EEN IN ARNHEM OROOT GEWORDEN INDUSTRIE. Wie van Arnhem naar Ede spoort, ziet dan even voor het Stationsgebouw aan den Zuidkant van de spoorbaan een uitgestrekt geëgaliseerd terrein met talrijke dienstgebouwtjes, directiekeeten en materialenbewaarpjaatsen en bovendien als meest frappant verschijnsel op het diep het Zuiden ingaande zand-veld het complex van een ijzerconstructie, bestaande uit een overgroot aantal zware kolommen, welke een netwerk van ijzeren draagbalken met schuine opstaande zijden torsen. Men ziet daar in ijzeren lijnèn uitgezet het raam van een gebouw van buitengewonen omvang, het Ijzeren skelet van hetgeen spoedig zal krijgen een mantel van metselwerk met tallooze vensters, een inwendige verdeeling der ontzagwekkende ruimte in grootere en kleinere zalen, men ziet het beginstadium van hetgeen straks zal zijn het nieuwe gebouw van de Nederlandsche Kunstzijdefabriek. Toen in 1912 aan den Vosdijk te Arnhem de Nederlandsche Kunstzijdefabriek verrees, kwam daarmede reeds tot stand een bedrijf van zeer belangrijken omvang, dat voor de uitoefening een fabrieksgebouw van zeer belangwekkende afmetingen vroeg. Binnen acht jaren heeft het bedrijf zich in die mate ontwikkeld, dat nu 1n Ede de grondslagen worden gelegd voor een fabriek, welke een viermaal grootere capaciteit heeft dan de op Arnhemschen grond gevestigde gebouwen. De directeur der Nederl. Kunstzijdefabriek dr. J. C. Hartogs, heeft voor het werk, dat in Ede sedert October 1919 is aangevangen, de plannen vastgesteld en de Inrichting van het gebouw geschiedt geheel naar zijn Inzichten, Ir. jhr. J. M. v. d. Bosch Is uitvoerder van den fabrieksbouw en de geheele leiding voor de fabrieksinrichting berust bij den adjunct-directeur der Ned. Kunstzijdefabriek Ir. M. Meuthen, die.straks als hoofd der fabriek te Ede zal optreden.. Er Is voor een werk van den omvang als hier werd ondernomen een complex van krachten noodig: de fabrieksbouw geschiedt door de Nederlandsche Aannerrursmaatmaatschupplj voorheen Hoersma. Zij voert met meer dan 100 werklieden het metselen timmerwerk uit, Naast haar werkt de N. V. voorheen Bourdrez, uitsluitend voor het tót «tand brengen van de véle betonwerken, welke noodig zijn en beschikt daartoe over de arbeidskracht van een dertigtal werklieden; de Hydrotechnische en dlepboormaatschappij De Vulcaan te Leeuwarden zorgt voor de watervoorziening, een afzonderlijk hoogst belangrijk onderdeel van het bedrijf; de firma Hermes uit Barmen is thans bezig met de voltooiing van de ijzerconstructies. En dan zijn en worden talrijke onderdeelen van het werk door de Kunstzijdefabriek in eigen beheer tot stand Sebracht: grond- en rioleeringswerken en e machine-installaties. Er zijn daartoe ongeveer 170 man aan den arbeid; wat het grondwerk betreft veelal landarbeiders uit de omgeving, die vroeger in Duitschland werkzaam waren. Omtrent den bouw van de nieuwe Kunstzijdefabriek heeft jhr. van den Bosch, de uitvoerder van het werk, ons met groote welwillendheid eenige mededeelingen gedaan, waarvan wij hier met erkentelijkheid gebruik mogen maken. Men zal er uit kunnen ervaren, dat het hier inderdaad een werk van buitengewone, beteekenis geldt. Vooropgesteld zij, dat de Nederlandsche Kunstzijdefabriek voor het oogenblik de eenige Hollandsche inrichting is, die kunstzijde, het product, dat uit viscose — de stof, welke na velerlei chemische processen uit cellulose (houtpulp) ontstaat wordt verkregen en in glanzende strengen wordt afgeleverd om dan de grondstof voor tal y an industrieën te vormen. Het tot dusver uitsluitend Arnhemsche product vindt over geheel de wereld afnemers. In Ede zal de industrie op aanmerkelijk grooter schaal naar bedrijf voortzetten en wellicht bok uitbreiden door de productie van gekleurde kunstzijde. Tot dusver werden, zooals men weet, uitsluitend de blanke strengen zijde afgeleverd. Volledigheidshalve zij meegedeeld, dat de Nederlandsche Kunstzijdefabriek thans navolging vindt te Breda, in de Hollandsche Kunstzijdefabriek, welke in aanbouw is. Nu wat het groote bouwwerk, dat in de Stationsomgeving te Ede een groote mate ^an levendigheid schept, betreft. Het terrein werd gekozen na zorgvuldig onderzoek in andere gemeenten; het kreeg de voorkeur i 1 °m de buitengewoon gunstige ligging, n de onmiddellijke nabijheid van het sta'onsemplacement en voorts door de zekerneid, welke bestond, dat uit den bodem vervloedig water zoif kunnen worden opgepompt. De watervoorziening toch speelt, °oa!s reeds is opgemerkt, in het bedrijf " z eer belangrijke rol. Het geheele fabrieksterrein beslaat een .Ppervlakte van niet minder dan ruim 33 hof' ' 8 geheel geëgaliseerd, waartoe et noodig was om ongeveer 100.000 M3. «iond te verzetten. De fabriek — een aangesloten gebouw met om een groote binenpiaats gegroepeerde fabrieksruimten — v» °i?8 e veer vierkant worden: gevelmuren * n 234 Meter in de lengte en nagenoeg dezelfde afmetingen voor de breedte-muren. Dit reusachtige gebouw, dat 8 Meter hoog wordt, vordert van het terrein een oppervlakte van circa 6 H.A. Elk der hoeken zal gevormd .worden door een toren: drie daarvan worden 15 Meter, een, welke bestemd is om het waterreservoir te dragen, 25 Meter hoog. Wij merken hierbij terloops op, dat het water verkregen zal worden uit 50 M. diepe putten, welke thans worden geslagen. ,Van de hoeveelheid water, welke voor het bedrijf noodig is, kan men zich eenigszins een voorstelling maken, indien men weet, dat de hoeveelheid gelijk kan worden gesteld met het quantum water, dat een gemeente, grooter dan Amersfoort, verbruikt, • dat is: 9 è 10.000 M3. per etmaal 1 Het water is, dit zij terloops opgemerkt, in hoofdzaak noodig voor het uitwasschen van het product, wanneer het op spoelen gewonden, de spinnerij verlaat. De fabriek zelf wordt, in het kort gezegd, in ijzerconstructie en metselsteenen uitgevoerd. De dakbedekking:'het geheel heeft sheddaken met sheds van 7.50 M. breed. Het dakbeschot (behalve het glas) zal een oppervlakte van 3 l / 2 H.A. beslaan; het wordt in mastiek uitgevoerd. Het voor het invallend licht benoodigde glas zal in 't geheel een oppervlakte van l/ 2 H.A. vormen. De muurvlakken zullen door niet minder dan 900 ramen worden onderbroken. De ijzerconstructie is zoodanig, dat de draagkolommen In één richting 26 Meter, in de andere richting 7ty Meter uit elkander staan. Er Is daarbij terstond reeds op de mogelijkheid van uitbreiding gerekend: door bijplaatsing, feitelijk dus verlenging van de bestaande, van Ijzerconstructles kunnen ruimten van 26 of 52 Meter lengte aan het gebouw worden toegevoegd. Een zeer bijzondere beteekenis zal de binnenplaats, waaromheen de fabriekslokalen gelegen zijn, voor .de fabriek hebben. Daar zal het hart van het bedrijf kloppen. In de 130 X 130 M. groote ruimte zullen het gebouw der electrlsche draaistroomcentrale (60 X 30 M.), hél ketelhuis en een werkgebouw verrijzen. Het zal een centrale zijn van 2000 K.W., welke de noodlge beweegkracht voor het bedrijf levert. Daar wordt ook. gebouwd de 78 Meter (tooge fabrieksschoorsteen, die uren In den omtrek door zijn rookpluim de nanwezlgheld van een machtig bedrijf zal toonen. Van het Btatlonsemplacement af worden spoorlijnen gelegd, die tot op de binnenplaats van de fabriek zullen komen, zoodat een uiterst practische oplossing werd verkregen voor den aanvoer van kolen en grondstoffen en voor de verzending van het product. De fabriekslokallteiten: de grootste wordt 90 X 52 Meter, zullen in volgorde bestemd zijn voor chemisch bedrijf, spinnerij, wasscherij, twijnerij, haspelarij, bleekerij, ververij, sorteerderlj, magazijnen enz. Ook de laboratoria «n kantoren komen in hét fabrieksgebouw. Daar worden ook lokalen Ingericht voor kleedkamers voor het personeel, cantines enz. De fabriek is berekend op een personeel van meer dan 2000 personen (6 è 700 mannen en 1500 è 1600 meisjes). Voor Ede is dus een beduidende vermeerdering van bevolking te wachten en ook deze gemeente beschikt niet over een huisvestingscapaciteit, waardoor een talrijk aantal nieuwe ingezetenen er behoorlijk onderdak zou kunnen komen. Bij f\et ondernemen van den fabrieksbouw heeft de directie dan ook aan woningvoorziening in het belang van haar toekomstig personeel moeten denken. Op initiatief van de Kunstzijdefabriek is te Ede opgericht de Woningbouwvereeniging „Vooruit". Deze vereeniging zal op een terrein van 25 H.A. aan den Maanderweg een tuindorp stichten van 425 woningen. Het zullen niet uitsluitend arbeiderswoningen zijn: er komen ook 30 k 40 middenstandswoningen, bovendien een achttal winkels en een Verenigingslokaal. Er zal, wanneer het grondwerk, dat nu wordt uitgevoerd, is voltooid; met den bouw van 150 woningen worden begonnen. Van de zijde der gemeente bestaat het plan om in het tuindorp — waarin nog een stuk gemeentegrond ligt — ee^n school te bouwen. Het groote bouwwerk te Ede is door zijn buitengewonen omvang en door zijn groote beteekenis, als uiting van krachtige ontplooiing van een Nederlandsche Industrie reeds in dit ontwikkelingsstadium een beschouwing waard. Het tijdstip, waarop de fabriek in bedrijf zal zijn is nog verre: zeker verloopt er nog meer dan een jaar alvorens in Ede de eerste kunstzijde zal worden vervaardigd. Maar gestaag vordert het werk door den onvermoeiden arbeid van honderden. Steeds nader komt de dag, dat het fabrieksgebouw in zijn massale afmetingen, de nieuwe Nederlandsche Kunstzijdefabriek, algemeene belangstelling zal wekken; velen zullen daarbij met voldoening bedenken, dat, hetgeen hier werd tot stand gebracht, geschiedde door een industrieele onderneming, welke te Arnhem oorsprong nam, groeide en groot werd. --- De Amsterdamsche Week XXV. De gemeentelijke Inkornstenbe, \ lasting over 1915—1916. — De moeilijkheden in de bouwvakken. — Huldiging van prof. Saltet. — De uitkeeriiig wan 15J4 millioen uit de oorlogswinstbelasting. Het Gemeentelijk Bureau voor Statistiek heeft weder • eene nieuwe mededeeling gepubliceerd; eene mededeeling btreffende de Gemeentelijke Inkomstenblasting over 1915—1916. Daaruit Ijlijkt dat de invloed van den oorlog zich in dat belastingjaar scherper deed gevoelen dan het geval was in 1914—191* i>u h konden de gevolgen van den oorlog zich niet in hunne volle scherpte doen gevoelen, omdat het tijdperk dat tot grondslag diende voor het grootste gedeelte yóer Augustus 1914 lag en dus nog den toestand van vóer den oorlog moest weerspiegelen. 129.770 belastingplichtigen waren in de belasting aangeslagen tegen 1 ,'0,096 het voorafgaande jaar. De opbrengst der belasting bedroeg ƒ 7.737.004 tegen ƒ 7.531.664 in 1914—1915! Verreweg het grootste aantal aangeslagenen bevond zich in de laagste inkomt.tengroepen. (Wel een -bewijs hoe Amsterdam langzamerhand „verdemocratiseerd" wordt) Zoo hadden 68 pCt. der aangeslagenen een inkomen van ƒ 600--/ 1000; 20.3 pCl. een inkomen van j 1000— f 2200; slechts 0.2 pCt. een inkomen van meer dan ƒ 51.000. Toch betaalde de laagste groep slechts 8.64 pCt. van de belasting, de groep der hoogste inkomens daarentegen 17.01 jCt. Van de 124.576 aangeslagen ingezetenen woonde het grootste aantal (12.924 of 1S.4 pCt.) in het kwartier VIII, bekend als Muiderpoortkwartier, gelegen tusschen Ainstel en IJ. Hierop volgden: het kwartier tusschen Hugo de Grootgracht en Vondelpark met 21.661 of 17 .4 pCt. aanslagen, en, met een reeds veel minder aantal de oude buurt IJ IJ, tusschen Boerenwetering en Amstel, met 16.617 of 13 pCt. en het kwartier tusschen IJ en Hugo de Grootgracht :net 15,135 of 12.1 pCt. aanslagen. In het havengebied benoorden het IJ kwam het geringst aanal aanslagen voor (40o of 0.3 pLt. en 474 of 0.4 pCt.). Het meset welgestelde kwartier was de Willemsparkbuurt met het Museumkwartier, waar 33.3 pCt. der aanslagen boven de 10de en 14.5 pCt. noven de 18de klasse waren, tegenover de Jordaan (1.9 pCt. resp. C.2 pCt.), de Oostelijke eilanden (0.9 pCt. r^p. 0.3 pCt.) en het kwartier tusschen IJ en Hugo de Grootgracht (1.7 pCt. resp. 0.2 pCt.). De meest welvarende wijk van de Gemeente was wijk S. J. (Roemer Visscherstraat en omgeving) met 52.3 pCt. aanlagen boven de 10de en 34.0 pCt. aanslagen boven de 18de klasse. W iar echter in het kwartier tusschen Hugo de Grootgracht en Vondelnark, waarin die wijk gelegen is, ook wijken voorkomen met zeer ongunstige cijfers, b .v. wijk S. N. (tusschen Jacob van uennepkanaal, Ten Katestraat, Kinkerstraai mi Kostverlorenkade) met slechts 0.2 pCt. aanslagen boven de 10de klasse zijn de algemeene «ovartiercijfers betrekkelijk laag. Ze bedragen hechts 6,2 pCt., resp. 1.7 pCt. zoodat zelfs de kern van de oude stad en de Jodenbuurt in hun geheel een gunstiger beeld vertoonen. Ten slotte zij verme'dt f dat 12.260 nieuwe belastingplichtigen in den loop van het jaar werden aangeslagen. * * * De moeilijkheden in de bouwvakken, waarvan in den titel wordt gesproken, zijn tweeërlei. In de eerste plaats heeft men hierbij te denken aan den woningnood, een vraagstuk waarvan men hier zoekt. In vtrband daarmede heeft de directeur ter stede nog altijd vruchteloos de oplossing van onzen gemeentelijken Woningdienst, de ingenieur Keppler, dezer dagen een reis naar Engeland gemaakt, ten einde kennis te nemen van de pogingen die daar te lande worden aangewend om te komen tot nieuwe organisatievormen van de woningproductie. .Van zijne bevindingen heeft hij verslag gedaan in eene vergadering met bestuurderen van vakvereenigingen in het bouwvak alsmede van woningbouwverenigingen. De spreker wees er daarbij op in welk eene impasse de woningbouw zich bevindt. Voortgaan op den tot dusver gevolgden weg, leidt tot niets, zoo zeide hij. Er zijn thans plm. 3300 woningen in aanbouw, plannen voor 5000 k 6000 winingen zijn gereed voor uitvoering en een even groot aantal is in voorbereiding. Dit is echter niet voldoende en wanneer niet allen medewerken tot het binden eener goede oplossing komt men er niet. Beschouwt men. de verschillende stadia van het productie-proces, dan is er niet één, dat nog aaji redelijke organisatie-eischen voldoet. Van de directie tot de arbeiders is wrevel en gebrek aan- arbeidsvreugde. Ook is de woningproductie duur. De normale huur zou door de arbeiders niet te betalen zijn. Daarna vroeg de spreker: Hoe ontstaat deze duurte? En hij antwoordde: Op velerlei wijze maar niet in de laatste plaats door de schrikkelijk hooge loonen van vele opperlieden en deigelijke, die ƒ 90 tot ƒ J00 verdienen en thans staken voor een weekloon van ƒ 110. Spreker wil niet den schijn wekken, alsof naar zijne meening, daar de eenige oorzaak der duurte zou schuilen. Dat daarin in zeer groote mate de oorzaak schuilt en dat hier wanverhoudingen ontstaan welke voor de huisvesting der arbeidsmalaise noodlottig dreigen te worden, is echter niet te ontkennen. Tot zoover de heer Keppler I Het merkwaardige hierbij is, vooreerst dat deze redevoering is uitgesproken, deze dingen gezegd worden, door den lieer Keppler, zwager en politiek medestander van den heer Wibaut. En in de,tweede plaats dat door hem, dus door een der Sociaaldemocratische voormannen op woninggebied, erkend wordt dat het tot dusver gevolgde stelsel gefaald heeft; dat de woningnood er slechts onvoldoende door wordt gelenigd; dat de woningen te duur worden voor de arbeiders (en voor anderen óók, Wagenaar Jr.) en dat dit stijgen der productiekosten (en dus der huurprijzen) voor een groot gedeelte zijn oorzaak vindt in het opdrijven der-loonen dor de werklieden. Niet ' minder dan zoo menige ondernemer of kapitalist maken de bouwvakwerklieden gebruik van den gunstigen conjunctuur! Daarnaast is er een tweede soort van moeilijkheden in het bouwbedrijf dat, naar moet . worden gevreesd, de eerste soort nog zeer ongunstig zal beïnvloeden. Ik bedoel het dreigend conflict dat komende is? de algemeene uitsluiting waarmede de patroons dreigen in antwoord op \ verschillende partieele stakingen. Ik zal mij wel wachten mij in deze partij te stellen. Liever zou ik beide partijen willen wijzen op het hierboven aangehaalde woord van den heer Keppler: „Wanneer niet allen medewerken tot het vinden eener goede oplossing komt men er niet". In dezen tijd van sChrijnenden woningnood lijkt het mij haast misdadig den woningbouw over dé geheele linie, en dan speciaal in Amsterdam, den Haag en Rotterdam, stil te leggen. En ik blijf nog altijd hopen dat patroons en werklieden een modus zullen vinden. • * « In het laatst van de vorige week is er te Amsterdam een zeer populair geleerde gehuldigd, prof. Saltet, hoogleeraar in de gezondheidsleer aan de Universiteit van Amsterdam, en vóór dien directeur van den Gemeentelijken Gezondheidsdienst aldaar. Saltet is de genoeglijkste niensch die er op twee beenen rondloopt; altijd vriendelijk, altijd vroolijk, altijd in evenwicht. Een soort van Pickwick-type, of beter misschien nog: een levenslustige, gemoedelijke, humoristische Engelsche plattelands-dominé. Oningewijden zullen er zich daarom misschien over verwonderen dat deze man, die al verschillende ambtsjubilea achter den rug heeft, vóór dezen nog nooit gehuldigd is. En toch is'het zool Maar dat is niet de schuld van zijn vrienden, maar de zijne. Hij heeft telkens weer bedankt voor de eer. Maar u'.maal heeft Saltet toch niet kunnen ontsnappen. Goede vrienden, leerlingen en oudleerlingen, collega's en autoriteiten hebben gaarne gehoor gegeven aan de uitnoodiging van een klein comité van vereerders om mee te werken aan de aanbieding van een huldeblijk, bestaande uit Saltet's geschilderd portret. Als aanleiding daartoe werd genomen het nieuwe laboratorium voor Gezondheidsleer aan de Mauritskade, dat nu zoowat twee jaar bestaat en in dien tijd bewezen heeft aan alle verwachtingen te beantHet is eene kostelijke bezitting ■ van En dat dankt men woorden. onze Universiteit' geworden. vooral aan Saltat. Men gevoelt wel: de aanleiding was *wat gezochte. Maar de geestdrift waarmede de 476 deelnemers bijdroegen was zeker niet kunstmatig. Zoowel uit Nederland als uit Indië meldden zich vrienden en bewonderaars aan. Dat waren regeeringspersonen, curatoren, hoogleeraren (ook van de Rijks-Universiteiten en de Vrije Universiteit), leden van Gezondheidscommissiën, medici, studenten en oud-studenten en velen buiten hei Universitair onderwijs staanden. Prof. van Loghem-, onze jonge hoogleeraar in tropische ziektenleer, hield bij de aanbieding van het huldeblijk een hartelijke toespraak, waarin hij eraan herinnerde, dat prof. Saltet nogal van het bezigen van parodoxen houdt. Eene daarvan luidt: „Geen goede daad blijft ongestraft", wat spr. op geestige wijze toepaste op prof. Saltet zélf, die nu voor al het goede dat hij deed, voor het onderwijs en het Laboratorium „gestraft" werd met deze huldiging. ij d< het Universiteitsbestuur heeft ook Burgemeester Bij de aanvaarding van de schilderij namens Teilegen een toepasselijk woord gesproken. (De Burgemeesters van. Amsterdam zijn qualitate qua president-curator der Universiteit.) Hij schetste Saltet als een mensch, wars van alle uiterlijk vertoon,i opand die door zijne prettige, gezonde levensopiMttirïg, alle* die met het in aaniaking komen aantrekt, en een die bovendien op stille wijze, zonder ophef, dit prachtige paleis der hygiëne heeft weten tot stand te brengen... En het groote, goedige, roode gezicht van prof. Saltet, de gemoedelijke facie met de twee karakteristieke bakkebaarden en de .glinsterende brilleglazen, glansde van genoegen, maar achter de brilleglazen glinsterde toch ook wat anders! • * • Dezer dagèn is bekend geworden dat uit de opbrengst van de Oorlogswinstbelasting aan Amsterdam 15|4 millioen zal worden uitgekeerd. Het is geen wonder dat dit bericht ten Stadhuize met zeer gemengde gevoelens is ontvangn. Amsterdam heeft aan oorlogsuitgaven te boeken gehad in 1914: ƒ 1.930.000; in 1915: ƒ 3.800.000; in 1916: f 4.410.000; in 1917: ƒ 7.540.000 en in 1910: ƒ 15.780.000, te zamen dus ƒ 33.460.000. Daarvan heeft Amsterdam over de eerste drie jaren van het Rijk teruggekregen ƒ 3.800.000. Dit maakt met het bedrag dat ons thans is toegedacht (over 1917 en 1918) ruim ƒ 19.000.000. *Er ontbreekt dus nog ongeveer ƒ 14 .500 .000 aan. Ten minste als men zich plaatst op het standpunt dat het Rijk alle door de gemeenten, als gevolg van den oorlog gemaakte onkosten te vergoeden heeft. De Regeering deelt echter dat standpunt niet. Zooals men weet heeft zij uit de colleges van Gedeputeerden der verschillende provinciën eene commissie benoemd, die voorgesteld heeft, naar een zeker systeem de uitkeeringen te regelen. En naar dat systeem is nu aan Amsterdam 15^4 millioen toegewezen. . Reeds vroeger is het gemeentebestuur van Amsterdam opgekomen tegen dit systeem doch zonder succes. En als alle voorteekenen niet bedriegen zal het zich thans met de 15% miltioen tevreden stellen, zuchtend :„een half ei Is beter dan een leege dop", of „één vogel in de hand is beter dan tien in de lucht". Maar hoe het met de gemeente-financlën van Amsterdam moet gaan wordt hoe langer, hoe onbegrijpelijker! WAGENAAR Jr. --- Haagsche Brieven. XXV. Van een Theater en een Cabaret. Officieel Is het zomerseizoen nu geopend. De buitenbaden, dat wil zeggen de zeebaden, zijn ci weer, met de badkoetsjes; het Kurhaus is de concertenreeks begonnen, de café's, of hoe al deze inrichtingen naar moderner nomenclatuur heeten mogen, zijn in exploitatie; strandboulevard3 en strand trekken weder honderden bezoekers en bezoeksters — de laatsten vooral niet té vergeten. Dit zou mij bijna brengen tot een flaneursgang over onze badplaats. Maar voor dezen brief over het Scheveningsche seizoen, Welke daarover zeker riiet de laatste zal zijn, zocht ik toch naar wat anders. Of liever, ik behoefde niet meer te zoeken, nadat ik Woensdag gevolg had gegeven aan de uitnoodiging voor de openingsvoorstelling van het „Thèatre des Ambassadeurs". Iets nieuws en toch, wat het gebouw betreft, niets nieuws voor wie Scheveningen kent. Alléén men moet er even naar raden. Of zou men waarlijk niet vermoeden, dat deze weidsch- en uitheemschklinkende naam gedrukt is op het voormalige theater „de Seinpost". Dat daarmede zijn zooveelste metamorfose heeft ondergaan. Het is alweer eenige jaren geleden, dat ik ook een heropeningsvoorstelling van „Seinpost" bijwoonde. Toen was het, nadat het gebouw jarenlang leeg en verwaarloosd had •gestaan. Van de oorspronkelijke schoone plannen en hooggespannen verwachtingen is niet veel terecht gekomen, voornamelijk neeft de Duitsche oftewel Wiener-operette er gastvrijheid gevonden onder, in den regel, matige belangstelling van het publiek. Thans probeert men het op een andere manier, met niet mindér grootsche plannen. Maar ik zou er niet eens uw aandacht voor vragen als er niet iets bijzonders was. Met het theater heeft ook het Seinpost-paviljoen een reincarnatie ondergaan, welke eigenlijk veel belangrijker is. Want de schouwburg „Des Ambassadeurs" blijft, voorloopig althans, naar het schijnt, voor de operette bestemd. De operette, waarvatt op den openingeavond # de première ging, is niet zooveel bijzonders, al is'het een oorspronkelijk werk van den auteur-componist Harry Streletskie, die tevens de directeur der nieuwe onderneming is. Laat ik dus volstaan met u mede te deelen, dat de naam van deze operette „Charley" is. Wilt ge ook nog iets van den inhoud weten, dan kan gezegd worden, dat de intrige niet slecht is, wat het gegeven betreft; de uitwerking laat nog al te wenuchan over. Het idee, waarvan de auteur uitging, is niet onaardig. Een meisje gaat dwepen mat den held uit een roman, zoodat zil verliefd wordt op dia figuur en liij, „Charley", haar liefdesideaal wordt, voor wien zij méér reeële pretendenten versmaadt. Een hunner echter, Dr. Charley Houtens, laat zich niet zoo gemakkelijk afschepen. HIJ bedenkt een list. Speculeerend op het gedweep van Jtanne, het verliefde pielsje, komt hy als Engelsman heur hartje belagen, met zich brengend een aantal Engelsche vrinden en meiskes, die nu eenmaal in een rechtgeaarde revue niet mogen ontbreken. Het blij-eindigend slot raadt de geroutineerde lezer al, zoodat ik mij er ontslagen van rekenen kan om de intrige nog verder te vertellen. Trouwens, ook deze operette was niet de hoofdzaak bij de openingsvoorstelling. Daar hebben we een bioemenhuldiging beleefd als nooit te voren, dat durf ik veilig beweren. Er valt moeilijk een kwalificatie \fcor te vinden, het was absurd, het was pompeus, meer dan overdreven, indelicaat bijna; maar typeerend den directeur Harry Streletskie. Er werden bloemen en kransen opgedragen, ontelbaar veel, en dat kon, omdat letterlijk niemand van het personeel voor en achter de schermen vergeten werd bij deze. bedeeling. Waarbij men de vrijmoedigheid had om den tijd van ons toeschouwers ook nog in beslag te nemen voor allerlei toespraken, waarvan de overhandiging van bijna eik bloemstuk of krans vergezeld ging. En ik vraag u, wat kon het ons schelen, wat ging het ons aan, dat de opper-timmerman zoo verdienstelijk werk had gedaan en dat het jongste meisje onder de daa seressen en koristen ook gehuldigd diende te worden, waarvoor zal zjj zelf wel niet geweten hebben. De heele vertooning wekte danig op de lachspieren van hen, die oog en gevoel hadden voor het zotte in deze huldiging, die minstens praernatuur was. Of wenschte de directeur niet te wachten tot de eerste jubileergelegenheid, omdat hij vreesde die niet te zullen beleven? Daar is inderdaad wel kans op. Want ik meen reden te hebben voor de veronderstelling dat de heer Streletskie zich in den Haagschen geest eenigermate heeft vergist. Het Haagsche cachet moet ten minste nog komen over het „Theatre des Ambassadeurs. Gelukkig, voor gezegden directeur Streletskie ten minste, is er nog het cabaret, met restaurant. Ik heb er zoo'n flauw vermoeden van, dat beide zullen moeten goed maken, hetgeen bij de exploitatie van het theater tekort zal komen. En die berekening zal denkelijk wel opgaan. Want zoo iets als dit cabaret hadden we nog niet Daarmede worden we, wat dit soort amuserrfent betreft, de gelijke van Berlijn. De inrichting van het cabaret is zeer modern. U behoeft nu niet meer naar Berlijn te gaan. Ja zelfs overtreft het Scheveningsche cabaret verre menig allermodernst Berlijnsch cabaret, als bijvoorbeeld „Der Fatih", wat aangaat brutaliteit van versieringsmotieven en kleuren. Uw Luxorzaaltje is daarbij oüderwetschl Hèt is Secessions-stijl. Het scherm in de theaterzaal biedt een zeer bescheiden proeve van zonderling-golvende lijnen, doorkruist van strepen. Maar daarmede heeft men toch nog „kein blasse Ahnung" er van wat den bezoeker in het cabaret wacht. Wandbekleeding en gordijenen, lampenkappen en lambrequins zijn vol grillige figuren In de meest willekeurige kleuren. Het liclit is mat en gedempt, slechts schijnend door transparanten van dunne stof. Het geheel is bont en beweeglijk, druk en toch verfijnd. Dan het meubilair. Stoelen en fauteuils zijn van bij bizar model, of groot en zwaar en ruim. Daarbij heeft men het origineele idee gehad om de stoelen te heschilderen met witte dierenfiguren, karikaturaal en zeer knap gedaan. Men verzekerde mij, dat het de dieren zijn uit de fabels van La Fontaine en dat op den rug der stoelen de moraal is uitgebeeld. Of daarop veel gelet zal worden door de cabaretbezoekers? Indien rij bij den rug der stoelen terecht komen is het in den regel niet in een helder moment. Of moet ik een weperen zin zoeken achter die moraal op den stoelrug? Omdat een cabaret gasten krijgt die de moraal reeds „achter den rug hebben . Het is mij niet mogen gelukken te ontdekken of de fabel van den krekel en de mier op een der stoelen voorkomt. Qèèn schijnt mij meer toepasselijk voor een cabaret: Nuit et jour h tout venant Je chantais, zegt de krekel en de cabaretjuffers kunnen het hem na zeggen met een kleine variatie; ze dansen meer. Daartoe biedt ook het cabaret gelegenheid. Ruimschoots kan niet bepaald gezegd worden; de mode en zeker ook de economie wil dat de dansvloer vooral niet te groot zij. In het • voormalige Seinpostpaviljoen is het een onberispelijke parketvloer. Den eersten avond werd. er al druk gebruik van gemaakt. Dametjes zijn er dadelijk en de jongelui laten zich voor zoo n gelegenheid niet wachten. Het is nu volkomen duidelijk wat voor aanwinst we met dit cabaret gekregen hebben. Tot 2 uur is er nachtpermissie. Aan zoo'n inrichting hadden we bepaald behoeftel Want Scheveningen moge door de badplaatsgenoegens mondain zijn, door dit cabaret bereikt het daarvan slechts de helft en is juist daardoor een bijzondere attractie voor de moderne en modieuze „jeunesse dorée". Het interieur en de stemming, de „sfeer" zijn. up to date, van een bijzonder raffinement. Wat den onbevangen, maar tot moraliseerende critiek en filosofie gestemden bezoeker tot psychologische overpeinzingen orengt. Dit is nu het milieu «an het nachtelijk amusementsleven /deze veelbeduidende of bedoelende stippels strekken den lezer tot vermaan om nu verder eigen fantasie te laten werken. Waarbij ik nog in zoo verre te hulp wil komen door te gewagen van het voortreffelijk strijkje, dat er verleidelijk dansmuziek laat hooren, welke haar psychologisch effect niet mist. Onbewust bijna werkt die muziek op je in. Laat mij voor een oogenblik generaliseeren. En wee, zoo ge de kunst van steppen en fox-trotten verstaat, dan lokt de gladSlimmende parketvloer zoo verleidelijk. Gelukkig at een enkel dansje den solieden cabaretbezoeker niet schaden zal. Cabaret-artisten treden er op, maar dat is toch eigenlijk niet de hoofdzaak, geloof ik. Gelegenheid tot aoupeeren is er ook, of coursel En daar kun je fatsoenshalve haast niet buiten. Zoodat dit cabarètbezoek geen goedkoop amusement is; zelfs wanneer men zich tot een eenvoudige consumptie wil bepalen. Een kop thee kost een gulden en een glas bier een gulden vijftig; wat ten minste deze waarborg bieat, dut Iemand met eeu schrale beurs allicht de verleiding van dit cabaret niet zal gevoelen. Doch voor Scheveningen voorziet het bepaald In een behoefte en de badplaats wint er mede aan mondain cachet Het cabaret ligt eenigszins buiten het Scheveningsche centrum. Dat wan tot dusver altijd de nadcelige factor voor de Seinpost-exploitatie) voor een cabaret doet dat bezwaar zich niet gelden. Zoo'n inrichting mag wel wat afzijdig liggen. Bovendien, vele bezoekers komen er per auto en wie minder bedeeld is komt per fiets. Voor het meerendeel der Scheveningsche badgasten zal het Ambassadeurscabaret wel niet op het seisoenprogramma komen. Wegens gebrek aan andei divertissement behoeft dat ook niet, er is verscheidenheid genoeg. Scheveningen handhaaft in dat opzicht haar reputatie. HOFSTEDELING. ---