„Zomervoedsel": balans van zomertoneel in „De Schouw" D© pot schaft in de winter stevig voedsel als bruine boonen en erwtensoep en ’s zomers vermeldt het menu liflafjes als huzarensalade en dergelijke. Vandaar dat het toneel, dat altijd zeer materieel was ingesteld in de achter ons liggende decennia, slechts negen maanden seizoen had en de drie overige maanden van het jaar het publiek vergastte op de liflafjes van revue’s en zouteloze kluchtjes. De heren ondernemers, aldus Wouter Weersma in een artikel „Zomervoedsel” in de „De Schouw”, zorgden er meestal wel voor, dat zij in die negen maanden zoveel verdienden, dat zij de zomer op gepaste wijze konden doorkomen, maar stuurden prompt hun spelers de straat op, die maar moesten trachten in die drie zomermaanden hun kostje te verdienen. Nu door het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten en de Nederlandse Kultuurkamer deze traditie werd verbroken, hadden wij verwacht, dat ook in het zomervoedsel enige verandering zou zijn gekomen, doch helaas is er in het menu nog niet veel gewijzigd. Wanneer wij zien, dat een klucht als „Pukkel en Pukkel” (een andere titel Voor de „Gebroeders Kalkoen”) van Gerard Nielen — op zichzelf als klucht niet onaardig, maar dóór de wijze waarop het wordt opgevoerd, tot een aanfluiting van behoorlijk toneel geworden — drie maanden lang volle zalen trekt, dan moet het iederen toneelliefhebber en ieder, die de kulturele verheffing van het volk ter harte gaat, wel droef te moede zijn. Het Gemeentelijk Theaterbedrijf te Amsterdam heeft gemeend, dat het Amsterdamse theaterpubliek, gedurende een gehele maand geen voedsel nodig had, zelfs geen zomervoedsel. Niet alleen sloot dit bedrijf zijn poorten geheel maar ook de. Stadsschouwburg werd tot vacantie' gedwongen. Naar ik meen is het nooit de bedoeling geweest, dat ook de stenen gebouwen vacantie zouden genieten. Of bespeling van de Stadsschouwburg door één of meer andere gezelschappen óf een vacantiespreiding in het eigen gemeentelijk gezelschap was toch zeer wel mogelijk geweest. Verder was Amsterdam overgeleverd aan een paar revue-voorstellingen en in de maand Augustus bovendien nog aan de heren Adriaan en Olivier, die al net zo hard „pukkelden” als hun collega’s in de Amstelstraat. Zomervoedsel van de bovenste plank, d.w.z. volgens de oude opvattingen. Een lichtpuntje Er is misschien één lichtpuntje in deze hele droeve eterij. Wanneer het Franse spreekwoord waar is, nl. „L’appétit vient en mangeant”, dan zal het publiek ook na deze zomerm o an/inn Ho vt roer nroor ntior nrvzo maanden de weg weer naar onze theaters weten te vinden. Maar dan zal men het toch beter voedsel dienen voor te zetten. Laten we hopen dat het zich intussen geen indigestie eet. In Den Haag was het al niet veel beter, met voorstellingen als van „’t Melkkoetje” (oorspronkelijk geheten „Als ’n kwartel” van v. d. Heyden en Henk Bakker), terwijl „Het meisje met de negen punten” en nog enkele andere slappe kostjes als „Huwelijksvacantie” de honger moesten stillen. i Het Residenttietoneel bracht in Augustus de prémière van het nieuwe stuk van Ank v. d. Moer „Om ’n half millioen”. De weinig originele titel doet al verwantschap gevoelen met oude kluchten als „Om 1000 dollar” en meer van dergelijke nonsensgevalletjes, waarbij erfenissen of weddenschappen met zeer uitzonderlijke bepalingen de malste situaties veroorzaken. Het is waarachtig niet waar, dat door de ernstige critici een klucht altijd als minderwaardig en verwerpelijk wordt beschouwd, maar laat men toch goed beseffen, dat een klucht, evenals een blijspel, achtergrond moet hebben. De klucht heeft dezelfde taak te vervullen als de nar in vroeger eeuwen en een goede nar wist onder zijn grollen en grappen vaak de grootste wijsheid te verkondigen. De klucht is de hofnar van Zijne Majesteit publiek. Het is niet het toeval of de onwaarschijnlijkheid, die in de klucht den serieuzen toneelliefhebber derangeert — het leven zelf is tenslotte vol toevalligheden en onwaarschijnlijkheden — maar het is de geestloosheid en vooral de oppervlakkigheid, die ons teleurstelt. Ook in een klucht kunnen de personen, mensen van vlees en bloed zijn en geen schimmige personages, die door de komische situaties door elkaar worden gesmeten. Dat het anders kan, dat de zomerse magen wel stevig voedsel kunnen verdragen, bewees Ad Hooykaas met zijn „Ghesellen van den Spele”, die te Utrecht en te Valkenburg voorstellingen gaf van „Mariken van Nimwegen”, van „Lanseloet” en van „Beatrijs”. En het Noord-Hollands Toneel onder leiding van Jan O. de Vos had met de voorstelling van „De twee Edellieden van Verona” in het openluchttheater te Lochem ook niet over bëlangstelling te klagen. Zélfs in het allerongelukkigste openluchttheater in het Zuiderpark te Den Haag, dat de naam „theater” volkomen ten onrechte draagt, was er voor deze voorstelling publiek. Vervolgens bespreekt Wouter Weersma de première van „Zonnebloemen” van het G.T.A. — eigenlijk geen première, maar een dernière van het vorig seizoen. En dan vervolgt hij: „Als de zonnebloemen uitgebloeid zijn is de zomer voorbij. Behalve het Gemeentelijk Theaterbedrijf te Amsterdam en het Noord-Hollands Toneel heeft echter nog geen enkel gezelschap zijn repertoire voor het komende seizoen bekend gemaakt op het moment dat ik dit artikel schrijf. De toneeldirecties verkeren in de moeilijkheid, dat zij nu zelf hun stukken moeten gaan zoeken: vroeger konden zij de successtukken van Londen en Parijs klakkeloos ovememen. En ook het klassieke repertoire durven zij natuurlijk niet goed aan, want zowel onze regisseurs als onze spelers voelen zich niet al te best thuis op dit terrein. Het is wel een tfeetje beschamend' als wij daarbij vergelijken een stadttheater van het toch maar kleine stadje Bochum bv.. dat in het seizoen 42/43 bijna 70 klassieke voorstellingen gaf.” de wanhopige toestand besloot Couperus de kolonie te verdedigen. Een groot deel van de troepen deserteerde echter en behalve de officieren, bleven Couperus slechts 50 weerbare mannen over. Op dat moment landden de Engelsèn in diepe duisternis met 31 boten. Couperus capituleerde en verkreeg een eervolle overgave. Een paar maanden later kwam echter een Engelse vloot op de rede. De Hollandse vlag werd neergehaald en de kolonie voor den Engelsen koning in bezit genomen. Couperus werd gevangen genomen. In 1796 beschuldigde men hem de kolonie aonder slag of stoot overgegeven te hebben. Hij werd echter door Lodewijk Napoleon volkomen in ere hersteld. Hoewel Louis Couperus als Hagenaar geboren is en slechts enkele jongensjaren in Indië doorleefde, is een zekere tweeslachtigheid hem ibijgebleven. Zijn rusteloosheid blijkt 'uit de volgende dichtregels: ,Mijn niel is twee: Een kind van Noordewee duikt zij deemoedig onder Noordeluchten en voelt zich één met grauwe lucht • ^.eri zee. Maar als de zomervizioenen vluchten na ’t kleurloos schaadwen duister kleinen leed slaakt zij naar blauwe lucht haar jubelkreet " LOUIS COUPERUS (Foto Sibbe) --- Louis Couperus' sibbe In het Augustusnummer van „Sibbe” schrijft Jurriaan van Toll een uitgebreid artikel over Louis Couperus en zijn voorgeslacht. Hij verklaart de zwaar melancholische trek, die het overigens luchtige en licht ironiserende werk van dezen schrijver kenmerkte, uit het langdurig verblijf zijner voorouders in de tropen. Couperus kon den kleinen man niet begrijpen; waar hij ons z.g. volkstypen schetst, zijn dit welhaast uitsluitend buitenlandse en voelt men duidelijk den „grand seigneur”, die deze lieden ietwat van boven af bekijkt, zich met hen amuseert, weliswaar als geboren aristocraat zich in alle millieus weet te bewegen, doch aan wien het begrip „arbeidend .volk” toch altijd vreemd blijft. Couperus is „met de zilveren lepel” geboren. Naar alle waarschijnlijkheid was zijn stamvader een kuiper, wiens zoon, nadat hij de geestelijke stand aanvaardde, zich, zoals in zijn dagen gebruikelijk, een verlatiniseerde naam aanmat en Couperus noemde. Abraham Couperus was een zoon van ds. Petrus (1657—1735), wiens naam en wapen voorkomen op een avondmaalschotel van de Ned. HerV. Gemeente te Warga. De overgrootvader van den schrijver, Abraham Couperus, is bekend geworden door zijn optreden bij de verdediging van Malakka tegen de Engelsen in Augustus 1795. Ondanks --- Plantenwereld op postzegels De bekende philateMste, mevr. Van Heerdt—Kolff, die reeds eerder een boekje over „De dierenwereld op postzegels" publiceerde, verraste ons met een werkje van ruim tachtig bladzijpen over „De plantenwereld op postzegels”. Nauwkeurig is nagegaan, welke planten op postzegels werden afgebeeld en elk dezer planten werd gedetermineerd. Bovendien worden de voornaamste vindplaatsen en enkele bijzonderheden vermeld. Vooral voor hen, die in planten belang stellen en ook het verzamelen van postzegels als liefhebberij beoefenen, kan het boekje uitnemend als leidraad dienen. Het is een particuliere uitgave, die bij de schrijfster te Baam besteld kan worden. v. d. VLIS. — D^- schrijver Andre Gide is op verzoek van generaal Giraud te Tunis in vrijheid gesteld. Bij de bezetting door de Amerikanen was hij gevangengenomen. Naar men weet, is Gide a.o. de auteur van „Retour de 1’TJ\R.S.S.”, waarin hij voor ae oorlog zijn reisindrukken uit Rusland neerlegde. Ontgoocheld kwam hij uit de Sowjet-Unie terug, waar hij gemeend had Westeuropese maatstaven te kunnen aanleggen. --- Latijnse namen In „Onze Taal” van September komt een artikel voor over verlatijnste namen. Reeds in de middeleeuwen was het de gewoonte bij de geleerden hun namen over te zetten in het Latijn of Grieks Wie Bakker heette noemde zich Pistorius, Kleermaker: Sartorius, Smit: Faber, Fabriffius, Boer: Rusticus of Agricola. Zanger: Cantor, Schipper: Nauta. Talrijk zijn de geslachtsnamen van plaatsnamen afgeleid Van Essen noemde zich Essenius, die uit Tiel Tilanus, uit Wierum of Werum Werumeus. Er ontstonden vaak wel heel vreemde vormen. Een groot geleerde, Gerrit Gerritsz, wilde zijn naam overzetten in het Latijn of Grieks. In deze talen was hij beter thuis dan in zijn moedertaal. „Gerrit”, wist hij, was een vorm van Geeraart. Het zou, dacht hij, verband kunnen houden met „geeren, begeeren”. En dus vertaalde hij maar dit begrip in het Latijn en nog eens in het Grieks, 'dit in de plaats stellend van zijn dubbele „Gerrit”. Zodat de naam van onzen geleerde thans onder ons voortleeft als Desiderius Erasmusl Graftekens In het Augustusnummer van Het Noorder Land schrijft Klaes Sierksma een artikel over graven en graftekens. Kerkhoven zijn dikwijls een voorbeeld van wankultuur Ook in Friesland ontmoet men maar zelden rond de oude kerkjes een spoor van bodemen volksverbonden kuituur. Een enkele maal vinden we een huismerk. Oorspronkelijk werden slechts kleine zerkjes op de graven neergelegd, waarin alleen het huismerk was uitgehouwen. Friese boeren kregen wel een „homeije-peal”, een paal van het inrijhek van hun boerderij, boven hun graf. Hier en daar komt er nog een voor. soms voorzien van een wapen, een sibbemerk of een paar initialen. Een geheel andere taal spreken de ijzeren grafkruisen waarvan Friesland nog enkele mooie voorbeelden bezit. Deze pronkstukken van volkskunst bewijzen tot welk kunnen een aan oude tradities verbonden dorpssmid in staat was. --- Directeur: H. J. Kerkmeester, Bus sum; hoofdredacteur: Hendrik lihol, Amsterdam; plv. hoofdredacteur: lr. A. H de Haas van Dorsser, Haarlem: binnenland: J. v. Grieken, illustratie en opmaak; R. Kampstra; soc. econ. afd H Kemp; volkscultuur en kunst: M Wolters; sport: J. J. Liber; advertenties: A, H. Lammers, allen sterdam. K l)p --- Cornelis Casanova in Amsterdam De schitterende ? schuinmarcheer- f der en machtige min- « naar Casanova, voor- 'i gesteld door Cornelis Laseur, schrijdt thans in een geel en blank gewaad van fluweel en brokaat over het toneel van het Centraal Theater. Drie kostbare de- ; cors die een architec- s tonische indruk geven : van oud-Amsterdam, • vormen de achtertrond van een liefdes- j vontuur, waarin de \ hoofdrollen worden ge- I speeld door de bekoor- ; lijke Hella Haasse, in j de toneelwereld deze zomer gelanceerd door Adriaan Hooykaas en opgevallen in de onder diens regie meer dan vijftig maal gespeelde „Mariken van Nieumeghen” èn Rie Gilhuys. Laseur speelt met zijn vertrouwde en vertrouwelijke beminnelijk charme den hartenveroveraar en wordt ter zijde gestaan door Ko van Dijk als een lichtelijk clowneske dienaar. Een deftige Amsterdamse bankier vanJoanRemmelts en een flinke medeminnaar, Cornelis Rygerbos, van Gysbert Tersteeg, luisteren het toneel verder op. Het publiek heeft het ensemble van het Centraal toneel met hartelijk handgeklap welkom geheten in het nieuwe seizoen. Cornelis („Cees ) Laseur als casanova en ae )onge actrice Hella Haasse, die thans naast Mary Dresselhuys en Rie Gilhuys een plaats is in komen nemen in het ensemble van het Centraal Toneel, als Sibilla in „Casanova in Amsetrdam”, het stuk van dr. F. N. Huebner. dat thans in het Centraal Theater gaat. (Foto C.N.F./Noske.) --- VIJF-MINUTEN-INTERVIEW MET C. M. CARMS De kunstschilder C. É. Garms moet eerst even in zijn atelier „een stoel leeg maken”, aleer hij ons kan ontvangen. Een half voltooid doek wordt tegen de muur gezet, een paar penselen verdwijnen eveneens en dan zitten wij tegenover den tachtigjarige met zijn markante, grijze kop en zijn nog verwonderlijk heldere ogen. — Ik werk nog iedere dag,, vertelt Garms, niet zonder trots, — ’tls heerlijk, dat ik het nog doen kan. Als ik werk, vergeet ik alles, wat mij kan hinderen. Werklust en liefde voor zijn kunst typeren dezen kunstenaar, die op 4 September zijn tachtigste verjaardag vierde en nog een buitengewone vitaliteit bezit. Het kost geen moeite, hem vol enthousiasme over zijn werk aan het praten te krijgen. — Ik ben zo dankbaar, dat mijn ogen zo goed blijven... ja, ik werk nog zonder bril en ik kan gelukkig de fijnste nuances in- kleuren nog zien. — U maakt dus nog geregeld nieuw werk? vragen wij. — Zeker! En ik ga er ook nog graag op uit. De sfeer van de vissersdorpen is mij altijd het liefst geweest. Kijkt u maar om u heen Elburg, Enkhuizen, Spakmburg, Hoorn, Harderwijk Met enkele gebaren, wijst hij ons grote doeken en kleine studies, halfvoltooide schetsen en fijn-uitgewerkte impressies. — U houdt veel van het water? vragen wij, als wij ook een fragment van de Loosdrechtse plassen en van het Naardermeer ontdekken. — Ja, water is voor mij het mooiste, dat er bestaal. Dat zal ook uitkomen op mijn expositie in Amsterdam. De Maatschappij Rembrandt,waarvan Garms erelid is, heeft hem• ter gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag een ruime plaats op de jaarlijkse tentoonstelling in het Stedetijk Museum aangeboden. Deze tentoonstelling wordt geopend op 25 September a.s.; er zal een speciale groep van Garms’ werken zijn. — Brengt u nieuwe stukken op deze expositie? vragen wij. — Ja, enkele. Ik ben ook bezig, oudere stukken hiervoor wat bij te werken. Garms vertelt dan nog iets over zijn Amsterdamse tijd. Amsterdammer van geboorte is hij en na zijn studiereizen naar Algiers en Italië vestigde hij zich weqr in de hoofdstad en woonde daar 38 jaar in hetzelfde huis aan de Ceintuurbaan. Veel heeft hij ook hier geschilderd, oude hoekjes van de stad, de grachten. Vijf jaar geleden iing hij met zijn vrouw naar Huizen en vier jaar later vestigde hij zich te Soestdijk, waar hij nu nog woont. Het buitenleven bevalt hem wel — Maar miin hart trekt toch altijd weer naar de stad terug, zegt hij overtuigd. Tot slot toont Garms ons nog een van zijn eerste werken, een stilleven, dat hij in 1886 schilderde, toen hij van de Quellinusschool kwam. Een tijdlang heeft het stilleven bekoring voor hem gehad, maar zijn liefde voor het landschap heeft hem daarna geheel opgeëist. Wij nemen afscheid van den tachtigjarige, die nog met zoveel jeugdig vuur in actie is voor zijn feestelijke tentoonstelling te Amsterdam. C. M. GARMS (Familiefoto) --- „Mariken" in Venlo Ier ere van net 600-jarig bestaan in Venlo heeft Ad. Hooykaas in eze stad een _paar voorstellingen ge,even van Mariken van Nieumeghen. „Mariken van Nieumeghen” is sigenlijk Mariken van Venlo” schrijft C. A. Schilp in het Utrechtse Nieuwsblad: de moeye maakt misbaar om een hertog van Geire, die gevangen genomen is en het is naar Hertog Reinout van Geire, dat Venlo zijn voornaamste singel heeft gedoopt. Het was dus niet vreemd, dat Venlo bij gelegenheid van zijn 600-jarig bestaan als stad enige opvoeringen van Mariken wenste.” De Utrechtse recensent die de verre reis naar het Zuiden heeft gemaakt toont zich zeer voldaan over de manier waarop Hooykaas zijn bekende openluchtvoorstelling, die alleen dit seizoen meer dan vijftig maal in Utrecht en in Valkenburg ging, aan de zaalmogelijkheden heeft aangepast. Het decor ;,Wijst naar de kern toe”, „bloeit uit de aard en inhoud van het gespeelde werk organisch op: „Zo zag men dan een Mariken te midden van gordijnen en simpele, maar vaak originele zetstukken. Het eerste toneel: een paar haagjes van groen en bloemen, een reusachtige zonnebloem in het midden, en een klein wit kapelletje, weinig groter dan een vogelkooi op een staak, zoals men ze in devote Roomse streken tegenkomt De kroeg in Antwerpen: tafels onder een boom; het wagenspel: een verhoging achter beweegbare gordijnen en voor een gekleurd gothisch raam: de pauselijke zaal: een gothische zetel te midden van enige reusachtige kaarsen. Voor de belichting werkte de heer Pietersep uit Utrecht mee en de goede sfeer, hiermee bereikt, was opmerkelijk. Een mise-en-scène dus zonder consten-vliegwerk, aanduidend en suggestief, geconfronteerd aan zin en geest van deze middeleeuwse poëzie.” De criticus constateert, dat de Kloosterhof in bepaalde opzichten een onvergelijkelijke omgeving biedt, bijvoorbeeld voor een wagenspel. Maar aan de andere kant. konden in Venlo lichteffecten worden verkregen die in de Utrechtse openlucht niet mogelijk waren: de beklemmende eenzaamhgid van de verstoten Mariken in dé avond; de geheimzinnige verschijning van den duivel. De Spelers hebben onder de knappe regie van Ad Hooykaas ook in Venlo een indrukwekkende voorstelling gegeven en, veel succes behaald. „Mariken van Venlo” was een waardig hoofdmoment in de Venlose herdenking van het 600-jarig bestaan. --- De Ghesellen van den Spele werden gehuldigd zo is dan, na Mariken, ook Beatrijs dit jaar voor het laatst in de Stichtse Kloosterhof geweest. Het was een waardig slot van een serie voorstellingen, die na een weinig hoopvol begin in 1941 en een teleurstellend, doch ook waardering verdienend volharden in het jaar daarna, thans pok bij het publiek een traditie wisten te vestigen. Na het „Amen” van Louis Vervoorn, toen het laatste der Gregoriaanse gezangen verklonk in de kloostergangen, werden de spelers gehuldigd op een wijze, die niet naliet indruk te maken. Tafels met bloemen en afzonderlijke bloemstukken werden aangedragen èn toen het publiek zich eindelijk realiseerde, dat er aandacht aan de thuisreis moest worden besteed, piekerden de Ghesellen nog over de transportmoeilijkheid van al deze blijken van dank en waardering. De wnd. burgemeester, dr. Breedheid, wethouder van O. en K,, huldigde in de persoon van Ad. Hooykaas bet gehele gezelschap. Hij memoreerde, hoe Hooykaas reeds eerder Utrecht aan zich verplicht had door de opvoering van „Een Midzomernachtsdroom’*' en hoe hij met een bovenmatig optimisme en een enorme werklust — was hij niet naast regisseur ook directeur, acteur, toneelmeester, inspecient, manager, hoofdbureaulist en bagagemeester? — De Ghesellen van den Spele had geleid en tot een hoog peil had opgevoerd. Met een grote krans voor Hooykaas, bloemen voor Hella Haase, Janny van Oogen en alle andere Ghesellen, die dit jaar in de Kloosterhof zijn opgetreden, bracht spr. de dank van het gemeentebestuur in tastbare vorm. Als een blijvende herinnering bood hij hun allen een boekje aan over de Dom van Utrecht, alle voorzien van een gecalligrafeerde opdracht. Dr. Van den Berg, secretaris van het Nederlands Toneel Verbond, sprak eveneens zijn waardering uit voor het werk, door Hooykaas en zijn Ghesellen verricht. Gij hebt De Ghesellen van den Spele in de voorste gelederen van de Nederlandse toneelgezelschappen gebracht, zo ongeveer sprak hij Hooykaas toe, en dat is een prestatie, die wij ten zeerste respecteren. Ook hij huldigde allen met bloemen, terwijl hij de aardige attentie had, voor de beide peuters uit Beatrijs een snoepbonnetje te overhandigen. Na dit afscheid zal het wel niet aan twijfel onderhevig zijn, of ook in 1944 zal Utrecht een schone traditie weten voort te zetten. --- Onderaardse gangen in de Birkt en in Eemstraat? Geheimen in de bodem van Soest SOEST, 23 Sept. Nu met spa en beitel de bodem van Rhenen is opengehakt om te zoeken naar overblijfselen uit oeroude tijden heeft in Soest een schijnbaar lang vergeten gerucht de kop weer opgestoken: in de Eemstraat en in de Birkt, plaatsen, waar zich eertijds kloosters hebben bevonden, lopen nog onderaardse gangen.... Hoe dit gerucht dan ontstaan is, sterker: zich tot op de huidige dag heeft weten te handhaven? Voor den ouden Soestenaar, is er geen sprake van twijfel: met een lichte huivering in zijn stem verhaal> hij over de invallen van den woesten Maarten van Rossum in deze contreien en de reden tot de aanleg der gangen acht hij gelegen in de onzekere, woelige tijden, waarin men toen — dat was in de eerste helft der 16e eeuw — leefde. Want Maarten van Rossum verwoestte in 1543 het vrouwenconvent „Mariënburg” aan de Eemstraat maar maar daarvoor, in 1523. viel het mannenklooster in de Birkt reeds ten offer aan de Geldersen, die het Sticht plunderend en moordend doortrokken. „Mariënburg" Blijkens een brief uit het jaar 1393, waarin mededelingen worden gedaan over de schouw over de Eem, hebben de zusters van de orde van St. Salvador (de Z.g. Brigittijnen) reeds een klooster bezeten, dat gelegen was aan de Eemstraat en de naam van „Mariënburg” droeg. Zo heel lang hebben de zusters niet »n het klooster plezier gehad, want in 1543 werd het convent een prooi van Maarten van Rossum en zijn woeste benden. Slechts zes jaar is het onbewoond geweest, want in 1549 arriveerden reeds de nieuwe bewoonsters: zusters uit Gouda In genoemd jaar n.1. verwoestte een grote orand het klooster van de reguliere kanunniken in het land van Steyn, met het gevolg, dat deze naar een andere verblijfplaats moesten uitzien. De zusters uit Gouda boden toen aan om hun klooster aan de kanunniken te verkopen, hetgeen geaccepteerd werd, waarna zij zelf de wijk naar „Mariënburg” namen. Tot grote bloei vermocht het convent echter niet te komen, want de Hervorming ging evenmin aan „Mariënburg” onopgemerkt voorbij... Weliswaar werd in latere jaren de naam Brigittenzusters nog meermalen genoemd, maar van betekenis werd het klooster niet .meer. Het was gedoemd tot een lang'zame dood en in 1772 zouden slechts nog wat oude resten van het eertijds zo fraaie klooster te zien zijn geweest. Het Mannenklooster Dat het mannenklooster .Hortus Mariae” ofwel „Mariënhof” gesticht \x/prH wflg ppd crpvnlcr van Hp nirnipn. werd, was een gevolg van de binnenlandse onlusten gedurende het begin van de 15e eeuw. Oorspronkelijk bezaten de broeders van de derde regel van St. Franciscus een tehuis in de onmiddellijke omgeving van Amersfoort, dat gelegen was achter het St. Pietersgasthuis en de naam droeg van St. Andrieskiooster. Het terrein waarop het was gebouwd, was een geschenk van een zekeren Wouter van Vlowijk. Bisschop Floris van Blankenheim wijdde dit klooster — haar welks naam het terrein het Andrieskamp genoemd werd — in 1405 in. Toen de binnenlandse onlusten echter een zodanige vorm aannamen, dat het verblijf der broeders in Amersfoort niet langer wenselijk geacht kon worden, verzocht het stadsbestuur in 1419 den broeders, die na de dood van den eersten rector Willem Hendriksen zich onder het ka-/ pittel van Windesheim hadden gei steld, naar een andere verblijfplaats uit te zien. De kanunnik van Deventer, Hendrik Camerman, bracht uitkomst: op zijn landgoed in de Birkt konden de dakloze broeders een nieuw klooster bouwen. In 1420 be- troKKcn ae oroeaers nee rueuwe tuuvent, dat zij de naam „Mariënhof” — waarschijnlijk bedoeld als variatie op het vrouwenconvent „Mariënburg” — gaven. Ruim honderd jaar leefden de broeders ongestoord tot in 1523 de Geldersen de streek rond Utrecht en Amersfoort binnenvielen en ook „Mariënhof” ten prooi aan de woeste horden viel. Klaarblijkelijk is „Mariënburg” bij deze inval gespaard gebleven, de geschiedenis althans vermeldt hiervan niets. Na deze rooftocht, die van het klooster niets spaarde trokken de broeders weer naar Amersfoort, doch naar het schijnt is na deze gebeurtenissen van enige activiteit der broeders geen sprake meer geweest. In 1610 zou de laatste ordebroeder gestorven zijn. Dit is de geschiedenis van de beide kloosters, die enige eeuwen geleden op Soest’s bodem gestaan hebben, en het zou waarlijk niet zo onwaarschijnlijk zijn, dat zich inderdaad enige onderaardse gangen op deze plaatsen bevinden. De tijden, waarin men toen leefde, rechtvaardigen een en ander in ieder geval! --- De politie hield vijf verdachte personen aan EINDHOVEN, 23 Sept. Wegens diefstal van verschillende goederen, gepleegd te nadele van de N.V. Hema en Vroom en Dreesmann alhier, heeft de recherche aangehouden de 38-jarige vrouw M. A. S. Nadat tegen haar op het hoofdbureau proces-verbaal was opgemaakt, is zij op vrije voeten gesteld. T)e 23-jarige A. N. wonende aan de Willemstraat, die ten nadele van H. C. H. aan de Pluvierlaan verschillende artikelen had ontvreemd, is door de recherche aangehouden en in arrest gesteld. Op verzoek van den postcommandant der marechaussee te Eersel is alhier wegens diefstal aangehouden de 22-jarige Th. M. W. wonende te Helden. De. man is naar Eersel op transport gesteld. Wegens diefstal van suiker, gepleegd ten nadele van den grossier Latour, zijn door de recherche aangehouden en in verzekerde bewaring gesteld de 26-jarige H. O. en de 29-jarigen A. H. P. S. wonende aan de Woenselsestraat. Tegen den knaap A. v. M. werd procesverbaal opgemaakt, omdat hij van een rijwiel, dat in de straat voor een der- huizen stond, de banden had doorgesneden. --- Pen door de hand LEIDSCHENDAM, 23 Sept. De 12-jarige E. v. d. L. uit de Venestraat had het ongeluk met zijn hand in een openstaande haakpen terecht te komen, Dr. Van Zeeland heeft de pen eruit getrokken en de verdere hulp verleend. --- Het stadsschoon van Maastricht MAASTRICHT, 23 Sept. Dr. A. Kessen, gemeente-archivaris van Maastricht, heeft voor de leden van het Limburgs Geschied- en Oudheidkundig Genootschap een voordracht gehouden over „Het stadsbeeld van Maastricht in zijn Ontwikkeling.” Spr bepaalde zich niet alleen tot het uiterlijk aanzien van het stadsbeeld, maar behandelde tevens de historische ontwikkeling van Maastricht. In het neolithische tijdperk, aldus dr. Kessen, moet hier aan de Maas, lang vóór de Romeinen hier kwamen, een vaste nederzetting zijn geweest,. die, bestaande uit verspreide lemen hutten, een voorvorm was van de nederzetting der Romeinen. Vondsten van de laatste tijd bevestigen dit, evenals het feit, dat Caberg, een versterkt dorp uit die tijd, het eerste en oud-1 ste deel van Maastricht is. Uitvoerig besprak dr. Kessen de betekenis, het' karakter en het uiterlijk aanzien dezer nederzetting, om vervolgens via het Merovingische en Karolingse tijdperk te komen tot het Maastricht in de vroege middeleeuwen. Dit tijdperk maakte van het oude Tricht een welvarende koopmansstad, schiep de soliede vesting en vormde hier een cultureel centrum, dat in ons land zijn weerga niet vond. , Vervolgens besprak dr. Kessen aan de hand van een serie stadsbeelden de historische schoonheid van Maastricht, de rijkdom aan kerken en openbare gebouwen enz., het rijkgeestelijk bezit van culturele waarden, welke hier voor het nageslacht zijn bewaard. --- Brand in kurkfabriek DEN HAAG, 23 Sept. Dezer dagen brak brand uit in een pakhuis vva de kurkfabriek van de wirma J. J. van den Berg aan de Stille Veerkade hier ter stede. In het pakhuisbevond zich een grote hoeveelheid kurkafval, die direct vlam vatte en zo gevaar opleverde voor uitbreiding naar de opslag- en werkplaatsen van de fabriek. De brandweer was direct ter plaatse en met vele slangen werd de vuurzee bestreden, waardoor uitbreiding voorkomen werd. Een vrij grote hoeveelheid kurkhout en een aantal machines werden een prooi der wlammen. --- Gouden huwelijksfeest TILBURG, 23 Sept. Het echtpaar Van Asveld—v. d. Put, wonende aan de Stevezandstraat, zal op 25 November a.s. zijn gouden huwelijksfeest vieren. Een buurtcommissie is gevormd om het gouden paar te huldigen. --- Utrechts „Rode Brug" wordt verbeterd UTRECHT, 23 Sept De karakteristieke Rode Brug ma de Vecht, die in slechte staat va. keert en voor het rijverkeer onbguik, baar is geworden, wordt herstelt De brug zal worden voorzien v® nieuwe zwaardere brugklappen ter vervanging van de bestaande, die in minder goede staat verkeren et slechts op licht verkeer berekend zijj en dus niet op het tegenwoordige zware verkeer. Op de beijte land' hoofden zullen voorts nieuwe draag, en steunconstructies moeten worden gemaakt voor de brugklappen et nieuw metselwerk zal het vergane moeten vervangen. Het versleten brugdek moet worden vernieuwd, De kosten van het werk worden ge. raamd op f 10.000.—. Op grond vat het bovengemelde heeft de gemeente besloten voor de verbetering van de Rode Brug over de Vecht een ere. diet van ƒ 10.500 beschikbaar te stel len. --- Grote partij pruimtabak gestolen MAASTRICHT, 23 Sept De procuratiehouder van een tabak*, fabriek hiei ter stede heeft bij dè politie aangifte gedaan, dat tijden* het vervoer van genoemde fabriek naar het bassin 148 kg. ruwe onbewerkte pruimtabak werd ontvreemd Zekere A. H. H. deed aangifte van diefstal van een bruin windjak, dat hij gedurende enige ogenblikken onbeheerd in een winkel aan de Wijk» Brugstraat had neergelegd. Mevrouw K mist uit een juwelenkistje, dat op een kast in haar slaapkamer stond, een gouden broche. De fiets van L. H., welke onafgesloten nabij de hoofdingang van hst ziekenhuis Calvariënberg stond, werf gestolen. --- Breigaren en biggen waren te duur TILBURG, 23 Sept ’ De economische politie heeft pro, cessen-verbaal opgemaakt tegen P, 1 H. v. W. aan de Bomeostraat alhier, ’ die breigaren tegen „zwarte” prijzen verkocht. Er werden nog 114 knotten ’ garen in beslag genomen. Voorts maakte de politie proces' verbaal op tegen negen inwoners, l die tezamen twaalf biggen te duur 1 hadden ingekocht. De biggen werden 1 in beslag genomen en naar het g» , meentelijk slachthuis overgebracht --- Twee repen chocola voor f 25 MllIUlSLÜUKU, Zó oeps Een tweetal heren, die tijdelijk t» Biggekerke verblijf houden, M. P, en L. C., verkochten dubbele Stukken chocolade voor niet minder dan f 25. Tabak verkochten zij voor fl per pakje en zeep voor f 6 per stuk. Alles geschiedde natuurlijk zonder dat er bonnen bij te pas kwamen en de prijzen waren veel te hoog. Wegens overtredingen van prijsvoorschriften en distributiebepalingen kregen P. en C. van de economisch* dienst der politie proces-verbaal. --- Teelt van sigarettentabak een der intensiefste cultures Bulgaarse boer heeft het niet licht „Geen licht karweitje, en dan die hitte. Het hele jaar door heeft men werk met de tabak. Ze is als een kind, waarop men geregeld moet letten.” Het waren slechts een paar woorden, die een correspondent van de D.A.Z. optekende, uit de mond van een Bulgaarse boerin, toen zij, te midden van vele vrouwen en meisjes, onder de zengende zonnestralen gebogen stond over haar moeizame arbeid: het plukken der tabaksbladeren. • Maar met deze weinige woorden is de tabaksteelt volledig gekarakteriseerd. , Inderdaad, het kweken van een goede sigarettentabak is geen kleinigheid. Een ongelofelijke hoeveelheid werk, moeite en zorg en veel kapitaal ligt op de lange weg van plantje tot sigaret. Zonder twijfel behoort de teelt van sigarettentabak tot de intensiefste ciiltures, die het gehele jaar door een maximale arbeidsprestatie vereisen. Het is niet voldoende het zaad uit te strooien en dan maar te wachten, tot de zon het hare doet; het werk begint om zo te zeggen reeds voor de geboorte. Want zelfs voordat het zaad kan worden gebruikt, moet het zorgvuldig worden gesorteerd, opdat I een zuiver, sterk ras in stand wordt I gehouden, dat ziekten kan weerstaan. In een langjarige ervaring heeft de 1 Bulgaarse tabaksboer evenwel geleerd, uit zijn cultuur het beste te halen, dat eruit te halen is. In Maalt reeds zaait hij op beschutte plaatsen het zaad uit en controleert de ontwikkeling regelmatig, voor zover de landbouwbank hem althans niet de planten levert. Ze worden begoten, ’s avonds door doeken beschermd en eindelijk, tegen half Mei tot eind Juni zijn de plantjes zover, dat' ze kunnen worden uitgezet, kleine, tere stengeltjes, niet hoger dan vijftien centimeter. Duizenden ervan worden op een tiende hectare uitgepoot, een kleine oppervlakte weliswaar, maar de Bulgaarse boer heeft op zijn dwerg bedrijf je niet veel ruimte. Terwijl zon en regen om beurten hun werk doen, wiedt hij, maar begint tevens met de voorbereiding van de oogstwerkzaamheden, die uit plukken, drogen en sorteren bestaan. De transportmiddelen moeten in gereedheid worden gebraoht, de droogschuur gereinigd, de droogapparaten klaargezet en voor alles de touwen en binddraden uitgemeten. Het laatste hulpmiddel werd dit Jaar door de staat verschaft. Half September begint de oogst en hij kan tot November voortduren. Van jje dan ongeveer een meter hoge planten worden de bladen volgens een streng vastgestelde methode afgeplukt. Eerst de ondeiste drie tot vijf,/ die als minderwaardig te boek » ij* Wiv. UJU i/o wvvu staan, langzamerhand de hogere, teerdere bladeren, die een steeds betere kwaliteit geven. Hierdoor alleen reeds verkrijgt men een zekere sortering. Geen romantisch werk Men moet zich niet voorstellen, dat tabak plukken een romantisch werkje is, als hoedanig bet vaak wordt vooigesteld; bij de minste aanraking stoten de bladeren een donkere kleverige massa af, die als pek aan de vingers kleeft. Van de bonte Macedonische klederdrachten, die foto’s van de tabakpluksters ons plegen 1* tonen, ziet men in werkelijkheid niets. Integendeel, de meisjes trekken haar oudste todden aan. Wel romantisch zijn de door ezel* of muildieren getrokken karren, waarop de blaadjes in grote manden worden vervoerd naar de boerderijen, waar de volgende behandeling plaats heeft. De meisjes, die eerst zo ijverig plukten, zitten nu m bonto rijen op de grond en rijgen de blaadjes aan lang.e touwen, die zi] als guirlandes langs de - huismuren of in speciaal daarvoor ingerichte rekken te drogen hangen, echte: nooit in de zon. Als dit eerste proces achter de rug is, worden de tabaksguirlandes op de zolders gehangen, waar zij de gehele winter door de open ramen aan vocht, wind en koude zijn blootgesteld. Pas in het voorjaar wordt de tabak in baaltjes- van omstreek! twintig kilo verpakt, waarna dè fermentatie een aanvang neemt, en hiermee is het werk van den boer ten einde. Hij kan aan de voorbereiding van de nieuwe oogst beginnen en het/ loon voor zijn werk van een jaar in ontvangst nemen. Zij% geld krijgt hij van de kooplieden, die hun commissionnalrs ol opkopers naar de dorpen sturen om het product te onderzoeken op eventuele ziekten en fouten en het vervolgens naar de pakhuizen laten transporteren, waar een nieuwe sortering begint welke door meisje! wordt verricht. Blad na blad van de millioenen en nog eens millioenen, die een tabaksoogst oplevert, glijdt door de mensenhand, wordt gekeerd, door het menselijk oog gekeurd ® in vier kwaliteiten ingedeeld, waarna ze nog eens aan een fermentatieproces worden onderworpen. Pas daarna begint de export, dia samen met de daarop volgende verwerking tot sigaretten minstens een half jaar in beslag neemt, zodat het, gerekend van het ogenblik van uitzaaien af, rond twee jaar duurt voordat de tabak als sigaret tussen de lippen van den roker verschijnt. Maar dan duurt haar bestaan ook nog slechts enige minuten. —— --- De schrik van de buurt, zegt de politie HAARLEM, 23.Sept De 21-jarige Th. Stengs uit Heemskerk mocht zich geenszins in.de sympathie van de plaatselijke politie verheugen, hetgeen bleek Uit een rapport, dat de officier van justitie te Haarlem ter zitting van den economisch® rechter voorlas en waarin S. de schrik van de buurt werd genoemd. De jongeman had op 23 Augustus een rooftocht ondernomen op een land, waar de schoven gereed stonden. Hoewel hij met grote stelligheid beweerde slechts aren van de grond te hebben opgeraapt, waren er t»M getuigen, die verklaarden, dat S. z* uit de schoven had getrokken De officier wees er in zijn uitvoerig requisitoir op, dat diefstal van haver, rogge, aardappelen, groenteen fruit hand over hand toeneemt. E heerst bij sommige mensen de mentaliteit van „haal maar weg wat j* krijgen kunt” Spreker meende, dat hier een voorbeeld moet worden gesteld en eiste, mede met het oog op het weinig maagdelijke strafblad van verdachte, drie maanden gevangenisstraf. De rechter wilde eerst kenra nemen van een voorlichtingsrapport alvorens uitspraak te doea. ---