Winterse dansvreugde op de Far Oer ,Laten wij op de grond stampen en de schoenen niet spar{en!" Teksten ontleend aan de Edda Muziek te midden van het uitgestrekte water? Welzeker, typische, Europese volksklanken in de Atlantische Oceaan. Koersende naar het Noord-Oosten landen wij in gedachten op' een van de kleine eilanden van de groep, welke onder de naam Faröer bekend staat. Veel van hetgeen daar ginds sinds eeuwen bloeide, raakt thans onder invloed van de moderne beschaving verwelkt, maar de levensomstandigheden en het cultuurpeil van het eenvoudige vissers- en veeteeltvol k dragen er toe bij, dat geïmporteerde buitenissigheden het simpele leven van weleer niet zo snel aantasten. De volkszang heeft, mede door de geringe verbreiding van het Europese muziekinstrument, weinig kans gehad zich aan een modem gebruik aan te passen en het gezongen, niet begeleide danslied is daarom tot heden een van de voornaamste tijdpasseringen van de Faringers gebleven. De nationale kringof kettingdans is een van de eerste volksvermaken en men kan hem zien en horen tijdens de lange winteravonden, in het bijzonder op Zonen feestdagen, of bij bruiloften en andere gemeenschapsfestiviteiten. In deze maanden leeft het volksvermaak hier binnenshuis, want het klimaat maakt een zich voor lange duur ophouden in de openlucht niet goed mogelijk. Men danst hier in de kleine woningen of in de kroegjes en krijgt op deze manier de nodige lichaamsbeweging, die men anders in het koude seizoen zou moeten ontberen. Uren, ja, zelfs dagen achtereen wordt er met vuur en energie gedanst en in de teksten van de zangen komt men vaak regels tegen, die spreken van „gedonder en geraas op de vloer” en het vers '„Laten wij stevig op de grond stampen en onze schoenen niet sparen” werd kennelijk in een andere tijd dan de huidige geboren ! Faringse bruiloft Voor de jongelui zijn deze dansen een gemakkelijke inleiding tot het minnespel en het behoeft niet te verbazen, dat de meeste verlovingen onder de kettingdans tot stand komen. Je, zelfs de delicate kwestie van het aanzoek vindt hier haar welkome kans en er is zelfs een traditie opgegroeid, waardoor onopvallend en zonder woorden zoiets kan worden geregeld. Het meisje, op wie de jongen het oog heeft, wordt zijn doel bij het vormen van de danskring: hij probeert naast haar te komen. Grijpt zij zijn hand, dan weet hij, dat hij haar de zijne mag noemen. Neemt zij bij de danspassen echter zo gauw mogelijk een andere plaats in, dan behoeft hij er niet aan te twijfelen een blauwtje te hebben gelopen Wanneer het huwelijk volgt, wordt er weer gedanst en dan neemt zelfi de dominee — de Far-öer zijn oven wegend Luthers — er in zijn ambfe kleding aan deel. Na het feestmaal blijven bruidspaar en gasten door. dansen, totdat de kok binnentreedt en driemaal op de deurpost slaat. Het is een sein voor de bruid on met haar vriendinnen een rondedans te maken op een lied, waarvan de tekst luidt: „Gij vrouwen, weet, dat gij Uw echt genoten hebt te gehoorzamen”, waafna zij door de vriendinnen naar bed wordt gebracht. Dan is het de beurt van den bruidegom met de aanwezige mannen; een kalme dans met een vermanende tekst: „Past er op, mannen, dat het huwelijksjuk met toegevendheid dient te worden opgelegd” en dan gaat ooi hij begeleid naar zijn slaapvertrek, Zo gauw het paar ligt, stromen alle gasten de bruidskamer binnen om enige psalmen te zingen en de bruidegom, in bed gezeten, moet voor elk der gasten nog een glaasje brandewijn inschenken. Banden met hef vaste land Gezien de grote overeenkomst m#t de middeleeuwse kettingdansen van West-Europa in de 12de en 13de eeuw, is de herkomst van de Faringse dansen van het vasteland zeker. Gelijkenissen worden gevonden in de figuren, de rhythmen en de vorm. De simpele danspassen zijn als volgt: de linkervoet doet een schrede naar voren) de rechter wordt bijgetrokken; dan volgt herhaling van deze figuur en een achterwaartse of zijwaartse pas met de rechtervoet. Zij, die de kring vormen, houden elkander steeds bij de handen vast en slechts de houdittg van de handen varieert met de inhoud van de liederen. Zij worden stil op heuphoogte gehouden bij ernstige en langzame teksten, maar bij vrolijke liedjes heft men ze tot ‘schouderhoogte en markeert het maatrhythme met de ellebogen. Wat de vorm van de liederen aangaat, worden zij steevast in couplet- en refreinvorm en dan in wisselzang tussen een voorzanger en de overige dansers gezongen. Uit de tijden van de Troubadours kennen wij in Frankrijk een soortgelijk danslied, de „carole”. terwijl de middeleeuwse Duitse „Tam" van de Minnesanger er eveneens me# overeenstemt. Germaanse sagenstof Doorgaans is de inhoud van de liedteksten aan de Noordse sagenstof ontleend en in gecondenseerde vorm komen wij telkens de verhalen uit de Edda tegen, speciaal de epische passages, waarin de held Siegfried, in het Farings Sjoerthur genaamd, zijn rol speelt. Verder treffen wij er vele Noorse en Deens# mythologische en historische figuren aan en ook uit de lager gelegen delen van Europa zijn beelden genomen, want sommige teksten spreken van Karei den Groten, andere van de Franse figuur Roeland en zelfs is er een tekst gevonden, die spreekt van de Frankische en Merovingiscbe koningen en over „de dochter van koning Pepijn”. Het is niet onaardig een oorspronkelijke Faringse ballade in de eigen taal van de eilanden eb in vertaling te bezien. Hier volgen een couplet en een refrein van zulk een Siegfried-lied, waarin ook sprake is van zijn ros Grahne: Viljith tar nü lytha a, methan eg mann kvotha um ted riku kongarM) sum eg vil nü umrotha: Grani bar gullith af heitüi, Grani bar gull’ af heithi, bra hann sinum brandi af reithvi Sjürthur vann af orminum, Grani bar gullith af heithi. Luistert nu, terwijl ik zing van de rijke koningen, die ik nu zal noemen: Graune droeg het goud, uit de bossen Hij zwaaide in toorn zijn zwaard, Siegfried, hij overwon de worm, Graune droeg het goud uit de botst* Volksklanken en volksdansen III Gezicht op de steile rotskust wu een der Far-öer-eilanden. (Cliché A.P.-archm Faringse vissers, met hun buit als een gordel om het middel geslagen. (Cliché A.P.-archief) --- Wij bladeren in een album vol schone herinneringen Oude grammofoonpLaten bij stapels ingeleverd Weet u wie er ook bij was? Uhebt misschien ook wel een foto-album, waarin jaar op jaar de kiekjes zijn ingeplakt, van uw dochtertje toen ze leerde lopen, toen zë naar school ging, toen ze zich verloofde, van opa — misschien al jaren overleden — toen hij voor het laatst op de schaatsen stond en van u zelf toen uw haren nog niet grijs waren en nog niet dun. Wat is het een genot, soms gemengeld met weemoed misschien, als u op een winteravond dat album eens doorbladert en al die beelden, hier en daar vergeeld, herinneringen wekken en veel wat in uw leveij gebeurde plotseling weer helder voor uw geest komt te staan. Dan grijpt gij de hand van uw vrouw, dan Kijkt ge elkaar aan en d'e een zegt tegen den ander: „Ja, weet je nog wel?”... „Zeg, weet je nog, van toen.” Van de week hebben wij ook uren lang in een album zitten bladeren, maar het was geen album met foto’s en het was ook geen album, dat wij zelf hadden aangelegd. Honderden mensen hadden er hun aandeel aan geleverd en daardoor was het ook geen gewoon album van papier of van leer; het was geen album in de gewone zin van het woord, het was een enorme verzameling gramofoonplaten, stapels zwarte schijven naast elkaar. Maar die dode stukken eboniet kunnen duidelijker nog spreken dan foto’s en ook zij wekken hun herinneringen. Wie tegenwoordig een nieuwe gramofoonplaat wil kopen, moet twee oude platen inleveren. En zo komt het, dat wij van de week in de muziekhandel van onzen vriend Bergman in de Koningstraat te Arnhem, dat reusachtige platenalbum tegen het lijf konden lopen, juist vóór het aan de industrie teruggegeven werd om vernietigd te . worden. Wij hebben gebladerd in het album en wij hebben intens genoten „Sjonge-ja, weet je nog wel?” hebben wij keer op keer gezegd als wij de stem van een ouden bekende uit het eboniet hoorden opklinken. Bij tientallen schoten de herinneringen naar boven en ze waren vaak van oude datum. Sommige platen hadden ons niets te zeggen. Er waren er bij van het begin dezer eeuw, toen wij zelf, om u de waarheid te zeggen, nog nergens weet van hadden, zeker niet van een gramofoon. Er waren van die oude platen bij, I waarop eerst een lichte vrouwenstem aankondigt wat wij zullen ho- ! ren en wie .de kunstenaar is. Mevrouw Zus-en-Zo van de Russische Opera, van de Parijse Opéra-comique, meneer Die-en-Die, de gevierde humorist. Van humoristen schijnt men in ons land altijd erg gehouden te hebben; ze waren althans sterk vertegenwoordigd in onze platengalerij. Natuurlijk waren Kees Pruis, Willy Derby en hun soortgenoten er met de „Muur van het oude kerkhof”, met „Hittepetit”, „Moeder niet huilen” enz. Juffrouw Donselaar Zeg ja, weet u nog wel? Herinnert u zich nog juffrouw Donselaar? „O, die juffrouw Donselaar, wat staan je benen raar, oh, oh, oh”. Weet u nog wel van „Wat is er met Paula gebeurd” en van .O Isabel, loop niet zo snel?” Het duo Hoffman heeft in heel wat huiskamers hun lotgevallen verteld. Herinnert u Zich ook nog „De juffrouw van den slager, die is zo mager”? en hebt u nooit het schone lied gezongen: „Gisternacht heb ik mijn schat naar huis gebracht; je hoeft niet aan de deur te blijven staan; je mag wel mee naar boven gaan”? Er zijn ook altijd mensen geweest, die groot plezier hadden in „komische voordrachten”, die bij een familiefeest werden afgedraaid al was de inhoud wel eens van twijfelachtig karakter. Zo kwamen wij een plaat tegen, die „Bedsermoen” heette en waarvan wij ons herinneren, dat wij hem als kind eens bij een vriendje thuis hebben gehoord. Wij wisten nu nog, dat die,meneer (die meneer op de plaat dan) aan zijn vrouw verklaarde, dat hij zijn „hemmetje” in de opera had laten hangeh, waar hij volgens zijn vroegere verklaringen de avond had doorgebr.acht. „Er was een tenor bij” zei hij, „een tenor daar was Caruso nog een kwajongen bij”. Massa’s van die komische platen kwamen wij tegen, vaak met een ouderwets, mooi prentje er op. Zo lazen wij als opschrift op een der platen: „De boottocht van het verzopen dubbeltje, voorgedragen door den humorist, den heer Albert Bol”. Dan was er „De nieuwe feesttoast 1913”, ook van den heer Albert Bol. Herinnert u zich de naam nog? Dan vonden wij „De begrafenis van Manke Nelis, voorgedragen door den heer Piet de Klerk” (Nooit van gehoord, om u de waarheid te zeggen) en dan was er „De linke erfenis” van Eduard Kapper, van wien wij ons herinneren, dat hij een twintigtal jaren geleden bekendheid had. Maar er waren ook andere platen. Er waren zelfs mensen geweest, die de ouverture „Der Fliegende Hollander” van Richard Wagner, uitgevoerd door het New York Philharmonisch orkest onder leiding van Willem Mengelberg hadden ingeleverd, misschien om aan een plaat van de Kielekiele-Hawaiians te komen en wij draaiden een prachtige plaat met de balletmuziek uit „Faust”. Caruso en Urlus Maar ons hart sprong open toen wij het krachtige, warme en toch zo étralende geluid van den Italiaan Enrico Caruso hoorden, die in zijn stem de klank had van kerkorgels en van vogelenzang, wiens geluid ’t ontroerend weke had van een meisjesglimlach, de glans van zilver en de kracht van staal. Zijn stem kon machtig klinken als klaroengeschal en- toch ook zo smeltend als een weemoedige viool op een maanbeschenen Alpenmeer. Wie stond zijn Caruso-platen af, zijn „La donna è mobile” uit Rigoletto, door niemand ooit weer zo meesterlijk gezongen en voorgedragen, zijn „Paljas”, zijn „Faustcavatine”, zijn „Ave Maria”? Wij bladeren verder en wij kwamen den Rus Schaljapin tegen, onder de baszangers dezelfde die Caruso onder de tenoren was. Wij ontmoetten grote sopranen uit een vergeten tijdperk, wier platen, evenals die van Caruso, nog niet volgens het moderne procédé werden opgenomen en dus slechts een schaduw geven van wat zij eens waren in de opera-zaal. Maar wij ontmoetten ook grote Nederlanders uit de wereld der vocale kunst, we hernieuwden de kennismaking met onzen nog nooit overtroffen opera-tenor Jacques Urlus, den Utrechtsen smid, die Neerlands naam in Europa en in Amerika op ieders lippen bracht, in Duitsland vooral, waar hij in Bayreuth Wagners werken zong. Ja, weet u nog wel? Jacques Urlus? Op het eind vap zijn leven zat hij vaak te vissen aan de Loosdrechtse plassen, maar toen hij eens plotseling telegrafisch gealarmeerd werd om in Antwerpen de Lohengrin-partij over te nemen, was hij toch maar weer eens op de trein gestapt. Op het laatste nippertje holde hij het toneel op. „Ik had de Lohengrin nog nooit zo mooi horen zingen”, heeft de dirigent ons later verteld. O ja, wie wij ook tegen kwamen! Jos. Orelio, een grote bariton-zanger uit Urlus’ dagen, ook een naam. die bij talloos velen mooie herinneringen wakker roept. Messchaert was er jammer genoeg niet bij. Wel Aaltje Noordewier-Reddingius, gelukkig nog in leven en in haar hoge ouderdom nog een der meest gewaardeerde zang-paedagogen van ons land. En weet u wie er ook bij was? Thom Denijs, een concertzanger, wiens volle bariton we na zijn dood. nog niet zo heel veel jaren geleden node in onze zalen missen, wiens indrukwekkende vertolking van de Christus-partij in de Matthaeüs-passion bij duizenden Nederlanders levend zal blijven. Wij hoorden hem in het prachtige „Uren, dagen, maanden, jaren”, een plaat, waarin hij misschien op zijn best was. Deze plaat heeft een aantal jaren op Oudejaarsavond het radio-jaarprogramma afgesloten. Weet u nog wel? Zou de nieuwe Nederlandse Omroep deze gewoonte niet in ere kunnen herstellen? Neen, wij zijn niet alleen zangers tegen gekomen in ons album. Er waren ook violisten bij, een enkele pianist (herinnert u zich Röntgen nog?) en een violoncellist. Maar de zangers, met hun eigen levenswarme geluid spraken het duidelijkst tot ons, het menselijkst, wij zagen ze als het ware weer lijfelijk voor ons staan, met hun glimlach, hun buiging voor het applaus, met hun mooie spreekstem, die niet alleen fraai zingen maar ook vaak een kwinkslag zeggen, een aardigheid of anecdote vertellen kon. Gramofoonplaten zijn mooie herinneringen. Waarom doet men ze eigenlijk weg? Wie zijn herinneringen weg doet, staat die ook eigenlijk niet iets af van zich zelf? Wij mogen ons troosten. Er zijn archieven, waarin van al die platen wel enige exemplaren bewaard worden. Het album blijft bestaan, zo al niet voor ieder persoonlijk, dan toch wel voor ons volk. In de familiekring gezellig bladerend in een album, vol schone herinneringen. De grammofoonplaat draait. (Foto A.F.-archief) --- Hoger beroep baatte niet DEN BOSCH, 25 Nov. De landbouwer A. Rompen te Bakel, die door den inspecteur voor de prijsbeheersing was veroordeeld tot een boete van ƒ 1000.— wegens clandestiene verkoop van haver, rogge en eieren, is in hoger beroep door het hoofd van de prijsbeheersing tot dezelfde straf veroordeeld. Het hoofd van de prijsbeheersing heeft voorts in hoger beroep den landbouwer W. Tielemans te Erp wegens het te duur verkopen van roggebrood dezelfde straf opgelegd als waartoe hij door den inspecteur der prijsbeheersing veroordeeld was n.1. ƒ 1500.— boete. --- Directeur; H. J. Kerkmeester, Bus- juin, nwiuicuai-tcut , ucuuim uuiut, Amsterdam; plv. hoofdredacteur; ir. A. H. de Haas van Dorsser. Haarlem; binnenland: J. v. Grieken; illustratie en opmaak: R. Kampstra; volkscultuur en kunst: M. Wolters; muziek: G. K. Krop; sport: J. J. Liber; advertenties: A. H. Lammere, allen te Amsterdam. K 113 --- Een week gevangenis voor dertig tabaksbladeren HAARLEM, 25 Nov. De kantonrechter heeft dezer dagen vonnis gewezen inzake H. de Cangen uit Katwijk aan Zee, die 8 dagen geleden terecht stond, wegens het stelen van 30 tabaksbladeren uit de tuin van den heer Noord aldaar. Het O.M., die het stelen van tabak in deze tijd zeer ernstig vond, had één week gevangenisstraf geëist. De kantonrechter heeft heden H. de L. veroordeeld tot ƒ 25 boete of 10 dagen. --- Arrestante ontvlucht ALKMAAR, 25 Nov. Een 43-jarige vrouw uit Haarlem, die in het Huis van Bewaring alhier was ingesloten, heeft van een verblijf in het Centraal Ziekenhuis gebruik gemaakt om aan de aandacht van haar bewakers te ontsnappen. De vrouw, die wegens een verduistering in bewaring gesteld was, is geen onbekende bij de politie en haar signalement is bekend. --- Restauratie historische gevel HEUSDEN, 25 Nov. Onder toezicht van Monumentenzorg is men thans begonnen met de restauratie van de uit 1621 daterende gevel van een oude patriciërswoning op de Vismarkt. De gevel verkeert in vervallen staat, maar zal na de restauratie weer in oude luister hersteld zijn en een waardige representant vormen van Heusdens roemrijk verleden. --- Dievegge gegrepen HAARLEM, 25 Nov. I Dezer dagen heeft een vrouw kans gezien van een afdeling irj een groot modemagazijn een bontmantel ter waarde van f 1500 te stelen. Een verkoopster deelde aan de recherche mede, verdenking te hebben tegen een vrouw, die vroeger in deze zaak ■ had gewerkt. Het bleek de moeite waard een onderzoek in te stellen en inderdaad werd ten huize van mevrouw E. Z.—geb. S. de bontman- i tel aangetroffen. De vrouw is in be- i waring gesteld. --- Honderd jaar spoorverbinding Amsferdam-Utrecht Eerste trein legde de afstand af in 1 uur en 35 minuten Rijtijd thans slechts 38 minuten UTRECHT, 25 Nov. Op 6 December a.s. zal het 100 jaar geleden zijn, dat de eerste trein het Utrechtse station binnenreed. Dat was na het gereedkomen van de lijn Amsterdam—Utrecht. In het in die jaren ietwat dommelige Utrecht veroorzaakte deze gebeurtenis geweldige sensatie; duizenden en duizenden stonden langs de spoorbaan geschaard om dit wereldwonder te aanschouwen. Weinigen zullen toen vermoed hebben, dat ons land eens overdekt zou zijn met een dicht spoorwegnet, dat het bedrijf van de Nederlandse Spoorwegen tot de best beheerde en veiligste ter wereld zou behoren, en dat Utrecht van dit spoorwegnet zowel letterlijk als figuurlijk het middelpunt zou worden. Op 8 Septembei 1843 reed een trein, bestaande uit locomotief, tender en vijf rijtuigen met geringe snelheid van Utrecht naar Breukelen; de terugtocht ging in sneller tempo. De afstand bedroeg 12.000 ellen en werd in 16 minuten afgelegd. Op 6 November vertrok een locomotief, met tender en kolenwagen, op welke rijtuigen zich enkele leden van de directie van de Rijnspoorweg bevonden, van Utrecht naar Amsterdam. Men vertrok uit Utrecht om 8.20 en nadat op vier plaatsen onderweg was stilgehouden, kwam de trein om 9.55 te Amsterdam aan. Kwart over elf vertrok de trein weer naar Utrecht, waar hij om kwart over twaalf arriveerde. Kalm aan, kalm aan! Reeds direct gingen er stemmen op, die tot bedachtzaamheid maanden. In de Utrechtse Courant verscheen een ingezonden stuk, waarin o.m. stond: „Wat ons minder beviel is, dat men nu reeds schijnt te wedijveren omtrent het geringe tijdsbestek, waarin de togt zal worden I volbragt. Zoo lazen wij van één uur en 10 minuten, van 60 minuten, maar in het Handelsblad van Donderdag reeds van 58 minuten, even als of de spoed van enkele minuten voor de zaak en de deelneming zoo bijzonder voordeelig zal zijn. Wij gelooven dit niet, maar meenen veeleer, dat de toeleg op meerdere snelheid velen zal afschrikken, en nadat wij in berigten uit andere Ryken de gevolgen van overdrijving met spoorwegwagons hebben leeren kennen, meenen wij op grond van het gevoel en van deskundigen de administratie van den Rijnspoorweg geen ondienst te doen, met den raad om vooral in den beginne niet den kortst mogelijken tijd te zoeken, maar den langst noodigen te nemen en zoodoende vooruitgang met voorzichtigheid te paren ” Indien deze goede man nu de electrische treinen over de rails zag daveren, die er thans slechts 38 minuten over doen, dan zouden hem waarschijnlijk de haren te berge rijzen... Op 6 December 1843. dd dag waarop Korting Willem II zijn 51ste levensjaar voltooide, kwam de spoorwegverbinding Den Haag—Amsterdam—Utrecht tot stand. Een speciale trein, waarin met den minister van binnenlandse zaken tal van autoriteiten hadden plaats genomen, vertrok des morgens van dq Residentie. passeerde de met vlaggen en groen versierde stations, bewonderd en toegejuicht door duizenden. Omstreeks drie uur in de middag naderde de feesttrein, bestaande uit de locomotief „De Vuurpyl" en acht rijtuigen, het Utrechtse station. Overal in de stad heerste een uitgelaten stemming. Des avonds werd op het Vreeburg een luisterrijk vuurwerk afgestoken. Een der nummers stelde een tempel voor, waarboven het volgende opschrift was aangebracht: „Voortaan is Amsterdam aan Utrecht nauw verbonden. Door stoomkracht is daartoe een middel uitgevonden, Dat de afstand van acht uren. Nu slechts een uur bedraagt. Dat Koning Willem leef’ Het doelwit is geslaagd!” Nieuwe uitbreiding De Amsterdammers hadden aan de winterdienstregeling zo goed als niets. Immers, de eerste trein uit Amsterdam naar Utrecht vertrok pas am tien minuten voor half twaalf, zodat men tegen half één in de Domstad arriveerde. Maar nog geen uur later moest men al weer aan het station present zijn, wilde men de .laatste trein" van tien minuten voor balf twee niet missen Geen wonfer, dat hiertegen verzet en protest rezen. Op 15 Februari 1844, toen de voorjaarsdienstregeling werd ingevoerd, fwam men aan het bezwaar van de Amsterdammers tegemoet, door drie ;reinen te laten lopen, vertrek van Amsterdam half acht, half twaalf en half vijf; vertrek van Utrecht half tien. half drie en zes uur. Zó goed gingen de zaken, dat met ingang van 1 Mei 1844 de drie bestaande wagentreinen met een vierde been en weder werden vermeerderd, vertrek uit Amsterdam om half acht des avonds, uit Utrecht om negen uur des avonds. Tevens werd het aantal tussenliggende stations met twee vermeerderd, te weten aan de Laan van Vreeland en bij de molen van Maarssenbroek. Op 2 Juli 1844 werd de eerste proefrit gereden op het traject Utrecht—Driebergen. Op 15 Maart 1845 kwam opnieuw een traject gereed, n.1. dat van Driebergen tot Veenendaal, en op 12 Mei 1845 adverteerde de directie, dat de lijn naar Arnhem in gebruik zou worden genomen. Op 14 Mei 1845 werd de lijn Amsterdam—Utrecht—Arnhem officieel geopend. Z.M. Koning Willem II was wegens een lichte verkoudheid verhinderd de eerste rit mee te maken sn werd vertegenwoordigd door de Prinsen van Oranje, Alexander en Hendrik. De feesttrein, die van Amsterdam naar Arnhem reed. bestond ,uit vijf diligences, voorafgegaan door senen wagontrekken” .gelijk de Utrechtse Courant berichtte. Tegen elf uur kwam de trein te Utrecht aan, waar van locomotief werd verwisseld. Gedurende dit oponthoud deed de muziek van de stedelijke schutterij zich horen. --- Gravin Maria Anna Erdödy Was zij Beetbovens „onsterfelijke geliefde"? Men kent het vrolijke volksliedmotief uit het derde deel van Beethovens Pastorale Symphonie, wanneer het landvolk, nog onbewust van het naderend onweer, zich in zijn boerendansen vermeit. Men weet misschien niet, waar hij dit motief vandaan haalde; denzulken onwetenden zij dan medegedeeld, dat hij het ontleende aan de Kroatische boerendansen, welker muziek zijn belangstelling wekte tijdens zijn herhaald verblijf op het slot Paukovac in het Kroatische gouvernement Zagorje, waar de meester meer dan eens verstrooiing kwam zoeken in het gezelschap van gravin Maria Anna Erdödy. Deie uit een eeuwenoud Kroatisch gravengeslacht stammende hoogstaande vrouw is, hoewel zelf niet van de tegenspoeden des levens verschoond, Beethoven door haar opgeruimdheid en kunstzinnig begrip tot grote steun geweest. Haar levensgeluk heeft zij zich tegen veel tegenwerking in moeten bevechten en na de geboorte van haar eerste kind was zij nagenoeg onafgebroken bedlegerig, om niet te zeggen ongeneeslijk ziek. Doch, zoals zovele zieken, verstond ook zij de kunst om voor anderen een levenszon te zijn. Aan deze zon is Beethoven zich meer dan eens komen warmen en van zijn erkentelijkheid hiervoor getuigen verschillende aan gravin Erdödy opgedragen werken, zoals zij beide Trios Op. 70 — een van beide is zijn beroemde „Geister-Trio” — en de tweede uitgave van zijn cellosonaten, Op. 102. Een troost in wanhoop Toen Beethoven — vertelt de Agramse kunsthistoricus prof. Artur Schneider, in „Sveta Cecilija” — door zijn breuk met zijn beminde leerlinge Guilietta Guicciardi, aan welke hij zijn „Mondscheinsonate” opdroeg, aan de wanhoop ten prooi was, vond hij in zijn kennismaking met gravin Erdödy een milde troost. Haar goedheid, haar tactvolle hartelijkheid, haar verkwikkende opgewektheid en haar intense liefde en begrip voor muziek hielpen den meester over deze als later over zovele andere crisissen heen, zodat zijn verblijven op het Burgenlandse slot Jedlersee hem vaak ook inspireerden tot gebruikmaking van de Kroatische volksmuziek. Deze verkwikking was het dan ook, die Beethoven meer dan eens naar Jedlersee voerde en hem tijdens een van zijn droevige „retraites” te Heiligenstadt het plan deed opvatten, de zomer van 1817 te Paukovac door te brengen. Weliswaar is dit plan door verschillende omstandigheden niet tot uitvoering gekomen, maar ook dit voornemen wijst reeds op de verkwikkende toevlucht, die hij bij gravin Erdödy vond; ook in haar verblijf te Wenen, waar zij een kring van kunstbeoefenenden en -minnenden om zich heen verzamelde. Dit soort van toevlucht heeft Maria Anna, wier huwelijk niet in alle opzichten gelukkig was en welker vriendschap met zielsverwanten haar nogal eens van lasterpraat het slachtoffer deed zijn, den meester steeds gaarne geboden; ja, toen hij in de reiskosten een bezwaar zag voor de bovenbedoelde zomervacantie, liet zij op tactvolle wijze doorschemeren, dat zij deze wel voor haar rekening wilde nemen, maar de eigenwaarde van Beethoven deed hem dit aanbod negeren en van deze voorgenomen zomerreis is dan ook nimmer iets gekomen. Een kring van sympathiserenden De vriendschapsband tussen Beethoven en gravin Erdödy werd nog enger, doordat ook deze welgestelde aristocrate en moeder van drie mooie kinderen de opgeruimdheid van geest niet kwam aangewaaid, maar zij dit godsgeschenk zich door zware innerlijke strijd had moeten veroveren. Zij was acht jaar jonger dan Beethoven, maar het feit van haar nagenoeg bestendige kluistering aan de ziekensponde alleen kon alle achterklap over deze vriendschap tot belachelijkheid doemen. Bovendien beperkte Beethovens vriendschap zich niet tot de gravin zelf, maar strekte zij zich ook uit tot haar omgeving; o.a. den regeringsambtenaar, gelegenheidsdichter en rentmeester Sperl, den Beiersen, met de opvoeding der kinderen Erdödy belasten violist Brauchle en den Silezischen violoncellist Linke, die nog volgens de adellijke traditie bij de gravin als kamervirtuoos fungeerde. Een betrekkelijk nietig voorval heeft de vriendschap tussen Beethoven en gravin Erdödy korte tijd verstoord. De laatste had n.1. een bediende van den meester omgekocht tot bestendiging van zijn diensten, toen hij de nukken van zijn heer eens moe geworden was. Maar de toorn van den „beledigde” bedaarde alras, toen hij tot een klaar inzicht van de bedoeling zijner vriendin kwam en in alle vorm maakte hij haar zijn verontschuldiging, bij welke gelegenheid hij zijn opdracht voor de beide Trio’s Op. 70 verleende. Ernstiger verstoorde de bezetting van Wenen door Napoleon de vriendschap, daalde gravin, die, voorzover haar wrakke gezondheidstoestand dit toeliet. nog wel eens naar Wenen kwam, er de voorkeur aan gaf, zich op haar slot in Zaggorje terug te trekken. Het contact hersteld Na de bevrijding van Wenen werd de salon der gravin in de keizerstad weer het middelpunt van de Weense kunstwereld en' Beethovens bekendenkring breidde zich uit met den gemoedelijken dikken violist Schuppanzig-Zupantsjitsj en met de jong gestorven vorstin Babette Odescalchi, geboren gravin Keglevitsj, die bij hem als jong meisje les had genomen en aan wie hij eveneens enige zijner toonscheppingen heeft opgedragen. Ook de vrieven van Beethoven getuigen van zijn vreugde in de vriendschap met de gravin, wier merkwaardige huisgenoten nogal eens het voorwerp van zijn vrolijke spotternijen waren. Doch ook in het leed van zijn vriendin deelde Beethovens mensenhart ruimschoots en er zijn er, die zich afvragen, of de gravin Maria Anna Erdödy de belichaming was der mystieke figuur van Beethovens „Onsterfelijke Geliefde”, waarmee men overigens meer gravin Therese Brunswick personifieert. Op latere leeftijd trok de gravin zich uit Wenen terug, omdat de kletspraat over haar beweerde hardheid jegens haar enige overlevende dochter haar het verblijf in die staf moede gemaakt had. Zij nam haa intrek te München bij de weduwvan haar getrouwen hofmeeste: Brauchle. Deze vrouw was in haa' goedheid zeer jaloers en dit deed de band tussen Beethoven en gravin Erdödy zich tot een schriftelijke beperken. En zelfs deze brieven bewaakte de vrouwelijke Cerberus trouw, zodat het slechts aan een gelukkig toeval te danken is, dat een deel daarvan tenminste nog aan de vergetelheid kon worden ontrukt en getuigen van een vriendschap in het leven van den meester, welke hem dikwijls van zijn zorgen mocht ontheffen. Dat hij zijn voorgenomen zomerreis naar Kroatië niet heef: mogen maken, heeft de muziek literatuur misschien nog een of meet belangrijke bijdragen van zijn hand , doen missen, al heeft dit zijn onsterfelijke roem niet kunnen schaden. | Beethoven, mijmerend in landelijke teruggetrokkenheid. (Cliché Archief-A.P.) ---