De sultan alleen. De sultan alleen. --- Een laat Despoot. Maar niet de laatste. H{j trachtte een minderheid in zijn r$k planmatig uit te roeien. ABDUL HAMID II. Abdul Hamid (uit te spreken als: Abdoel! et, met de klemtoon op de laatste letter") was misschien één van die menschen, indien ze ambteloos burger waren geblenooit door bijzondere misdadigheid de dacht had getrokken. Eenmaal tot macht omen, toonde hg zich echter een genadeeu bot-wreed tyran. En toch bekrachtigde hg, onmiddellijk na betroonsbestijging een grondwet, iets dat dien in Turkije onbekend was geweest, ergeefs had reeds lang de hervormingspartij r de totstandkoming van zoo'n wet geijverd. En nu veranderde door de krachtige geste den nieuwen sultan de absolute monarchie een constitutionneele. Persvrijheid, on"ndbaarheid van eigendom, openbare bedeling van rechtszaken, afschaffing der teringen, der confiscaties en der heerensten! Sommigen beweren, dat het alles chelarij van den vorst was. Niemand weet l Maar laat ons eerst meedeelen hoe Abdul ld aan de regeering kwam. Op 4 Juni 1876 stierf sultan Abdul Aziz in t paleis te Tsjeragan. Zijn beide polsaderen en geopend en naast hem lag een schaar, n nam aan, dat hij zichzelf om het leven gebracht. Veel later bleek, dat hij verrd was. Zijn opvolger zou Moerat zijn, de de van dien naam. Maar Moerat was tesziek. Twintig jaar lang had hij evenals broer Abdul Hamid onder bewaking ge& En hij had dat niet zoo goed doorstaan die broer. Moerat — die met den dood van zijn oom erkelijk niets had uit te staan — werd waan-% bij het vernemen van diens overlijden, vreesde, dat men hem voor den moordenaar houden. D en 31sten Augustus werd hij wegens ongelijke krankzinnigheid afgezet. Abdul de hem op en maakte zijn entrée — zooals " werd vermeld — met de bovengenoemde idwet. De constitutionneele heerlijkheid de echter maar twee maanden. Er werd reden gefabriceerd om den ouden toestand te herstellen en sindsdien voerde Abdul Hamid II een schrikbewind, en vestigde den volledigen indruk van een laat despoot. Toen hij sultan werd was hij 34 jaar, en van den aanvang zijner regeerig af was hg zich bewust van zijn impopulariteit. Dit heeft hij zelf meer dan eens gezegd. Uit dat gevoel van onmacht schijnt vrees voor samenzwering en haat te zijn gegroeid. Hg handhaafde zich met geweld en trachtte alles wat hem gevaarlijk leek, onschadelijk te maken door het te vernietigen. Insiders vertellen dat hij bovendien de menschen verachtte. Het geval is niet eenvoudig en zoo is het met al dergelijke dingen. In de schoolboekjes lezen we, dat een dwingeland steeds een bloeddorstige gluiperd of een gek is en met de desbetreffende eigenschappen ter wereld kwam. Zoo is het echter nooit. Misdadig? Zeen wel mogelijk. Maar dan zit er nog wel iets meer achter dan een doortrapte, heidensche, duivelsche sprookjesslechtheid. De sage wil, dat niemand Abdul Hamid ooit zag lachen, behalve de hofnar. Want gelijk zijn koninklijke voorvaderen hield de heerscher er zoo'n personnage op na. Hij ging — naar men zegt — met hem uit wandelen, en wanneer ze een brug paseerden, nam zijne Majesteit den kleinen mismaakten kerel op en slingerde hem in het water. De pogingen van den stumper om weer aan de wal te komen deden den sultan in daverend gelach uitbarsten. Misschien zag de tyran zichzelf in dat tragikomische schouwspel. De nar kon een beetje zwemmen en krabbelSe weer naar den kant. Van het moment af, dat hij den troon besteeg, heeft Abdul Hamid voor zijn leven gesidderd. Jildiz Kiosk, zijn vaste woonplaats was een vesting, bewaakt door 15.000 man. Alleen op Vrijdag verliet hij zijn hol om den dienst in de nabijgelegen Hamidzje-moskee bij te wonen. Daaraan kon hij zich niet onttrekke. Maar hoevele voorzorgsmaatregelen nam hij niet. De weinige schreden van het paleis naar de moskee werden per wagen afgelegd, de weg was door cordons soldaten afgezet. Slechts de voornaamste hoogwaardigheidsbekleeders hadden tot het bedehuis toegang. Nog een staaltje: iederen avond sliep Abdul in een andere kamer; in welke? Dat bepaalde hij zelf op het allerlaatste oogenblik. En intusschen was hij dolzinnig wreed. Gladstone noemde men hem „den moordenaar op den troon". Hij liet e ttelijke pasja's onthoofden. Soms moest men hem de gebalsemde koppen toonen, vóór h(j geloofde dat het vonnis werkelijk was uitgevoerd. Hij heeft Arabieren laten neersabelen, Koerden en Tsjerkessen in de pan laten hakken en zijn grootste wandaad: de stelselmatige slachting der Christelijke minderheid in zijn land, getuigt van opperste harteloosheid. Tegen deze Christenen, de Armeniërs, zette hij een complete veldtocht op touw, ten einde hen van de aarde uit te delgen. Een leger van spionnen bewaakte bij voortduring ieder onderdaan, de geheime agenten zelf niet uitgesloten. De telefoon wilde Abdul niet invoeren. Zij zou zijn vijanden het plegen van een aanslag vergemakkelijken. Met groote moeite was hij er toe te bewegen den aanleg van een spoorbaan goed te vinden. Slechts het leger werd georganiseerd. Maar Abduls onstaatkundige manier van oorlogvoeren leidde toch tot voortdurende nederlagen. Niettemin handhaafde de sultan zich 32 jaar. In Juli 1908 kwam het goed gedrilde ger in opstand ... De jongturksche ideeën hadden steeds meer veld gewonnen. Tenslotte bleef den sultan iets anders over den herstel van de grondwet toe te staan. Men vertelt, dat Abdul Hamid II doodelijk beangst was, toen hij werd afgezet en hij vreesde, dat men hem wilde terechtstellen. Het verhaal wil, dat hij zich voor de vier mannen die hem van zijn lot op de hoogte stelden, op de knieën wierp en hen dwong te zweren, dat men hem niet zou dooden. Hij was zevenenzestig jaar en een grijsaard. Te Saloniki werd hij geïnterneerd, waar hij negen jaar later, toen de wereldoorlog in vollen gang was, het tijdige met het eeuwige verwisselde. De sultan met zijn hofnar. --- „Wat ziet de kleine meid er weer best „Wat ziet de kleine meid er weer best uit! Mijn medicijnen hebben toch wel geholpen." „Och, wat, dokter! Zij heeft achter de eene wang een bonbon en in de andere heeft haar gisteren een wesp gestoken." ---