Advertentie RECLAME. HANGMENEK, prima Waschleer, f 4.50 --- Stadsnieuws IN RAADSELEN WANDELT DE MENSCH... IN ARNHEM. Uit de liquidatie van het Bouwbureau hebben B. en W., onder nadere goedkeuring van den Raad de hand gelegd op 4 locomotieven, tegen een prijs, die vrijwel gelijk is aan de waarde van de daarin gebouwde motoren. B. en W. stellen voor beschikbaar te stellen een bedrag van ƒ 22.000.— voor aankoop van vier electrische locomotieven van het Bouwbureau. (Praeadvies van B. en W., zie „A. Ct." van Dinsdag jj.) Het is een koopje niet waar? Vier locomotieven voor ƒ 5500 per stuk. U kent ze wel, die vreemdgevortnde jumbo's. Ze hebben indertijd per stuk bijna ƒ 20.000 gekost! Ja, ja, in Arnhem doen we niet altijd verkeerd, zoo nu en dan weten we ook wel eens een „zaakje" óp te knappen ... Voor ons ligt het officieele verslag van de Raadszitting van 14 Juni 1920. Wethouder Bakker is aan het woord over het rollend materieel voor de zandafgraving. „Thans de vraag, of na twee jaar, wanneer het werk is afgeloopen, de aangeschafte materialen de boekwaarde nog zullen hebben. Spr. heeft die vraag voorgelegd aan twee deskundigen, die hem geantwoord hebben, dat, wanneer het geheele kleine plan wordt uitgevoerd (in het Broek, Red.) de gemeente nog eenige duizenden guldens winst zal kunnen boeken, terwijl als terrein A er niet bijkwam, het ongeveer gelijk zou uitkomen. Maar 'de gemeente heeft van de S.S. gedaan weten te krijgen, dat, wanneer de gemeente na twee jaar niet doorgaat en dus genoodzaakt is de locomotieven en kipwagens teverkoopen en de verkoopwaarde bedraagt minder dan j 320.000, de S.S. een gedeelte van het verlies, in verhouding tot het voor haar vervoerde zand, voor haar rekening zal nemen." Wethouder Bakker af. Voor ons ligt thans de overeenkomst tusschen de gemeente en de Mij. tot Exploitatie van S.S., betreffende de zandophooging van terreinen in het Broek. Daar lezen we in art. 5, 7e alinea, zooals deze gewijzigd is in de Raadszitting van 6 Juni 1921: „De aankoop, het gebruikende verkoop van het voor het zandvervoer benoodigde rollend materieel, geschiedt door de gemeente, in overleg met de ingenieurs, bedoeld in art. 2." Vragen van een mensch, die in onze brave stad in raadselen wandelt: a. Stellen B. en W. thans voor vier locomotieven te koopen van het Bouwbureau voor ƒ 22.000, die feitelijk reeds eigendom der gemeente zijn? b. Wat blijft er over van de bewering van wethouder Bakker in de Raadsvergadering van 14 Juni 1920, dat de waarde van het materieel na afloop van het werk zoo zal zijn, dat de gemeente wellicht nog op eenige duizenden guldens winst kan rekenen, althans „uit" zal komen, nu in het praeadvies met zekere mate van voldoening wordt meegedeeld, dat men er in geslaagd is locomotieven,- die indertijd de gemeente bijna ƒ 20.000 per stuk gekost hebben, voor de gemeente aan te koopen voor j 5500 het stuk? c. Koopt de gemeente wellicht zelf de locomotieven niet? Is de bedoeling van het praeadvies geen andere dan een administratieve maatregel, in dien zin, dat het t r a m b e d r ij f van de gemeente vier locomotieven koopt? Dat zou tevens den lagen prijs verklaren, immers ons trambedrijf is een'bedrijf, dat winst moet maken en dat dus geen hooge uitgaven kan doen. Maar hoe dan te verklaren, dat uitdrukkelijk in het praeadvies te lezen staat, dat de gemeente koopt? d. Indien het trambedrijf van de gemeente vier locomotieven overneemt, waarvoor moeten dan de ƒ22.000 dienen, die B. en W. van den Raad vragen voor den aankoop van vier locomotieven? e. Laatste vraag: Zijn wij in de boonen of .., is het een ander? STAATKUNDIG HERSTEL. Gisterenavond heeft de heer Simon A. Maas, oud-voorzitter van het Verbond van Nederlandsche Fabrikantenvereenigingen, in een goed bezochte openbare vergadering van de Arnhemsche afdeeiing van het Vaderlandsch Verbond in café Riche een politieke rede gehouden. De heer Maas behandelde in zijn rede een drietal vragen: Is ons staatkundig leven gezond? op welke vraag spr. een ontkennend antwoord zou ontwikkelen. Ook op de tweede vraag: Is herstel mogelijk met de huidige staatkundige formaties en practijken? zou een ontkennend antwoord volgen. De derde vraag: Wat beteekent het Vaderlandsch Verbond voor het staatkundig herstel? is niet eenvoudig met ja of neen te beantwoorden. Bij de behandeling van de eerste vraag zette spr. uiteen, dat de Staat niet is doel, maar middel tot verheffing van de stoffelijke welvaart van de burgers. De Staat is orgaan tot coördineering van belangen en betere behartiging daarvan. In de laatste 50 jaren heeft de Staat zich ontwikkeld tot het instrument, dat meer ten doel heeft regels te stellen, die baan is eerst aarzelend betreden en wordt nu afgerend. De indruk bestaat, dat een goed landsbestuurder geen rust heeft zoolang hij vermoedt, dat er nog iets in het maatschappelijk leven bestaat, waarvoor geen regels zijn gesteld, jn stede zich te beperken tot het onvermijdelijke en absoluut noodzakelijke. De Staat is uit zijn krachten gegroeid en de leiders zijn het doel reeds lang voorbijgestreefd. Spr. schetste hoe het bewind van Koning Willem I, de grondlegger van onze welvaart, zich kenmerkte door een groot economisch herstel. Daarna kwam het conflict van 1848. De vraag of het juist was, dat Thorbecke's maatregelen werden doorgevoerd met een beroep op de meerderheid, meent spr. ontkennend te moeten beantwoorden. Na dien is meermalen waarde gehecht aan een beroep op de massa, terwijl een uitspraak daarop niet steeds waarborg voor een heilzamen maatregel "geeft. De erfenis van Thorbecke is, dat overbleef het systeem, zonder de moreele en intellectueele beteekenis, die ze had bij Thorbecke. Wat'wij thans beleven, is het gevolg van het wanbestuur van hen, die vergaten, dat rede en stof groote factoren zijn in het maatschappelijk leven, maar gevaarlijke machten zonder controle van geestelijken aard. Na Thorbecke is gepopulariseerd de materialistische filosofie, volgden de jaren van opkomst der bourgeoisie, van ontwikkeling der industrie, van overschatting van materieele dingen.. Men werd aangegrepen door begeerte ook op onderwijsgebied en spr. ziet den schoolstrijd als een product van het onliberale bewind door zoogenaamde liberalen gevoerd. Waarschuwingen, welke klonken om te letten op het gewicht van eerbied voor het geestelijke, hebben niet gebaat. Sinds het standpunt is verlaten van den magistraat, die vraagt, wat kan ik geven om het volk gelukkiger te maken, sindsdien wordt niet geregeerd ten bate van het land, maar tot behoud van de macht, die men verwierf 'en om te verwerven de macht, die men begeert. Op die wijze heeft men een caricatuur van wetgeving gekregen. De Staat is niet het instrument om ons rijk te maken, maar om te coördineeren de individueele belangen. De sociale wetgeving is niet geworden een aanvullenden maatregel, maar een bevredigen van behoeften om daar te regelen, waar nog wat te regelen viel. Zij is,uitgegroeid tot een nadeel van de gemeenschap. Uitwassen als de sociale verzekering hebben het effect de kracht van het volk te verminderen, dragen er toe bij, dat de mensch wordt tot een machine, die monotoon zijn dagelijksche taak heeft te verrichten om automatisch zijn behoeften bevredigd te krijgen. De arbeider wordt beroofd van al datgene, waarin hij zich kan onderscheiden van zijn buurman, die met zijn gewone werkzaamheden volstaat. Waar anderen de sociale wetgeving beschouwen als een zegen, beschouwt spr. haar als een vloek. Niet omdat hij den werkman niet een rustigen ouden dag gunt, maar hij kan er niet in berusten, dat aan het volk ontnomen worat wat vreugde geeft aan het leven: grooter worden door eigen kracht. Principieel staat spr. tegenover de sociale politiek, juist in het belang van land en arbeiders. De oorlog bracht een noodtoestand, waarin de overheid een grootere rol moest gaan spelen; door de oorlogsperiode heeft men het meer vanzelfsprekend gaan vinden, dat de overheid zich met velerlei bemoeide. Het staatsbeleid is geworden een gekibbel bij de grabbelton, niet een dienen van den Staat, maar van partijen, waaraan men macht ontleent en anderzijds een streven naar behoud van macht, die men vreest te verliezen bij loslaten van het politiek verband. De vraag of herstel mogelijk is bij de bestaande formaties en practijken moet ontkennend luiden. Spr. wijst op de rede van mgr. Nolens te Amsterdam, waarin een streven is om grond te geven aan de R.-K. Staatspartij, met een beroep op het beginsel. Het zal echter voor een Katholiek in de Tweede Kamer tot de hooge uitzonderingen behooren, dat hij zijn beginselen kan dienen. Wat de antirevolutionaire partij betreft, zag spr. iets, wat hij tien jaar. geleden onmogelijk achtte: een affiche ter ondersteuning van den eersten candidaat der A. R. partij en op het zelfde affiche een beursnoteering ter demonstreering van de wisselnoteering van den gulden! De Chr. hist. partij is aan de Anti-revolutionaire ontsproten. Zoolang Lohman leider was, doorvoerde de hooge staatkunde van Thorbecke, heeft zij haar beteekenis aan den grooten leider ontleend. Nu is zij een conservatieve fractie van de anti-revolutionaire partij. Spr. wijst er op, dat er in de huidige politiek voortdurend conflicten worden verdoezeld en vertroebeld. Een compromis komt tot stand uit den wensch tot handhaving van de politieke formati Do Vrijheidsbond kwam nu op het laatst tot de ontdekking het zelfde te willen als het Vaderlandsch Verbond. Vroeger is tot de vrijz. democraten hetzelfde gezegd. Voor spr. is het geen nieuws, dat de V. B. het zelfde wil als het Vad. Verbond. Spr. betreurt het, dat het principe van den Economischen Bond is verloochend. Samenvoeging van drie krachtelooze partijen geeft geen krachtige partij, drie nullen blijven nul. De oorsprongsfout is, dat de V. B. geen beginsel heeft. Vrijheid is geen beginsel, maar een gedachte en een gedachte is niet voldoende om een partij leven in te blazen. De fout is geweest, dat in 1920 men niet erkende, dat V. B. niet meer paste bi] de fase, waarin Staat en maatschappij verkeerden. De fout van Treub was, dat hij trachtte het met zijn beginsel op een accoord te gcoien en ter wille van een tijdelijken politieken aanhang het beginsel over boord wierp. De klove tusschen de drie partijen is niet overbrugd, maar overpleisterd. Ten opzichte van den Vrijz. Dem. Bond merkt sph op, dat men daarin heeft te zien niets anders dan een organisatie die op de meest goedkoope manier dingt naar de volksgunst. In 1923 erkende prof. van Embden nog de bewapening als een noodzakelijkheid en noemde hij ontwapening idioot; in 1924 verdedigde hij op grond van den gasoorlog de ontwapening. Een partij met dergelijke frontverandering kan niet meer ernstig genomen worden, door hen die het landsbelang willen dienen. De soc.-dem. arbeiderspartij heeft, naar spr. betoogt, geen recht van bestaan meer. Dat de arbeiders in de tegenwoordige maatschappij niet over de gelegenheid beschikken om hun positie te verbeteren is onwaar. De arbeider is niet meer proletariër, maar bewust persoon, krachtig georganiseerd om datgene te krijgen wat hem van rechtswege toekomt. Dat dit zoo is blijkt daaruit, dat de partij niet aankomt met programma's zooals zij destijds deed. Er is alleen een streven om nog verlokkender voorstellen te doen dan andere partijen. Het is riemen snijden van andermans leer. Men vraagt niet of een voorstel is in het belang van den Staat, maar of het een groep van kiezers welgevallig is. De huidige staatkundige partijen verloren hun basis en het Vaderlandsch Verbond wierp zich op als staatkundige partij om zelf ter hand te nemen het sociaal economisch herstel. Men mag zich niet de illusie maken, dat binnen de huidige partijen, die de incarnatie zijn van de fouten van den tegenwoordigen toestand, dit herstel kan plaats hebben. Het Vad. Verbond is tot de noodzakelijkheid gekomen om buiten de staatkundige formaties een staatkundige actie te beginnen. Het Vad. Verbond weet dat in alle plaatsen personen zijn, die weten dat wij in een politiek moeras zitten, die het geolof verloren, dat de Staat weer zal worden een normaal functioneerend organisme. Wij spreken tot de honderdduizenden Nederlanders die met ons zeggen: het gaat niet goed. Wat nu gegroeid is, is het logisch gevolg van fouten onbewust door anderen voor u gepleegd. Het Vad. Verbond wil het volk opheffen en terugbrengen tot het besef, dat regeerders moeten zijn personen tegen wie men kan opzien door hun groote rechtschapenheid, groote wijsheid en groote liefde; regeerders, die niet belooven maar doen en durven te doen wat de volksgeest niet begrijpt, wanneer het noodig is, die genoeg gezag hebben om te gelooven dat wat zij doen noodig is. De voorzitter, rar. Frowein, bracht in een slotwoord een woord van dank aan den spreker voor zijn schitterende rede en voegde daaraan toe een woord van opwekking tot aansluiting bij h£t Vaderlandsch Verbond. Onze tram. Naar aanleiding van het ingezonden stuk van een Leider in een verkeersbedrijf in ons blad van Dinsdag, inzake de aangevraagde gelden voor verbouwing van 6 bijwagens in motorwagens, welke aangelegenheid Maandag in den Raad behandeld zal worden, hebben wij ons tot den heer Nieuwenhuis, Directeur van het gemeentetrambedrijf, om nadere inlichtingen gewend. Wij vatten de mededeelingen van den Directeur als volgt samen: De aangevraagde gelden dienen niet tot uitbreiding van het materieel, doch tot verbouwing van bestaande bijwagens in motorwagens. De bijwagens van lijn 1 loopen veelal zonder passagiers op het traject Willenisplein—Oranjestraat, hetzelfde geldt voor de treinen van lijn IV. Er is geen gelegenheid tot af en aankoppelen dan aan de Oranjestraat of aan de eindpunten. Het af- en aankoppelen op het Velperplein is reeds hinderlijk voor het overige verkeer, wanneer het op enkele uren van den dag geschiedt, elke rit zou zulks zeker niet mogelijk zijn. Er rijden uitsluitend eenmanswagens, de bedieningskosten van een bijwagen is daarom ongeveer gelijk aan die van een motorwagen. Vandaar dat het in de bedoeling ligt de wagens zooveel mogelijk zonder bijwagens te laten rijden en alleen op de drukke uren een extra motorwagen als bijwagen in te leggen, deze extra motorwagen behoeft niet verder mede te rijden dan noodig is. Men kan den extra motorwagen direct achter den dienstwagen laten volgen of met een verschil van 5 minuten (lijn VII). De vergelijking met een particuliere onderneming gaat, naar de Directeur meent, niet op; een particuliere tramweg-mij. zou b.v. voor de exploitatie van de lijnen 4 en 5 een garantie van de Gemeente hebben geëischt. En dan de arbeidsvoorwaarden. De overheidsdiensten betalen aan de niet-vaklieden een belangrijk hooger loon uit dan de particuliere diensten. Bij het trambedrijf, waar verreweg het grootste gedeelte der werklieden wagenbestuurders zijn, drukt die hoogere bezoldiging natuurlijk het zwaarst op de bedrijfskosten. De bezoldiging van een wagenbestuurder der gemeentetram is toch zeker wel ƒ 10 per week hooger dan bij particuliere tramwegen, dat maakt op 100 man reeds een verschil van ƒ 50.000 per jaar. De Qgmeente behoort de wagenbestuurders •p gelijke wijze te bezoldigen als de overige gemeentewerklieden, particulieren geven vaak te lage loonen. Vergelijking met een particuliere tramwegmaatschappij bij de beoordeeling der bedrijfskosten gaat niet op. Wat de lijn- 5 betreft kon de Directeur den Leider in een verkeersonderneming gerust stellen. Lijn 5 en vooral lijn 1 dekken met hare ontvangsten de bedrijfskosten ook na rente en afschrijving. Het spreekt vanzelf, dat de dienst op lijn 5 na den vacantietijd weder aanmerkelijk zal worden ingekrompen. Wat de exploitatie van lijn 3 betreft, deze lijn wordt op dezelfde wijze als lijn 2 geëxploiteerd; om het half uur rijdt een wagen van lijn 3 door tot het Openluchtmuseum en draagt dan het lijnnummer 5. Voor de doortrekking van de lijn 5 naar Moscowa is geen meerder materiaal noodig. Het ligt in de bedoeling voor deze doortrekking gebruik te maken van overgebleven rails en bovenleiding van het zandbedrijf. Het eindpunt van lijn 7 is Stationsplein en niet Velperplein, omdat vele passagiers verder dan het Velperplein moeten zijn. Om dezelfde reden eindigen de bussen der Geldersche Tram eok op het Stationsplein. Met de aanschaffing van autobussen heeft Arnhem gedaan wat ook de gemeentetrams in Utrecht, Groningen en Nijmegen deden.' De bussen zijn voor aanvullingsdiensten zeer geschikt. Lijn 3 eindigt bij hotel de Zon op verzoek der omwonenden en met het oog op de Nijverheidsschool. Lijn 5 met bijwagen moet doorrijden tot Roermondsplein, omdat op het Stationsplein niet gerangeerd kan worden. Jaren geleden is reeds verzocht om een tram door Klarendal; men kan een dergelijke exploitatie veiliger eerst met bussen beginnen . De bus naar Schaarsbergen is ingelegd ter wille van de bewoners van Schaarsbergen. Een particuliere onderneming zou waarschijnlijk alleen de hoofdlijnen in exploitatie hebben genomen, doch daarmede was de Gemeente niet gehaat; in Berlijn heeft men daar een voorbeeld van. Voor den oorlog* was het stadstramnet te Berlijn in handen van de Grosse Berliner Straszenbahn. Deze maatschappij bleek echter niet bereid enkele niet rendabele lijnen in exploitatie te nemen, met het gevolg, dat de gemeente zich verplicht zag een gemeentelijken tramdienst op te richten voor de exploitatie der niet rendeerende lijnén. Lijn 4 b.v. dekt met hare ontvangsten de kosten nog niet, toch zal niemand deze drukke lijn, die het centrum van de stad met den Geitenkamp verbindt, willen opheffen. Ook de late trams zijn niet altijd voordeelig, evenmin de z.g. schouwburgtrams, doch de gemeente zal ze terwille der belanghebbenden moeten blijven exploiteeren. Het vervoer beweegt zich echter in stijgende lijn en dat geeft hoop voor de toekomst. Hervormde (Ger.) Staatspartij. Gisteravond had in Musis Sacrum een drukbezochte vergadering plaats van de afdeeling Arnhem van de Hervormde (Gereformeerde) Staatspartij. Nadat was gezongen Ps. 25 vers 2, opende Ds. van Leeuwen de vergadering met gebed. Spr. gewaagde met dankbaarheid van jiet gevaar, waaraan onze Koningin in het buitenland is ontsnapt, en sprak een kort inleidend woord, waarna Ds. K. H. E. Gravemeijer van 's-Gravenhage hèt woord verkreeg voor zijn rede: „Een zeker geluid in onzekere tijden". Spr. betoogde, dat het ook op staatkundig gebied gaat om de Belijdenis van den Christus Gods. In het staatkundig leven wordt men gesteld voor het alternatief: „Erken Christus of kom om!" God heeft alle dingen, ook de Overheid, geschapén naar zijn aard en wanneer die Overheid haar aard verloochent, derailleert zij en het geheele volk met haar. Oe Overheid is God's dienaresse en Gods dienaresse moet God's Zoon eeren. Spr. richtte zich nadrukkelijk tegen de Roomsche Kerk, die spr. de kerk van den Antichrist, de valsche kerk noemde. De strijd gaat tegen Roomsch en Rood, niet: mèt Rome tegen Rood, want met den vijand in de vesting is de strijd al verloren. Spr. betoogde, dat een volk.'dat door bepaalde factoren is ontstaan, ook alleen door*die factoren kan blijven bestaan. Spr. richtte zich tegen de Anti-revolutionnairen en tegen de Christelijk-Historischen, en gaf als zijn meening te kennen, dat deze partijen door hun samenstelling en door hun transigeeren met de Gereformeerde Belijdenis (art. 36) geen zeker geluid kan geven in deze onzekere tijden. Spr. noemde de H. G. S. de partij van de eenheid. Spr. vond het misleidend, dat Prof. H. Visscher een brochure tegen de H. G. S. en de groep Kersten „een woord aan de scheidende broeders" noemde. Wij zijn, aldus spr., tegen separatisme. Maar onze broeders hebben zich losgemaakt van art. 36. Spr. treedt niet op om stemmen te winnen voor Ds. Lingbeek (No. 1 op de lijst der H. G. S.), maar om de Belijdenis te verdedigen. Het gaat niet om het aantal volgelingen, maar om het beginsel. In dit verband herinnert spr. aan de geschiedenis van Gideon. Na de pauze richtte spr. zich nogmaals tegen 'de Roomsche kerk. Ons volk is, zoo betoogde hij, ontstaan door den strijd tegen Rome. Wil b^t blijven bestaan, dan zal het altijd moeten bhjven antithetisch tegen Rome. Spr. verdedigde verder zijn standpunt, dat gestreefd moet worden naar Grondwetsherziening in Nederlandschen zin. Gelijk Groen van Prinsterer het zeide, waar wij nu leven onder een revolutionnaire Grondwet, die niet erkent het recht van God en het recht Zijns Zoons. Rome, aldus spr., is in de coalitie de architect en zal, al* het gebouw klaar is, de opperlieden, dit zijn de Anti-revolutionnairen en Christelijkhistorisch en, van den steiger afwerpen, en de Jïooder er optrekken. Luxor ThéAtre. Zelden zal men een filmwerk kunnen bewonderen zoo minutieus verzorgd als het nieuwe Jioofdnummer, dat thans in het Lux