Donkere vlekken in de grond verraden plaatsen ' waar de plaggenhutten stonden Germaanse nederzettingen, begin der Gooise dorpen Hemge heuvel als middelpunt Na korte tijd in ons land, en vooral in de latere Gooistreek, gewoond te hebben, is het Klokbekervolk weer verder getrokken. Waar het heen ging, hebben de geschiedschrijvers niet kunnen napluizen. , Na. hun vertrek bleef het. land weer als een eenzame vlakte •, a'chter, alleen een grafheuveltje hier en daar getuigde nog van de aanwezigheid van menselijke wezens... Totdat de Germanen de kuststreek . binnentrokken en zich vestigden in heel ons land, ook tussen de oude grafheuveltjes, die daar toen alweer eeuwen en eeuwen lagen... Grote, blonde mensen waren het, deze Germanen. Veehouders en 1-and' bouwers, die vruchtbare streken zóchten. En vruchtbare streken vonden zij zeker in de lage Janden bij de zee. Het is ongeveer tweeduizend jaar geleden, dat de Germanen uit het Noorden hierheen kwamen. Een gboot, energiek volk, ctet een groot land nodig had. Zij vestigden zich in geheel Noord-Europa, landsgrenzen kenden zij . nog niet. Het, was een eenvoudig, arm volk, ih scherpe tegenstelling met de Romeinen, die het zuiden van Europa bevolkt hadden, de Romeinen, een krijgsvolk dat zich gelden liet in pralende kracht. De Germanen vonden in het Gooi tgoede. vruchtbare grond Van plaggen bouwden zij zich kleine hutten, vormden daarmede nederzettingen. Verspreid tussen het Uittestrekke bouwland stonden de huisjes en h- .1 eigenaar waren noeste werkers. Op hun primitieve manier ontgonnen z»j meter voor meter de ruwe grond, bebouwden die en wisten hun kudden uit te, breiden. Van hun handwerk is weinig bekend maar toch voldoende, om ons een blik in hun leven te doen slaan. De pottenbakkerskunst, een der oudste handwerken, zelfs reeds bekend bij het oude .Klokbekervolk, werd door de Germanen zeer veel beoefend. Ook hier hebben opgravingen veel aan het licht gebracht. De Germanen-, beleden een Heidense godsdienst. Zij hadden in het Gooi een „heilige plaats”, een heuvel, welke waarschijnlijk het middelpunt van een ..wonder”» geweest_ is. Misschien door blikseminslag, mis-' schien door een ander? gebeurtenis, werd déze plaats onderscheiden. Er werden offerfeesten gevierd rond deze plaats, het Midzomer-Zonnewendefeest in Juni is het enige, dat daarvan nog bekend is gebleven. Deze heilige heuvel, eens het middelpunt der nederzettingen, is bewaard gebleven door de vele eeuwen heen. Later kwamen zendelingen hier het Christelijk geloof prediken en ook thans kent men nog die plek, tussen Hilversum en Laren, als het ySt. Janskerkhof”. Bij de opgravingen zijn ook vele Germaanse graven gevonden. Dit volk verbrandde'zijn doden op een! brandstapel eii bewaarde de as in .urnen Deze urnen vertonen geen r overeenkomst met de klokbekers, zij zijn. veel betpr gevormd en veel sierlijkêr bewerkt. Urnenvondsten , Een-typische bijzonderheid hebben, de opgravingen nog aan het licht gebracht. Het is n.1. gebleken, dat de Germanen voor nét begraven/ , van deze urnen dikwijls gebruik hebben gemaakt van ... de kleine heu- veltjes, welke zij in de ruwe grond vonden. Dit waren de ingëstorte koepelgraven, tweeduizend jaar vroeger gebouwd ‘door het Klokbekervolk! In het heuveltje werd de urn begraven en zo kon het gebeuren, dat thans, opnieuw bijna tweeduizend jaar later, in heideglooiingen onder Germaanse urnen, waarin soms nog restanten vail verbrande mensenbeenderen aangetroffen werden, klokbekers werden gevonden. In de Gooise heide zijn zeer veel Germaanse urnen gevonden en meestal vlak onder de grond. Zij waren alle met zand volgestort en de sterke wortels der heideplanten zijn er in vastgegroeid. Dikwijls zijn de potten hierdoor gebroken. Er zijn allerlei urnen gevonden, ook kleine uit kindergraven. Soms zelfs stond een kleine urn in een grote. Een bewijs, dat de Germanen in die tijd mét hun aards bezit werden begraven, is het feit, dat men dikwijls sieraden of munten in de urnen heeft gevonden. Toch wezen ook deze vondsten op armoede van deze nederzettingen. Het waren slechts 'bronzen armbanden en munten, welke rrlen vond. In het zuiden van ons land zijn belangwekkender vondsten gedaan. Hier heeft men meermalen zilveren Romeinse munten en eens zelfs een fraaie zilveren Romeinse helm opgegraven. Oorsprong der dorpen De nederzettingen- w'eljre de Germanen tweeduizend jaar geleden in het Gooi .gevormd hébben, -zijn de oorsprong van de Gooise dorpen van thans. Bij de Tafelberg heeft men bij opgravingen nog overblijfselen van hun woningen gevonden. Donkere vlekken in het zand verraden de plaatsen, waar eens palen stonden en vele scherven van aardewerk wijzen op gebruiksvoorwerpen, welke bij deze mensen in gebruik waren. " Ook heeft men hier en daar in de heide nog resten gevonden van de brandstapels, waarop de lichamen der gestorvenen tot as verteerd werden. Van 3e funderingen der oude hutten is vrij weinig teruggevonden, omdat de dorpen steeds op dezelfde plaatsen herbouwd zijn. In de stad Naarden zijn echter nog enkele vondsten gedaan. O.m. werd hier, diep onder een woonhuis, noe een graf gevonden, dat, behalve een fraaie en ongeschonden urn, ook een z.g. traanglaasje bevatte. Dit glaasje, dat zakvormig in een gesloten punt uitloopt, werd waarschijnlijk gebruikt om de tranen der rouwdragenden in op te vangen. Het, werd naast^Se urn begraven. De Gooise dorpen, door de Germanen gesticht, zijn later geworden tot Germaanse urnen, welke nog gaaf werden opgegraven in de Gooise heide. Een tranenqlaasjc dat eveneens uit een grafheuveltje te voorschijn kiuam. (Archieffoto.) de gehuchten Hilvershem, Bushem. Laaren, Blaaricum en Huysen. Veel later is de stad Nardinc gebouwd en toen werd de streek voor het eerst begrensd en met een nafam gesierd. Nardinclan't heette dit kleine gebied tussen Utrecht en Holland, naar de stad Nardinc De naam Het Gooi is van veel latere datum. Van d,<- zes Gooisé dorpen zijn alleen Hilversum, Bussum, Laren, Blaricum en Huizen Van Germaanse oorsprong, het dorp ’s-Gnaveland, dat ook tot het Gooi gerekend moet worden, is eerst gesticht in de zeventiende eeuw. --- Echtpaar vervalste zeven bonnen HOORN, 25 Sept. Het echtpaar Klayboer—Heertjes alhier had getracht door vervalsing van distributiebonnen een groter rantsoen te verkrijgen. Hiervoor stonden man en vrouw na elkaar dezér dagen voor den economischen rechter te Alkmaar terecht, waar de man toegaf niet minder dan zeven bonnen vervalst te hebben en deze door kinderen te hebben laten aanbieden. Conform de eis werd hij veroordeeld tot drie maanden gevangenisstraf. Zijn 23-jarige vrouw had aanvankelijk de schuld op haar man geworpen. maar gaf nu toe, dat zij op die manier had getracht, het suiker-tekort aan te vullen, welke poging door de oplettendheid van den winkelier geen succes had. Zij werd conform de eis veroordeeld tot een maand gevangenisstraf. --- Tweehonderd pakjes boter gestolen EINDHOVEN, 25 Sept. Een zuivelhandelaar uit Gouda deed bij de politie alhier aangifte, dat uit zijn auto, welke geparkeerd stond op een 'erf van een boerderij aan de Hastelweg. 200 pakjes roomboter zijn ontvreemd. --- Directeur: R. J. Kerkmeester. Bus- Bum; uouiuieuiuiieuf. ncuuuk uiuuo, Amsterdam; plv. hoofdredacteur: ir. A. Ir de Haas van Dorsser, Haarlem; binnenland: J v. Grieken, illustratie en opmaak; R. Kampstra; soC. efcon. afd. H. Kemp; volkscultuur en kunst: M. Wolters; sport: J. J. Liber; advertenties: A. H. Lammers, allen te Am- , Bterdam. Klip --- Een Icofferdief UTRECHT. 25 Sept. Op 12 Augustus j.1. greep de 28jarige chauffeur K. J. S. te Utrecht op het C. S. aldaar een koffer van een perronwagen en trachtte zich daarmede uit de voeten te maken, wat echter', dank zij* het optreden van een wagenmeester der Ned. Spoorwegen mislukte. De langvingerige chauffeur werd gegrepen en in verzekerde bewaring gesteld. Uit een door -de politie te zijnen huize ingesteld onderzoek bleek, dat de man zich nog aan minstens twee andere kofferdiefstallen had schuldig gemaakt en uit de grote voorraad goederen- van diverse aard, te zijnent aangetroffen, kon men gemakkelijk afleiden, dat S. het speciaal op koffers had gemunt. . De officier van justitie eiste één jaar en vier maanden gevangenisstraf tegen verdachte. --- Uit de historie van de Goudse pijpmakers en hun broze waar Merken hadden een bijzondere waarde De Nederlandse pijtffnakerij, die haar oorsprong in Gouda vindt, toerd gebracht door Engelse oud-soldaten, die tijdens de regering van koningin Elisabeth in het leger van Prins Maurits hadden dienst genomen. De eerste pijpmaker in Gouda was William Baernelts, in Holland Willem Barqmtsz genaamd. Hij begon zijn bedrijf in 1617 te Gouda en stierf in 1625. Reeds tijdens zijn leven vestigden zich andere Engelse pijpmakers te Gouda. Barentsz voerde in de korte tijd van zijn leven reeds een strijd tegen zijn Goudse concurrenten, die zijn merk „De, gecroonde Roos” eveneens wilden voeren. Gouda, waarin zich in die jaren reedi 30 pottenbakkersovens bevonden, was gunstig voor de opkomende industrie, want in den beginne werden de pijpen in deze ovens gepakken. De nieuwe industrie leverde in de aanvang reeds een goed bestaan qp, hetgeen uit testamenten is te concluderen. De pijpmakers behoorden tot de gegoe.de burgerij en zij hadden vele huizen in eigendom. De tabak *was kostbaar en de pijpekoppen waren dientengevolge klein. Naarmate de tabak goedkoper werd, zijn de koppen omvangrijker geworden. Na 1660 toen het gilde werd opgericht, kreeg Gouda steeds meer pijpmakers binnen zijn muren. In 1665 waren er 80 gildebroeders. Vijftien jaar later was dit aantal verdubbeld en in het begin van de 18e eeuw stonden er 374 bazen ingeschreven. Aangenomen kan worden, dit er toen ruim 4000 mannen, direct een bestaan in het maken van jtenen pijpen vonden, maar ?>obr het afwerken kwamen er zeker nog 3000 vrouwen en meisjes bij. Indirect waren er nog kuipers, mandenmakers, vormmakers enz. aan deze industrie verbonden, zodat bijna 10.000 personen van Gouda (Gouda telde 20.000 inwoners) een bestaan aan deze industrie te danken hadden. Gouda had een speciale pijpenmarkt en een bank van lening voor de pijpmakers, die doof middel van deze instelling geld op hun vervaardigd product konden' krijgen. , De Goudse pijpen waren voor het grootste deel voor export bestemd. Ze werden niet alleen naar de naburige landen uitgevoerd, maar ook naar Noorwegen, Rusland, Oost-Indië en Amerika. Maar het verval kwam. In het midden der 18e eeuio begon men in het buitenland hoge invoerrechten te heffen en fabrieken op te richten. Het ging snel bergafwaarts. In 1806 iverkten er nog maar 130 bazen in deze industriê, die allen een armoedig bestaan hadden. Tijdens de hoogconjunctuur in deze industrie en nog lang daarna werd een scherpe concurrentiestrijd gevoerd tussen de Goudse pijpmakers onderling en tegen die uit andere plaatsen. Men poogde eikaars pijpemerken over te nemen of met een kleine wijziging na' te bootsen. Het gilde stelde hierop zwate straffen en oefende ’n scherpe controle uit. Op de pijpenmarkt werd aan de hand van de afbeeldingen der merken door den knaap van het gilde controle géhouden. De merken hadden een belangrijke waarde, waarvan de koopacten getuigen. Het oudste merk „De gecroonde roos” werd door zekeren Willem Hoppe als handelsmerk gebruikt, die daarvoor door de politiemeesters van Gouda tqr verantwoording werd geroepen. Spoedig kwam er een generale stedelijke, regeling voor merkbescherming en in 1641 werd het merkenrecht meer uitvoerig in het reglement van de pijpmakers geregeld. ' De merkvervcflging had zelfs qok door fabrikanten buiten Gouda plaats. Pijpenmerken bleken een bijzondere handelswaarde f'è- bezitten, want publieke veilingen van merken vonden plaats. Registratie van huur- en koopovereenkomsten van inerken werd verplicht. Verhuur voor het leven van een merk of een deel van een merk had plaats. Lettermerkimitatie door gildebroeders werd onmogelijk gemaakt en in 1791 kwam- er zelfs een volledige provinciale merkbescherming. waarmee de Staten van Holland aan ieder buiten Gouda verboden hét pijpmakersmerk of het ivapen van Gouda te voeren. Het vorenstaande is ontleend aan het boek „Goudse Pijpen”, een uitgave van de N.V. JJitgevers-Mij. Arlantic en geschreven door den heer D. A. Goedewaagen, die op onderhoudende wijze „de geschiedenis van de. pijpmakerij te Gouda” behandelde en den heer G. C. Helbers, die „De merken en het merkenrecht van de pijpmakers te Gouda” uiteenzette. Een greep hebben xvij hiermede gedaan uit djt omvangrijke in het Nederlands, Duits en Frans bewerkte boek, dat een volledig beeld geeft van oorsprong, bloei en verval van de pijpenind/ustrie te Gouda. Het boek, met afbeeldingen van pijpenmerken, merken op omwikkelpapief, * ivaarvoor dikivijls de originele houten cliché’s zijn gebruikf, is een gYote• aanwinst voor de geschiedenis van deze industrie. Deze uitgave is ook bestemd ■als vierde deel van Monographiae Nicotianea, een uitgave van het Internationaal Tabakswetenschappelijk Genootschap te Bremen. Enige honderden merken staan in het boek op alphabetischewijze van de eigenaars afgedrukt, waarbij dan de afkomst, de data van inschrijving, verkoop of overgang zijn vermeld. Met een overzichtelijk register op de merken, eigennamen en zaken wordt dit geschiedkundige werk afgesloten. --- De Gelderse klompenindustrie staat op een hoog peil Beurzen trekken veel belangstelling (De klompenbeurzen, die ieder jaar in de centra van de klompenindustrie, zoals St. Oedenrode, Oene bij Epe en Doetinchem, worden gehouden, vragen telkens weer opnieuw een ogenblik de aandacht voor dit typisch Nederlandse product. De laatste jarep komt de Belangstelling niet alleen van de zijde der klompenmakers, zelf. Sedert de schoenfabrikanten op geen stukkaa na m.eer aan de vraag naar schoenen kunnen voldoen is de klompenmaker een populaire figuur geworden. Zijn afzetgebied is buitengewoon vergroot, omdat ook zij, die vroeger nooit klompen droegen, nu op hem zijn aangewezen. Aan zijn oude afnemers kan hij meer klompen kwijt dan ooit tevoren. Daarenboven heeft hij er een aantal nieuwe klanten bijgekregen, dat het nu niet zo zeer om klompen, dan wel om — bonloos — houten schoeisel is te doen. Om aan hun verlangens tegemoet t£ komen heeft de klompenmaker zich op zijpaden begeven. Hij is zich gaan toeleggen op het vervaardigen v ( klompschoenen en sandalen en deze „neven-industrie” heeft in korte tijd zulk een 'vlucht genomen, dat dit jongste product al weer een grote verscheidenheid vertoont. De klompenbeurzen. waar het een belangrijke plaats inneemt, zijn er door verlevendigd. Want midden tussen.de ongeverfde werkklompen prijken thans de bonte kleuren van de 'rood en blauw geschilderde sandalen, die soms van’ fraaie rieten neuzen en smaakvolle banden zijn voorzien en af en toe voorbestemd schijnen een slank meisjesvoetje op zijn voordeligst » doen uitkomen. En het zijn niet alleen de klompenmakers, die er naar komen kijken, ook de toekomstige draagsters bezoeken de beurs om eens te zien wat jie klompenmaker-sandalenmaker in het afgelopen jaar voor hen ontworpen heeft. Hierdjpor is het., op de klompenbeurzen, al is dan ook in het klompenmakersbedrijf de distributie ingeschakeld, nipt mindeh druk geworden. En deze drukte is één van de uiterlijke tekenen van de bloei, die thans in de. klompenindustrie heerst. Tot voor enkele jaren was bij de klompenmakers schraalhans keukenmeester. De handwerker voerde een hoogst zorgelijk bestaan en de fabrieken kwijnden. Thans is alles anders. De — door de overheid gestabiliseerde — prijzen zijn gemiddeld met bijna, vijftig procent verhoogd.' En in Brabant,'op de Veluwe, in Drente, Ovèrijsel en de Gelderse Achterhoek is het bij de klompenmakers van de vroege morgen tot de late avond een bedrijvigheid van belang. Onder die omstandigheden is het niet verwonderlijk, dat zij, trots de beperkingen van de distributie, hun traditionele beurzen zijn blijven houden. Waren het vroeger de plaatsen waar de belangrijkste transacties werden afgesloten, nu de vrije handel aan banden is gelegd, is bun karakter totaal veranderd. De klompenmakers maken zich de tijdsomstandigheden ten nut.te, door met hqn beurzen een grootscheepse propaganda voor hun vak en hun product te voeren. Daarom ontbreken hierop ook nimmer de fijn besneden en kunstig beschilderde - sierklompen. die getuigenis afleggen van het hoge vakmanschap van hun vervaardiger. Naast de klotnpschoenen en de sandalen trekken zij het meest de aandacht, zowel van den vakman als van den leek . , Tenslottè ontbreken op de klompenbeurzen natuurlijk ook niet de inzendingen van de machinefabriekeny'die het klompenmakersgereedschap vervaardigen. Hier kan men de laatste technische snufjes bewonderen, die er toe strekken, heiwerk van den klompenmaker te vergemakkelijken en... zijn product te verbeteren. Dat de klompenmakers, die de beurzen bezoeken, vooral van deze inzendingen veel zullen leren, is de wens van alle beursbesturen. Nederland geniet de reputatie, dat het de beste klompen levert. In Nederland neemt de provincie Gelderland een vooraanstaande plaats in. Het is te hopen, dat dit zo zal blijven. De fraai beschilderde sierklonipen, die op neen klompenbeurs ontbriken, zijn niet altijd even klein (Foto A. Bouvet.) --- Hokbenen N ZAANDAM, 25 Sept. Er zijn mensen, die beweren aan de gang van een ander, te ~kunnen zien, welk beroep deze uitoefent. ,Het is eenvoudig genoeg’’, zei ons laatst zo’n kunstenaar. „Alleen, je moet in verschillende bedrijven een kijkje Hebben genomen en met de arbeiders hebben gesproken.” „Die ouwe heer daar is vast'tekenaar van beroep geweest. Het werken over een tekentafel geeft een bepaalde gebogen houding.” „Dat is mijn bakker,” zei ik, „die heeft zijn hele leven gebogens achter zijn ka,r gelopen.” Hij herstelde zijn reputatie echter volkomen, toen hij even later op een hog ouderen man wees en zei, dat £ vroeger olieslager was geweest^lk meende het den man rustig even te kupinen vragen en deze bevestigde het. Toen ik hem mededeelde, dat mijn vriend dat zo maar had gezien, glimlachte de man en zei: „Nogal een kunst, ik heb immers hokbenen.” « Hokbenen zijn thans uit de mode. Vroeger werd het echter gezegd van iemand, Wiens voeten buitenwaarts stonden, of die waaiervoeten had. Deze hokbenen ontstonden dikwijls bij olieslagers door vergroeiing. De jongens waYen nog zeer jong, soms nauwelijks tien jaar, wanneer zij reeds op de .molen kwamen. Een van hun eerste werkjes was dan meestal het z.g. „stropen” en snijden van de lijnkoeken. Het lijnzaad, dat na gebroken en gewalst te zijn, door persing tweemaal olie had moeten af staan, werd daartoe in zakjes, z.g.' „buien” gedaan. Deze moesten na de bewerking van de koeken worden afgehaald. Dit stropen geschiedde bij het z.g. koekenhok, waar zich een /toestel, d.e kaak. bevond, dat bij het stropen werd' gebruikt. Om dit te bereiken, moesten de jongens zich nogal ver voorover buigen en zich dus dicht tegen het koekenfiok aandrukken. Dit ivas van onderen dicht en de voeten moesten dus zo tegen het hokt geplaatst worden, dat de armen zo ver mogelijk konden reiken, hetgeen . gebeurde door de voeten te spreiden. Daar de jongens soms hele dagen bij dit hok stonden, was een ver-' groeiing spoedig het gevolg. Ook de knieën werden hier dikwijls in betrokken, zodat de jongens ook xbenen kregen en zich hu,n leven lang met „’n paar rare stampers” of hokbenen moesten voortbewegen. --- Ring met briljanten verduisterd BREDA, 25 Sopt.. De 21-jarige 'administrateur W C. v. H. uit Tilburg, thans gedetineerd, moest zich voor de Rechtbank alhier verantwoorden, omdat hij zich in Juli van dit jaar een gouden ring met twee briljanten had toegeëigend, welke behoorde aan H. de Z. uit Den Haag. Hij zou de ring laten schatten. Verdachte gaf' toe dat hij de ring voor ƒ 1500 aan een juwelier in Breda had verkocht. De officier van justitie zeide in zijn requisitoir, dat men het dezen man, die toch een • zwakkeling en schipbreukeling is, nog al gemakkelijk heeft gemaakt, met hem de ring zo maar mee te geven. Spr, heeft hem bij zich laten komeif met de bedoeling j^em te helpen. Hij heeft — aldus mr. Kneepkens — mij daarbij nog voor de gek gehóuden, want hij wilde wel al het geld, teruggeven, doch hij had stièkum in de naad ,van een broekspijp drie briefjes van honderd gulden gestopt, die er echter dank zij de* waakzaamheid van het personeel in het Huis van Bewaring, weer uitkwamen. Zijn vrouw heeft veel moeite gedaan om het geld bij elkaar te krijgen. Uiteindelijk hebben de juwelier en de tweede koper hun winst laten vallen, zodat aan den eigenaar vafi de ring f 1500 kon worden teruggegeven. Dat de ring zó snel werd opgespoord, is te danken aan de activiteit van de reoherche te Tilburg en Breda, De officier wilde met verschillende omstandigheden rekening houden en eisté in dit geVal vijf maanden gevangenisstraf. --- Rijksstraatweg kreeg een overvloedig melkbad HEILO, 25 Sept. Het gevaarlijke en zekeV ongewenste spelen op de rijweg had bijna érnstige gevolgen gehad voor een driejarig jongetje, dat midden op de Rijksstraatweg met zijn. wagentje aan het rijden was en geen erg had in een naderende melkauto, waarvan de chauffeur slechts door krachtig remmen een aanrijding kon voorkomen. Door dit snelle remmen maakte de wagen echcet een buiteling, met het gevolg, dat ruim 2300 liter melk, welke zich in büssen bevond, ove- de w^eg vloeide. Hot knaapje kwam rr.et dé schrik vrij. Ook de chauffeur liep geen letsel’op. Voor den melkhandelaar was het verlies van de melk qen lelijke schadepost. • --- Magistraat vaardigde tèlkens weer verboden uit Klachten over baldadigheit van de Groninger jeugd Spelen met vuur was zeer in trek In alle tijden is veel geschreven, over de baldadigheid van de jeugd. Het zondenregister van de straatjeugd blijkt uit tal van plakkaten, die bürgemeeSteren en raad in alle steden en dorpen van het land tegen de baldadige elementeh onder het jonge volkje moesten laten aanslaan. Het gilde der spijbelende scholieren, die voor een groot deel hun tijd doorbrachten met straatslijperij en erger, is niet van de, laatste eeuwen. In een vele eeuwen oude instructie voor den kloostervoogd van Usquert. Proost Doede van Amsweer, staat reeds, dat hij ook de §cholen moest bezoeken en inspecteren, „opdat de jonge jeughet van der straelen geholden worden.” En in de lang vervlogen tijd, dat in Groningen nog diaconiescholen bestonden, hadden de onderwijzers opdracht absentielijsten aan te leggen en bij schoolverzuim een onderzoek in te stellen. Vooral buskruit en vuur speelden een grote rol in de straatpret. Met voorliefde haalden de kwajongens hun streken uit met wat vlamde, siste, knetterde en knalde. Het werd soms zo bar, dat de bevolking ware acties organiseerde tegen de lieve jeugd. In Groningen werd bijvoorbeeld dit jaar juist drie ëeuwen geleden door de gezamenlijke burgerij geijverd tegen „het schieten en vliegen van vuurpijlen, ’t afbranden van knappers efi het aansteken van pulvervuyren”. Formele straatgevechten behoorden ook tot de uitwassen van het spel der „jonge jeughet”. In 1680 werd in de Groninger hoofdstad hiertegen een plakkaat aangeplakt. Naar oude- papieren uit die jaren rotte de jeugd „bij gansche troepen t’samen. ghebruickende daertoe trommels en andere instrumenten, om een iegelijck onder sijrv bescheijden Straeten te vergaederen (dus elke straat had zijn eigen bende), welcke sich alsdan met slingers, steenen, swarmen en knappers versien, om tegens -malkander los te gaen, waefdoor veroorsaekt wordt, dat de jongens sich onder haar dickwyls swaerlyck quetsen en beletten, dat andere de straeten niet sonder gev&er van getroffen te worden, konden passeren.” * Brandgevaar Het plakkaat, dat dit „spel” verbood, was echter gauw vergeten. Enkele jaren later,, in 1684, regende het weer klachten over „het werpen van swarmpjes, vuyrballen en knappers, dat tegenswoordigh soo ghcmeyn (algemeen) is, dat de merekten en straeten van jongens en bejaerde - personen!!) daermede bij, daege en avonden geheel worden ontveylight, de lieden haer kleederen van ’t lyff afgebrandt, en de huysen. daer deselve dickwijls door vensters of deuren worden ingeworden, in groot perieul (gevaar) van brand worden gebracht.” Men zette de stok bij de deur en wie zich daaraan nog schuldig maakte, werd „met de breucke (boete) van een pond groot” gestraft. Liet de delinquent na de boete te betalen, dan stopte men hem in de Rosendal. een gevangenishok op de zolder vap het oude raadhuis. Er zijn heel wat ouders geweest, .die de boete nipt betaalden en zó hun straatschendende zoontjes „loon naar werken” gaven. Als zij een tijdje in het gevangenishok hadden gezeten, waren de belhamels wel wat gehoorzamer geworden. In 1712 zette de Groninger straatjeugd de stad op stelten met „papieren handgranaten, welcke losbrandende de inwoonders door derzelver sware slag een groote schrik komen té veroorzaken”. In 1724 deden „swarmpjes, vuirballen en sware knappers” weer opgeld. Wij begrijpen niet, waarom het stadsbestuur niet eenvoudig de verkoop van vuurwerk verbood. Ook een ordonnantie (verordening) van 1767 is weer gericht tegen het misbruik van vuurwerk, dat „tot gevaer en schrik van menschen. paarden, huizen en zolderingen” afgestoken werd. Voortaan was dergelijke lawaaimakerij nog allee'n toegelaten op de Grote Markt op de vaste feestdagen van de stad. zoals de jaarlijkse herdenking van«(,deverlaatinge van Groningen in 1672”. Men sprak indertijd nog niet van het ontzet van de stad. In 1787, weer een tijd van wapengekletter. manoevreerde , de jeugd zelfs met „kleine kanonnen, geladen met kogeltjes ofte ander scherp”. Ook tegen ander, iets minder schadelijk tijdverdrijf van de straatjeugd. ging van het raadhuis eenverbod uit. T^gen de „zoogenaamde groote sleuteltoppen (tollen), waardoor paarden en rijtuigen aan groote onheilen worden blootgesteld”, tegen het „blazen met trompetten en het laten vliegen van vogels of draken binnen de stad”, tegen het „kegMelen’,’ het spelen met „negendobben” en soortgelijke gokspelen. Als de wetsovertreder wat ouder was. werd hij soms zelfs uit stad, lande van Groningen verba® Gelukkig voor hen, dat Grona dicht bij Drente lag. Menig „mhJ; trok naar Paterswolde. Aan Je li Als een misdadiger door de di« ren van het gerecht de stad n uitgezet, ontbrak *de geenszins I scheiden straatjeugd nooit,onder kijkers. Eerst ging zij naar de Ge Markt, waar de verbannen mai het openbaar aan de kaak te i werd gesteld. Vervolgens begeleit zij de mannen van het gerecht" den uitgewezen misdadiger op h uittocht uit de stad, waarbij heU dadig toeging. Een plakkaat uit 1633, tegen dt baldadigheid gericht, geeft te (. ken, wat de banneling te verda kreeg: „Als daer een misdaeder,| welcke aan • de kaeck ghestraft i anders door den Scherprechter) Dienaers van de Justitie ter Sti uijtgeleijt wordt, wordt deselve t de jongens ende andere pen® naergeroepen en met steenen i dreck gesmeten, 't welk niet bel» te gheschien, bij de breucke Hoe van vijf Marek” Niet minder merkwaardig Is | plakkaat uit 1681. dat klaagt s het beschadigen van de pas is voerde straatlantaarns. De kwsj gens wierpen de glazen hiervan of sloegen ze met stokken stuk. Ook de klinkers van de straten! de straatjeugd niet npet rust, 1 zuigleertjes trokken de ergste h gels tientallen stenen naast elkJ uit het straatdek. zodat het vera zelfs gestremd werd. In een piakbj van 1685 „bemerken Burgemeestd en Raad. dat verscheyden kindenj jongens van de Borgeren ibuigJ en Ingesetenen dezer stad sich odh staen, met lederen treckers en anjj vlinten .(klinkers) en steenen opl Merckten en straeten uyt te ha« maeckende alsoo groote gaten) ontcieringe en nadeel van de stsi Daarom- verbood het stadsbesta „alle schoenmaeckers dezer stad. d leer tot treckers aan voornoemdejl gens te verkoopen”. Ook de kostbare gebrandschïl de glazen in de kerken moesten m vaak ontgelden. Een kapitaal ™| er ingegooid met „groote kuyW kers, steenen. ballen en snokken) De baldadigheid in de oude tj ging alle perken te buiten. Wijd ren weer een plakkaat, dat teka opnieuw moest worden aangeplsk „zelfs onder de praedicatieën iprekj en op de kerkhoven binnen de sa plegen de jongens allerhande dsiti heijdt en moetwille ” In de tijd .van de jaar- en ei marktén werd de jeugd dubbel het oog gehouden. De verleiding a kwaad te doen was dan eens groot. De Begeerlijkheid werd it aangewakkerd door menig kans-1 hazardspel. Deze „Scandaleuze ta bedriechelijke spelen” klopten vtt al de jeugd de duiten uit de zak.IJ kon rondom het „dreybordt" enl ..Rul-bordt" steeds een menigte) gens -als deelnemers vinden. 0 speelden zij met dobbelstenen i geld.' deden mee aan het „uitstel van boeckskens nae (om) eenigep sen” (prikboekjes?), gooiden i „kuigels” (kogels) door een trad of anders”, namen de bijl op bijl „koecken houwen” en grepen in J sackjen *nae eenige prijsen' . ! „Placcaat” van 1657 beveelt de ploitanten van deze spelen ..dadel! van de publycque merckten te (t ven”. Werd er terecht tegen het 4 nemen aan hazardspelen om. geld waakt, het kwaad werd nog ééns zwaar gestraft als er „tot verleidt der jonge lulden en tot groote et| nisse der vroomen” op Zon- en I# dagen werd gedobbeld en gespet De „onvermogende jonge jeugt”, „de gestelde breucke” niet kon iv len, werd aanstonds „voor een ruime tijdt in de ketenen aan dek gesloten”, aldus een plakkaat ultll „Groningen is een soete dal Die daer wonen, blijven daer al’ schreef eeuwen geleden een dichl lijk iemand. Waarschijnlijk heefl man nooit te doen gehad met Groninger straatjeugd in de 0 tijd! --- Dieven en helers kregi flinke straffen DEN BOSCH, 25 S De Bossche Rechtbank heeft volgende uitspraken gedaan: De grondwerkers J. H. en R beiden alhier, werden wegens a stal van rijwielen en konijnen1 oordeeld tot twee jaar gevang* straf. De landbouwer A. v. d. D. Haarsteeg kreeg wegens heling maanden gevangenisstraf. H. A., alhier had uit een sigai fabriekje te Empel drie rjjwle partij sigaren en 40 kilo tabak ( vieemd Het-vonnis luidde een 1 en zes maanden mei, aftrek voorarrest. De grondwerker A. F. van S. Volkel had ingebroken in een b derij te Uden en een hoeveel! vet. vlees, boter en enkele stug spek ontvreemd. Tezamen met grondwerker M. J Z. uit Uden ! hij naar Amsterdam ed vergt daar alles voor een bedrag ƒ350. Met dit geld ging het twe aan de zwier en maakte het in dag op. Van S. kreeg een jaar zes maanden met aftrek van Vl arrest. Z. werd wegens heling acht maanden veroordeeld. De kapper M. W. H. en de brieksarbeider A. B„ beiden Waalwijk hadden aldaar ten nü van een bureau te Den Haag ze dekens gestolen. De schoennw P. L. T. uit Waalwijk maakte i hierbij schuldig aan heling, rechtbank veroordeeld H. en B. ie tot een jaar en T. tot regen m» den gevangenisstraf, voor allen i toepassing van de gratieclausuie --- Duim verbrijzeld in een snijmolen BIERVLIET, 25 SP De arbeider S. alhier had hel ^ geluk, met zijn bechterhalid tu® de raderen van eeh snijmolen tri raken. Gelukkig kon de molen on»; dellijk tot. stilstand- worden gebrt®; doch de man zat met zijn hand «J1 zodanig Bekneld, dat de duim vei™» zeld wérd. --- Tussen klompen en klompen bestaat Tussen klompen en klompen bestaat zen groot verschil. Besneden en onbesneden. fraai beschilderde en witte exemplaren treft men op een 'dompenbeurs in grote verscheidenheid. aan. Een adspirant-koovster toet een keuze. Gemakkelijk, schijnt het niët te zijn, (Foto A. Bouvet.) ---