„HET NUT" door J. G. A. van Hogerlinden. Op den 17den van Wintermaand des jaars 1809 waren tengevolge eener uitnoodiging, door den heer N. van Callegoed, schoolhoofd, mede namens den heer Steven van Bronkhorst in het Logement het Zwijnsihoofd, ten einde ter dezer stede een Departement der maatschappij tot Nut van 't Algemeen op te richten, met genoemd^ heeren bijeengekomen de heeren A. Boafi^Saiér, C. J. de Jong, A. Prins, H. G. Klassen, l van den Bor, H. J. van A>merom 1 /'A Goedhart I Hamming, G. P. Pfister, PJ. Aalbers, f H. Arntzen, H. Lenting, J. L/Tfopin de Thoyras, G. Avelinig, D. Mets en G h . Eerligh, welke samenkomst door den/"£ eetr van Callegoed met een „gepaste aan^ raa ] < wer d geopend, waarna de heer van Binkhorst e ene korte redevoering uitsprak, wfarbij de verd.ensten der maatschappij \ ot 6«f u t van 't Algemeen werden geschetst. / Alet eem^fige stemmen werd besloten om zich tot een öepartement Arnhem te vereenigen. De Boonzaaier werd benoemd tot presidentes. van Bronkhorst tot secretaris en N. va " Hfillegoed tot penningmeester. 'Zaterdag den 6en van Louwmaand 1810 volgdti l£ j e eers t e vergadering in de revisiezaal van Departementaal Gerechtshof, nadat de landlost V an Gelderland, de Vos van Steenwijik.^ provisioneel de vergaderzaal had beschikbaar lges teld. 'vön den algemeenen secretaris werd kennisgeving gezonden van de oprichting van het Arnhetih^ii,^ departement. De opvolger van de Vos van Steenwijk, landdrost Verstolk, werd in Sprokkelmaand 1810 gefoikgewenscht met zijne benoeming. Een der eerste daden was te bevorderen de verspreiding van het werkje ovei de koepokinenting. Nadat het re?lemtirf door het hoofdbestuur was goedgekeurd', gaf de ledenlijst aan 33 le den, j jjg- ffioesten loten om den rang der zitplaatsen. Eene commissie werd benoemd om een leesbibliotheek voor minvermogende burgers in het leven te roepen. Een bediende, Jan Voiltman, werd aangesteld op een tractement van ƒ 20 's jaars. De Fransche censuur deed een onderzoek instellen naar de bestiering van het Departement. Als kenschetsende werkzaamheid van het Departement noem ik de uit deeling van een zilveren medaille aan zekeren S. van Beek, wegens het redden van drie kinderen. Als eigenaardig gebruik noteer ik, dat door ieder der leden tot een nieuw jaar aan den nieuw aangestelden bediende, F. Gebly, een zesdehalf zal gegeven worden. De Gelderscihe Revisiezaal werd niet meer beschikbaar gesteld, zoodat men een contract afsloot met den heer Pepfenhauser in het Zwijnshoofd voor ƒ25 per jaar. Een zeer billijke jaarhuur voor een vergaderzaal. De verschillende leden hielden voorlezingen omtrent allerlei interessante onderwerpen. Voor een surplus van ƒ 10 kreeg de logementhouder Pepfenhauser ook nog de bibliotheek op zijn dak. Reeds in 1812 besloot men een almanak uit te geven en te laten drukken bij Thieme en Moeleman. De heeren N. van Callegoed en H. de la Cosine kregen re9p. een gouden en zilveren medaille van de maatschappij voor hunne geschriften; de plechtige uitreiking had plaats in de Lutlhersche kerk, waarbij de heer J. van der Dussen het orgel bespeelde. Bij zijn vertrek naar Zwitserland werd de heer Rapin de Thoyras benoemd tot honorair l d op 13 Lentemaand 1813. In de vergaderingen werden ook voordrachten gehouden, o. a. in 1817 door den heer van der Hoogt over electrititeit. Eene commissie werd benoemd om de mogelijkheid te onderzoeken of het oprichten van hulp- en spaarbanken wenscihelijk was. Spoedig kwam deze tot stand op Zaterdag 27 Juni 1818 (eerste directie de heeren A. Boonzaaier, N. van Callegoed, H. G. Klaassen, A. Prins, Thieme en C. J. de Jong). In 1823 begon men voortgezet onderwijs te geven in het gebouw van de Teekenschool voor 12 jongheden, eiken Zaterdag van 6—8 uur; in 1825 gaf men twee maal per week onderwijs. Een gewichtige gebeurtenis voor het onderwijs was de oprichting van een tusschenschool, die 9 Dec. 1828 werd ingewijd. De leiding werd toevertrouwd aan den heer Egbertus van Amstel uit Zaandam; de school stond in de Broerenstraat, ongeveer waar nu de winkel van B. H. Hoogveld is, terwijl de heer van Amstel aan de overzijde woonde. De inwijding geschiedde met een toespraak van den schoolopziener Donker Curtius. In 1829 deed de heer J. M. de Kempenaer een voorstel om een bus voor geneeskundige hulp voor den weinig bemiddelden stand op te richten. Nadat men eenigen tijd in de Concertzaal (thans Centraalgebouw) vergaderd had, keerde men in 1834 terug naar het Zwijnshoofd, waar een nieuwe zaal door den heer Sandersleben was beschikbaar gesteld. In 1840 kocht het Nut de Vlees.Ihhal van de stad; hier kwam nu de vergaderzaal. Bij de inwijding op 12 Nov. 1842 hield mr. de Kempenaer de feestrede. In 1854 overleed de heer A. Boonzaaier, van de oprichting af bestuurslid en grootendeels voorzitter. Een bewaarschool werd 18 April 1843 opgericht aan den Janssingel (thans de oude meisjesburgersühool) onder leiding van mej. A. G. Holderman en in 1851 een normaalschool voor gymnastiek onder le : dÈn>g van C. P. Cnopius, later van H. H. Snel. Door het Nut en Wessel Knoops werden po­ gingen aangewend om de vestiging van een kweekschool voor onderwijzeressen te bevorderen; op 1 Mei 1862 kwam deze tot stand in de Weverstraat. In de volgende jaren wordt vooral de leesbibliotheek steeds meer gezocht; als merkwaardigheid diene, dat de heer C. J. de Jong bij zijn vertrek naar Doesburg 36 jaar lang het secretariaat had waargenomen van 1811—1847. De schoollokalen werden 1 Jan. 1860 overgenomen door de gemeente. Het gebouw der af deeling aan den Janstoinnensingel (de oude bewaarschool) werd daarna verlhwurd aan eenige dames voor een naai- en breiscthool voor minvermogenden. Het getal leden ging evenwel langzaam achteruit; de sprekers kwamen meest van elders; men hield minstens zes voorlezingen op litterarisch gebied. In 1875 werd de normaal-gymnastieksohool opgeheven en door de gemeente gekocht voor miididelbare school voor meisjes. Ook werd het Nutsgebouw in de Broerenstraat verkocht en een terrein gekocht in de Weerdjesstraat, bestemd tot oprichting van een nieuw gebouw. Den 18 Nov. 1876 had de eerste vergadering plaats; de handwerkschool voor meisjes, mede op initiatief van 'het Nut tot stand gekomen, had drie bovenlocalen- in gebruik 1 ); het gebouw bevatte een zeer fraaie groote gehoorzaal. Van 1 Mei 1902 tot 31 Juli 1903 was in dit gebouw gevestigd de Hoogere Burgerschool met driejarigen cursus en een daaraan verbonden eenjarige handelsklasse. In 1906 werd het gebouw verkocht aan de firma G. A. A. van de Wall, in ijzerwaren, die van het fraaie vergadergebouw een opslagplaats van hve- art'kpilen maakte. In 1919 (30 Oct.) werd weder eene afdeeling van het Nut opgericht, en het doel is sympathiek: in hare omgeving algemeen volksgeluk te bevorderen, onafhankelijk van eenige kerkelijke of staatkundige partij. Tot de instelt ngen van 'het Nut behooren de Kindertuin of Fröbelschool, Parkstraat 264, het Toynbeewerk, het Kunstgenootschap Arnhem en de afdeeling Volkszang. Het is wel merkwaardig, dat in het jaar 1906, toen de iherdenking van den 100-jarigen sterfdag van den stichter van het Nut, Jan Nieuwenhuyzen, plaats vond door eene muziek- en zanguitvoering onder leiding van Daniël de Lange op 27 Februari van dit jaar in het Concertgebouw te Amsterdam, de Arnhemsche af*) Deze (industrieschool is in 1899 overgebracht naar een eigen gebouw aan de Rijnkade. deeling haar gebouw verkocht en feitelijk ophield te bestaan. Nu Arnhem's Nut weer herrezen is in 1919, kunnen de opvolgers van den stichter van 1784 tevreden zijn, dat alhier na 140 jaar een departement bestaat met bekwame mannen aan het hoofd, eerst de 'heer Bigot, later Zelvelder en nu LamsveJt. . Nutsgebouw in de Weerdjesstraat, waarin ƒ van 1878—1903 de Remonstrantsche Kerk i was gevestigd, Het gebouw, waarin het Nut gevestigd is in de Parkstraat. Musica, het hoekhuis op den hoek Steenstraat-Spoörwegstraat. ---