TURKIJE. Verleden week overleed te—K—ons-tantinopel de voormalige grootvizier Safvet-bassa, die zaturdag jl. met groote plegtigheid in het Mausoleum van Sultan Mahmoud is begraven. Hij stamde af uit eene aanzienlijke familie en trad al vroeg in de staatsdienst , waar hij spoedig een hoogen rang bekleedde en, na eens minister geweest te zijn, twaalfmaal eene portefeuille aanvaardde en driemaal grootvizier was. Hij stond bekend niet alleen als een hoogst bekwaam, maar ook, hetgeen in Turkije veel zegt, als een onomkoopbaar staatsman. --- ITALIE. Het was bekend, dat verleden maandag-avond de Gemeenteraad te Rome eene motie in behandeling zou nemen van den markies Lavaggi, een clericaal lid, strekkende om het godsdienstonderwijs aan de gemeentescholen aan geestelijken op te dragen. De voorsteller had juist het woord genomen om zijne motie toe te lichten, toen een hoop volks in de zaal binnendrong en hem begon uit te fluiten en uit te jouwen. Een tijd lang heersehte de grootste wanorde maar ten slotte deed men de zaal ruimen en werd de beraadslaging met gesloten deuren voortgezet. Enkele personen zijn in hechtenis genomen. --- DUITSCHLAND. De inhoud van de troonrede, waarmede de vicepresident van het Pruissische ministerie, de heer von Puttkainer, gisteren (dingsdag) den pruissischen Landdag namens den Keizer opende, is onder de telegrammen naauwkeurig weergegeven. De opening werd door omstreeks 150 leden van beide Huizen bijgewoond. De tribune van het Hof bleef ledig; op die van het corpsdiplomatique zag men, behalve den turkschen ambassadeur met het geheele personeel zijner ambassade, alleen eenige attaché's van verschillende legatien. De leden van den Landdag hoorden de troonrede aan zonder eenig blijk van meer of minder instemming te geven en gingen met het gebruikelijke drievoudig „Hoch" op den Keizer uiteen. De geheele plegtigheid duurde nog geen kwartier. Het Heerenhuis heeft gisteren zijn vroeger bureau herkozen: den hertog von Ratibor als voorzitter en graaf von Arnim-Boitzenburg als eersten ondervoorzitter bij acclamatie en dr. von Beseler als tweeden ondervoorzitter met 49 van de 83 uitgebragte stemmen. De regter zijde had namelijk bedenking tegen de herkiezing van laatstgenoemde bij acclamatie, hoewel de linker zijde zich niet tegen die wijze van herkiezing der twee eerstgenoemden verzette. Het Huis van Afgevaardigden verkiest heden zijn bureau. De begrooting voor 1884/85 is reeds bij het Huis ingekomen, hetgeen anders eerst oenige dagen na de opening geschiedde, met eene toelichtende rede van den minister van Financien, die nu vervallen is. De gewone uitgaven zijn geraamd op 1066 millioen mark, de buitengewone op 461 millioen; de gewone ontvangsten 1099 millioen, de buitengewone op bijna 14 millioen. Het dienstjaar 1882/83 sluit met een batig saldo van 131 millioen, voornamelijk het gevolg van de ontvangsten der spoorwegen, welk saldo onder de ontvangsten van de nu ingediende begrooting voorkomt. Het saldo van 1881/82, dat in de begrooting van het loopende jaar voorkwam, bedroeg nog geen 3 millioen mark. De redacteur van een te Kassel verschijnend anti-semietisch blaadje was in den loop van dit jaar wegens beleediging van israëlietische medeburgers tot een aantal geldboeten en ook herhaaldelijk tot hechtenis veroordeeld. De boeten werden eerst uit een partijfonds betaald!, maar toen die bron niet meer wilde vloeijen en de bij elkander genomen vrij langdurige hechtenis niet langer uitgesteld kon worden, wendde de redacteur zich tot den Keizer om kwijtschelding of vermindering van straf. Z. M. echter heeft dat verzoek van de hand gewezen. Te Metz- is in den nacht van 14 op 15 dezer een schildwacht buiten de poort door drie mannen onverhoeds aangevallen, die hem zoodanig sloegen, dat hij bewusteloos nederviel , en toen in eene sloot wierpen. Gelukkig was deze niet vol water, zoodat de soldaat zich kon redden en hulp zoeken bij de niet ver afgelegen wachtpost. Naauwelijks echter was hij zoover gekomen of hij viel uitgeput neder en moest naar het hospitaal gebragt worden. Dientengevolge is bevolen, dat alle schildwachten buiten de stad met geladen geweer op post zullen staan. De daders zijn nog niet ontdekt. --- FRANKRIJK. Zooals men onder de telegrammen vermeld heeft gezien, is, ondanks al de beweringen van den berigtgever der belgische Indépendance , de heer Challemel-Lacour als minister van Buitenlandsche Zaken afgetreden. Bij besluit van 19 dezer is de minister-president Jules Ferry in zijne plaats benoemd en zelf als minister van Onderwijs vervangen door den Afgevaardigde Fallières , oud-minister van Binnenlandsche Zaken onder den heer Duclerc en, na aftreding van dezen, veertien dagen minister-president. In den brief uit Cannes, waarin do heer Challemel-Lacour, dd. 17 dezer, zijn ontslag vraagt, zegt hij President Grévy dank voor Zijne hem steeds betoonde welwillendheid en betuigt Zijne hoogachting voor zij ne ambtgenooten , met wie hij verklaart, het geen enkelen dag oneens geweest te zijn. De heer Grévy heeft met eene betuiging van leedwezen geantwoord. De Kamer heeft, zooals men weet, verleden maandag, d. i. later dan bijna ooit te voren, met de behandeling der begrooting een begin gemaakt. Daar het algemeen verslag der commissie eerst dienzelfden dag was rondgedeeld, is men zonder algemeene beraadslagingen onmiddellijk aan de begroeting van Landbouw begonnen, waarvan een aantal posten zonder veel discussie werden aangenomen. Verschillende sprekers hingen echter een somber tafereel op van den laatsten oogst, weidden uit over de schaarschte van arbeiders, de vele ledigstaande hoeven, de eischen van de krijgsdienst, de zware overgangsregten op land enz. Door de Regering werd opgemerkt, dat de door het Gouvernement uitgeloofde prijzen voor landbouwtentoonstellingen sedert 1869 waren verdubbeld en dat voor spoorwegen en buurtwegen veel gedaan was. De Senaat heeft met 235 tegen 15 stemmen de overeenkomst met de Lyonsche Spoorweg-Maatschappij goedgekeurd. – – _.. .... —Naar aanleiding van een 'telegram uit Berlijn in de Kanische Zeitung spreekt de Temps over de opregtbeid der duitsehe bladen, welke de meening verbreiden, als zou Frankrijk het eerst begonnen zijn met Duitsehland beleedigingen toe te voegen. De Temps sommeert die bladen om dit beweren te staven door aanhalingen uit fransche organen van eenige beteekenis , welke de openbare meening in Frankrijk vertegenwoordigen of daarop invloed kunnen uitoefenen. Harerzijds tracht de Temps te bewijzen, dat de fransche pers zich tegenover Duitschland steeds vrijwat betamelijker heeft uitgelaten dan de duitsche ten aanzien van Frankrijk. Voor het overige maakt de Temps onderscheid tusschen de houding der dagbladen en die der Regering, de overtuiging uitsprekende, dat de taal der Keulsche en Berlijnsche bladen met de diplomatieke betrekkingen tusschen de twee landen niets gemeens heeft. In het bijzonder vestigt de Temps de aandacht op eene plaats in het telegram der Kanische , waarin van oorlog gesproken wordt als eene mogelijke, bijna wenschelijke zaak. Moet dan, vraagt zij, het geluk een zoo verderfelijk iets zijn, dat eene zoo afschuwelijke taal door de pers van een beschaafd volk wordt gevoerd? Wel had de schrijver gelijk, die zeide , dat er op de wereld. niets schrikkelijker is dan de volkomen overwinning, door een mensch behaald. De heer de Pressensé wijdt in het Journal des Débats een breedvoerig artikel aan het gedachtenisfeest van Luthers geboorte, waarin men o. a. het volgende leest: „Indien uit deze in enthusiasmo alle voorstelling te boven gaande feestviering iets gebleken is, dan is het bovenal de magt , welke het godsdienstig gevoel nog heden ten dage uitoefent over hetzelfde Europa, waarover met zooveel kracht de adem der critiek en der vrije wijsbegeerte is heengegaan. Wij beoordeelen het niet, wij constateren slechts. Men zeide ons, dat na de godsdienstige en na de metaphysische maatschappij wij aan eene derde kwamen, de positieve maatschappij, waar alles wat buiten de verschijnselen ligt naar het gebied van het onkenbare verwezen wordt om daar in eene ondoordringbare wolk te sluimeren. En zie, juist uit deze wolk is die vlam voortgeschoten, welke de ziel niet slechts van een volk, maar van millioenen menschen in gloed heeft gezet bij de herinnering van een godsdienstheld; want wat men ook zegge, wat men ook doen moge, dat is het geweest wat de menigte ontroerd en in vuur gebragt heeft. Niet enkel den man der vrijheid heeft men dien grooten dag in alle toonen verheerlijkt, maar den man des geloofs. Indien het gedachtenisfeest aan Erasmus in plaats van aan Luther ware gewijd geweest, zou het buiten de Universiteiten naauwelijks weerklank gevonden hebben .... Mogt men beweren, dat het ten slotte bij deze groote beweging niet om godsdienst te doen was, maar om eene soort van opwinding van den germaanschen geest, dan zouden wij antwoorden, dat niets minder juist is. Ongetwijfeld, het overrijnsche chauvinisme, waarvan wij al de felheid kennen, heeft zich bij deze gelegenheid hier en daar vertoond; maar het is er niet in geslaagd bij dit gedachtenisfeest metterdaad den toon te geven. Wat alles beheerschte , was de godsdienstige idee, de heugenis der Hervorming, in haar verreweg zuiverst en roemrijkst, in haar scheppend tijdvak." In den nacht van verleden zondag op maandag heeft men, volgens een berigt uit Le Puy, , getracht de pastorie van St. Julien-Molhesabate in den omtrek, door middel van dynamiet of eene bom, in de lucht te doen springen. Er werd vrij wat schade aangerigt en het scheelde weinig, of de zuster des pastoors had het leven verloren. Reeds vei& eenige maanden was eene bom bij het huis gelegd, doch de lont uitgegaan. --- GROOT-BRITTANNIE. De conservative oud-minister Smith voerde maandag 11. te Londen voor eene Werkmansvereeniging het woord over lerland. Hij meende, dat lerland thans vooral behoefte had aan vrede en rust; de agitatie werkte hoogst nadeelig; het had thans volstrekt geene wetgeving meer noodig. De iersche landwet zou, meende de spreker, wel is waar op den langen duur meer kwaad dan goed doen, maar nu zij er eenmaal was, meende hij niet te mogen aandringen op intrekking dier wet. Het nadeelige van die wet was, meende hij, vooral hierin gelegen, dat zij aan alle verbeteringen van den grond en van de hoeven een einde had gemaakt. Hij achtte het dan ook noodig, dat er iets gedaan werd, om de artikelen der landwet, die bestemd zijn om den pachter het koopen van den grond gemakkelijker te maken, maar die thans eene doode letter zijn, heilzamer te doen werken. Er was op het oogenblik , meende hij, bijna niemand in lerland, wiens belang het medebragt den grond te verbeteren. De Times maakt de opmerking, dat de rede van den heer Smith ongetwijfeld belangrijk was, maar dat het nog meer aan de orde van den dag geweest zou zijn, indien hij verklaard had, hoe hij en zijne geestverwanten denken over de uitbreiding van het stemregt ten platten lande en de hervorming van het Londensche gemeentebestuur. De heer en mevrouw Gladstone bezochten maandag 11. Winchester College, waar zij door de knapen met veel enthusiasme ontvangen en met eene latijnsche aanspraak begroet werden. De heer Gladstone wenschte hun geluk met het feit, dat zij leerlingen waren op de oudste en aanzienlijkste school van gansch Engeland. Hij rekende deze groote scholen tot de groote instellingen der natie en achtte ze geheel onafscheidelijk van haar leven en bloei. Door haar was, meende hij , Engeland geworden wat het is, en zij beloofden door hare steeds toenemende beteekenis van Engeland te maken, wat het nog worden zal. De Berlijner Hofprediker Stikker heeft zaturdag 11., ditmaal in eene besloten bijeenkomst, ten aanhoore van ongeveer een veertigtal personen in eene zaal van de Stephens-Club te Londen, eene rede gehouden „over de constitutionele kwestie van de Joden in Duitschland." Hij verzekerde, niet alleen niet het hoofd, maar zelfs geen lid te zijn van het anti-semietische comité te Berlijn. Hij was het met de oppositie van dat comité tegen de Israëlieten als ras niet eens; zoodra zij tot het Christendom zich bekeerd hadden, zag hij niets dan Christenen in hen. Hij betoogde voorts, dat zij in Berlijn veel meer invloed uitoefenden, dan hun volgens hun aantal toekwam; dat de liberale pers in handen was van Joden of J odenvriendon , vijanden van het Christendom. Het gevolg hiervan was, dat in die bladen het Christendom en al wat aan Christenen heilig was beschimpt werd, o. a. in het Berliner Tagblatt en de Kanische Zeitung. Die groote invloed der Joden werd voornamelijk uitgeoefend door uit Rusland, Silezie, Bosnie en uit hoeken van Duitschland naar Berlijn en andere centra gekomen Joden. Hij achtte hun anti-christelijken invloed een der grootste gevaren, die Duitschland bedreigen. Voorts beschuldigde hij de Joden van allerlei knevelarijen jegens de boeren door groven woeker en andere middelen. Een der hoorders van den heer St6eker, , die als lid van de Stephens-Club regt had om tegenwoordig te zijn, viel hem gedurig in de rede door „onzin"! te roepen, en wilde eindelijk zelf het woord voeren; dit werd hem niet toegestaan en hij verliet daarop de zaal. Bladen van verschillende rigtiug laten zich afkeurend over de rede van den heer Stekker uit. --- O.INEDISCHE BERIGTEN. BATAVIA, 17 October. (De laatste berigten liepei. tot 6 October.) Zeer heeft de aandacht getrokken de noot, door mr. N. P. v. d. Berg onder zijn opstel in de Java-Bode van gisteren geplaatst als volgt: „Dit onderzoek zal ons waarschijnlijk ook loeren, wat er geworden is van het eiland Sebessi, dat volgens mondelinge inlichtingen van uit de Lampongs herwaarts gekomen vlugtelingen over zijn geheele uitgestrektheid moet bedolven zijn door eene asehlaag van meer dan een manshoogte, waaronder al de bewoners van dat aan pepertuinen rijke eiland, ten getale van 2000 it 3000 zielen, hun graf vonden; eene herhaling dus van de ramp van Pompeji , waar indertijd ongeveer 2000 mensehen onder do aseh en den puimsteen begraven werden." Het was niet algemeen bekend, dat Sebessi eene bevolking had. Wij hoorden zelf, dat scheepsgezagvoerders dit ontkenden. In geen der overzigten van de ramp herinneren wij ons tot nu toe melding gevonden te hebben van het omkomen dèr bevolking van Sebessi. De Bantamsche kust en de kust der Lampongs trokken allen belangstelling. De arme bevolking van Sebessi, wier bestaan bij de meeste onbekend was, werd vergeten. Volgens andere informatien, door ons ingewonnen, zou de bevolking van het eiland echter niet 2000 á 8000, maar ongeveer 1500 geteld hebben. Waarschijnlijk behoeft men gelukkig niet te denken, dat vele van die menschenleyens verloren zijn gegaan door het onbezocht en ongeholpen laten van die vergeten bevolking na de ramp. Als men bedenkt wat Ketimbang te lijden heeft gehad van gloeij ende aseh , moet op Sebessi, dat vlak tussehen den vulkaan en Ketimbang en zooyeel digter bij den eersten ligt, geen leven houdbaar geweest zijn. Doch het moet verwondering wekken, dat noch in de berigten van den resident der Lampongs, tot welk gewest Sebessi behoorde, noch in de Regerings-opgaven omtrent de ramp met een woord melding gemaakt is van het lot van dit eiland met Zijne 1500 inwoners. Het maakt een zeer onaangenamen indruk, dat eerst bijna twee maanden na de ramp er om gedacht wordt, dat er onder de omgekomenen ook nog eene bevolking van anderhalf duizend menschen moet geweest zijn. (Algem. Dagblad.) In de Lampongs (Sumatra) heerscht, sinds aan do bestuursinertie aldaar, door het ontslag van den resident, een einde gemaakt is, nieuw leven. Met kracht wordt aan de opruiming van de terreins en andere hindernissen gewerkt en sinds eenige dagen schijnt de natuur te willen meówerken. In de tot kort geleden onbeweeglijke en ondoordr'ngbareipnimsteeniaa.g, die de Lampongbatu versperde en de wv.deroprigting van Telok Betong als havenplaats oroblematiek maakte, is eenige drift gekomen. Dit •;deft hoop, dat de laag zal afdrij – ven of bezinken en de zoo lastige en nadeelige afsluiting der baai haar einde nadert. (Java-Bode.) Een van den resident van Palembang onder dagteekening van 12 dezer ontvangen telegrafisch berigt luidt o. a. als volgt: „Sedert den 20"e11 Augustus jl. ben ik op reis in de bovenlanden. In alle streken , waar ik tot nu toe geweest ben, verreweg het grootste gedeelte der residentie, heerscht de meest volmaakte rust. De onrustbarende berigten , onlangs in een der Bataviasehe dagbladen vermeld, zijn onjuist. Ik vertrek binnen een paar dagen van hier om de zuidelijke streken dezer residentie te bezoeken, waar eveneens volmaakte rust heerscht." (Jav. Ct.) --- STATEN-GENERAAL. TWEEDE KAMER. Zitting van woensdag 21 November. Indische begroot ing. Het debat wordt voortgezet over art. 52 (pakijetvaart) van Hoofdstuk II (uitgaven in Indie)' met het daarop voorgestelde amendement van den heer Bastert tot vermindering met f 34,788 voor de verdubbeling der Molukken-lijn. De minister van Kolonien was gisteren vermoeid van de gevoerde debatten. Hij hield toen vast aan zijne opvatting, niet geregtigd te zijn den post terug te nemen. Maar na rijpe overweging der adviezen neemt hij het amendement over. Art. 52 en 53 worden goedgekeurd. Art. 54 (onvoorziene uitgaven) wordt door den minister met f 125,000 verminderd. Vijfde afdeeling (dep. van Onderwijs, Eeredienst en Nijverheid). De heer Schaepman releveert de mededeelingen des ministers , onlangs over het onderwijs gedaan, en doet uitkomek, dat elk aangekweekte onderwijzer f 10,000 kost. Ook in andere opzigten is het Gouvernements-onderwijs duur: elk inlandsch kind kost f 130, elk europeesch kind f 140 en elke leerling der drie Hoogere Burgerscholen f 900. Waarom niet het onderwijs aan particulieren overgelaten? Staatsonderwijs zonder godsdienst baat toch ook in Indie niets. Nog onlangs heeft prof. Kern hulde gebragt aan de roomsche pastoors in Indie in zake onderwijs. Spr. meent, dat vaak de indische Regering zich toch te zeer met de godsdienst inlaat, waar zij b. v. preventive maatregelen nam om atoornis der orde te voorkomen bij overgang van een kerkgenootschap tot een ander. Het desbetreffend besluit der indische Regering critiseert hij. Waartoe dienen al die belemmerende bepalingen voor de godsdienst? Waarom niet volkomen vrijheid op kerkelijk gebied gehuldigd. De heer Donner betoogt, dat van dezen minister nog minder is te wachten voor de vrijheid en zelfstandigheid der Hervormde Kerk in Indie dan van zijn voorganger. Immers deze minister vindt in de benoeming van predikanten door de Regering geen bezwaar en ziet geen onderscheid in eene voordragt door cone commissie in Indie of door de gemeenten zelven. De juiste weg zou zijn de medewerking van kerkelijke collegien in India in te roepen, maar de indische commissie is dat niet. Maar de Reg.f vreest der Kerk in India vrijheid te laten en wil haar in onmondigen staat laten en zelf het oppergezag behouden. Zoolang de vrijheid voor de Protestantsche Kerken niet is verkregen, zal hij tegen eiken minister blijven protesteren. De heer van der Hoeven sluit zich bij den heer Schaepman aan. Overigens protesteert hij tegen het koninklijk besluit, waarbij vreemde oosterlingen werden geweerd van do Hoogere Burgerscholen. Hij vindt het een kinderachtig besluit, voortspruitende uit laffe, flaauwe vrees voor de Chinezen. Do heer van Gennep betoogt, dat de cijferberekening van den heer Schaepman over de kosten van elk kind en eiken onderwijzer niets beteekent. Wel degelijk verdient het inlandsch onderwijs bevordering. Op de Philippijnen , waarop de heer Schaepman zich beriep, stond men niet tegenover Mahomedanen. Maar op Java, waar men tegenover Mahomedanen staat, die men wil bekeeren, gaat het niet aan, den geestelijken alleen het onderwijs over te laten. De Mahomedanen erkennen niet drie Goden, maar één God. Hun is dan ook het onderscheid tusschen hunne godsdienst en het Christendom aldus uitgelegd, dat zij hebben drie vrouwen en één God en de Christenen één vrouw en drie Goden. Staatsonderwijs voor de inlanders is noodzakelijk. – – De minister wijst er op, dat zorg gen-oeg voor het onderwijs door het Regerings-reglement aan de Regering ie opgedragen. Dit sluit niet in zich particuliere krachten te weren. Vandaar de toelating in de Minehassa. De bestaande regeling werkt goed, waarom dan nu er verandering in gebragt ? De weg, door den heer Donner voorgestaan, is ingeslagen zonder het doel te bereiken. Men kan geene organisatie aan de Kerk opdringen. Alleen financiële redenen bewogen de Reg. de vreemde oosterlingen van de Hoogere Burgerscholen te weren, want het gold niet één, maar een groot getal, en de europesche kinderen konden daardoor geene plaats vinden. Bevordering van het inlandsch onderwijs is bepaald noodig , maar men moet waken tegen overdrij ving en natteboze geldverspilling. Daarom haalde de min. de Kweekscholen aan, die financieel kostbaar zijn en van een verkeerden grondslag uitgaan. Er zijn er reeds negen, maar de helft was reeds voldoende. De heer Keuehenius bestrijdt ook de uitsluiting van Chinezen van de Hoogere Burgerscholen, Dit strijdt tegen de vrijzinnige bepalingen, door de chinesche Regering gemaakt omtrent Christen-zendelingen. Alle belemmeringen omtrent godsdienst en toelating van Christenen dienen vermeden te werden. De toelating der Christenen heeft een goeden uitslag opgeleverd. De chinesche kinderen overtreffen vaak de europesche kinderen in kennis, wat voor de europesche ouders niet zoo aangenaam is, maar geene redai van uitsluiting mag wezen. Integendeel de toelating ie een prikkel voor de europesche ouders om meer te zorgen voor de opvoeding hunner kinderen in het huisgezin. Overigens wijst hij op de toeneming van arabische en chinesche Maatschappijen in de buitenbezittingen en zou daartegen willen willen waken, maar niet de chinesche kinderen beletten zich te ontwikkelen. De heer Schaepman is door 's ministers antwoord niet voldaan. Aan den heer van Gennep doet hij opmerken, dat de Mahomedanen zoo sterk niet tegen het Christendom gekant zijn, daar er onder den naam van Mahomedanen nog vele heidenen voorkomen. Dat Christenzendelingen beschaving en godsdienst, niet enkel beschaving prediken, doet weinig af. De heer Goeman Borgesius zou ook zeer betreuren, dat de Reg. toegaf aan het vooroordeel van Europeanen om Chinezen niet op de schoolbanken naast zich te dulden. Vrees voor toeneming van het getal chinesche kinderen mag niet leiden tot wering der weinigen, die er nu zijn. Door uitsluiting zijn wij erger dan de Chinezen van Europa. Spr. hoopt, dat de min, ernstig moge overwegen de intrekking van het der nederl. Regering onwaardig besluit te provoceren. De heer Donner erk,nt met den min., dat den kerkelijken gemeenten geene organisatie mag worden opgedrongen maar juist daarom dringt hij aan op terugneming der indertijd opgedrongen organisatie. De minister zal gaarne de besproken punten nader overwegen. Achter het besluit tot wering der Chinezen op de scholen steekt niets meer dan de min, heeft gezegd. /lij moge niet parlementair wezen, de waarheid huldigt hij in alles. Hij erkent, dat de vrees voor het groote getal chinesche kinderen spoedig gebleken is ongegrond te zijn. Slechts twee chinesche leerlingen waren op de scholen. De heer Keuchenius blijft waarschuwen tegen vestiging van vreemde Maatschappijen in de buitenbezittingen. De heer Borgesius meent, dat de min. op weg is bekeerd te worden. De minister zegt, dat reeds voorlang de G-ouv.-Gen. met zijne beschouwingen is bekend gemaakt. Art. 55-70 worden goedgekeurd; het laatste, de onvoorziene uitgaven, verminderd met f 50,000. Bu de zesde afdeelmg (Burgerigke Openbare Werken) spreekt de heer de Bruyn Kops over de staats-exploitatie der spoorwegen. Hij dringt aan op de wenschelijkheid om geleidelijk de Staatsspoorwegen in handen van particulieren te brengen en geene nieuwe lijnen meer door den Staat te doen aanleggen. Hij wijst op het gewigt van het onderwerp, waarvan de beslissing thans vooral van belang is, nu de financiële toestand door den Atchin-oorlog zoo achteruit is gegaan. „Aux grands maux les grands remèdes." Hij dringt dus aan op ernstige overweging van deze geheele zaak. De heer Gratama bestrijdt het denkbeeld van verkoop der Staatsspoorwegen aan particulieren. Hij herinnert daarbij aan de geschiedenis van de zaak van staatsaanleg en staatsexploitatie, om te betoogen, dat de zaak is beslist en het niet aangaat er op terug te komen, enkel uit geldgebrek. Hij bestrijdt al de argumenten voor den verkoop aan particulieren. Nederland is niet zoo diep gezonken om uit geldgebrek Zijne vaste goederen te verkoopen. Voor spoorwegen mag geleend werden. Bovendien de Java-spoorwegen zijn reeds productief. Juist op Java in het bijzonder zijn staatsspoorwegen noodzakelijk. De heer Mees bestrijdt de meening van den heer Gratama, dat deze gewigtige kwestie reeds is uitgestreden. De tegenwoordige staatsaanleg was eene proef, gelijk de vorige Regering uitdrukkelijk heeft te kenaen gegeven. Bij de vorige indische begrooting is nog sterk op particuliere exploitatie aangedrongen. Deze minister wankelt echter nog. Spr. meent, dat voortgaan op den weg van staats-exploitatie niet mogelijk is, zonder telkens nieuwe leeningen te sluiten, waardoor ons crediet gevaar loopt. Spr. ziet volstrekt geen gevaar in particuliere exploitatie, terwijl daarentegen staats-exploitatie ons financieel op een gevaarlijlem weg voert. Tariefsverlaging zal juist van particulieren gemakkelijker te verkrijgen zijn. Spr. herinnert , dat in de laatste weken geruchten zijn verspreid omtrent verschillende concessie-aanvragen van zeer nationale personen en vraagt daaromtrent inlichtingsm van den minister, ook omtrent de beschikking, daarop genomen. De minister constateert, dat men thans op Java heeft èn staats- èn particuliere exploitatie, en dat het met het oog op de financien nadeelig is, op dit oogenblik in liet tegenwoordig stelsel verandering te brengen. De meest productive lijnen zijn reeds gelegd; de minister moet zich dus beperken in aanleg van staatslij een, sluit daardoor particulieren aanleg niet uit en meent, dat de weigering van de N.-I. Spoorweg-Maatschappij om eene lijn te aanvaarden, omdat zij die niet productief acht, anderen daarom nog niet behoeft af te houden van de exploitatie daarvan. De minister heeft aanvragen ontvangen tot spoorweg-overneming. Eén aanvrager wilde tegen den kostenden prijs alle spoorwegen overnemen, mits met verbindteois , dat hij het geheele Staatsspoorwegnet overnemen zou 'naar gelang dat de Staat het aanlegt. Daartegen had de minister een groot' financieel bezwaar. De Staat zou dus eigenlijk een renteloos voorschot geven. E -ne andere aanvrage tot overneming enkel der Oosterlijnen, en dan nog met garantie, achtte de min. onaannemelijk. Willen de particulieren de Regering helpen in aanleg van nieuwe lijnen, dan zegt de minister: gaarne. Maar de bestaande lijnen te verkoopen , dat .rare het slagten van de hen met de gouden eijeren. Alle staatslijnen brengen dooreen 38/ percent op. Do opbrengst moet een groot deel van het budje, der toekomst zijn. De heer Tak gaat na den bestaanden toestand der spoorwegen op Java; wijst er op, dat tot staatsaanleg is besloten; dat particuliere aanleg niet stelselmatig is uitgesloten en niet behoort uitgesloten te werden. Nu ook de Gouv.- Generaal plotseling is bekeerd ten gunste van particulieren aanleg, zou spr. wensehen , dat zonder nadere raadpleging van den wetgever geene verandering in den bestaanden toestand werd gebragt. Hij vraagt der Regering, of zij wil beloven, geene beslissing omtrent den verderen aanleg en exploitatie van spoorwegen te nemen voordat aan de Kamer mededeeling daarvan is gedaan en, indien noodig, hare medewerking is ingeroepen. De heer de Bruyn Kops en Gratama repliceren. De heer Keuehenius is het eens, dat, nu eenmaal tot staatsaanleg besloten is, geene verandering moet werden aangebragt dan met voorkennis van do Kamer. De staatslijnen leveren reeds nu zooveel op, dat ze in de toekomst een geschikt middel zullen werden om de staatskas te stijven. Do minister van Kolonien herneemt, dat het moeijelijk is om alle lijnen in Indie in één hand te brengen, met het oog op het verschil van materieel en locale omstandigheden. De minister wil wel overwegen den wensch van den heer Tak van Poortvliet, maar eene bepaalde toezegging kan hij niet doen. De aanvragers zijn voor de overname van het geheele net, de heeren Grot/ en Maarschalk voor 50 millioen en voor de Oosterlijn met rentegarantie .de Nederlandsche Handel- Maatschappij. De heer Gleiehman acht 's ministers antwoord weinig bevredigend. De min, schijnt de zaak eigens te rekken. Spr. deelt in dat gevoelen allerminst. Spr. wijst er op, dat bij aanneming van de concessie-Gron in elk geval de nieuwe leening voor spoorwegen niet noodig zou zijn, ook al zou de Regering dan een gedeelte van de koopsom voor aanleg van nieuwe lijnen moeten besteden. Maar spr. meent, dat het vertrouwen in den min, niet versterkt is, doordien deze onvoorwaardelijk de beide aanvragen heeft afgewezen. De heer Mees acht, nu de namen der concessie-aanvragers bekend zijn, de zaak zoo gewigtig , dat hij overlegging vraagt der voorwaarden, door de aanvragers gesteld. De minister zal gaarne overwegen het verzoek van den laatsten spreker. De heer Tak van Poortsliet constateert, dat de minister heeft afgewezen een aanbod tot aankoop voor 50 millioen. Hij dringt er op aan, dat de minister geene afwijking toesta van het bestaande spoorwegplan zonder medewerking der Wetgevende Magt. Het debat wordt gesloten. Art. 71 —73 werden goedgekeurd. Morgen voortzetting. De memorie van antwoord op Hoofdstuk V (Binnenl. Zaken) is verschenen. Ten gevolge van verschillende wijzigingen ia het eindcijfer verminderd tot f 13,946,103,98. De minister begint met de verzekering, dat Zijne bemoeijing met de verkiezingen, die sedert zijn optreden plaats hadden, heeft bestaan in het uitbrengen van zijne stem als kiezer in het hoofdkiesdistrict 's Gravenhage. Betreffende de eedskwestie meent de minister, dat art. 39 gemeentewet volkomen duidelijk is. De vraag of het te Goes is nageleefd en of Raadsbesluiten ongeldig worden, indien daartoe medewerken Raadsleden, die geen eed hebben afgelegd, is sedert kort in onderzoek. Verlof tot uitgaaf der onderwijswetten is door hem verleend omdat hem bleek, dat prijs werd gesteld op voortzetting van het werk. Ofschoon geenszins van oordeel, dat zonder Grondwetsherziening geone goede schutterij wet zou kunnen tot stand komen, acht de Regering het voorzigtig , dat onderwerp te laten rusten in afwachting eener eventuële wijziging van Hoofdstuk VIII der Grondwet; of eene voorloopige regeling mogelijk is, wil de minister gaarne onderzoeken. Het onderzoek naar den toestand van het drinkwater is nog niet afgeloopen. Tot het nemen van bijzondere maatregelen tegen trichinen bestaat geene aanleiding. Indiening van een ontwerp op de lijkverbranding kan de minister niet toezeggen (niet urgent) en do regterlijke ambtenaren hebben er groot bezwaar in, tenzij aan elke crematie eene geregtelijke lijkschouwing voorafga. Met het oog op de ervaring ten opzigte van de tegenwoordige pokkenepidemie , die de heilzame werking van de koepokinenting op nieuw heeft aangetoond, is van den minister geen voorstel te wachten tot afschaffing van de wettelijke bepaling omtrent de koepokinenting. 's Ministers voornemen is niet, de opname in het Krankzinnigengesticht te Medemblik tot lijders uit Noord-Holland te beperken. Bij de regeling der verpleeggelden zal er op worden gelet, dat dit niet minder bedraagt dan bij particuliere inrigtingen. Overdrijving of weelde heerscht er niet. Vermindering van den post voor veeziekte ware niet raadzaam; het zou slechts tot teleurstelling leiden. Strenge toepassing van het afmakingsstelsel is echter met de nu voorgestelde BOM niet te bereiken. Wijziging der wet op het hooger onderwijs kan de minister niet toezeggen; ze is nog te kort in werking. Hetzelfde geldt het aantal Universiteiten en de opheffing der Theologische Faculteit. De kan ....dewerken tot het toekennen van het regt aam eene bijzondere H005,..h.‘,1 47.24 1...4 -1- graden. Daar men er niet in is geslaagd, een taalgeleerde als hoogleeraar in de fransche en engelsche taal en lettek kuude te vinden, zal moeten werden overgegaan tot aanstelling van een hoogleeraar, die slechts ééne taal en letterkunde zal kunnen onderwijzen, en wal in de eerste plaats het Fransch. De minister wil gaarne overwegen, in hoever het program van het eindexamen der Gymnasia wijziging behoeft. Een subsidie voor het Gymnasium te Amersfoort is alsnog bij nota van wijziging toegevoegd. De uitkomsten der jongste eindexamens regtvaardigen niet het afkeurend oordeel. De Regering heeft naar onpartijdige mannen omgezien voor gecommitteerden. De min, heeft herziening der wet op het midd. onderwijs overwogen, waarbij het aantal vakscholen zal vermeetderen ; hij heeft tot nu toe zijn arbeid teruggehouden, omdat het veel geld zal kosten. Met voldoening zag de minister, dat zijn streven om opdrij ving der kosten voor het lager onderwijs te voorkomen instemming vindt; waar het pas geeft en de wettelijke eisehen dit niet beletten , blijft hij in die rigting werkzaam. De leerschool, die voor circa f 60,000 is aanbesteed, bevat elf lokalen en eene overdekte speelplaats; de diaconieschool , die f 39,000 kosten zal, slechts zes lokalen terwijl deze indien naleving van het kon, besluit van 4 kei 1883 werd gevorderd, nog niet zooveel leerlingen zou kunnen bevatten als waarvoor de leerschool is gebouwd.— Voorshands kan de Regering de uitgaven voor opleiding van onderwijzers niet beperken. Het zal nog een aantal jaren duren vóór het wettelijk aantal onderwijzers verkregen is. De Reg. zal overwegen, of dientengevolge nadere wijziging der wet noodig is. Een onderzoek naar de oorzaken van den ongunstigen uitslag der acten-axamens is ingesteld en nog niet afgeloopen. Aan vermindering van het getal Rijks-Kweekscholen kan in de tegenwoordige omstandigheden niet worden gedacht. De post van f 35,000 voor een nieuw archief-gebouw in Drenthe is van de begroeting afgenomen.— De wenschelijkheid en uitvoerbaarheid van formaat-verandering der Staats-Courant zal de min, gaarne in overweging nemen, ofschoon hij niet verzekeren durft, dat die verandering besparing zou veroorzaken. De vraag, waarom belangrijke mededeelingen in andere couranten vroeger worden opgenomen dan in de Staats-Courant, kan niet beantwoord worden zoolang niet blijkt, welke mededeelingen hier zijn bedoeld. De uitgifte der gedrukte stukken aan de dagbladen geschiedt niet dan na voorafgaande lastgeving van weg, de Kamer. Dagelijksche verschijning der Staats-Courant is onvermijdelijk. --- BINNENLANDSCHE BERIGTEN. EIIEbIitEGTEN. Haarlem, 21 November. Gisteren-avond vierde de Bouwvereeniging „des Werkmansvriend" in de net met vlaggen en groen versierde benedenzaal van „ Weten en Werken" feest. Des middags was de eerste steen van eene nieuwe (de derde) serie van arbeiderswoningen in de Oranjestraat gelegd, welke door deze Vereeniging gebouwd zullen worden. Op dien steen zijn vier namen gebeiteld: die van wijlen den heer C. E. de Clercq, aan wiens hulp en initiatief de sedert 1873 bestaande Vereeniging bij hare oprigtiug en ook bij hare verdere werkzaamheid zooveel verpligting heeft gehad en wiens naam zij dankbaar in aandenken houdt; voorts die van de tegenwoordige leden der commissie: de heeren jhr. mr. A. V. Teding van Berkhout, A. Noé Lzn. en A. de Clercq. Dit feit nu werd des avonds feestelijk gevierd. De voorzitter, do heer A. van der Velden, opende de bijeenkomst met eene gepaste toespraak, waarin hij in herinnering bragt wat door de Vereeniging reeds tot stand gebragt was en o. a. wees op de verpligting , die de Vereeniging aan hen heeft, die haar aan het noodige kapitaal hebben geholpen. Zoodra de leden der commissie, die uitgenoodigd waren deze bijeenkomst bij te wonen, tegenwoordig waren, nam de voorzitter op nieuw het woord, doende uitkomen, hoe natuurlijk het was, dat de Vereeniging gewenscht had, den gedenksteen de namen te doen dragen, die daar thans op te lezen staan. Op zijne hartelijke toespraak werd door den heer Teding van Berkhout namens de commissie geantwoord; dankbaar aanvaardde zij de opdregt van den steen en zag er gaarne een teeken in van den band, die tusschen kapitaal en arbeid behoort te bestaan en ook dikwerf bestaat. Een der bestuursleden uitte daarop o. a. den wensch , dat de Oranje-straat niet mogt ontsierd worden door tapperijen, die gelukkig in het westerkwartier nog niet gevonden worden. De voorzitter wees er op, hoeveel de vrouwen vele der feestvierenden hadden ook hunne vrouwen medegebragt kunnen doen om de mannen huiselijk te maken. Nog menig woord werd gesproken; sommige der aanwezigen droegen het een en ander voor:; er werden feestliederen gezongen, en de avond ging gezellig en echt feestelijk om. De Afdeeling Haarlem der Nederl. Vereeniging tot afschaffing van Sterken Drank hield gisteren hare eerste openbare vergadering in dit saizoen voor een zeer talrijk publiek. De voorzitter, de heer Zeeman, gaf een kort overzigt van hetgeen op het gebied der afschaffing in de vorige maanden had plaats gehad en deelde het verhandelde in de laatst gehouden openbare vergadering te Gouda mede. Hij wees er o. a. op, dat velen in den lande de vrees koesteren, dat ten gevolge van petitien en verzoekschriften de tegenwoordige minister van Binnenlandsche Zaken toegevend zou werden in de toepassing der drankwet, met name ten opzigte der bepaling, die met 1884 intreedt. Spreker koesterde die vrees niet. De minister Heemskerk, zeide hij , is een der mede-oprigters van de Nederlandsche Vereeniging en een warm voorstander der afschaffingszaak ; Zijne Excellentie is een eerlijk Hollander en hij zal in het werk, door minister Modderman aangevangen, niet verslappen. Daarna tot zijne lezing overgaande, besprak de heer Zeeman het veelvuldig klagen, dat van alle zijden tegenwoordig gehoord wordt, het minst over eigene gebreken. De werkman klaagt over slapte van werk, maar nimmer over de borrels, die nutteloos en schadelijk verbruikt zijn. De voorbeelden, door den spreker aangehaald, dan eens boertig, dan eens hoog ernstig, deden hem do welverdiende algemeen° toejuiching deelachtig werden. ln de heden gehouden Raadszitting is de verordening op de heffing der plaatselijke directe belasting op enkele punten gewijzigd. Voor de betrekking van Hoofd der 2de Tusschenschool in do Bakkerstraat alhier hebben zich 112 sollicitanten aangemeld. Enkhuizen, 21 November. Aangebragt ruim 180 tal of 360,000 stuks haring. De prijs der gewone soort bedroeg f 3.55 per tal en die der kleine soort f 1 per tal of 200 stuks. 's Gravenhage, 20 November. De Gemeenteraad heeft in zijne heden gehouden vergadering besloten tot het rigten van een adres aan den Koning, tot wijziging van artikel 245 der gemeentewet. Hij hechtte zijne goedkeuring aan de herziening van het tarief en de voorwaarden voor de levering van gas. Acten-examens middelbaar onderwijs. Geéxamineerd voor boekhouden 4 candidaten, 3 afgewezen, 1 toegelaten voor huisonderwijs, nl. de heer H. Verwaai te Rotterdam. Voor geschiedenis 2 candidaten, 1 teruggetrokken, 1 afgewezen. 's Gravenhage, 21 November. Aan het departement van Waterstaat enz. werd heden aanbesteed de uitvoering van eenige werken tot normalisering van de rivier de Waal onder Eist, Bommel, Übbergen en Nijmegen, provincie Gelderland, tusschen de kilometerraaij en 21 en 25 der herziene rivierkaart. Minste inschrijver de heer L. A. van Haaften , te Sliedrecht voor f 92,500. Acte-examens middelbaar onderwijs, 20 en 21 November. Twee caudidaten voor geschiedenis, beiden afgewezen; 2 candidaten voor nederl, taal en letterkunde, toegelaten do heer A. Strucker van Breda, 1 afgewezen • 2 candidaten voor aardrijkskunde, toegelaten de heer W. v. d. Berg van Hattum, 1 afgewezen; 2 candidaten voor boekhouden, toegelaten de heer P. G. v. Hayden van Rotterdam, afgewezen 1. Behalve het reeds vermelde, hebben de Prov. Staten van Zuid-Holland in hunne laatste vergadering o. a. nog op voorstel van den heer Stoop besloten , Ged. Staten te magtigen den minister van Waterstaat enz. te beantwoorden ten aanzien van de vaartverbetering tusschen het IJ en de zuid-hollandsche rivieren en stroomen in den geest van de missive van Gedep. Staten van 13 November jl. Door Gedep. Staten was namelijk voorgesteld aan den minister in antwoord op zijn schrijven, dat Rijks-subsidie voor de yaartverbetering dan alleen zou werden voorgesteld, als daarna gelijktijdig de vaartverbetering tusschen het IJ en de znid-hollandsche rivieren tot stand kwam, te verklaren, dat overleg met Noord-Holland doelloos zou zijn, o. a. met het oog op het bij de Wetgevende Magt hangend ontwerp nopens de verbinding van Gouwe en IJssel, en aan te dringen op de indiening van een plan door de Regering voor de verbetering van den waterweg tusschen Amsterdam en Rotterdam. Leeuwarden, 20 November. Namens Gedeputeerden heeft de heer ifingma in de heden gehouden zitting der Staten van Friesland de interpellatie van den heer Humakla v. Eysinga beantwoord. In hoofdzaak bleek, dat het betrof eene steenglooijing , begroot op f 161,600, doch aangenomen voor f 138,980, waarvoor de provincie 50 pc. subsidie toegezegd heeft. Door de onverzettelijke vastheid van den hoofdopzigter is van het gunstig tij in het voorjaar van 1881 niet genoeg partij getrokken voor het leggen van den teensteen ; in het voorjaar van 1882 bleek de aannemer niet de geschikte persoon te zijn en werd ontslagen. Daarna is het werk op daghuur uitgevoerd onder leiding van den opzigter. In October jl. is het werk opgenomen door eene commissie uit Gedeputeerden met den hoofdingenieur. Om den teensteen te kunnen onderzoeken, wees de hoofdingenieur eene plaats aan om een gat te slaan, de dijksopzigter verbleekte, bekende, dat daar geen brik onder zat en maakte allerlei excuses. Gedeputeerden hebben bij resol. van 2 November jl. aan het dijksbestuur, , op grond van het gebleken feit, te kennen gegeven, dat er geene termen bestaan tot goedkeuring van het werk en er geen sprake kan zijn van uitkeering van het subsidie, en voorts aan het dijksbestuur gelast, om het volgend voorjaar de steenglooijing op te breken op de plaatsen, welke de hoofdingenieur aanwijst en deze dan te herstellen volgens bestek. Nadat de heer Huntalda v. Eysinga voor deze volledige inlichting zijnen dank had betuigd, ontspon zich over dat antwoord eene zeer ernstige discussie, totdat de invallende, duisternis het debat verdaagde tot morgen. Groningen, 20 November. De sterftelijst voor deze stad en provincie over de vorige maand zijn weder zeer gunstig. In de stad bleef dat cijfer beneden de 20 op de duizend (T9.4); ten platten lande waren er 5 gemeenten, die geen enkel sterfgeval hadden en in 21 andere stierven te zamen niet meer dan 45 personen. Er bezweken aan typhus 6, aan mazelen 7, aan kanker 14. De kinkhoest maakte 10 slagtoffers. In de hoofdstad was het getal der kinderen 28 pc. en der keel- en borstlijders bijzonder klein (21 pc.). De herfstvergadering onzer Provinciale gtaten is heden gesloten. Twee zeer belangrijke kwestien, beide omtrent het leggen van bruggen en wat daarmede in verband staat, werden aangehouden. De eene geldt het vernieuwen van eenige bruggen ton zo. van deze stad, in het Hoogezand en Sappemeer ; de andere het bouwen van nieuwe bruggen ten uw. van hier, over hetzelfde water. Het voorstel van Ged. Staten, om de vernieuwing van eerstgenoemde bruggen te laten rusten totdat de betrokken gemeenten aan hare verpligtingen hadden voldaan, werd afgewezen; immers men besloot a/ de hierop betrekking hebbende stukken te laten drukken (ook de sedert tal van jaren hierover uitgesproken redevoeringen) , ten einde de zaak in de eerstvolgende Staten-vergadering te behandelen. Ten opzigte van het tweede punt, de overbrugging van het Reitdiep op twee of meer plaatsen, werden insgelijks de gewisselde stukken op nieuw in handen van Ged. Staten gesteld, eveneens om een nader voorstel hunnerzijds uit te lokken. Zwolle, 21 November. Bij de gisteren alhier gehouden stemming ter verkiezing van een lid van den Gemeenteraad hebben van de 1220 kiezers slechts 637 hunne stemmen uitgebragt. Van onwaarde warden verklaard 8, zoodat de volstrekte meerderheid bedroeg 315. Uitgebragt werden op de heeren J. M. baron van Voorst tot Voorst (caud. der r.-k.) 313 en op J. A. Roetert Tak (cand. der lib.) 311 stemmen, zoodat over beiden eene herstemming moet plaats hebben. Kampen, 21 November. Bij de herstemming ter verkiezing van een lid van den Gemeenteraad is de heer L. van Romunde verkozen met 348 stemmen, terwijl 305 stemmen waren uitgebragt op den heer E. Gritters Doublet. Lunteren , 20 November. Van hier is een adres aan den Raad der gemeente Ede verzonden, bevattende een 100 tal namen van ingezetenen, waarin verzocht wordt alsnog den aanleg van een stoomtram weg Ede-Barneveld-Nijkerk krachtig te ondersteunen. Onder de onderteekenaars telt men vele landbouwers. Utrecht, 21 November. Door eenige hoogleeraren der Universiteit alhier is bij den Senaat van het studentencorps aangedrongen om den groentijd der novitii te verminderen en op 3 weken te brengen. Tot dien maatregel is men besloten, omdat in den tijd, dat de nieuwe studenten aankomen, in den regel de colleges zeer slecht bezocht werden. Uitslag der examens voor de fransche taal: 20 en 21 Nov. Midd. onderwijs B. 2 cand. afgewezen; 21 Nov. Lager onderwijs. 4 cand., 1 geslaagd, de heer J. C. Patmos, van Kralingen ; 3 afgewezen. De uitslag van het heden alhier gehouden artsexamen is, dat zijn toegelaten voor het I.te gedeelte de heeren L. Mees, doctorandus, en L. N. S. Wassink, cand.-arts. ---