AVOND-EDITIE. EERSTE BLAD. Dit nummer bestaat uit twee bladen. ONTWIKKELING VAN DEN JAVAAN. Men zal het zeker wel met mij eens zijn dat hoeveel er ook reeds gedaan is voor den Javaan voor zijne intellectueele ontwikkeling, zijn landbouw, nijverheid en kunstzin — het Javaansche volk toch nog altijd blijft behooren tot de oeconomisch inferieure rassen, schrijft de heer P. J- F. van Heutsz in het tijdschrift van het Binnenl. Bestuur. In oeconomischen zin ontbreekt den Javaan in het algemeen het individualisme, het bedacht zijn op eigon voordeel, de zucht tot gewin en het overleg om steeds minder uit te geven, dan hij verdient, om zoodoende financieel sterk en zelfstandig te worden. Ver staat hij in dit opzicht ten achter bij den gelen broeder, In den breode opgezet hebben tot nu toe alle pogingen om den Javaan in het algemeen betere oeconomische begrip pen en grootere zelfstandigheid bij te brengen — gefaald. De oorzaken dezer failure zijn heusch niet ver te zoeken. Ze liggen in het individu. Wij zijn het er bijna allen over eens, dat de Javaan is een slecht landbouwer, een weinig volhardend arabachtsman — een onbeduidend hande laar. Er zijn natuurlijk uitzonderingen. In de eene afdeeling van bestuur staat de Javaansche landbouw op ietwat hoogeren trap dan in eene naburige afdeeling — er is verschil merkbaar tusschen Oost- en West-Java — maar im groszen Ganzen wordt nog overal geprutst. Rationeele intensieve landbouw wordt door de bevolking nog nergens gedreven en de lessen van volksmannon als Holle en anderen hebben weinig nut opgeleverd. Men heeft het onmogelijke beproefdhandboekjes in de landstaal, demonstratievelden, landbou wadviseurs, landbouworedietbanken, verstrekking van zaad padi en bibit voor tweede gewassen, cultuurproeven etc. etc. het is allemaal prutswerk gebleven. — Resultaten gering. Thans rest nog één middel, waarmede men eigenlijk en feitelijk had moeten beginnen, n.1. elementair practisch landbouwonderwijs. Daarvoor zijn echter nog geen voldoend aantal leerkrachten gevormd. De lanbouwmantries worden meer gebezigd tot uitbreiding der inlandsche cultures elders, dan tot verbetering der re^ds bestaande cultuur hier - Sumatra is aan de beurt. De zucht tot spoedig gewin bederft alles — het verlangen naar meerdere directe belastingen, naar rentabiliteit der aangelegde bevloeiingswerken keek vooral te veel om de deur. In één woord men is er nog niet in geslaagd het vertrouwen van den Javaanschen boer te winnen en te behouden, waar reeds gewonnen. Leeringen wekken, voorbeelden ek, ken — zegt een oud-HolIandsch spi lokwoord — dat echter hier niet opgar. bij een volk, totaal ontbloot van spe- datieven oeconomischen zin en dat v ral bij den landbouw nog gelooft aan len invloed van geesten en goden. (B?; ragoeroe, Dewi-Sri) en tal van k ide geesten. Het animisme dooft de .>kkracht- Wij zijn er nog lang ni op dit gebied. De Regeering heeft reeds veel g' inan in do goede richting en doet nog ..^gelijks meer irrigatiewerken, verbe . r ing der distributie van het water voo 'en natten rijstbouw, tog/ou.jjjios roofbouw, zaadwisseling, zaadselectie, desaloemboeng's, hulp- en landbouwcredietbanken — leiding, leering en aanmoediging, meerdere en mindere wel vaart commis.=iën, padiproeven, dja goengproeven, katoenproeven, verbetering van den veestapel, tegengang van de slacht van voor de voortteling geschikte wijfjes, ja wat niet al. Toch blijft de inlandsche landbouw, ter verbetering waarvan reeds èn van gouvernementeele en van particuliere zijde zooveel werd gedaan — zoo vele geldelijke opofferingen werden besteed — op denzelfden lagen trap van ontwikkeling staan en is de productiviteit van den bodem over het algemeen niet vehoogd en is die bodem, juist in de dichtstbevolkte streken Bagelen, Kedoe, Pekalongan, Samarang in productiviteit achteruitgegaan. De suikercultuur onttrekt jaarlijks de beste velden, waarop zelden mislukkingen van padi voorkomen — aan de productie van het hoofdvoedsel en breidt zich meer en meer uit. Die gronden worden daardoor verbeterd. De door de suikerfabrieken onder de bevolking gebrachte werkloonen hebben de directe omgeving der ondernemingen niet vooruit gebracht — maar de welvaart die zij verspreiden is terecht gekomen in een met grooten straal getrokken cirkel van de suikerfabrieken en daarbinnen is het armoede troef door Kromo 's eigen toedoen. De jongste onderzoekingen van wege de groot-industrie ingesteld, hebben dit aangetoond en het door een hunner voormannen berekend bedrag van netto 3Yi millioen, waarmede de Javaansche bevolking en bloc jaarlijks door de suikerindustrie verarmt — zal ze ker niet te hoog zijn aangeslagen. Toch is de suikerindustrie voor de twaalf gewesten op Java, waarin zij werkt, een groote zegen geweest —omdat zij als bron van steeds vloeiend groot crediet het Javaansche volk voor algeheele oeconomische inzinking heeft behoed en zij thans zoo is samengeweven met de oeconomie der desa, dat «onder haar en hare gestadige uitbrei ding— het werkelijk beeld van Java's oeconomischen toestand verschrikkelijk zou zijn. Devroegere zuig- en perspompen van Heer van Kol op de welvaart van den Javaan zijn nu, onder andere oeconomische omstandigheden, voedingspom pen geworden, wier voortdurenden aanvoer van in geld omgezette bodem-productiviteit, den uitgezogenen en afgepompten Javaanschen tani moet in het leven houden als landbouwer, als werkkracht en als lastdier voor den fiscus. Het is een onafwijsbare plicht der Regeering om de productiviteit van den bodem op Java voor de beide hoofdvoedingsgewassen—rijst en maïs—met alle denkbare middelen te verhoogen en tevens den Javaan naast elementaire scholastieke ontwikkeling bij te brengen : eenvoudig practisch landbouwonderwijs. --- FEUILLETON. ZWAARD EN BLINDDOEK. 13) NAAR HET FRANSCH. — Hebt u dan een zeker incident vergoteD, dat in uw laatste studiejaar voorviel?... Op dat ooaenblik hadt u met spelen in een club een ▼rü groote som verloren. U hadt op uw eerewoord gespeeld. De generaal heeft voor u betaald. Het betrof, meen ik, ean soui van twee of drie duizend francs. — Ik had mij laten medetroonen naar een club. zonder zelfs ook te weten.dat er gespeeld werd. Ik verloor er, niet twee of drieduizend francs, maar op den kop af achthonderd... Aohthondard francs, mijnheer de president! Daar dit verschil tusschen de genoemde cijfers een zekere opschudding veroorzaakte, ging Lavmantes voort: . , — Dit cijfer wordt beveïtigd door een brief van den generaal, die in het dossier voorkomt; •ls het niet juist is, kan hot makkelijk verbeterd worden.^ Moti0riI rabies" werd bevestigd, In Indië is het onmogelijk in zulke gevallen die met zekerheid te stellen. Bij het geringste vermoeden daarop, zal dan ook de hond opge* sloten en nauwkeurig onder observatie moeten worden gehouden. Dat de aangifte van elk verdacht geval het beste bestrijdingsmiddel is leert een opgaaf in de Medical Record waaruit blijkt dat de aangifta der honden ook te Parijs het doelmatigste middel is geweest om de hondsdolheid tegen ta gaan. In 1909 werden slechts 13 gevallen waargenomen op een officieele hondenbevolking van 185000, tegen 846 gevallen op 140000 honden in 1902. In 1900 werden 637 personen, gebeten door verdachte honden, in het Instituut Pasteuv opgenomen; in 1909 slechts 105. Lyssa humanum werd sedert 1905 in het Instituut Pasteur niet meer gezien. Protistantsche Kerk Bandoeng, Morgenavond om 6 uur godsd.oefening. On, derwerp: de verzoeking van Jezus. Een prqpaqanda-avond. Voor de inlandsche meisjesschool te Bandoeng was het gisteren een bijzondere dag. En heeft een soort feestelijke propaganda samenkomst plaste gehad wegens bet zevenjarig bestaan en het doet ons genoegen aan de ultnoodlging toi bijwoning gehoor te hebben kunnen geven omdat er van deze inrichting wel eens wat verteld mag worden. Van wat er daar omgaat in de inlandsche wereld blijft voor de meesten een gesloten boek. Sedert zeven jaar bestaat deze meisjesschool met Raden Ajoe Dewi Sartica aan het hoofd als onderwijzeres. Da school is opgericht op advies van den Heer den Hamer, oud Inspecteur van Inlandsch Onderwijs en met medewerking van den Regent van Bandoeng. Het was op 16 Januari 1904, toen de school werd geopend op het erf van den Regent met 60 leerlingen en 3 onderwijzeressen. Dank zQ de goede zorgen, bereikt men nu een aantal van 210 leerlingen, en heeft men een eigen gebouw en erf. Voor het zoover was heeft men eohter hard moeten werken, ook tegen afkeuring van het streven door inlandsche kringen. Daarop komen we straks nog even terug. De leervakken op deze school richten lich hoofdzakelijk op het practisohe leven. Naast het lezen en schrijven van de Soendaneesche taal wordt de voornaamste plaats gegeven aan han> denarbeid, de huishouding en de keuken. Nog zal worden getracht lessen te geven in het batikken. De practische resultaten hebben we gisteravond kunnen zien in de zaal van de societeit • Paroekoenan", waar de bijeenkomst plaats had en waar een tentoonstellinkje was ingericht van het beste werk dat de leerlingen op het gebied van handwerk en kookkunst hadden gemaakt Van de spijzen is later door velen gesmuld. De zaal van geooemde societeit was gisteravond meer dan vol. We telden den 6en van de maand, de ontvaugdag voor de inlandsche hoofden uit het district door den regent en hunne vrouwen waren in grooten getale medegekomen. Overigens was er zoo'n groot aantal belangstel lenden, dat velen den toegang moest worden geweigerd. En voor die volle zaal is de hoofdonderwijzeres raden Ajoe Dewi Sartica opgestaan en heeft er. . . . een lezing gehouden over de school. Ze vertelde (in de Soendaneèache taal) van haar werk en van de geschiedenis der school en riop den steun van allen om den arbeid welke zij met haar bescheiden kennis had aangevat tot goede ontwikkeling te brengen. Zij wees op de medewerking uit hooger kringen ondervon den en op de stichting op 5 Nov. 1910 van de vereeniging tot opheffing der inlandsche meisjes welke vereeniging op verzoek van den regent werd genoemd: «Kaoetamaan Istri" Er is een commissie aan verbondes, bestaande uit: Mevrouw Boissevain met de Raden Ajoe van den Regent als Presidente. Mevrouw van Bemmel met de Radon Ajoe van den Hoofddjaksa als Secretaresse. Mevrouw van der Veen en de Raden Ajoe Patih als 2e Secretaresse. Mevrouw Borggreve en de Raden Ajoe van den Regent als Penningmeesteres. De commissie gesteund door den Inspecteur van het Inlandsoha Ouderwijs, zal het daarheen leiden, dat deze Vereeniging aan haar doel beantwoordt, terwijl de dames om beurten de school zullen bezoeken om allea te regelen. De Inspecteur zal middels inteekenlijsten fond sen trachten te krijgen uit het belangstellend publiek, om door maandelijksche contributie do kosten zooveel mogelijk gedekt te krijgen. De Regent zal hetzelfde doen in de Inlandsche prijaji wereld. Mochten de foadien niet toereikend zijn, dan eal er een loterij op touw gezet worden, terwijl er successievelijk op andere plaatsan in de Preanger die daarvoor in aanmerking komen, Inlandsche Meisjesscholen zullen worden opgericht, uit eventueel overschietende fondsen. De sympathieke vrouw, die een vooruiUtreven de kracht heeft getoond als tot nog tot maar schraal onder die inlandsche vrouwen wordt aangetroffen werd hartelijk toegejuicht, niet het minst door de aanwezige onderwijs• en civiele autoriteiten. De feestelijke bijeenkomst werd voortgezet met muziek en de opvoering van een komediestukje: De lotgevallen van Tjerita Djahidin, in het Boendar.eesch overgezet door den Patih van Bandoeng. Voor deze vertooning, uitgevoerd door leerlingen aan de eerste inlandsche school, had meD (vooral het hoofd van deze school) zich veel moeite gegeven. Over de muziek gesproken! Door een aantal meisjes werden o.a. met begeleiding van guita> ren inlandsche melodieën gezongen, een schilderachtig tooneelije! Maar hierbij komt ons in herinnering een uiting van bekrompenheid in een Maieisch blad, dat zich met hand en tand verzette tegen het leeren zingen en muziek ma ken door meisjes. De hoofdonderwijzeres stoorde zich daaraan echter niet omdat h.i, nog aange toond moest worden dat muziek een verderfelijke invloed kan uitoefenen op de zedelijkheid. Het geval is opmerkelijk als staaltje van tegenkanting uit de inlandsche wereld. We hebben dit jubileum belangrijk genoeg geacht om er einigszina ruim plaats voor af te staan. Het streven met deze meisjesschool is goed maar laat het vooral praetisch blijven. Scherm wedstrijden. Da Nederlandschi Indische Officiersacherm bond is voornemens in een der eerste maanden van dit jaar, zoo mogelijk in Februari, te Weltevreden een wapenfeest te houden en daaraan ook te verbinden Korps- en Colonnewedstrijden voor de militairen van Land- en Zeemacht. Het bestuur van genoemden bond stelt ook onderofficieren en minderen, die hiertoe genegen zijn, in de gelegenheid, aan deze wedstrijden deel te nemen. Het programma is als volgt samengesteld: a. Personeele wedstrijden: op sportsabel, floret, dueldegen, geweer. b. Afdeelingswedstrijden: op dueldegen, sportsabel, floret, geweer. c. Korps- en Colonne wedstrijden: °» P floret | korpswedstrijd » gevechtssabel J » ceweer \colonne wedstrijd door niet » floret jmeer dan 16 personen. Per korps of zelfstandige compagnie kunnen hoogstens 16 personen, zoomede 2 reserven wor, den aangewezen voor deelneming aan de colonne wedstrijden, waarvan er 3 kunnen worden afgevaardigd voor deelnaming aan de korps wedstrijden. Voor de Geldzaken. Blijkens de telegrammen is onze algemeen ontvanger, de heer M. G. Diepenheim bevorderd tot algemeen ontvanger eerste klasse, en de waarnemende tijdelijk commies, de heer Ruscb, belast met de waarneming van de betrekking van commies bij 's lands kas, alhier. Cholera. Men deelt ons mede, dat zich op Tjikoedapateuh een verdacht geval heeft voorgedaan bij een sergeantmajoorvuurwerker. De militaire ziekenzaalNaar aanleiding van het bericht in ons blad omtrent de oprichting eener ziekenzaal voor de militairen in dit garnizoen, waarin gesproken werd van half werk, wordt onder onze aandacht gebracht, dat de bouw van een hospitaal niet noodig geoordeeld wordt, omdat Tjimahi zoo dichtbij gelegen is en het hospitaal aldaar uitstekend voldoet. Wanneer nu hier ook nog een hospitaal werd opgericht, zou dat te Tjimahi gedeeltelijk overbodig worden, zoodat een hospitaal hier onnoodige hooge onkosten zou medebrengen. Er kan hier best volstaan worden met een ziekenzaal, want deze is alleen bestemd voor lichtelijk ongestelden, terwijl ernstige zieken naar het hospitaal te Tjimahi kunnen worden vervoerd. Bovendien is het voor de lichtelijk ongestel. den, die eeuige dagen den dienst niet kunnen medemaken, voordeeliger hier te blijven, want ze behouden in de ziekenzaal verpleegd wor dende hun recht op soldij, c,q. verhoogde soldij en vivres. Ze ontvangen dus de gewone voeding en bovendien kan hun nog een en ander, b.v. melk, eieren, enz: op kosten van den lande verstrekt worden, terwijl ze, in een hospitaal verpleegd wordende, dit alles moeten missen en slechts, behalve de hospitaalvoediug een z.g. •hospitaal toelage" ontvangen die uit den aard der zaak zeer gering ia, daar ze geen dienst doen Een proces Door dea opzichter van den waterstaat Jan de Leau te Magelang zijn stappen gedaan ter verkrijging van een aanzienlijke schadevergoeding, door de N. I. S. M. te betalen wegens het onge luk da moeder eu jongere znster van genoemden heer in Juli jl. bij Soember Lawang overkomen, schrijft men aan het S. H, Men herinnert zich, hoe het ongeluk heeft plaats gehad, t. w. op een uiet bewaakten overweg, toegang gevende tot de onderneming Soko Djenkiloong. Het rijtuig, waarin mevr, de Leau geb. von Siralendorff met haar dochter zat, werd door trein nr, 3 gegrepen met het bekende gevolg. Hoofdstuk IV art. 43 tot en met 54 van het Algemeen Reglement op de primaire spoorwegen handelt over; de verzekering van de veiligheid van het gewoon verkeer langs, over en door de spoorwegen; terwijl art, 47 nog verwijst naar de artikelen 6S7 tot en met 670 van het Burgerlijk Wetboek. Wie lust haeft daarin te graaduinen, kan zelf berekenen of de heer de Leau al dan niet kana heeft, den eisch tot scha devergoeding door de rechtbank toegewezen t ïien. Rechtskundig advies la reeds ingewonnen, D b zaak Bouman. Door den raad van justitie te Soerabaja is rechta -ingang nut bevel van dagvaarding in persoon verleend tegen P.V. Bouman, van beroep tijdelijk opziener der tolrechten te Soerabaja ter zake van diefstal. Ais toelichting diene, schrijft men aan het S. H., dat genoemde Bouman van Soemba naar Soerabaja was overgeplaatst, doch vóór zijne plaatsing op Soemba opziener waa te Panaroekan, waar hij in de tweede helft van het jaar 1909 op het verzoek van den recherche-ambtenaar Apon tot de komst van diens opvolger Agerbeek belast was met de functiën van ontvanger en havenmeester. Beklaagde wordt ten laste gelegd, aan den onti vanger Agerbeek o. ra. te hebben overgegeven een gesloten kist, moetende inhouden een factuur revolvers, afkomstig uit Europa en voor den in 1 voer gedeponeerd in het opslaglokaal te Pana roekan, welke kist bij de overgave en overname ongeopend bleef, zoodat de overnemer Agerbeek zich niet dadelijk persoonlijk heeft overtuigd van het al dan niet aanwezig zijn van de revolvers, geschiedende de overname dus in goed vertro u wen. Verder wordt beklaagde beschuldigd, dat hij den ambtenaar Agerbeek heeft gerap. porteerd, dat in de kist revolvers waren, maar het al dan niet juist zijn van zijn rapport niet heeft aangetoond, door de kist open te maken an de revolvers na te tellen, zoo deze laatsten er waren op het oogenblik der opgave en over. name, dat bekl. vóór zijn vertrek naar Soemba aan meer dan één persoon in den omtrek van Panaroekan revolvers heeft verkocht, blijkens ge' tuigenissen der koopera, dat die verkoop op zieh zelf wel Is waar niet getuigda tegen den verkooper, maar een aanwijzing opleverde tot het onderzoeken naar de herkomst die revolvers, zijnde de verkooper geen koopman, en niet voorzien van door een bestuurshoofd afgegeven licenties; dat de kist later bij opening bleek niet de opgegeven revolvers to bevatten terwijl da origineele faotuur verdwenen was, dat na ontvangst van de aangevraagde duplicaatfaotuur de merken enz, der verkochte revolvers verrassend overeenkwamen met die op de duplicaatfactuur, Beklaagde had geen groot salaris en diens uitgaven maakten niet den indruk van een zuinig beheer van zijn geldmiddelen, Passagiers. Aangekomen, te Priok den Ben dezer per ss. Botb, van Padang-Atjeh lijn: Smelt, Dias, Modderman, Vorst, Scutri, Tuinenburg, familie van Dissel, Schoch, Van der Vtasen, benevens dekpassagiers en militairen. den óen dezer per 39. Van Riemsdijk, van Moiukken en Java's Noordkust: Schortzigde, Hartog, raej Nikiukus, Pernando Mario da Silva, da Santas de Vila Verde Visconte de villa Verde, Manuel Forreira, Jase Morgues, Authonio Amarhat, Anthomio Claudius, Julio Calestina Montal, Treffer, Vai Laar met echtg 3 kind. en gjuffrouw, Schaffrath. Meyer, Verboom, mej. Tuyerman, Do Blot. Lim Cbe Tiee, Lim Che Rean, mevr. Van Dort en zoontje, Jongej. en Jongeh. Klutzouw. mej Klutzouw, De Groot van Emden, The Tian Siri, Longen, Jongej. Van der Meer, mej. Alexauder, Hemmes, De Groot Heupner, Jongej. de Sturler, de Sturler, La Fontaena en echtg., mevr. Hemmes, mevr. de Groot Heupner en 2 kind., mej. Van der Meer, benevens dekpassagiers. den 5an dezer per ss. De Carpentier, van Palemba-'g en Muntok: mevr. Willemsen, Klerka met echt. en 3 kind. Van Robbert, Hardjo Pra° wiro, echtg- en 1 kind.; Wollen en echtg., Da Hoeson; benevens dekpassagiers. den Sen dezar per ss. van Diemen, van Telok Betong: Kruysboom, Raven, Velsmana, mej. van Puffelen, mevr, van Puffelen, Tong Tjoe Tjauw, Lim Tjoan Seng, benevens dekpassagiers. Vertrokken van Priok gisteren per ss. Van Die men, naar Telok Betong; E. M. Engelberts. C. G. Heykoop, Treffer, benevens dekpassagiers. den 7en dezer per ss. Van Riemsdijk, naar Tandjong Pandan en Siugapore: Reisig en echtg., mej. M. Crawford, A. de Burgh Thomas, Goodmans en echtg , Jacques en echtg., mevr. Wiisou en kind., J. H Kothari, A. C. Offenberg, Mrs. A. C. Damon. Mrs. A. S Andrews, W. Buekman, L. D. Stone, v. Lidt de Jeude, mej. v. Lidt de Jeude, C. T. Reid, Sebenschein, Jap A Soe, benevens dekpassagiers. den 7en dezer per ss. Both, naar Mmntok en Palembang: W. B. E. Bergamin, Hardjo Prawiro, W. F. D. Bogaatdt, Dr. R. A. Wiscbin en echtg.,A.H. Eykep, mej. Gelot, C. H. Blok' zeil. Ali Almasawa, J. J. Dias en kind., bene vena dekpassagiers. Scheepvaart. — Het ss. Ternate (extraboot) is den 4den dezer van Suez naar Padang vertrokksn. —Het 68. Annal erg, van de Deutsch Australi' sche Dampfschiffs Gesellschaft, ia den 5den dezer te Amsterdam aangekomen. — Het ss. Soembawa, varende in dienst der Java-Bengalen-lijn, is den 4en dezer, des voormidags, van Rangoon via Sabang en Billiton naar Batavia vertrokken. —Het ss. Van Waerwyck, varende in dienst der Java-Australië lijn, is den 6deu dezer, des voormiddags, van Thursday-Island naar Sydney vertrokken. Aangekomen te Priok 6 Jan. Eng. sa. Mersarto, van Emmahaven. Vertrokken van Priok 5 Jan. Gouv. st. Nias, uaar Banka, Billiton en Straat Karimata. 6 Jan. Fr. ss. Hai Phong, naar Singapore. Ned. ss. Vondel, naar Soerabaja via kustplaatsen. ---