Een wandeling door een halve eeuw VROUWEN REGEREN IN HOUTRUST (Van een medewerkster) Zoals grote dingen altijd doen, heeft de tentoonstelling „De Nederlandse Vrouw 1898—1948” in de pers reeds haar schaduwen vooruitgeworpen. Maar nu is het dan werkelijk zover en vrouwen regeren in de Houtrusthallen, waar deze expositie — een markant monument van een halve eeuw vrouwenleven en -arbeid — gehouden wordt. Een monument van vrouwenactiviteit, dat in de eerste plaats tot stand kwam om H.M. koningin Wilhelmina, die op deze periode het stempel van haar persoonlijkheid drukte, bij haar jubileum te huldigen. Geen enkel onderdeel der vrouwenemancipatie werd verwaarloosd en wij moeten dan ook een fikse wandeling door de Houtrüsthallèn maken, om een volledige indruk van deze: tentoonstelling en daardoor van de achter ons liggende halve eeuw te krijgen. In de grote hal treffen'wij allereerst de organiserende vrouwenverenigingen aan, de basis, waarop de Stichting, die deze tentoonstelling tot stand bracht, kon bouwen. Wat is de vrouw voor man en kind? ,,De Vrouw in het gezin”, is het eerste onderwerp, dat 'bij een bezoek aan Houtrust onze aandacht vraagt. Juist deze afdeling brengt het treffendst tot uitdrukking, welk een grote mentale verandering de, vrouw in deze halve eeuw heeft ondergaan. Vroeger werd zij, als vanzelfsprekend, als moeder en echtgenote in een gezin geplaatst. Nu kan de vrouw als zelfstandige persoonlijkheid welbewust deze levenstaak kiezen en in het huisgezin, ,,een hulpe de man gelijk”, haar plaats innemen. ' Misschien is dit wel de belangrijkste vrucht van de emancipatie-strijd, welke verderop in deze doolhof door vijftig jaren vrouwenleven, in al zijn bewogenheid wordt uitgebeeld. Zeker ligt in deze vernieuwde gestalte van de vrouw naast de taan de grondslag voor het nieuwe begin en de verdere vooruitgang. De inrichting van de woning, zo belangrijk voor de gezinssfeer, geeft aanleiding tot enkele aantrekkelijke %tands, die een bekoring zijn voor het oog. Van de huiskamer met donkere meubelen, dikke pluche gordijnen met draperieën, balletjesranden en een overvloed van stofnesten, naar de bevrijdende lichtheid van een modern interieur, is slechts één stap. Tóch waren er vijftig jaar voor nodig om de huisvrouw jjit een milieu, waar tientallen werkjes alleen verricht moesten worden om de volkomen ondoelmatigheid van de inrichting, te verplaatsen in een rustige, evenwichtige sfeer, welke haar geest fit houdt, zodat zij ook nog belangstelling kan hebben voor andere dingen. Dan komt de „Heer der schepping” onder de loupe en de man vertelt wat hij van de vrouw en de vrouw wat zij van de man denkt! De man die zo eens een glimlach heeft voor deze bedrijvigheid van de vrouwen. Zeker drukt ook niet het rationele, dat in de eerste plaats „des mans” is zijn stempel op deze tentoonstelling. Juist het emotionele heeft aan elk onderdeel van deze expositie , OUDHEIDKUNDIGE VONDSTEN IN ITALIË Opgravingen te Rome hebben geleid toi Beer belangrijke archeologische vondsten. Met de ontdekking van de resten van een hut op de Palatijn te Rome, heeft men de sporen gevonden van de allereerste bewoners van de eeuwige stad (tussen de 9de en 7de eeuw v. Chr.) De onderzoekingen duren nog voort'. Verder heeft men te Arezzo opgravingen verricht, die verscheidene vondsten hebben opgeleverd, o.a. een loden schijf met Etruskische inscripties, een terracotta beeldje uit de Romeinse tijd en verder nog voorwerpen, welke dateren van omstreeks 1500. Daar deze voorwerpen op een plaats werden gevonden, waaromheen de resten van een zware muur zijn bloot gelegd, neemt men aan, met een kleine Etruskische tempel te doen te hebben. Ook spreekt men reeds over nieuwe opgravingswerken op grote schaal, die de tot nu toe uitgevoerde verre zullen overtreffen. Het gaat hier. namelijk om een „nieuw Pompei”, dat op zijn blootlegging wacht. De ontdekking is gedaar. gedurende de restauratiewerkzaamheden aan het museum van Porta Marina, gedurende welke een gehele Romeinse villa werd blootgelegd: de eerste sporen van een tot nu toe 'onbekende gedeelte van Pompei. - :en timbre gegeven, dat zelfs de meest * lorre en moeilijk uit te beelden onder- c verpen vibrerend en levendig maakt. Lijden, verzet en victorie \ Het suggestieve fries van een moeder t net haar kind tijdens een bombardement, i ■erplaatst onze gedachten plotseling in ' :en geheel'andere sfeer. 1 Al de tragiek en ontzetting van de s lorlogsjaren schijnt gesymboliseerd in 1 leze radeloze vrouwengestalte. De frie;en en diorama’s zijn hier‘zo expressief, lat de beklemming der oorlogsjaren binïen de wanden van deze afdeling hereeft- Door al dit lijden gaat de vrouw ils een geestkrachtige figuur met een rijna onbegrensd uithoudingsvermogen. , Hoe had zij ooit op deze wijze kUn- . ïen meewerken aan illegaliteit en verlet, als zij zich niet reeds in de vooraf- ! ;aande jaren door de voortschrijdende rmancipatie een grote zelfstandigheid ïad verworven? '• : Vrijheid en hoe zij gebruikt [ wordt. • i „De vrouw in staat en politiek” voert ' voor alles strijd in haar banier ! Wij zien ' hier hoe nauw de staatkundige en intellectuele ontwikkeling van de vrouw 1 met elkaar verbonden zijn. De figuur ' van Aletta Jacobs, de eerste vrouwelijke student in ons land, dié door haar wils- ; kracht en doorzettingsvermogen de universiteiten opende voor de vrouw en later een vurige strijdster voor vrouwen- ; kiesrecht werd, bewijst dit. „De vrouw in de Kunst” is eèn oase na de bewogenheden, die de voorafgaande • afdelingen voor ons in 'beeld brengen en „De Vrouw en de Mode” een aantrekkelijk en boeiend kijkspel, waarbij de psychologische achtergrond van dit onderwerp niet is vergeten. Het vitale „de Vrouw in de Sport”, Waar grootmoeder en kleindochter naast elkaar worden geplaatst, vindt zijn bekroning in 'het portret van Fanny Blankers—Koen met de Olympische ringen. De vrouw kreeg haar vrijheid en hoe wist zij die te gebruiken? Na een halve eeuw staat vrijwel elk arbeidsterrein voor 'haar open en' „De Vrouw in de beroepen” toont, wat zij wist te maken van de. zo moeilijk veroverde posities. Telefonistes, stewardesses, secretaressen, verpleegsters, journalisten en vele anderen demonstreren hier bedrijvig om de bezoekers een indruk te geven van hun prestaties. Deze tentoonstelling, die een boeiend beeld geeft van een halve eeuw vrouwenleven, zal nog tot 30 September a.s. haar poorten openhouden en wel van ’s morgens 10 tot ’s avonds 10 uur, behalve op Zondag. In vijftig jaar is de vrouw tot bewustheid gegroeid en heeft zij geleerd zichzelf te zijn. De komende periode zal moeten bewijzen, dat zij, een bewuste factor in de samenleving: haar taak en verantwoordelijkheid kent als aanvulling van het mannelijke element in de maatschappij en ter vervolmaking van 'het harmonische geheel. i „De vrouw in het Gezin”. Een kijkje in een Drentse boerenwoonkamer van rond 1900, welke in niets meer overeenkomt met de woonkeuken van een moderne boerderij anno 1948. --- PRIJSWINNAARS OP DE BIENNALE TE VENETIE De tweejaarlijkse tentoonstelling te Venetië, de z.g. Biënnale die thans gehouden wordt, mag zich in een ongekende belangstelling van Italiaanse en buitenlandse bezoekers verheugen. Op de tentoonstelling zijn niet minder dan 3000 schilderijen en vele honderden beeldhouwwerken te zien. Gisteren werden door de internationale jury die te Venetië bijeengekomen is. de prijzen toegekend. Georges Braque en Henri Moore wonnen de prijzen, uitgeloofd door de ministerraad voor een buitenlands schilder en beeldhouwer. Aan Giorgio Morandi en Giacomo Manzu vielen de prijzen ten deel van .de gemeente Venetië voor een Italiaanse schilder en beeldhouwer. De prijzen uitgeloofd dqor het organiserend comité voor een buitenlands of Italiaans graficus werd gewonnen, door Mare Cha. gall en Mino Maecari, De prijzen voor jonge kunstenaars tenslotte zijn toegekend aan Renato Guttoso en Alberto Viani. --- Mrs. Parkington trekt de aandacht Niemv succes van Greer Garson en Walter Pidgcon Van het knappe spel, waarmee het koppel in „Mrs. Miniver” het gros der bioscoopbezoekers tot vervoering bracht, trok de „Metro Goldwyn Mayer” partij door Greer Garson en Walter Pidgeon opnieuw samen tot middelpunt te maken van een sterk filmverhaal, dat beurtelings in Amerika (hoofdzakelijk New-York) en het Engeland van koningin Victoria speelt. Dat we hier weer met een roman (van Louis Bromfield) te doen hebben, die als leidraad voor het scenario diende, blijft weliswaar opvallen, ondanks enkele vondsten .welke direct tot het domein van de film behoren en vooral het toepassen van de retrospectieve methode (de „lashback”) volgens welke het verhaal telkens wordt onderbroken door beelden uit de herinnering: maar dit vastkleven aan het boek stoort toch minder dan gewoonlijk het geval is. omdat de regie van Tay Garnett er gestadig op gericht blijft om tegen de achtergrond der maatschappelijke verhoudingen uit het laatste kwart der negentiende eeuw, vooral de twee dynamische karakters .die hier op elkander botsen en desondanks zo voortreffelijk blijken te harmohiëren, van binnen uit op het doek te brengen. Een ideaal paar als in „Mrs. Miniver” beeldt het duo niet uit, maar toch komt men als vanzelf onder de bekoring van de magnetische kracht, waarmee hier de liefde, gelouterd door tegenslag en verdriet de obstakels van egocentrische instelling en daaruit voortvloeiend verkeerd inzicht in het moreel geoorloofde, ten slotte overwint in de persoon van de aanvankelijk zo argeloos getekende Susie Parkington. In deze partij beheerst Greer Garson de handeling, als de 84-jarige resolute grootmoeder, ’n vorstelijke figuur van grime, mimiek en gebarenspel — als de ingenieuze logemepthoudstersdochter uit Nevada en dan als de bloeiende ega van de onstuimig-levende maar au fond eerlijk-goedhartige majoor Parkington. Haar geestig-gebeelde ontmoeting in de Engelse society met de Prins van Wales, de latere Eduard VII (Cecil Kellaway) vormt wel een der meest markante digressies welke dit filmbeeld sieren. Als symbool blijkbaar der kostbare komaf dezer Amerikaanse rolprent stroomt de champagne er rijkelijk doorheen. Maar niet minder fonkelend en prikkelend is de fijn-ironische dialoog, die het boeiende verhaal extra attractie verleent. Wat de laatste weken op cinematografisch gebied aan de man gebracht werd kwam doorgaans niet boven de middelmaat uit. Deze bijdrage van de M. P. E. A. echter zal stellig een hausse op de filmmarkt veroorzaken. Volwassenen zij dit lichtelijk moraliserende reciet van twee bewogen levens gaarne aanbevelen. L. H. --- Bescheidenheid Door Dr. SIS HEYSTER üonja, acmjarige dochter uit een vlot, modern ingenieursgezin. Zelfstandige, intelligente jongedame, klein charmant vrouwtje, met lief gezichtje, zc zinnige oogjes en artistiek wapperende blonde lokken. Ze is gelogeerd bij de ouders van een vriendje, waar ze enige jaren naast heeft gewoond. Erg makkelijke logé, ze helpt zich zelf met alles, leest, graag, gaat op eigen gelegenheid zwemmen, ze doet feitelijk alles waar ze zin in heeft zonder de hulp van de volwassenen in te roepen. Als de tafel gedekt wordt, is haar belangstelling .onverbloemd levendig, De zachte oogjes vliegen over borden, zilver en schalen.— met ’n fijn beschaafd stemmetje merkt ze in zich zelf op, terwijl ze weer in haar boek wegduikt: „lekker, iets voor en iets na, en ik geloof ook vlees”. Als de geuren uit de keuken doordringend beginnen te worden, gaat . ze quasi met ’n kopje naar de keuken. ‘ * „Tante Jos — mag ik ’n beetje water?” « Tegelijk vliegen de pientere, zachtblauwe oogjes over alle pannen en schalen. Ze blijven hangen aan ’n glazen bakje met appelmoes. „Tante Jos — ik appelmoes voor groenten. Ben ik dol op — heb je wel genoeg voor zes mensen?”. Ze zit het eerst van allemaal aan tafel, bindt de servet om en wacht ongeduldig tot iedereen aanwezig is. Als de dienbak binnenkomt, heeft ze in enkele seconden gezien, wat er op staat, onder het bidden hechten haar oogjes zien aan ae appelmoes. Het valt haar bitter tegen als tante Jos eerst wat boontjes op haar bord schept. Daar is ze furieus om, maar ze laat ’t niet merken. Als ze haaf bord voor zich heeft., werkt ze ongelofelijk snel en handig de boontjes naar binnen — als de anderen zullen gaan beginnen, vraagt Sonja al: „Tante Jos, kan ik nu wat appelmoes nemen..?” Tante Jos geeft haar ’n portie — snelle oogjes taxeren wat er over blijft — ze zegt niets, eet met volledige toewijding en grote snelheid — de oogjes gaan over de borden van de tafelgenoten. Er is niet veel jus meer in de pot, ze moet de anderen voor blijven. „Mag ik nog ’n portie, tante Jos?” „Natuurlijk, met boontjes ”. „Geeft U me dan eerst maar alleen aardappelen met jus, dan wacht ik wel op de appelmoes, die overschiet. ...”. Er schiet geen appelmoes over. „We vinden appelmoes allemaal lekker, Sonja. Zal ik je nog wat boontjes geven?” Intussen is de pudding op het dressoir gezet. Sonja’s ogen kleven aan de pudding. — „Dank U, geen boontjes meer... Even later zwelgt ze in de pudding, alsof ze alleen op de wereld is. Nu de oogjes weten, dat er niets meer te ontdekken valt, neemt de geest hetzelfde thema over: „Ik kan natuurlijk naar bed, hè, vanavond....?”. Ze zegt het met ’n verongelijkt gezichtje. — „Wat'bedoel je, Sonja?” „Nou, Ankie heeft feest vanavond” Ankie is geslaagd voor ’n examen. Er zullen ’s avonds ’n paar vriendinnetjes komen Sonja vermoedt ’n taartje en limonade — ze kent tante Jos te goed om niet te weten, dat ze op de: gewone tijd naar bed zal moeten. Ze vreest, dat er veel eetbaars langs haar lieve, onschuldige neusje zal gaan. Tante Jos staat telkens meer perplex van Sonja. Zo’n ongelofelijk egoïstje, zq’n doorgefourneerde materialiste, zo’n zeldzame gehaaidheid om het leven en de omstandigheden naar de hand te zetten, zo’n absoluut gebrek aan bescheidenheid — Het wordt tante Jos kil om het hart, als ze er aan denkt, dat deze Sonja straks vrouw moet worden — en moeder wellicht. Sonja is niet alleen. Er zijn vele kleine en grotere meièjes in onze tijd, in onze „moderne" vlotte gezinnen, die in meer of mindere mate op Sonja lijken, althans wat het totale gemis aan bescheidenheid betreft. De ieder-zorgt-voor-zich-zelf-mentaliteit, die in vele modern" ouders heerst, de harde botte zal ( ijkheid, waarmee het leven geleefu en bekeken wordt, doodt de zin voor juiste verhoudingen, blaakt ontoegankelijk voor hogere levenswaarden, lac’» over eenvoud en bescheidenheid als meelijwekkende eigenschappen, die in ’n vorige eeuw thuishoorden. Het is voor ieder kind een ramp, als het geen bescheidenheid kent. Als onze meisjes opgroelm in bot egoïsme en absoluut gebrek aan bescheidenheid, betekent dat tevens een ramp voor de wereld. De volheid, de rijkdom, de sterkte en de gaafheid van het wezen der vrouw —’ zoals het door God bedoeld is — zal niet of uiterst moeilijk kunnen opbloeien in het meisje, waarin van begin af aan de natuurlijke aanleg bedolven door een bot materialistische gezinssfeer, die lacht met b escheidenheid. --- HET AANDEEL VAN DE CHRISTENEN Naklank van het Ph ilosoph ie-congres Nu het Congres achter de rug is willen wij ons even bezinnen op de betekenis ervan. Deze schuilt niet in de vele lezingen, maar in het onderling contact der deelnemers. Uiteraard vindt dit contact het meest‘plaats tussen gelijkgerichte geesten, maar ook geheel verschillend gezinde wijsgeren vinden de gelegenheid met elkaar van gedachten te wisselen. Hiertoe nu bieden juist de lezingen een goed aanknopingspunt. Welke richtingen zijn op dit Congres nu vooral tot uiting gekomen? Vooreerst is gebleken, dat in de weinige jaren, die ons van het vorige Congres (Parijs 1937) scheiden, de invloed vaD het christelijk denken zeer is toegenomèn. Betekent deze groei der christelijke wijsbegeerte het einde van het zuiver wijsgerig denken, zoals vele niet-christelijke philosophen menen? Inderdaad kon men deze mening op het Congres dikwijls beluisteren. De niet-christelijke wijsgeren beschouwen zich veelal als de enige werkelijke wijsgeren, om'dat hun wijsbegeerte niét — zoals die van de christenen — besmet is met buiten-redelijke argumenten. Deze mening berust op een onvoldoende analyse van het wijsgerig denken, waaraan n.1. steeds b u i t e n-redelijke elementen ten grondslag liggen. Deze elementen hoeven het redelijk karakter ener philosophie niet aan te tasten, want philosopheren blijf werk der rede alleen, maar vormen de bron, waaruit het wijsgerig denken put. Dit geldt .evenzeer voor de niet-christelijke als voor de christelijke denker. Het is derhalve volkomen onjuist op deze, grond een discriminatie te treffen. Hiermee is reeds aangegeven, welke richtingen tegenover elkaar stonden: een spiritualistische wijsbegeerte van christelijke inspiratie enerzijds en een empiristisch rationalisme anderzijds. Wonderlijk genoeg zoekt dit laatste dikwijls — hoewel lang niet altijd — aansluiting bij het marxisme, dat overigens toch wel een zeer weinig rationalistische en notg minder zeer empiristische philosophie is. Uiteraard is deze scheiding tussen spiritualisme en rationalisme niet volstrekt. Er was over en weer nog genoeg „goodwill” te vinden. Toch blijft deze merkwaardige indruk overheersend: de phdlosophische situatie is sinds het eerste philosophie-congres (1900) beslissend veranderd. Niet alleen dat het aandeel der christenen toen practisch te verwaarlozen was, maar vooral ook omdat er een soort „copernicaanse omwenteling” in de geesteshouding van j christelijke en niet-christelijke wijsgeren heeft plaats gevonden. De "tijd ligt niet zo heel ver achter ons, dat de christelijke philosooph, en meer in het bijzonder de thomist, de neiging had alleeri zijn eigen philosophie als e c h t e wijsbegeerte te beschouwen. Daarentegen predikte een niet-christelijke philosophie altijd de openheid voor alle gedachten. Ofschoon er in deze prediking in woorden niets veranderd is, merkt men bij een zeer groot gedeelte der niet-christelijke wijsgeren een opzettelijke, hoewel mogelijk veelal onbewuste, afsluiting voor de christelijke wijsbegeerte, die somtijds zover gaat, dat men belandt bij het marxisme, de positieve ontkenning van elke geestelijke vrijheid. De christelijke philosophen daarentegen staan tegenwoordig open voor alle gedachten: zij zoeken enkel de waarheid, onbekommerd waar deze te vinden.^ De mening, die Prof. Pos in zijn slotrede uitsprak, lijkt ons dan ook onjuist, dat dit Congres n.1. een sterke groei van rationalisme en empirispte te zien heeft gegeven. Het lijkt ons overduidelijk, dat rationalisme en empirisme daarentegen op de terugtocht zijn. Op deze terugtocht zoekt men ten dele steun bij het marxisme, daarmee — meestal zonder dat men dit zichzelf toe wil geven — zijn oorspronkelijke instelling verradend, omdat het marxisme een dogmatische mythologie is. Voor een ander deel bepaalt men zich tot een zuiver formele logica, een andere vluchthouding voor de werkelijkheid, waaruit existentie-philosophie echter al menigeen verdreven heeft. Deze laatste houding is dan ooit niet de beslissende. Uiteindelijk gaat de keuze — ook en juist van de wijsgeren — tussen marxisme en katholicisme, zoals een beroemd athëistisch wijsgeer, die zelf niet voor het marxisme wilde kiezen, juist omdat hij de vrijheid van denken te zeer liefhad, in een particulier gesprek verklaarde. De wijsgeer staat in onze dagen niet langer buiten de realiteit maar er midden in. Dr. BERNARD DELFGAAUW. --- Kardinaal De Jong woonde Zondag te Keulen de sluitingsplechtigheden bij van de feesten ter gelegen¬ Kardinaal De Jong woonde Zondag te Keulen de sluitingsplechtigheden bij van de feesten ter gelegenheid van het 700-jarig bestaan van de Dom. Zijne Eminentie bij aankomst voor de Keulse kathedraal. — . ... ■ — ' ■ • — --- Nieuwste roman van Graham Greene De kern van de zaak In een gesprek dat Graham Greene het vorig jaar tijdens zijn verblijf in ons land met een medewerker van Vrij Nederland had, verklaarde ae t,ngeie romanscnrijver: „u$ uan geen enueie reaen oeaenuen waarom iemand mijn boeken zou beginnen te lezen anders dan om het verhaal. Men leest toch in de eerste plaats omdat men geboeid wil worden. Alleen op deze manier kan een schrijver een functie vervullen in zijn volk. Het is allerminst nodig dat hij zich hiervoor behoeft te verlagen”. Met deze uitspraak, die menig Nederlands auteur ter harte mag nemen, keert Greene zich nadrukkelijk tegen het isolement van- de kunstenaar, tegen de idee van de ivoren toren, waarop diepzinnige probleemschrijvers, wroeters in psychologische complexen en woordkunstenaars slechts een kleine schaar van bevoorrechten dulden. En toch behandelt Graham Greene in zijn voor iedereen als spannende lectuur leesbare boeken de allerbelangrijkste problemen; hij graaft niet minder diep in de psyche van zijn personages dan de meest fanatieke ziels-ontleder en hij bereikt met zijn sobere maar zeer direct en suggestief beeldende manier van schrijven meer effect dan welke bellettrist ook. In zijn eerste boeken kondigde Greene zich in alle bescheidenheid aan als een doodgewoon schrijver van detective-verhalen. Begaafd met de technische virtuositeit, die het genre vereist, trad hij, nog wel in het land waar de thriller op een merkwaardig hoog peil staat, op dit terrein aanstonds op de voorgrond. Maar weldra was het duidelijk, dat Greene’s romans meer betekenis hadden dan alleen „entertainment”. Dat. Greéne’s brede mensenliefde en zijn fijnzinnige intuïtie voor de diepste roerselen van de ziel figuren schiepen, die zijn boeken ver uitheffen boven de uiterlijke dramatiek van de politieroman. Figuren, waarvan men hartstochtelijk houden kan, ondanks hun foutïn — of liever gezegd juist dóór hun grote menselijke tekortkomingen. Omdat Greene. ons geen ideale romanhelden voorzet, maar complete menden met goede en vooral slechte eigenschappen. Hiermee raken we het grote probleem, waarmee de bekeerling Greene zich in vrijwel . al zijn boeken bezighoudt, het probleem van het Goed en Kwaad, van de strijd in dg mens tussen God en Satan. Juist als Bernanos is Greene er voortdurend van doordrongen, dat het kwaad inhaerent is aan de menselijke natuur. De mens wordt achtervolgd door het kwaad, het kwade omsingelt hem, bespringt hem, van alle kanten. Door de spannende bladzijden van Greene’s verhalen heen voelt met onophoudelijk dit besef van Satans schuilgaande aanwezigheid. Met name' geldt dit voor de drie romans, die men als de belangrijkste van zijn Deuvre tot dusver kan besphouwen: „Brighton Rock” (1938), „The power and the juugcoc w ci rv. iiccu v of the matter” (1948). „Brighton Rock” kan men als detective-thriller lezen, maar door welk een huiveringwekkende afgrond van geestelijke ontwrichting voert de schrijver de misdadiger Pinkie, gekweld door zijn slecht geweten en door het vaste geloof in zijn eeuwige verdoemenis. Hoe onvergetelijk gekerfd in de herinnering blijft de aangrijpende gestalte van de „Padre’ in „The power and the glory”, die tijdens een meedogenloze -geloofsvervolging in Mexico ondergronds voortgaat met het uitoefenen van de zielzorg. Hier vormt de onwaardigheid van de priester, onontwarbaar verweven met zijn heldhaftigheid, het eeuwige conflict, dat' zich volgens Greene juist bij de Katholiek in verhevigde. mate voordoet, de strijd tussen het goed en het kwaad. Een nieuw bewijs van Greene’s meesterlijk schrijverschap levert zijn laatste roman: „The heart of the matter” Ook in dit boek is de hoofdfiguur een door het kwaad achtervolgde, een gederailleerde, doordat ’t kwaad sterker werd dan hijzelf. Die hoofdfiguur is Scobie, een majoor van politie in een der West-Afrikaanse Koloniën, een strikt eerlijk, maar verder doodgewoon man, waarvan Greene echter weer een uiterst boeiende persoonlijkheid maakt. Scobie is practiserend katholiek, ' , plichtsgetrouw op het scrupuleuze af, trouw aan zijn echtgenote' Louise die hij evenwel niet meer liefheeft.Door een reeks gebeurtenissen die bepaald worden door Scobie’s voornaamste karaktertrek, zijn medelijden met de medemens, wordt hij tot steeds ernstiger wandaden gedreven. Toegevend aan het verlangen van zijn vrouw laat hij haar een reis naar Zuid-Afrika maken; het verkrijgen van de benodigde som hiervoor verwikkelt hem in corruptie; er ontstaat een liefdësaffaire tussen hem en Helen, een der overlevenden van een schipbreuk aan de kust, en wanneer zijn vrouw terugkeert wil hij noch Helen noch haar kwetsen, maar — en hier komt Greene tot „de kern van de zaak” — 'allerminst God. Tussen de liefde tot God en de liefde voor de mensen weet hij niet de \harmonische verbinding te leggen en in deze impasse geven de zekerheden van zijn geloof die hij kent en aanvaardt, geen uitkomst, verhogen jntegendeel de kwelling. Een hopeloos schuldbesef brengt Scobie tot de overtuiging dat hij niet voortleven kan zonder iedereen, zelfs God, pijn te doen. In deze gemoedstoestand bezoekt hij de biechtvader, maar, geen uitweg uit zijn zondig leven vindend die aan zijn bekommernis om de medemens tegemoet komt, acht hij zich niet verantwoord de vereiste belofte van beterschap te doen. Hij krijgt „het schuifje” en onafwendbaar stort het kwaad zich nu over hem uit. Om zijn staat van doodzonde voor zijn vrouw te verheimelijken doet hij een heiligsehennende communie. En tenslotte bezwaart hij ook nog zijn geweten met manslag. Gekweld tot het uiterste door zijn angst om de mensen en God nog meer te grieven bèsluit hij tot zelfmoord, die hij met zorg voorbereidt.... „Dear God, I love ”, zijn Scobie’s laatste woorden. Met deze daad bedrijft Scobie de zwaarste zonde die een katholiek doen kan, een zonde waarvan wij leren dat hij onherroepelijk de eeuwige straf met zich meebrengt. Maar hier heft Greene de hand op. Hij oordeelt niet, maar Iaat het oordeel over aan God. „Stel U niet voor dat wij ook maar een flauw idee hebben van Gods barmhartigheid” laat hij de priester tot Scobie’s weduwe zeggen. ' Naar menselijke berekening is Scobie een zondaar, een verworpene. Maar zal God die de diepste gronden van het menselijk gemoed kent, die in Zijn oneindige wijsheid doordringt tot de „kern van de zaak”, in Zijn oneindige liefde onverbiddelijk blijven? Het is een vraag die niet door mensenverstand is te beantwoorden, een vraag ook die meer op moraal-theologisch dan op litterpir-critisch terrein thuishoort. Vanzelfsprekend is dit indringend geschreven, zeer katholieke, en ook alleen voor katholieken volledig'begrijpbare boek, slechts in handen van critische lezers op zijn plaats. P. N.a.v. Graham Greene „The heart of the matter”. Uitg. Heinemann, Bondon 1948. Graham Greene --- Greer Garson als de 84-jarlge „Mrs. Parking¬ Greer Garson als de 84-jarlge „Mrs. Parkington’’ in de gelijknamige film van de M.G.M. ---