AVOND-EDITIE. EERSTE BLAD. Dit nummer bestast uit drie bladen. Militaire causerieën. XVII. Het geschiedde dat een luitenant van het 0.1. leger b|j onze armé* werd gedetaeheerd en ingedeeld ia een onzer kleinere garnizoenssteden. Hij had in Iodiö eene vrouw gehuwd, geboren uit Ëuropeesche oudera, doch die nog nimmer onze iage stranden had aanschouwd. Toen meneer en mevrouw op orde waren en, naar oud-Hoilandscben trant, de opgehaalde gordijnen het sein gaven dat eventueels bezoeken welkom zouden zijn, kwamen de visites opdagen. Viak in de buurt woonde een rechtzinnig predikant. Noch bij, noch zijne wederhelft kwamen onze nieuw-aangekomenen begroeten. Terecht bevreemdde dit bua. Er werden ai onderstellingen gemaakt als aanzien voor paganisteu, men meende de in ons gezegend Nederland zoo veldwinnende onverdraagzaamheid de schuld te moeten geven. Totdat een vriend den zieleherder zijn bevreemding kenbaar maakte over hetnegeeren van het in zijne onmiddellijke nabijheid gevestigde jonge paar. Toen trad de ware reden aan het licht Dominee en eega hadden gemeend, dat......Mevrouw alleen Maleisch sprak" 1 Ben weliswaar hoogst vermakelijke onkunde, doeh zèèr zeker wat de Franschen noemen: »une ignoraoee craase" I Ea als zulke denkbeelden aangaande onze Iadiscbe toestanden bestaan b|jz.g.n. gestudeerde menscaer, moet men zich dan nog verwonderen, dat ons vok o zoo weinig notie heeft aangaande ons tropisch Nederland? Zooveel is echter zeker, dat tegenwoordig d« aanstaande tffcier van bet 0.1. leger wordt uitgezonden met behoorlijke deokbeel den aangaande den aard van bevolking, toestanden enz. van het land, waar hij zQoe betrekking gaat vervullen. Het verre, onbekende oord is niet meer voor hem in een mysterieusen nevel gehuld. Eene ethnographische verzameling van tai en tal van zaken op koloniaal gebied bestaat thans zoowel aan de Bredascbe Academie als aan den Kamper Hoofdcursus. De laatste inrichting heeft in deze het initiatief genomen, de eerste is gevolgd. Aan den Hoofdcursus is sedert jaren werkzaam als leeraar in de Maleische taa! en de land-en volkenkunde van den 0.1. archipel de gepensionneerde kapitein vai> het Indische leger H.T. van Ysseidjjk. Eene op A'jeh bekomen verwonding veroorzaakte zijne ongeschiktverkiaring voor den militairen dienst, waarna bi) bQ den Hoofdcursus werd geplaatst. Met onverflauwden \jver en volharding stelde hij zich tot taak eene ethnographische verzameling aan te leggen. Gebrek aan plaats was oorzaak, dat deze lange jaren op den zolder van het gebouw was gehuisvest. Alles ontbrak om haar behoorlijk tot haar recht te doen komen. Toch bewees zij ook toen reeds goede dienaten. Geen beter onderwijs dan het aanschouwelijke. Welnu, de leerlingen waren in de gelrgenheid om met eigen oog*n vee te zien van hetgeen hun eertijds slechts in afbeeliing onder de oogen kwam. Talrijk waren de zendingen, die van de jongere off eieren uit Indift aankwamen. Hun belangstelling eenmaal gaande gemaakt, verflauwde allerminst. Bereids werd verkregen dat voorwerpen, bestemd voor de verzameling, op Rijkskosten naar Patria konden worden geëxpedieerd. De zoldere kraakten, de zolders bogen door, om in Bolle's advertentiesttjl te spreken. Doch hier was dit allerminst humbug. Dringende behoefte ontstond aan meer ruimte, aan meer doelmatige onderbrenging der intusschen sterk aangegroeide, waarlijk zeer interessant geworden collectie. Dank zij de medewerking van Minister Coljjo, zelf oud-Hoofdcursiaan, weiden gelden beschikbaar gesteld voor het huren van een ruim gebouw op een der beste standen. Daarin is nu sedert bijna twee jaren de verzameling ondergebracht. Zij is een bezoek overwaard, keurig en oordeelkundig ingericht. Zij bewijst üjj het oudeiwQi onschatbare diensten» Teneinde een denkbeeld te geven van hare enorme ontwikkeling, ontleenen w|j aan de beide laatste jaargangen van het Jaarboekje van den Hoofdcursus eenige bijzonderheden. Op de oorlogsbegrooting voor 1911 kwam een post voor tot het huren van het lang begeerde perceel Nieuwe Markt No. 16.dat bestemd was om de Ethnographische Verzameling van den Hoofdcursus op te nemen. Toen die begrooting wet geworden was, werd al spoedig het huurcontract gesloten en onmiddellijk met het in orde maken en inrichten van het hui8 begonnen. Van den beginne af aan was het streven, om te zorgen, dat met den nieuwen cursus hel huis in gebruik zoji kunnen worden genomen. Dank z |j den grooten steun van den Kolonel-Directeur en veler medewerking kon aan dezen wensch worden voldaan. Dat er hard gewerkt is, kaa een ieder begrijpen, die het perceel in z |jn ouden toestand heeft gezien.' Z.E. de Minister van Oorlog bracht bei zijne ïnspecue over den Hoofdcursus op 13 Mei ook een bezoek aan het peiceel en sprak de hoop uit, dat het huis aan zijne bestemming zoude kunnen voldoen en dai de verzameling zou medewerken tot hei verspreiden van meerdere nuttige kennis, ook in ruimer kring, dan waarvoor zy eigenlek bestemd is. Op 30 September werd in een huiselijke samenkomst van directeur en leeraren met bunne dames, het nieuwe verblijf van de Ethnographische Verzameling ingewijd. Slaan wij een blik op de prentjes van de oude model-kamer van voorheen en daarna op den monumentalen geve! van het nieuwe verblijf, dan komt de verwachting b|j ons op dat de verzameling in dit opzicht belangrijk moet zijn vooruitgegaan. Laat ons binnen g a a n en «en* pou frjh'tr nemen. W(j gaan de hooge hardateenen trap op en, drukken wij op den knop van het electriscbe belletje, dan wordt ons de deur geopend en w|j treden de marmeren gang binnen, die, lugubere entiée, versierd is met keurig behouwen Atjehsche grafsteenen. Links vinden w|j een deur, die toegang geeft tot het kantoor tevens archief. Het korte, maar krachtige opschrift: .Geen toegang," doet ons vlug bet gangetje inslaan en w|j komen terecht in de prettig verlichte leerzaal. Z|j is versierd met herinneringen aan Java's groot verleden, afgietsels van een prachtig godenbeeld en van tafereelen van de tempels Prambanan en Boroboedoer. Een geschilderd portret van J. Pz. Koen prijkt voor den schoorsteen. Gaan wij uit de gang door de deur aan onze rechterband, dan belanden wij in de afdeeling Sumatra. Al dadelijk valt ons oog op een kast gevuld met keur van koperwerk, proeven van Maleische giet- en sierkunst. In de andere helft van die kast bevindt zich een collectie aardewerk van zeer aantrekkelijker* vorm, afkomstig van Langkat. (Wordt vervolgd). Soldenier. Haag, Juli 1918. --- Van Hier en Daar. Protestantschb Kbbk Bahdobnï. Morgenochtend 8 uur Maleische Dienst en om 0'/ a uur Hojlandsche. N ÜD .I KDIÊ BN DB TaNTOONJ-TBIiLINS tb San Fbakoi co. Gisteren vergaderde te Batavia de Ned. Indische commissie voor de deelneming aau de Tentoonstelling te San Franciseo ondei voorzitterschap van den directeur van Landbouw den heer Lovink. Naar wij vernemen bestaat het plan Ned. IndiS op de tentoonstelling goed te' vertegenwoordigen. Men zal zich op het standpunt stellen, dat Ned. Ind é niet behoort tot de nasleep van de Nederlandsche inzending, zooals in Brussel, waar alles als in een pakhuis op elkaar zat. Men wil—en terecht —zelf zijn zaken regelen en een zelfstandig comité zijn. Gestreefd zal worden naar beknoptheid en duidelijkheid, welke eigenschappen wel het meest tot de Amerikanen spreken. De wijze waarop Canada zich ts Gent presenteerde en welke nogal de aandacht trok, zal men voor oogen bonden. De Indisehe inzending zal moeten weergeven de beteekenis van deze gewesten na det algemeenen opbloei van handel, nijverheid en landbouw. Im tegenstelling met den toestand een kwart geleden zal zeker sprekend kunnen worden in grafische voorstellingen, kaarten, en cijfers. Ken groot boekwerk zal niet worden uitgegeven. Men zai een groot aantal verscbiileude brochures uitgeven, zooveel mogelijk g ï lustreerd, welke afzonderlek een inzicht zu en geven in tal van zaken. Evenals bij vorige gelegenheden zullen het moederland en de indisehe begrooting ieddr de helft moeten bijpassen van de koeten voor de off.cieele vertegenwoordiging dtr koloniën. Nog werd benoemd een commissie, welke zich zal belasten met de artistieke zijde vaa de inzending. Daarvan maken deel uit de heeren Snniff, D&ke en Huisman. Jubilaris. Heden herdacht de beer Berends, kastelein van de Sooieteil Gonoordia alliier, zijn 12'f 2 Jarig ambtsjubileumDie dag is voor hem niet onopgemerkt voorbijgegaan. De Sooieteit uitte haar waardeering voor de wijze, waarop de heer B- zijn ii 'tige en veel omvattende taak heeft vervuld, op royale wijze- Hetbé&tuur feliciteerde hem hedenmorgen en deelde daarbij mede, dat hem zes maanden buitenlandsoh verlof verleend was met behoud van traotement. Voorts werd hem een gesloten couvert aangeboden We mogen wel uit de school klappen: er zat f 1000 in. Een groep leden afzonderlijk heeft den wakkeren kastelein een blijk van appreciatie gegeven, eveneens door aanbieding van een bedrag in geld ruim f 300, waarvoor de Jubilaris zich zelf een aandenken kan uitkiezen. De Tooneelvereeniging Braga bood den heer Berends een praohtige reiskoffer aan. Het behoeft niet te worden gezegd, dat de Jubilaris verrast en getroffen waB door zooveel belangstelling. Een nieuwe papierfabriek. In ons nummer van 21 Dec. 1912 (ochtendeditie) deelden wij reeds mede, dat plannen in overweging waren tot oprichting eener papierfabriek. In Holland heeft zich n.1. in de tweede helft van 1912 een syodikaat gevormd om na te gaan of de bereiding van papier op Java loonend zou zijn en welke grondstoffen hiervoor het meest geschikt zijn. Dit syndikaat staat op Java onder leiding van den heer K.A.R. Bosscha. De voorbereiding was einie 1912 reeds zoover gevorderd, dat bamboe als de meest geschikte grondstof is aangewezen. In verband met de publicatie van deze plannen in dit blad, waarbij tevens de noodzakelijkheid werd gewezen van een terrein, waar bamboe m voldoende hoeveelheid voorkomt en waar op- en afvoer weinig bezwaren opleveren, richtte de heer F. van den Berg te Bandoecg zich tot het syndikaat en wees het op zeer geschikte gronden, gelegen tusschen HaoerG-mlis enTjipoenegara aan de lijn Tjikampek-Cheribon, waar bamboe in groote hoeveelheid voorkomt. Op deze aanwijzing is het syndikaat ingegaan, met het gevolg, dat naar ons thans uit zeer goede bron wordt meegedeeld, de aangewezen gronden, van 5 tot 10 duizend bouws groot, zijn aangevraagd. Zg zijn gelegen Noordelijk en Zuidelijk van de kali Tjipoenegara terwijl de fabriek Zuidelijk van de kali zal verrijzen. De gronden werden reeds opgemeten. In verband met den afvoer van het product zal de onderneming zeer gunstig zijn gelegen. Dicht btj Cneribon, b|j Iadramajoe ea slechts HE K. M. van Tandjong Pr jok. Het plan is om op uitgebreide schaal bamboe te herplanten. We herinneren er aan, dat de bedoeling is om eerst de fabriek alleen in te richten voor het bereiden van de halfstof: de cellulose, en deze als zoodanig naar Europa en Australië en eventueel ook naar Japan nit te voeren. Slaagt de poging, dan zal de fabriek worden uitgebreid tot bereiding van papier. Nog zij er ten overvloede op gewei»; dat bamboe zeer geschikt is voor de bereiding van fijne papiersoorten. Hier op Java wordt alleen nog maar carton vervaardigd in twee kleine f abriekei, te Mr. Cornelis en te Soerabaja. postdibnst. In verband met de verwachte aankomst van de mail hedenavond zal er Zondag op het postkantoor te Bandoeog in d «n voormiddag van 9 tot 10 uur gelegenheid z|ja tot het in ontvangst nemen van aangetea? kende stukken. Wegenbelasting. Bg den gewestelijken Raad ingediend aaa outwerp-verordening tot heffing der wegea« belasting. Nieuw daarin is, dat de aangifte verplicht wordt gesteld. Soesah. Sinds ongeveer een dag of tien heersskt aan het station Batavia S.S. een wanordelijke toestand wat betrelt den geregelden door- en verzending, aUmede de aflevering der vracht en ijlgoederen. Deze ongewenschte omstandigheden sc hijnt als beginpunt te hebben, de dagen waarop de wedrennen te Weltevreden wer. dec gehouden, toen de handel zoo goed als niets afhaalde en van andere plaatsen, want men geen feest vierde, ten overvloede nog geregeld zendingen aangevoerd kreeg. Doordat overal de verzending per spoor dit jaar zoo buitengewoon is en wel dooi een gelukkige combinatie van omstandigheden, goed geslaagden padioogst voornamelijk, betgeen op alles terugwerkt, kost het veel moeite, om met overigens toch maar betrekkelijk gebrekkige hulpmiddelen daaraan met succes het hoofd te bieden. Handel en ngverheid spinnen voorzeker geen garen b|j een gaag van zaken zooala die nu op Batavia. Te Meester-Cornelis staan tal van beladen wagens, men spreekt van een groot honderdtal, bestemd voor Java's hoofdplaats, welk niet naar daar mogen doorgezonden worden. Men heeft namelijk momenteel geen gelegenheid om ze te lossen daar, omdat er nog vele zijn, welke nog niet onder handen konden worden genomen, wegens gebrek aan ruimte om ze te rangeeren daar, waar lossing moet plaats hebben. Om nn maar eens een factor te noemen. Daaruit volgt van zelf, dat de dienst der S.S. over een belangrijk getal minder ledige wagens de beschikking krijgt, hetgeen op alle stations zoowel in Oost als in West Java, waar producten ter expeditie gereed liggen, geducht merkbaar is. Vakmannen zijn van meening, dat de opstopping eerst geheel kunnen worden te boven gekomen over een maand of anderhalf. Als dan zal het vervoer pas aanmerkelijk geslonken wezen. Tot dien t|jd, zoo weet men ons mede te deelen, zal het sukkelen blijven, ook al doet men natuurlijk hetgeen gedaan kan worden. Maar, juist daar hokt het. Er kan maar weinig gedaan worden onder de tegenwoordige omstandigheden, om alles weer in het reine te brengen^ Zending. Aan tien Inlandsotie godsdienstonderwijzers is de bijzondere toelating verleend, tot uitoefening van hun dienstwerk, respectievelijk in de afdeelingen Mandar en Oost Celebes van het Gou* vernemen! Gelebes en Onderhoorighe" denInlandsch Grondbezit. Het is waarschijalijk nog niet bekend, dat sinds eenigen tijd pogingen in het werk gesteld worden, den Inlander meerdere rechts, zekerheid, speciaal z|jn individueel grond* bezit betreffende, te verschaffen. Tot beden werden de grondmutaties in de dessa door de dessa-schrijvers in de betrokken registers bijgewerkt, 't welk echter op suik eene slordige ea gebrekkige wjjze pinkte vond, dat bet noodig bleek, naar middelen kit te zien, teneinde daarin verbetering aan te brengen. Eén dier middelen was, den dessa-schrijtera deze werkzaamheden te ontnemen en op te dragen aan daarvoor speeiaal bestemde ambtenaren, in casu aan de Adjunct-ConIroleurs bij het Landrente-onderzoek. Instede dat nu de dessa-schrijvers de mutaties in het grondbezit en dientengevolge ia den Landrente-aanslag in het dessategiater bijwerken, worden n n, speciaal wat de Afdeeling Bandoeag aangaat, deze werk zaamhedeD op het Landrente-bureau alöier verricht ooder toezicht van de betrokken Adjunc-Controleur. De Assistent-Wedana's zenden wekeijjks rapporten in vaD de wijzigingen in het grondbezit, welke in hunne onderdiatricteo hebben plaats gevonden en worden deze direct in de registers op het LandrenteBureau ingeboekt. Het doel, dat met deze proefneming, waarmede men sinds 1 Juli een aao. vang heeft genomen, wordt beoogd, is le na te gaan of door eene oordeelkundige werkwijze de dessa-registers op elk oogea blik meer den juisten toestand van toe t grondbezit weergaven, dan wanneer de bi) bonding hiervan in de dessa plaats vinot; 2e ie berekenen welke kosten aan deze proefneming verbonden zijn: Mocht dus deze proef in alle opzichten gunstige resultaten opleveren, zoo zoude door deze werkwijze den Inlander meerdere zekerheid betreffende de bezitsrechten op z{jn grond worden verschaft en bovendien aan vele dessa-boofden en -schrijvers (den goeden niet te na gesproken) wederom eene gelegenheid worden ontnomen, zich ten koste van den kleinen man te verrijken. Het mag dan ook verwacht worden, dat deze werkwijze, indien zij te Bandoeng blijft voidoeD, ook spoedig in de andere Afdeelingen zal worden ingevoerd. Gemeenteraad Woensdag 20 Augustm heeft een verga dering plaats van den R*ad der gemeente Bandoeng. Te midden van veel klein-goed komt ir behandeling het onderzoek van den geloof brief van het nieuw verkozen raadt-lid J. Brukker. Voorts komt aan de orde een Chineezen vraagstuk. Er is een verzoek van een 55 tal Cnineezen om buiten hun wijk te mo gen wonen. Daarbij komt aan de orde da uitbreiding van du bestaande Caineeschtwjjk en de eveDtneele aanwijziag van een nieuwe wjjk in het Oosten van Bandoeng. E-in verzoek is ingekomen om een bijdrage van minstens f 1000 voor het H.B.S.fonds. De heer Uijéa beeft een voorstel gedaan tot uitbreiding van het materieel voor wegverbetering; tot regeling van de aanstelling en het ontslag van gemeente-personeel en tot het doen opmaken der ontwerpen buiten den dienst der gemeente van de werken, welke uit de gemeenttleening zu len zij o tot stand te brengen. Da volledige agenda nemen we op in het ochtendblad. Ginbuatooraphischb reclame voor Java. Zooais we reeds eerder meMden, zal de heer J. Waterschoot van der Qraehtgedu rende zjjn reis over Java cinematographische opnamen doen. Nader kunnen we mededeelen, dat genoemde heer, die vergezeld ia van den heer J. Hurley, aan de spoorwegmaatschappijen toestemming heeft gevraagd on gedurende den rit uit de treinen opnamen te mogen doen van de verschillende kunstwerken en mooie lijngedeelten. De opnamen zouden moeten geschieden uit een leege goederen wat en. Van de S.S., die zijn eigen belang begrijpt, kregen de beide heeren een vrijkaart over alle staatslijnen met de toezegging van alle mogelijke hulp b|j hun werk. Da bedoeling van de heeren is reclame te maken voor Java in het buitenland in opdracht van de Koninklgke Paketvaart Maatschappij. Nu is ons niet bekend of de spoorweg-maatschappij aan de heeren een deBknndig-geleide zullen toevoegen; dewenschelijkheid hiervan ljjkt ons echter wel groot, omdat de kaos niet uitgesloten is, dat z|j als vreemdeling geheel verkeerde punten opnemen en het meest bezienswaar dige over het hoofd zian. Om slechts enkele ponten in de Preanger te noemen, zoo zouden wfl opnamen wenschen van : de acht vlak opelkaar vallende gedeeltelijk in bochten liggende kunstwerken tussehen Sasak-Saat en Padalarang; het prachtig berglandschap b|j Lebakdjero, de uitzichten tusschen Lebakdjero en Lelea op de vlakte van Leles, het berggezicht bij Tjiawi (oaar onze meening bet mooiste van de PreangerlQ») het land achap tusschen Tjipombong en Buitenzorg; de kalkrotsen b|j Tagogapoe genomen uil de halte Tjilame. Dit achten wty wel de meest schilderachtige punten van onze Preaogerlfln. Het beeft ons nog altfld verwonderd, dat de S. S.-directie hare mooie berglijnen niet meer productief maakt. W|j zouden b. v. willen, dat op de mooie punten langs de baan, de alang-alang, en het struikgewas weggekapt la de Ulads afgegraven werden waar zij bet uitzicnt op mooie punien belemmeren. Met weinig kosten meer kan het den reiziger zoo veel aantrekkelijker gemaakt worden, terwijl toch de groote toename van het toeri8tenverkeer der laatste jaren een dergelijke maatregel wel wettigt. In Zwitaeiland, het toeristenland bij uitnemendheid, herinneren we ons, dat de tremen op pittoreske punten zelfs stoppen om de reizigers in de gelegenheid te stellen uit te stappen en een blik te werpen op bet schoooe landschap. Men vergete met. dat de toerist, die Java bezoekt, uitsluitend komt om te zien. Het is dua heel gewoon, dat de spoorwegmaatschappij, die het meest geïnteresseerd is bij zulk bezoek, alles in bet werk stelt om den toerist zoo veel mogelijk te laten zien. LandbouwonderwijsTe begiunen met hei schooljaar 1913/1914. tallen Jaarlijks ten hoogste drie aan te wijzen leerlingen boven de formatie tot elke der opleidingsscholen voor Inlandsche ambtenaren op Java en elke der kweeksobo*en voor Inlandsche onderwijzers te Bandoeng, Djok|a karta. Oengaran, Probolinggo en Fort de Kook worden toegelaten, welke leerlingen na voleindigde studie zullen worden bestemd voor verdere opleiding in landbouw kundige richti ng. H eb>tbld. De Eagelsche kabel Batavia-Singapore is hersteld. concordia- 03ncert. Programma voor de muziek-uitvoering van het Italiaansch Orkest onder leiding van den heer G. de Lucia op Zaterdag 16 Au gustus ( ü-avoDd). 1 March» des Gamins de Par 1 Berger 2 Puppet maiel (Wslzer) Fall 3 Tne Wiuderer'a Goal (Overture) Suppé 4 Golden Rod (Intermezzo — Two S'ep) Kiuley 5 Ti é Orchid (Musical PUy) Caryll-Monckton Pauze. 6 La Füute des Roses (V-tlae L^nte) Berger 7 Tne Mikado (Sétectioo) Suilivan 8 Siërra Moténa (Valse Espagnole) Marchetti Telegraaf-verkeer. In het verkeer met Grieken.and is geheimschrift weder toegelaten. Weerbericht. Temperatuur: Heden { ®V» !'™' iü g* J f 6 { 1 uur n.m. 27.9 Regenval 0 m.M. (Zie vervolg 2e en 3e blad) --- Advertentie OUDE SNIK ZBBB OUDE OBNBVER Benig fabrikant: Adriaans van den Eelaart SCHIEDAM. 1525a ---