VERLATEN POST OUD-ARNHEM Hierboven staat een teekening van den gesloten tolboom met het tolhuisje en de Brugwacht als bijfiguren. Hoofdmoment is de geblokte tolboom aan den Rijn, de symboliek van een afgesloten tijdperk. Achter den tolboom stroomt in de diepte van het gemetselde bruggehoofd de Rijn. Het is net als in tijden van ijsgang, wanneer de schipbrug was weggenomen. Dan was het druk in de brugwacht met al die reddering voor het ijsvlet of voor de pont en de verkleumde mannen, die eenige tochten door de daverende ijsmassa hadden gemaakt, vonden er een toevlucht om zich even te warmen bij de gloeiende potkachel en om een kop koffie te drinken, voor zij er weer op uitgingen. De Arnhemmers gingen er kijken naar het zwarte bord met de waterstanden en naar het drijfijs. Zij wilden weten, hoe het er bij de brugwacht uitzag als de brug er niet was en zy gisten wanneer ze terug zou kunnen zijn. Nog driekwart drijfijs, voorloopig geen kans! Thans is de toestand van den gesloten tolboom permanent, het huisje van den tolgaarder gesloten, de brugwacht met den rommeligen inhoud dicht. Een verlaten post, want de schipbrug: il ne reviendra point! In mootjes gedeeld is de schipbrug uitgevaren en de brugschepen zijn waarschijnlijk in uithoeken van het land, waar water is, verzeild geraakt * * * Er was eens een schipbrug. De belangstelling voor de brugwacht is weg. De tolboom blijft dicht om te verhoeden, dat de een of andere auto, die op de Nieuwe Kraan verdwaalt, pardoes de rivier in rijdt. Het is hier een klassiek punt in Arnhem geworden. Over den tolboom kijkt men op Meinerswijk: daar was het tramstation van de Betuwsche: het is opgeheven, evenals de Paaschweide, die er vlak bij lag. Voordien was er de gezellige theetuin van de Haan, waar zomersavonds de Arnhemmers rustig een glaasje Trappistenbier verschalkten en van het mooie riviergezicht genoten. Daar lag ook in den ouden tijd het Rijnbad, waarvoor in de genormaliseerde rivier geen plaats meer was. Wij spreken nu over de plaats van de schipbrug, die zelf voor goed uit het stadsbeeld verdween. Zij kwam in 1603 en in 1737 bouwde de stadsbouwmeester Lecndert Viervant het steenen bruggehoofd: men vindt nog den ingemetselden gedenksteen, waarin ook de wapens van de burgemeesters van Arnhem Wolfsen en Brantsen zijn gebeiteld. De peilschalen zijn er, maar zij dienen niet meer om de officieele waterstanden vast te stellen. Alles is hier geschiedenis geworden en wij maken weer den cirkelgang der historie mee: in de 13e eeuw was er het veer aan de Praets, dat aan het Kapittel van St. Pieter te Utrecht behoorde; het werd in het begin van de 17e eeuw door de stad aangekocht en in 1603 lag de schipbrug er. Nu hebben we weer een veer, al is het dan ook een stoomboot. Eeuwenlang is hier een rivierovergang geweest en zelfs een vaste brug, gebouwd om de eeuwen te trotseeren, verhindert niet dat hier een rivierovergang blijft. Piet te Lintum heeft den geblokten tolboom geteekend met het huisje van de brugwacht en het tolgaardersbedrijf met die buitenissig doende electrische lantaarn er naast en de electrische kabels voor de mechanische opening van de schipbrug doelloos in de lucht hangend. Verlaten post: wanneer men de teekening beschouwt, voelt men het karakter van verlatenheid ook in deze scherpe potloodlijnen. * * * De overgang over den Rijn is zelden met zulke moeilijkheden gepaard gegaan als in den strengen en langdurigen winter van 1928—'29. De schipbrug verdween, toen de Rijn dichtvroór, daarna kwam zij weer te voorschijn, om tengevolge van drijfijs wederom te worden opgelegd. Het werd met de vorst inmiddels eind Februari 1929. Men had inmiddels uitgevonden om den overtocht behalve met een veerboot, door middel van een der brugvakken van de schipbrug mogelijk te maken. Dat ging geheel naar wensch, tot op 27 Februari 1929 een ernstig incident zich voordeed, dat velen zich nog wel zullen herinneren. Een van de Concordia-booten had den geheelen middag als ijsbreker gefungeerd. Omstreeks half ze3 weerklonken er signalen, ten teeken, dat er gevaar dreigde. Inderdaad was er ernstig gevaar ontstaan voor het bruggeveer. Het drijvende brugvak was, geheel bezet met menschen en voertuigen, den overtocht begonnen, toen een groote ijsschol van 50 bij 20 Meter ongeveer losschoot en snel stroomafwaarts dreef. Het ijsveld dreigde het brugvak aan te varen. Ware het geschied, dan was een ramp niet te voorkomen geweest: de brugpont zou zijn meegesleurd, wellicht zou deze met allen, die er zich op bevonden, zijn gekanteld. Door inspanning van alle krachten gelukte het nog het brugvak naar het landhoofd te trekken. De ijsschol vond nu geen tegenstand op zijn weg stroomafwaarts. Wij diepen uit jaren, die zich kenmerkten door strenge winters, nog de volgende bijzonderheden op: 1855, het jaar van den grooten watervloed. Op 18 Januari was de waterstand 9 M. boven N .A.P., er ging veel drijfijs en de schipbrug werd weggenomen. Op 28 Januari was de waterstand gestegen tot 9.90 -j- A.P., de Rijn was op 31 Januari dichtgevroren en het ijs bereikte een dikte van 14—18 c M. Ondanks den was van het water (9 Febr. was de waterstand 10.90 M. A.P.) bleef het ijs vastzitten. Na 14 Februari trad val in en in den avond van 24 Februari begon het te dooien. De dikte van het ijs was inmiddels 31 tot 34 c.M. geworden. De waterstand daalde tot 9.78 M. Op 3 Maart ging het ijs voor de stad los, doch het zette zich weer vast bij de Klingelbeek, Meinerswijk overstroomde, het water liep over den Eldenschen dijk. Op 5 Maart bereikte de rivier den stand van 13.73 M. -f- A.P., 7 c.M. meer dan de hoogst bekende rivierstand (op 23 Januari 1820). De dijk van het Arnh. en Velpsche Broek brak door boven het sluisje van de Kleefsche Waard. De rivier steeg in den nacht tot 13.86 + A.P. 1890—'91. In den strengen winter 1890— 1891 werd de schipbrug niet gebruikt van 12 December tot 13 Februari. Op 29 Februari 1891 werden maatregelen genomen om bij eventueele overstrooming te Arnhem in de kazernes menschen en vee onder te kunnen brengen. De garnizoensbakkerij zou eventueel in staat zijn het benoodigde brood voor vluchtelingen te verschaffen. Beneden het bruggehoofd van de schipbrug werd een ijsbreker, bestaande uit balken en planken gebouwd. Op 30 Januari begon de rivier te kruien, doch zette zich spoedig voor de stad weer vaat. Zaterdagavond 31 Januari schoot het ijs los en dreef af. Op 4 Februari brak het touw van de veerpont, waarmede eenige personen werden overgezet: de pont dreef af tot den strekdam Onderlangs, waar de passagier» werden afgehaald. De verlaten post. --- Serafientje en 't Hofprotocol Van een Prinsesje dat wegliep, omdat zij „iets te doen wilde hebben" In Rustigrijk, een land hier heel ver vandaan, regeerde eens een koning, die Fladivarius de elfde heette. Zijn vader was Fladivarius de tiende geweest. De portretten van alle tien koningen, die voor hem geregeerd hadden, hingen fraai ten voeten uit geschilderd in de groote ontvangzaal van het paleis. lederen morgen, als koning Fladivarius de elfde met de hu ; p van zijr zeven kamerdienaren uit zijn praalbed was gestegen en zich had laten aankleeden, werden de breede vleugeldeuren van de groote ontvangzaal wijd opengeworpen en stapte de koning met de kroon op het hoofd en gehuld in zijn hermelijnen staatsiemantel, die door vier kleine blondlokkige pages werd opge houden, plechtig de zaal binnen. Eerst deed hij dan vier stappen naar voren, vervolgens maakte hij een diepe buiging voor al de Fladivariussen bij elkaar en daarna schreed hij langzaam en waardig de rij langs en sprak: „Goeden morgen, doorluchtige majesteit Fladivarius de eerste, ook goeden morgen, doorluchtige majesteit Fladivarius de tweede, en u, doorluchtige majesteit Fladivarius de derde, eveneens goeden morgen! En nadat hij zoo al zijn doorluchtige voorvaders goeden morgen had gewenscht trad hij achterwaarts buigende terug tot aan de deur en sprak: „Doorluchtige Majesteiten, ik hoop vandaag weer onberispelijk en precies zóó te regeeren, als gij dit vóór mg hebt gedaan". Vervolgens draaide de koning zich buigende om, de vier pages beurden den zwaren sleep van zijn staatsiemantel over den drempel en de breede vleugeldeuren van de ontvangzaal vielen geruischloos toe Waarom koning Fladivarius de elfde dit allemaal deed, zul je vragen ? Ja, lieve kinderen, dat moest hij nu eenmaal doen, omdat het in het Hofprotocol stond. Het Hofprotocol... dat was 'n héél zwaar en dik boek met twee geweldige gouden sloten erop. Het lag in de kast van den eersten minister Archivarius en alles, wat de vorige tien koningen iederen dag van het jaar gedaan hadden en wat koning Fladivarius de elfde dus ook moest doen, stond er haarfijn in beschreven. Vond koning Fladivarius dat dan niet vreeselrjk vervelend ? wil je stellig weten. Och neen, nu niet meer. Hij was er al aan gewend geraakt. Als er een beslissing moest worden genomen, dan gaapte hij eens en zei tegen den ouden minister Archivarius: „Kijk maar in 't protocol" en daarmee was dan de zaak afgedaan. Eens op een morgen was het prachtig zonnig weer. Van de ontvangkamer begaf koning Fladivarius zich naar de groote eetzaal, waar zijn gemalin koningin Lamentinia en hun eenig dochtertje prinses Serafientje reeds op hem wachtten. De koning liet zich driemaal bedienen van een heerlijke pastei, gemaakt van kikkerboutjes, nachtegaaltongetjes en honing met slagroom, doch de koningin at enkel 'n beschuitje met een paar geconfijte vlindervleugeltjes en het prinsesje öarafientje, een fijn blond meisje van acht jaar, wilde heelemaal niets eten, zelfs niet een stukje roompudding met vla van blauwe viooltjes. Het prinsesje was boos en verdrietig en twee dikke tranen liepen langs haar wan* gen en vielen op haar gouden bordje. „Waarom eet mijn kindje niet?" vroeg de koning bezorgd. „Hare Hoogheid de prinses heeft malle ideeën in haar doorluchtig hoofdje," klaagde de koningin. „Heele malle ideeën. Verbeeld je, doorluchtige Majesteit: Zij wil iets te doen hebben!" „Iets te doen!" riep de koning verbaasd. Maar... maar ik kan toch niet gelooven, dat mijn kindje wil gaan werken of leeren of zich moe maken!" „Ja, ja, riep het prinsesje opeens verrukt uit. „Dat wil ik juist, vader!" „Doorluchtige Majesteit", verbeterde de koningin. „Ach, laat haar maar", zei de koning. „Kom eens hier op m'n knie, mijn Seragezichtje door haar kamermeisje laten afwasschen en haar zachte blonde haren netjes laten opmaken. „Mevrouw de gravin", vleide ze toen tegen de hofdame, „gaat U mee een eindje wandelen in het park? Het staat in het Hofprotocol." „Werkelijk, Hoogheid? Nu, dan gaan we maar direct", zei mevrouw Symforoza. En Serafientje deed achter haar rug een paar danspasjes van plezier. Toen ze een poosje gewandeld hadden, hoorde de prinses vlak buiten het park, bij het hek, bekende geluiden. Ze keek eens tersluiks door de spelen: ja, daar zat weer het heele troepje jongens en meisjes in het gras en Grietje Gort was er ook bij. En opeens kwam een echt dol plan in Serafientje's hoofdje op! ,,'t Is zoo warm, mevrouw de gravin, wilt U niet ew-ntjes rusten?" vroeg ze heel vriendelijk. „Ja, Hoogheid, dat kon ik wel doen". En de gravin zette zich op een bank en stak haar parasol op. En nu wachtte Serafientje tot ze zag, hoe de hofdame zachtjes begon te knikkebollen.... één voorzichtig stapfientje en vertel eens, hoe je daar nu toch bij komt!" En toen had het prinsesje Serafientje opeens een heeleboel te vertellen. Gisteren had ze met de hofdame gewandeld in het groote park van het paleis en toen was gravin Symforoza eventjes op een bank gaan zitten om uit te rusten, want het was zóó warm. En toen was zij, Serafientje, bij ongeluk een klein hekje uit geloopen en achter het park terechtgekomen. En daar had ze zoo iets leuks gezien: een heele troep jongens en meisjes met schooltasschen in de hand of op den rug. En die hadden natuurlijk niet geweten, dat zij prinses Serafientje was en haar van alles verteld: dat ze iederen dag naar school gingen om te leeren en welke spelletjes ze allemaal deden en nog veel meer. En één van de meisjes heette Grietje Gort en die was hard weggeloopen en had geroepen: „O, ik moet nog aardappelen schillen voor Moeder!" En toen had Serafientje niet eens meer zoo gauw kunnen vragen wat aardappelen waren en dat wou ze toch zóó graag weten, en Toen ze zoover gekomen was, legde de prinses haar hoofd op de armen en begon hard te snikken. „Luister eens, Serafientje", zei toen de koning zoo streng als hij kon: „Hou nu op met huilen en vertel, wat je eigenlijk wilt!" ,Jets te doen hebben: leeren uit de boekjes... sommen maken... aardappelen schillen..." snikte de prinses. Ja, dat alles had de koning vroeger ook wel eens gewild, behalve dan het aardappelen schillen. Maar er stond niets van in het Hofprotocol en dus „Wat je wilt is onmogelijk", verklaarde hij plechtig. „Waarom, o, waarom dan?" huilde Serafientje. „Het Hofprotocol " zeiden toen de koning en de koningin tegelijk met sombere grafstemmen. „Het Hofprotocol " Maar nu werd Serafientje heelemaal woedend. „Dat nare, papieren ding met die gouden sloten, dat zoo duf ruikt!" riep ze uit. „Ik ik wou, dat het in den vijver viel! Ik wou, dat het verbrandde! Ik wou " „Zwijg!" zei de koning. „Geen woord meer!" En de koningin was van schrik en ontzetting flauw gevallen. * * * 's Middags was prinses Serafientje weer heelemaal vroolijk, Ze had haar betraand' je.... nog één.... de gravin hoorde niets.... nog drie stappen en ze was bij het hekje Nu vlug, het hekje opengedaan en de kleine prinses zette het op een loopen zoo hard ze maar kon! Ze zag de kinderen juist een hoek omgaan en kon ze dus nog net inhalen. En terwijl ze achter hen aanholde, riep ze hijgend: ,,Grietje Gort, Grietje Gort, wacht toch even!" Eén meisje hoorde het en keerde zich om. Ja, dat was Grietje Gort. „Wat is er?" vroeg ze. „Wat.... wat zijn aardappelen?" hijgde 't prinsesje. En toen kwamen alle kinderen er bij staan en waren heel erg verbaasd, dat het mooie, blonde meisje niet eens wist, wat aardappelen waren! „Wat eet jij dan thuis?" vroeg Grietje. „Beschuitjes met...." maar toen zweeg Serafientje opeens en kreeg een kleur. Ze wilde voor geen geld, dat de kinderen zouden merken, dat zij de prinses van Rustigrijk was. „Hoe heet je?" vroeg Grietje verder, „en waar ga je heen?" „Fientje. Ik wandel maar zoo'n beetje. Wil ik je thuisbrengen?" „Mij best", zei Grietje. „Wat heb je een mooie jurk aan, zeg". „O.... heel gewoon", zei Fientje. En ze begon gauw over iets anders te praten. In het paleis van koning Fladivarius den elfden heerschte de allervreeselijkste opwinding: Prinses Serafientje was weg! De Koningin zat handenwringend op den troon en had zich reeds twaalf keer een schoonen zakdoek laten brengen om haar oogen te betten en de zeven kamerdienaren des konings waren al een half uur bezig, te trachten, den koning, die zijn middagslaapje deed, wakker te krijgen. Eindelijk gelukte dit en kwam Zijne Majesteit doodelijk ontsteld de ontvangzaal binnenstappen. Zelfs de vier kleine blondlokkige pages, die zijn mantel ophielden, hadden dikke tranen in de oogen. „Doorluchtige Majesteit", zuchtte de koningin op droevigen toon, „wat moeten we toch beginnen!" „Laat onmiddellijk minister Archivarius roepen en verzoek hem, het Hofprotocol mee te brengen", beval de koning. Aldus geschiedde. Nog geen vijf minuten later verscheen de minister diep buigende voor den troon. Twee pages, die drie meter achter hem aan kwamen, droegen het dikke, zware boek met de gouden sloten. „Archivarius", zei de koning op angstigen toon, „ik verzoek u onmiddellijk hier ter plaatse het protocol op te slaan en te kijken, wat wij moeten doen, ingeval een prinses uit het Rustigrijksche vorstenhuis uit het ouderlijk paleis wegloopt!" „Wègloopt?" stotterde de minister, „maar ...." ..Zwijg, geen woord meer! Raadpleeg het protocol!" Dc minister begon haastig te bladeren, terwijl een doodache stilte in de ontvangzaal viel. De koning en de koningin, de hofdames, de lakeien en de kleine pages hielden hun adem in en keken met angstige oogen naar den minister. Een half uur ging voorbij. Toen sloegminister Archivarius het boek dicht. „Nu?" vroeg de koning. De minister liet zich op één knie voor den troon neder en zei met fluisterende, gebroken stem> „Het spijt mij, Uw doorluchtige Majesteit te moeten meedeelen, dat er nog nooit eerder een prinses uit het Rustigrijksche vorstenhuis is weggeloopen. En dus.... „En du3 kunnen wij niets doen!" snikte de koningin. „O, Majesteit, mijn arm kind!" En ze verborg snikkend het gelaat in de handen, terwijl alle hofdames eveneens in tranen uitbarstten. Maar de koning van Rustigrijk huilde niet. Hij had zich plotseling in zijn volle lengte op den troon verheven. Hij zag eruit of hij nu pas wakker was geworden en hij bulderde den minister toe: „Dus gij wilt beweren, dat ik mijn kind, mijn lief klein Serafientje, moet verliezen om een protocol, om dat dikke boek met de gouden sloten, dat zoo duf ruikt? Dat nooit! Dat nooit!" „Maar Majesteit, hoor mij aan ... ,,Neen, zwijg", zei de koning vol waardigheid. „Ik beveel, dat onmiddellijk honderd mannen te paard zullen worden uitgezonden om prinses Serafientje te zoeken. En ik. beveel verder, dat het Hofprotocol zal worden verbrand!' ' De hofhouding sidderde als een espenblad. En koningin Lamentinia en minister Archivarius zaten stokstijf, als door den bliksem getroffen, terwijl hun haren langzaam ten berge rezen .... Den volgenden morgen reden twee mannen te paard voorbij het huisje van Grietje Gort in een stil, eenvoudig straatje van de hoofdstad. En ze riepen luide, dat ieder, die prinses Serafientje vond en in het paleis terugbracht, duizend gulden belooning zou ontvangen. Het prinsesje had dien nacht bij haar nieuw vriendinnetje geslapen, nadat ze verteld had, dat ze van huis was weggeloopen. Maar Grietje en haar ouders wisten nog altijd niet, wie zij was. Maar nu kwam ze opeens met Grietje Gort en haar zusje Antje op de stoep staan en riep heel hard, zoodat ieder het hooren kon: ,,Hier is prinses Serafientje, zie nu maar, dat je haar krijgt!" De dienaren schrokken ervan. Ze hadden nooit geweten, dat de prinses zoo'n brutaal meisje was. En één van hen zei eerbiedig: „Hoogheid, U moet direct mee naar het paleis". „Nee hoor!" zei Serafientje. „Maar Hoogheid, verlangt U dan niet naar Uwe doorluchtige vader en moeder. Toen werd Serafientje wel even stil. Maar dan zei ze dapper: „Vraag maar, of de Koning zelf hier wil komen, want met jullie ga ik beslist niet mee". Dienzelfden dag nog kwam de Koning zelf en hij sloot zijn stout meisje lachend en snikkend in de armen. „Lieve, lieve vader!" juichte Serafientje. „Hoe kómt U hier? Kon U wel weg van het protocol?" „Het protocol?'' zei de Koning plechtig, „het protocol is verbrand!" „Verbrand! O Vader.... en mag ik nu óók lessen leeren en spelletjes doen en aardappels schillen nèt als Grietje en " „Alles, alles wat je maar wilt, mijn engeltje!" Zoo eindigde de geschiedenis van het groote Hofprotocol. Maar de geschiedenis van Serafientje eindigt nog lang niet. Zij werd een heel knap en verstandig meisje en haar vriendinnen Grietje en Antje Gort kwamen nog vaak bij haar spelen. En koning Fladivarius de elfde geraakte zfln luiheid heelemaal kwijt. Hij begon nu pas écht te regeeren en het land Rustigrijk kwam tot grooten bloei. En eens heb ik hooren vertellen, dat hij iederen morgen een langen neus trok tegen de portretten der tien vorige Fladivariussen, die hem zóó lang voor 't lapje hadden gehouden. Maar vertel dit maar niet verder, want 't lijkt me èrg raar voor een koning! Jullie ook niet? Twee page3 droegen het dikke boek met de gouden sloten. „Wat wat zijn aardappelen?" hijgde het prinsesje. ---