezen moet, dat hij door een onvoorziene oorzaak weer in den ouden hachelijken toestand zal teruggeworpen worden, ja zelfs in doodsgevaar zou kunnen komen. De moord op Erzberger heeft alle onderaardsche krachten weer aan de oppervlakte gebracht en de gevaarlijke demonen, dne men reeds met succes verdreven dacht, opnieuw uit hun schuilplaats gelokt. Toen de onzalige misdaad gebeurde, was ik juist in Zuid-Duitschland. Men leeft daar vrijer, vroolijker dan in het Berlijnsche Noorden, waar de zorg om de toekomst van land en volk zich dikwijls als een zwaren druk doet voelen . In Berlijn heeft men ook tegenwoordig nog steeds het gevoel, dat om ons heen iets gebroken is, dat een wonde gaapt die genezen moet worden. In Zuid-Duitschland duiken zulke sombere gewaarwordingen niet op. Een vroolijke levensmoed beheerscht de menschen, die dichter en gemoedelijker bij elkaar leven; het is daar, alsof de verschrikkingen van de laatste jaren heelemaal niet gebeurd zijn. Als een bliksem uit blauwen hemel kwam in deze vreedzame stilte het bericht van den inoord — en eensklaps was de rust verscheurd. Dubbel en dwars voelde men, dat de revolverschoten, die dien éénen mensch gedood hadden, met schrillen klank door heel Duitschland zouden weergalmen. Meer verbitterd dan ooit staan nu de partijen tegenover elkaar. De haat, waarmee zij elkaar aanzien, is niet minder dan de haat der vijandelijke volken tijdens den oorlog. Werkelijk, het is alsof twee natie's zich in een onheilzamen strijd gestort hebben. Maar zonder twijfel zal de ijzeren muur der verstandigen, die slechts in den weg der republiek en democratie heil zien, toch veel te sterk zijn om door de aanvallen van hun tegenstanders verstoord of ondergraven te worden. In het buitenland zullen misschien de berichten over de gebeurtenissen der laatste dagen zoo opgevat zijn, ais bestond bij ons werkelijk het gevaar van een monarchistische staatsgreep die bij den huidigen politieken toestand Duitschland en geheel Europa in nieuwe onvoorzienbare gevaren zou moeten storten Gebeurtenissen als dat telegram van een groote Berlijnsche vergadering van reactionaire kringen via de Hollandsche grens aan den vroegeren keizer en het telegraphische antwoord uit het huis te Doorn kunnen wantrouwend maken. Maar wie hier eenige dagen geleden de geweldige, imposante demonstratie van honderdduizenden vóór den bestaanden republikeinschen staatsvorm gezien heeft, kan niet in twijfel zijn, omtrent de gevoelens, die in de groote meerderheid van ons volk leven. Wij zijn immers sinds jaar en dag in Berlijn aan demonstratieve optochten gewend. Dochl nooit heeft men zooiets gezien als de vloeiende stroom van ontelbare menschen, die van alle kanten en hoeken der stad met vlaggen en . wimpels en plakaten zich naar den „Lustgarten", < het reusachtige plein voor het slot begaven. Geen lawaai, geen spektakel. Geen rumoer en geschreeuw. Zonder gedrang, in voorbeeldige orde gingen de eindelooze menschenslangen riaar de verzamelplaats. Even rustig werden de redevoerin^n aangehoord, terwijl in de omgeving van de terrassen der oude Hohenzollernresidentie, zwart-rood-gouden en roode vlaggen wapperden. Even rustig ging men weer uiteen. Geen enkel incident stoorde den ernst en de waardigheid van deze onvergetelijke gebeurtenis. Het was, als wilden millioenen hun stem verheffen en luid' de wereld toeroepen: „Wij willen de republiek, en vreedzamen arbeid!" De vaste, onwrikbare wil, die Berlijn daarmee uitsprak, vervult nu heel Duitschland. Slechts op één plaats, in Beieren, rumoeren nog de tegenstanders. Het is merkwaardig genoeg: vroegei was Pruisen het land der reactie, terwijl Beieren in vrijzinniger wijze geregeerd werd. Nu is het omgekeerd. De aanvoerders der „Nationalisten" verzamelen zich in Miinchen en laten de tegenstelling met Berlijn scherp uitkomen. Dadelijk 1 na Erzberger's dood merkte men daar in het Zuiden, hoe de stemming weer scherper werd. Ik reisde toen in een D-trein van Lindau aan het Bodenmeer naar Miinchen; ik wilde in den eetsvagen een kop koffie drinken en vroeg, daar ik reeds de toegang versperd vond, aan mijn met' mij wachtenden buurman, een forschen man met vierkanten roodblonden baard, heel zacht en bescheiden, of misschien in den eetwagen het diner nog aan den gang was. Daarop draaide de gebaarde zich om en antwoordde in onvervalscht Beieisch: „Dan behoeft u maar naar binnen te gaan en te zeggen, dat u Berlijner bent dadelijk zullen er een paar Beieren uitgegooid worden, dan hebt u plaats". Zoo vriendelijk en broederlijk is in deze opgewonden tijden de Beiersche stemming tegen eeli Noordduitscher. In al dit gewoel en deze wirwar geeft het troost en hoop, dat de golven van het vrije parlementair-politieke leven een nlan als den tegenWoordigen rijkskanselier Wlrth naar de oppervlakte gevoerd hebben. Voor het eerst sedert de revolutie hebben we de overtuiging, dat eindelijk een man uit één stuk, de zaken van het rijk behartigt. Hier staat een oprechte, energieke, moedige en sterke persoonlijkheid op zijn post. Niemand heeft vroeger ook in wijden kring iets van dezen hoofdleeraar van het gymnasium te Freiburg in Baden, die rijksdagafgevaardigde was, >ets gehoord. Plotseling kwam een leidersnatuur, voortspruitend uit aangeboren gave, naar voren, een mensch met zuivere zienswijze, een redenaar met meesleepende eigenschappen, een jeugdige verschijning, die nog geen grijs haar op zijn hoofd heeft en die werkelijk in staat schijnt te zijn, zestig millioen menschen te leiden. Men kan gerust beweren, dat het in werkelijkheid het vertrouwen in dezen man en zijn regeerirtg is, dat zelfs in deze moeilijke tijden de Duitsche maatschappij bijeen houdt. Een eenigszins zonderlinge maatstaf daarvoor, die toch van veel beteekenis is, is — de Berlijnsche beurs, die onwrikbaar alle papieren en effecten in koers laat stijgen. Drie maanden reeds houdt deze consequente beweging aan, en het Berlijnsche publiek is als van een speculeer-roes gegrepen. Vroeger heeft men vooral in de clubs gespeeld. Nu heeft de koorts der beursspeculatie de Berlijners in hun geheel betooverd. Ieder wil een aandeel hebben in deze kolossale zaak, die zich zoo wonderbaarlijk ontwikkelt. Inderdaad zijn juist in de laatste week ongehoorde sommen verdiend. De kooplust stijgt iederen dag. Men heeft reeds sinds eenigen tijd, om een rustige ontplooiing van den geregelden gang van zaken te verzekeren, in iedere week een aantal beursvrije dagen ingevoerd. Maar het gevolg is, dat op andere dagen het gedrang nog doller is. Zoo was er gisteren, op Maandag, een gedrang, als er nog nooit geweest is. Op Zaterdag was er beursvacantie, Zondag natuurlijk ook; zoo ontlaadde zich Maandag de opgespaarde speculatie-woede. Voor de filialen der groote banken die door de geheele stad verspreid zijn, verdrongen zich de menschen. De banken zelf, alsook de makelaars waren niet meer in staat, alle opdrachten uit te voeren. Daarbij vond üe stormloop van koopers van effecten nauwelijks genoeg voedsel, daar de bezitters niet er aan denken te verkoopen. Een razende, phantastische dans om het gouden kalf is ontstaan, waar niemand bij ontbreken wil. Men vraagt zich slechts af: wanneer komt de ommekeer, de baisse, de „krach"?? Geld! Geld! Genot! Genot! zoo roept de bevolking. Het is bijna, als meende men, zooals in middeleeuwsche tijden, dat gauw de wereld zal vergaan en als wilde elk tot dien tijd nog zooveel mogelijk van 's levens vreugden genieten. In de stad verrijzen de kleine restaurants He „bars", de „Dielen", de „Likörstuben" — dat is een nieuwe naam, die gauw algemeeff geworden is — als paddestoelen; niet slechts in de groote verkeersstraten, doch ook meer achteraf wordt het eene „Schlemmerlokal" — ook dat is 'n nieuw woord — na het andere'geopend. Daarbij heeft de Berlijnsche politie zoo juist eerst het uur, waarop de café's moeten sluiten, tot na middernacht verlengd; werden de gasten tot nu toe om half 12 naar huis gestuurd, thans mogen zij !ot 1 uur blijven zitten — en maken natuurlijk rijkelijk gebruik daarvan. De staat zegt „ik wil belasting op belasting heffen; het inkomen, de alcohol," de champagne vooral met fabelachtige heffingen belasten — dus moeten de menschen rustig hun plezier hebben, veel drinken, de hotelliers laten verdienen, daarvan kan ik, de staat, slechts voordeel hebben." En zoo gaat de genotsbedwelming verder en neemt steeds grooteren omvang aan. Naast de clubs en de beurs trekken de renbanen juist in deze mooie herfstdagen duizenden en tienduizenden, die hun geld verspelen willen. Spoedig wordt nog een nieuwe wedgelegenheid van ongedachte mogelijkheden geopend. In Grunewald zal na jarenJangen bouw de nieuwe automobielstraat klaar zijn, cfie van Berlijn naar de Wannsée Mj Potsdam voert. Een machtige lijnrechte rijweg, of eigenlijk twee rijwegen, de heen- en terugweg gescheiden, ieder 8 meters breed, JO kilometer lang. In één vaart kan men den weg afrennen Want niet minder dan twintig overbruggingen van ijzerbeton zorgen er voor, dat geen vervoermiddel den weg kruisen kan. Over alle verkeerswegen kunnen de auto's heenjagen. De weg zal niet alleen het verkeer dienen, maar hij zal ook zijn een renbaan, een „renstraat" voor de automobielsport. Men zal een totalisator inrichten. En tweemaal in den afstand van 10 kilometer zullen de kijklustigen staan en met wijd opengesperde oogen toekijken, wanneer de motors knallend voorbijschieten. Ook zijn reusachtige tribunes gebouwd. Men ziet: de Berlijners weten ook in de moeilijkste tijden te Zorgen, dat ze zich niet vervelen. Een merkwaardig volk! Dr. MAX OSBORN. De Iersche crisis. Het is geschied zooals gisteren na 't publiceeren van Lloyd George's antwoord mocht verwacht worden: van de geboden gelegenheid om nog Op de zaak terug te komen is door de Valera gebruik gemaakt. Hij heeft na ontvangst van dat antwoord de Sinn-Fein-leiders bijeen geroepen en de quaestie tot laat in den nacht besproken. Daarop heeft hij gisteren 't volgende telegram verzonden aan Lloyd George: „Ik ontving gisteravond uw telegram. Het verbaast mij, dat gij niet inziet, dat ingeval wij van onzen kant de conferentie zouden aanvaarden op de basis van uw brief van 7 September, zonder ons standpunt eveneens duidelijk te maken, de Iersche vertegenwoordigers ter conferentie zouden verschijnen zonder dat hun standpunt werd begrepen en dat dan de zaak tan Ierlands recht onherstelbare schade zou zijn toegebracht. In de gehéele gevoerde correspondentie hebt gij het standpunt van uw regeering gedefinieerd en wij definieerden het onze. Wanneer onze standpunten niet zoo beslist tegenover elkander stonden, zou er waarlijk niets te bespreken zijn. Het dient duidelijk te Zijn, dat in een kwestie als deze, wijlen de onderhandelingen eenig resultaat opieveren, de onderhandelaars elkander moeten ontmoeten zonder vooroordeelen en niet belemmerd door eenige voorwaarde, uitgezonderd dusdanige als voortvloeien uit de feiten". Dit antwoord was onderteekend door De Valera. Deze wijziging in de Valera's houding zal wel verband houden met de duidelijk in ferland gebleken teleurstelling over 't mislukken der onderhandelingen. De correspondent van de „Times" te Dublin meldt, dat de publicatie van de nota van De Valera diepe ontroering heeft teweeg gebracht onder de klassen der Iersche bevolking. Zij wenschen vrede, maar vinden dien niet in het antwoord van De Valera. De vredelievende meerderheid van het volk kan niet glooven dat na een wapenstilstand van twee maanden de strijd weer zal worden hervat. Men weigert te Dublin aan te nemen, dat het antwoord van De Valera het laatste woord is der Repubükeinsche leiders. Te Dublin beschouwt men de Valera's voorlaatste schrijven als een soort van laatste proef op de vastbeslotenheid van de Engelsche regeering nopens het punt, dat Ierland binnen het rijk moet blijven. Zij, die deze meening voorstaan, gelooven, dat de leiders van Sinn Fein het mislukken van hun eisch van souvereiniteit zullen erkennen, het onvermijdelijke zullen aanvaarden en niet langer een regeling in de waagschaal zullen stellen, welke de meerderheid van het Iersche volk wenscht, voor dezen eisch van onafhankelijkheid, waarvan het uiterst twijfelachtig is of de meerderheid van het Iersche volk er op zal blijven aandringen. De komende gang van zaken hangt af van de bijeenkomsten van het Engelsche kabinet en van de leiders van Sinn Fein en de Dail Eireann. Deze laatste is opnieuw bijeengeroepen om den toestand te overwegen. De Iersche pers spreekt duidelijk de hoop uit, dat de Valera meer toenaderingsgezindheid zal betrachten. Het „Irish News" geeft, op gezag van een welingelichte bron te Dublin, te kennen dat de gebeurtenissen aanleiding geven algemeene verkiezingen uit te schrijven. „Freeman's Journal" verklaart, dat het Engelsche en het Iersche volk weigeren dit te aanvaarden als het einde van de vredespogingen, terwijl de „Irish Independent" Lloyd George's antwoord als overhaast beschouwt. In de Dail Eireann moet bij de beslissing over de voorlaatste nota aan Lloyd George een sterke minderheid geweest zijn voor aanvaarding van Lloyd George's uitnoodiging op de aangegeven grondslagen. Dat de Valera aan deze duidelijke strooming in de Iersche openbare meening, ten gunste van Lloyd George's aanbod, voornemens is gehoor te verleenen, schijnt men uit zijn laatste schrijven aan den premier te mogen opmaken. Het is een hoopgevend teeken. De toestand in Duitschland. In Beieren is noga! wat emotie verwekt door de door den rijkskanselier in de Rijksdagcommissie gedane medeóeelingen, waarin hij, met gebruikmaking van een rapport van de staatscommissaris Wèissmann, den Beierschen minister Roth en den Münchener hoffdcommissaris van politie Pöhner beschuldigde, in verbinding te hebben gestaan met den nationalist Ehrhardt. De bestendige commissie van den Beierschen landdag heeft' heden met algemeene stemmen besloten de regeering uit te noodigen ophelderingen over de in de commissie van den rijksdag uitgesproken beschuldigingen te geven. Men verwijt den rijkskanselier, dat hij over de beschuldigingen van staatssecretaris Wèissmann heeft gesproken, hoewel deze in het geheel geen positief karakter dragen. Bovendien neemt men het de rijksregeering erg kwalijk, dat deze de Beiersche regeering niet van de beschuldigingen op de hoogte heeft gesteld. Dr. Roth heeft reeds gisteravond verklaard, dat hij Ehrhardt, Kapp en Bauer in het geheel niet kent. De „Beyriscfte Kurier",.het orgaan van de Beiersche Volkspartij,- meent, dat door dit nieuwe incident de crisis tusschen Beieren en het lijk verscherpt is. • Niet onmogelijk is, dat de candidatuur-von Kahr daardoor bevorderd wordt. De Beiersche Volkspartij begint al bij te draaien, en moet voornemens zijn toch von Kahr weer voor het ministerpresidentschap te candideeren. Dan zou dus de heele kabinetscrisis vergeefsch zijn geweest, en zouden de reactionaire invloeden niet noemenswaard terrein verloren hebben. In rechtsche kringen wordt dpor vlugschriften sterk propaganda gemaakt voor zijn benoeming. Wat de moordenaars van Erzberger betreft, heeft er nog een arrestatie plaats gehad, met deze zaak verband houdend. Een weduwe van 'n Officier is gearresteerd, die beschuldigd wordt de schuldigen bijtijds gewaarschuwd te hebben, zoodat zij konden vluchten. In Berlijn zijn aanplakbiljetten verspreid, waarop de portretten der moordenaars voorkwamen, en waarin tot hun opsporing werd aangespoord. Vrijwel overal zijn de portretten door voorbijgangers onherkenbaar gemaakt. De vakvereenigingen der drie socialistische partijen zullen morgen te Berlijn een groote demonstratie tegen de reactie houden. Het vredesverdrag. Frankrijks oud-premier Caillaux heeft aan een journalist zijn oordeel over 't vredesverdrag meegedeeld. Volgens de „Éclair" zeide hij o.m.: Het verdrag van Versailles dunkt me eer een wapenstilstandsverdrag en overigens middelmatig. Clemenceau, wiens waarde hij overigens erkent, beschuldigt hij met de reactie en de „Action Fransaise" gemeene z.aak te hebben gemaakt. Hij wilde zich niet uitlaten over de vraag of Duitschland alleen voor het uitbreken van den oorlog verantwoordelijk is, zoo lang niet alle archieven geopend zijn, maar hij herinnerde aan' wat hij zelf in 1911 had gedaan om den vrede te bewaren, ofschoon de spanning op dat oogenblik tusschen Frankrijk en Duitschland over Marokko, volgens Caillaux, moeilijker oplosbaar was dan de crisis van 1914. Caillaux sprak van chauvinisme, van zorgelooze regeeringen en van groote economische krachten als van internationale verschijnselen, die tot den oorlog hadden geleid. Hij eindigde met een aansporing tot internationale samenwerking. De veldtocht in Klein-Azië, Uit Athene wordt gemeld: „De regeering besprak met de opperste legerleiding de wenschelijkheid om den opmarsch tiaar Angora voort te zetten. De meeningen hierover waren verdeeld." Deze mededeeling mag men beschouwen als een bedekte erkenning van de zoo juist geleden nederlagen. De Fransche Ministerraad. De Fransche Ministerraad heeft besloten, dat de buitengewone zitting van Kamer en Senaat 18 October zal aanvangen. Briand gaf een uiteenzetting van de buitenlandsche politiek. Nadat hij zich op de hoogte gesteld h^i van den stand Van de staking in het Noorden, verklaarde de raad zich ingenomen met het feit, dat de werklieden bereid zijn den weg van een vergelijk te betreden en drukte hij zijn hoop uit, dat de patroons zich bereid zouden verklaren denzelfden weg te volgen. De conferentie te Washington. Medegedeeld wordt, dat Briand, behoudens dringende verhindering, persoonlijk in Washington Frankrijk zal vertegenwoordigen, vergezeld van drie gedelegeerden, waaronder de minister van Koloniën Sarraut. In den volkenden Ministerraad zullen de beide anderen worden aangewezen. Waarschijnlijk zullen dit Viviani en Jusserand zijn. Naar de „Daily Tel." uit Tokio verneemt, heeft een conferentie van Japansche militaire en maritieme autoriteiten als volgt het Japansche standpunt ten aanzien van den vlootbouw vastgesteld: Japan gelooft, dat het tegen den geest van de conferentie te Washington is, wanneer eenige mogendheid strijdkrachten ter zee bezit welke haar in staat zouden stellen 'n beslissende overwinning op een andere mogendheid of andere mogendheden te behalen. Daarom moeten de mogendheden haar vloot reduceerep tot de sterkte, waarover dat land beschikt, hetwelk van de betrokken mogendheden de kleinste vloot bezit. Verder moeten de betrokken mogendheden geen marine-basis vestigen in den Stillen Oceaan. De hulp aan Rusland. De Parijsche correspondent van de „Times" meldt, dat het internationaal comité voor de hulpverleening aan Rusland, dat te Parijs vergadert, in zijn Donderdag gehouden vergadering ondanks het onheusche antwoord van de Sovjetregeering besloten heeft, door te gaan met zijn plannen voor de hulpverleening aan Rusland. Besloten werd een internationale conferentie te beleggen, die 6 October te Brussel zou bijeenkomen en waartoe ook de Oostzee-Staten en Duitschland zullen worden uitgenoodigd. Het comité wil ecliter door een eventueel te zenden commissie een onderzoek doen instellen naar de vervoerstoestanden in Rusland, teneinde de zekerheid ,te verkrijgen dat de te zenden levensmiddelen vervoerd zullen kunnen worden naar de hongersnooddistricten. Beiersche intrige's. De „B. Z. am M." brengt nieuwe onthullingen over een groote politieke intrige, die haar zetel in Beieren heeft en wel op het kasteel Neu Bueren bij Rodenheim. In dit slot komen de draden van het reeds vroeger aangeduide politieke plan bijeen, dat de vereeniging van Beieren met Hongarije en Duitsch-Oostenrijk en de stichting van een Zuid-Duitsche Katholieke zelfstandige monarchie en het herstel van het huis Wittelsbach ten doel had. De Hongaarsche rijksbestuurder Horty is volgens de inlichtingen van de B. Z. de laatste maanden herhaaldelijk op het kasteel te gast geweest, verschillende malen in gezelschap van den Kapp-kolonel Bauer. Ook Ehrhardt en Pabst moeten reeds daar te gast zijn geweest. VERSPREIDE ^ERICHTEN. — Lloyd George heeft kou gevat en moet eenige dagen het bed houden. — De zooi! van Hugo Stinnes, de bekende Duitsche kolenmagistraat heeft eenige dagen te Londen vertoefd en is te Hamburg teruggekeerd. Hij wilde zich niet uitlaten over het doel van zijn bezoek. Volgens de „Daily Express" zou Stinnes in Engeland belangrijke zaken hebben afgesloten. — De werkgevers in de Nbord-Fransche textielnijverheid hebben in een bijeenkomst te Rolt- . baix de aangeboden arbitrage verworpen. — De „Times" verneemt uit Genève: De Zwitsersche bondsraad besloot ex-koning Karl vrij te stellen van belasting en van onderwerping aan de Zwitsersche rechtspraak. De bondsraad beschouwt hem als een buitentandseh soeverein, vertoevende op Zwitserseh grondgebied en 'door de entente belet zijn koninklijke functie v/aar te nemen. — De Berlijnsche vrouwen-moordenaar Grossman heeft thans, na wekenlang ontkennen de hem ten laste gelegde vier moorden bekend. De justitie is thans bezig, h^t bewijs voor een Vijfden moord te constateeren. Grossmann's buurvrouw, Itzig genaamd, wordt van medeplichtigheid beschuldigd. Tot dusver heeft men van haar kunnen bewijzen, dat zij als de maitresse van Grossmann herhaaldelijk geld van den moordenaar in ontvangst heeft genomen. ---