De restauratie van de Haarlemse Sint Bavo Mozart speelde indertijd op een orgel met 5000 pijpen Damiaatjes luidden als de stadspoort dicht ging De vreemdeling, die dezer dagen Haarlem bezoekt en rondblikt in de St. Bavo-kerk, zal dra bespeuren, dat ei gewerkt wordt aan het majestueuze gebouw. Het is een van de oudste nog bestaande kerken in ons land en geen Nederlander en geen buitenlander zal verzuimen en kort bezoek te brengen aan dit bouwwerk met zijn vele historische herinneringen. Een lange geschiedenis is verbonden aan de bouw van deze ,,grote” (in tegenstelling met de „nieuwe”) St. Bavo-kerk die, evenals zovele bouwwerken, in prachtige gotische stijl is opgetrokken. In verschillende perioden werd aan deze kerk gebouwd en het pleit voor de bouwmeesters van die tijd, dat zij toch ondanks het grote de tijdsverloop de eenheid van bouwstijl gehandhaafd hébben, al zijn er een paar opmerkelijke verschillen te constateren o.a. in de zwaarte der pilaren en in de gebrandschilderde ramen. BELANGRIJKE JAARTALLEN Hoewel men omtrent het aanvangsjaar van de bouw van de kerk in het duister tast. staat het wel vast, dat de kerk reeds in 1313 bestond, wanneer aartsbisschop Raymundus in zijn aflaatbul spreekt over de „kerk van den H. Bavo te Haarlem”. Een oud handschrift vermeldt, dat bij de grote ramp in 1328 alle kerken in Haarlem werden verwoest en toen men de Bavo ging herbouwen, is men dadelijk overgegaan tot een uitbreiding op grote schaal. Het heeft ongeveer een 170 jaren geduurd, voordat de kerk. zoals zij er nu staat, was voltooid. Vele lange perioden heeft de bouw, voornamelijk door gebrek aan geldmiddelen, stil gelegen. In enkele fasen is de bouw gereed gekomen. In 1400 zijn het bijzonder fraaie koor en laagkoor gebouwd, in 1445 werd het fundament voor het nieuwe kruiswerk gelegd, in 1 1470 verrees het nieuwe schip, gebouwd door Godevaert de Bosser en Steven Elen. Het stenen gewelf dateert van 1500 en de torenbouw werd ip 1520 voltooid door bouwmeester Middel Bartsoen. r KANS HALS EN MOZART Dadelijk bij het binnentreden der kerk wordt men reeds geïmponeerd door de aanblik van het grootse en schone interieur. Men vindt er het paneel, waarop een afbeelding van de kerk is geschilderd door de beroemde Frans Hals. die hier in deze kerk begraven ligt naast grote bekendheden als Bilderdijk (als laatste in 1831 in deze kerk begraven), Laurensz Janszoon Koster, vele adellijke prsonen en leden van het schippersgilde. In het koor vindt men de zogenaamde kanunikkenbanken uit 1510, waar de adellijke personen tijdens de plechtigheden plaatsnamen. Wanneer wij van hier uit de kerk bezien, valt ons oog direct op het wereldberoemde orgel, in 1738 vervaardigd door de grote orgelbouwer Chr. Mul'er uit Amsterdam. Het telt een 5.000 orgelpijpen, bestaat uit drie manualen en pedaal en heeft 35 registers. Regelmatig worden hier door de stadsorganist G. Robert orgelconcerten gegeven, die honderden bezoekers trekken. Bekend is ook. dat de grote componist Mozart op twaalfjarige leeftijd dit orgel bespeelde. Verder de kerk ingaande, ziet men dadelijk de 3 miniatuur scheepjes, die in 1670 door het schippersgilde aan de kerk werden geschonken en modellen van oud-Hollandse oorlogsbodems voorstellen. DE DAMIAATJES En hier begint de verwarr.ng. Vele menen, dat met deze scheepjes de damiaatjes. die herinneren aan de kruistochten, worden voorgesteld. Zo staat het zefs in een oude encyclopaedie. De damiaatjes zijn echter de twee kleine klokjes (klein in vergelijking met de andere klokken, hoewel men ze moeilijk zou kunnen tillen) met de oerdegelijke Holandsè namen Piet en Hem (en herinnering aan onze vlootvoogd ?). Neen, weer mis ! Niet de klokjes, die men van buitenaf kan zien — deze zijn van lood en hangen er zuiver en alleen voor de show — maar de klokjes, die in de toren hangen. In lang vervlogen tijden dienden zij om de burgers te kennen te geven dat de stadspoorten werden gesloten en een diefstal, na dit tijdstip gepleegd, dubbel bestraft werd. Ook dienden zij ter alarmering bij een eventuele brand of bij gladheid van de wegen, zodat de brandweer kon uitrukken en het wegverkeer werd gewaarschuwd. Thans luiden zij alleen maar tussen 9 uur en half 10 ’s avonds en hoewel het nu geen waarschuwing is. zijn de tonen, die zij bij het luiden voortbrengen, door de Haarlemmers reeds spoedig omgetoverd in de woorden : naar bed toe — naar bed toe, al zal voor velen het leven pas op dit tijdstip beginnen. HANDEN VOL GELD ! De toren van de kerk is 46 m. hoog en is geheel opgebouwd uit eikenhouten balken, die in de bouwperiode de ronde som van 396 gulden hebben gekost. Tegenwoordig zouden er duizenden guldens mee gemoeid zijn. Daarnaast telt de kerk, die vroeger aan de katholieken toebehoorde, maar sedert de reformatie in handen is van de Ned. Hervormden, nog vele bezienswaardigheden. waarvan de beeldengroep van Xavery wel een van de belangwekkendste is. Bovendien trekken de verschillende kapelletjes de aandacht om hun fraaie uiterlijk en bezienswaardigheden, terwijl de kansel prachtig te bewonderen houtsnijwerken zijn. De restauratie kost thans enorme sommen gelds en geschiedt ook zeer geleidelijk. De kosten worden voor een groot deel gedragen door Monumentenzorg, terwijl ook rijk en gemeente hun steentje aan het herstel bijdragen. Het is daarom niet zonder reden, dat de Haarlemmers trots zijn op hun kerk, want voor ieder is het in deze kerk een verademing, omdat er slechts weinig verbeeldingskracht nodig is om bij het aanschouwen van de kunstwerken en merkwaardigheden als het ware enige ogenblikken te leven in de tijd van bijna vijf eeuwen geleden. --- GODIN OVERLEDEN De 22-jarige Rudi Godin uit Malnz, die tijdens de motorwedstrijd van de Adac met zijn 250 cc Puch een ongeluk kreeg en daarbij een schedelbasisfractuur opliep, is in de nacht van Zondag op Maandag in een ziekenhuis te Adenau overleden. --- Advertentie Advertentie „»fc zijn leuk met z'n beidjes” zegt Stannie tegen Stannie-in-de-spiegel. Dat schijn bedriegt, zal die kleine wijsneus gauw genoeg merken. Maar weet U wat geen schijn is? Dat het „kledingstuk", dat ze aan heeft, dubbel schoon is. Dubbel schoon door Omo. Want alles wat U in Omo wast wordt ten eerste piekfijn wit, en ten tweede óók nog zonder een vlekje. Bij gebruik van een ander wasmiddel moet U meestal met één van die twee voordelen tevreden wezen. Heus,het mag gezegd worden: èn zuiver wit èn vlekkeloos, dat ’s Omo-schoon. ★ Alleen het moderne Omo bezit het geheim van dez.g. dubbele waskracht. Alléén Omo geeft een resultaat, dat V met recht doet zeggen: „Omo voor de schoonste was van Uw leven”. 0 „ --- Advertentie Advertentie. mH W De eerste .. . ^ h en reeds jaren || w ... de beste /J --- ’t Ongeluk te Goor Benzinetank liet los De officier van justitie te Almelo, mr. W. L. de Walle, heeft Zaterdag over het busongeluk te Goor een voorlopige verklaring gegeven. De oorzaak van het ongeluk lag in de onvoldoende bevestiging van het recht onder aan het chassis opgehangen benzinereservoir, van waaruit de motor direct werd gevoed, aldus de officier. Onder het rijden is een van de twee beugels, die de tank aan het chassis bevestigd hielden, door het springen van een bout los geraakt, waardoor de tank op een van haar kanten is gevallen en gedurende korte tijd over het wegdek werd gesleept. Door lekkage van de tank en vonkvorming is tenslotte de brand ontstaan. --- Opgaat voor „St. Adelbert” „Noodzaak van critisch bezinnen op het eigen bestaan” Indringende rede van Prof. Tellegen De vragen, die de tijd, waarin wij leven aan de St. AdelbertVereniging stelt, kunnen, zo betoogde hij, worden gevonden, indien men enerzijds zoekt naar gekregen en anderzijds naar hetgeen de sindsdien veranderde samenleving daarover zegt, aldus prof. dr. ir. F. Ph. A. Tellegen tijdens zijn rede Zondagmiddag op de Landdag van St. Adelbert. De inleider is van mening, dat ,,cultuur dragen” en „leiding geven", onderling wezenlijk verbonden, naar voren komen als kenmerkend voor de groep, door convivium tot „stand” gebonden, die de oprichters der St. Adelbert-Vereniging organiseren wilden. De vraag is dan of men in de samenleving van vandaag deze beide elementen als typische kenmerken van een bepaalde groep, c.q. van deze groep, kan aanmerken. Men zal b.v. het verschil kunnen opmerken tussen de cultuurdrager, die een innerlijke en uitwendige levensharmonie vertoont, en de cultuur-drager, die op een hoog gequalificeerde wijze dit of dat cultuurgoed verzorgt. In het voetspoor van Guardini denkend, ontmoet men hier het verschil tussen persoon en persoonlijkheid, waarbij de massa wel het overgeleverde persoonlijkheidsbeeld weerspreekt, maar ruimte laat voor en vraagt om persoonzijn op een nieuwe wijze. GROEPSVERTROUWEN Evenzo kan men het verschil opmerken tussen het leiding geven op grond van een groepsvertrouwen en het leiding geven krachtens bijzondere bekwaamheid op enig speciaal terrein. Deze en andere kenmerken van onze samenleving, die het oorspronkelijk beeld van „de cultuur dragende en leiding gevende groep” weerspreken, moeten zó worden tegemoet getreden, dat men in hen de positieve mogelijkheden gaat ontdekken en de werkelijke gevaren, hetgeen door louter af te meten aan een vroeger beeld onmogelijk is. De verschijnings-vorm van St. Adelbert in zijn verschillende levensuitingen wijst erop, dat men bezig is met dit vraagstuk, hoewel weinig bewust en met een neiging het te ontwijken in allerlei practische activiteit. De inleider is van mening, dat in het huidig tijdsgewricht van St. Adelbert wordt gevraagd om zich te bezinnen op de vraag „wie zij is” in een open, critische houding ten aanzien van de veranderingen in de samenleving, dat zij daarin haar opdracht het beste vervult en dat practische activiteiten alleen vanuit deze achtergrond en deze grondhouding vruchtbaar zullen zijn. --- Nederlander kreeg flinke boete in Indonesië Duitser vrijgesproken De landrechte;- te Soerabaja heeft de Nederlander E. de H. veroordeeld tot een boete van rp 1900, subsidiair 20 dagen hechtenis wegens het niet voldoen van de registratieplicht voor vreemdelingen. Een Duitser, werkzaam bij de bank Industri Negara, die voor hetzelfde feit terechtstond, werd vrij gesproken. Hij verklaarde onkundig te zijn van de meldingsplicht en geen Indonesisch te verstaan. --- Landbouwschap heeft bezwaar tegen nieuwe weg Tilburg-Boxtel Voorstel: „Bij Oisterwijk langs bos en vennen-’ Het bestuur van het Landbouwschap heeft een schrijven gericht tot de minister van Wederopbouw en Volkshuisvesting, waarin het verschillende bezwaren naar voren brengt tegen het streekplan „weg Tilburg-Boxtel”, hetwelk op 3 Augustus 1954 door de Provinciale Staten van NoordBrabant is vastgesteld. Deze bezwaren hebben betrekking op de r-ute van de ontworpen weg, de bestemming tot villapark, en de bestemmingsvoorschriften voor het landelijk gebied. T.a.v. de nieuwe weg stelt het bestuur van het Landbouwschap voor deze ten zuiden en ten oosten van Oisterwijk een iets zuidelijker tracé te geven, waardoor de weg niet zal lopen dwars door het landbouwgebied, maar langs de rand van het gebied van bos en vennen. Op deze wijze zal het verlies van landbouwgronden — en schadelijke snijdingen — in belangrijke mate worden beperkt. Tevens zou een zuidelijker tracé voorkomen, dat zich ongewenste kruisingen met het locale verkeer voordoen. Tegen de route van de weg tussen Oisterwijk en Boxtel bestaan eveneens landbouwkundige bezwaren. De weg is hier onmiddellijk naast de spoorlijn gelegd, terwijl _ uit agrarisch oogpunt de tracé op enkele honderden meters van de spoorbaan te verkiezen is. Men kan echter redelijkerwijs niet verlangen, dat de weg het natuurreservaat „de Campinasche heide” zal doorsnijden, zodat het landbouwbelang hier niet kan overwegen. Voorts maakt het bestuur van het Landbouwschap er bezwaar tegen, dat landbouwgronden wordenden bestemd tot villapark, omdat voldoende andere mogelijkheden voor vestiging van villa’s aanwezig zijn. Tenslotte is het bestuur van het Landbouwschap van oordeel, dat aan het agrarische gebied zo min mogelijk beperkingen moeten worden opgelegd t.a.v. de bebouwing. opdat het landbouwbedrijfsleven zich vrijelijk kan ontplooien in het streven naar grotere productiviteit en hoger rendement. De streekplanbepalingen voor het landelijk gebied, waarbij onder meer het stichten van gebouwen voor varkenshouderijen en pluimveebedrijven wordt verboden, acht het Landbouwschap dan ook absoluut onaanvaardbaar. --- Wantrouwen-„oorlog” in Indonesië Motie tegen minister van defensie. Toen de motie van wantrouwen tegen de minister van defensie van Indonesië ingediend door het partijloze lid Baharuddin, Maandagochtend in het Indonesische parlement in behandeling kwam, bleken de mede-ondertekenaars Diah en Hassan zich te hebben teruggetrokken. Zij werden echter vervangen door Sarumpaet van de Parkindo en Meliala van de Fraksi Demokrat, beiden van de oppositie. Baharuddin uitte critiek op de voorzitter van het parlement, omdat de motie nu pas besproken werd en waarschuwde hem zijn positie niet te misbruiken om een vlotte werking van dit democratische apparaat te beletten. Hij wierp de gehele verantwoordelijkheid van de kwestie van de benoeming van de nieuwe chefstaf op de minister van defensie, die ondanks de waarschuwingen niet in 4aat was zich aan te passen aan het Djokjase officierenhandvest. De mede-ondertekenaar van de motie, Margono (partijloos) verweet de regering, dat haar houding is: „Right or wrong, my party” en constateerde een breuk in de verhouding tussen de president en de vice-president. De minister van defensie, Iwa Kusumasumantri, verklaarde tenslotte, dat de regering nog over een antwoord wil confereren en vroeg uitstel van bespreking. Het kabinet kwam direct daarop I nog bijeen. --- Nieuwe KVP-wethouder in Den Haag Gekozen onder oppositie van de P. v. d. A. Mr. H. Schürmann (K.V.P.) is Maandag in de Haagse gemeenteraad verkozen tot wethouder van financiën. Op hem werden uitgebracht 23 van de 40 geldige stemmen. Op de heer D. Buijs (Arbeid) werden 2 stemmen uitgebracht, op de heer H. Smitskamp (A.R.) een stem, bij 14 banco uit de fractie van de P. v.d. A. Voordat de verkiezing werd gehouden legde de fractieleider van de P.v.d.A. de heer W. A. Rensen, een verklaring af, waarin hij zeide dat zijn fractie het ontoelaatbaar acht, dat de K.V.P. 3 wethouderszetels in Den Haag zou bezetten. De P. v.d, A. wenst deze zetel voor zichzelf op te eisen, doch gezien de stemverhoudingen in de raad meende hij zich daarover niet verder te behoeven uit te laten. --- Jongetje door schot hagel gedood Zondagmiddag heeft zich in een kersenboomgaard te Bemmel bij Nijmegen een dodelijk ongeluk voorgedaan. De heer R. uit Westervoort had zijn met hagel geladen jachtgeweer, waarmee hij spreeuwen verjoeg, even op het gras gelegd. Enige jongens, die ook in de boomgaard aanwezig waren, namen het geweer op, waarbij de 14-jarige B. uit Westervoort het richtte op de 9-jarige L. D. uit Bemmel. Hij zei: „Zal ik eens schieten ?” en het ventje, geen onraad verwachtend, zei. „Schiet maar”. B. vuurde het geweer op een meter aftand voor de knaap af. De jongen was onmiddellijk dood. De vraag is of tegen R„ die het geweer in het gras had gelegd, wegens roekeloos optreden een proces-verbaal kan worden opgemaakt. --- Aether-klanken WOENSDAG 6 JULI 1955. Hilversum I, 402 m.: 7.00 VARA. 10.00 VPRO. 10.20 VARA. 19.30 VPRO. 20.00—24.00 VARA. 7.00 Nws. 7.10 Gram. 7.15 Gymn. 7.30 Gram. 8.00 Nws. 8.18 Gram. 8.25 Vacantiekalender. 8.30 Gram. 8.50 V. d. huisvr. 9.00 Gymn. v. d. vrouw. 9.10 Gram. (9.35—9.40 Waterst.). 10.00 „Vijftig jaren letterkundig leven”, caus. 10.05 Morgenwijding. 10.20 V. d. vrouw. 11-00 RVU: „De plaats van de vrouw in de huidige samenleving”, door Mevr. Mr. J. M. Stoffels-v. Haaften. Eerste lezing. 11.30 Gram- 12.30 Land- en tuinb. meded. 12.33 V. h. platteland. 12.38 Orgelspel. 13.00 Nws. 13.15 Tentoonstellingsagenda. 13.18 Omr. ork. 14.00 Medische kron. 14.10 Instr. trio. 14.30 V. d. jeugd. 16.00 V. d. zieken. 16.30 V. d. kind. 16.50 Gram. 17.35 Pianospel. 17.50 Regeringsuitz.: Rijksdelen Overzee: Jeugduitz. Correspondentieclub „De brievenbus gaat open” o.l.v. Regina Zwart. 18.00 Nws. en comm. 18.20 Rep. v. d. Tour de France. 18.30 RVU: „Indrukken van de Verenigde Staten van Amerika” door Prof. Dr. J. P. Kruyt. a. Godsdiensten. 19.00 Instr. kwint. 19.15 „Studenten die een dubel leven leiden”, lezing. 19.30 V. d. jeugd. 20.00 Nws. 20.05 Promenade ork. 20.35 „Een dag als alle andere dagen”, hoorsp. 21.30 Lichte muz. 21.50 „Tussen mens en nevelvlek”, caus. 22.05 Lichte muz. 22.30 Sport. 2.40 Harprecital. 23.00 Nws. en SOS-ber. 23.15 Soc. nws. in Esperanto. 23.20 Orgelspel. 23.40—24.00 Gram. Hilversum II, 298 m.: 7.00—24.00 NCRV. 7.00 Nws. 7.10 Gewijde muz. 7-45 Een woord voor de dag. 8.00 Nws. en weerber. 8.15 Gram. 9.00 V. d. zieken. 9.30 V. d. vrouw. 9.35 Gram. 10.30 Morgendienst. 11.00 Gram. 11.15 „De eerste brigade”, hoorsp. 12.15 Gram. 12.30 Land- en tuinb. meded. 12.33 Zigeunerkwint. 12.53 Gram. en act. 13.00 Nws. 13.15 Marinierskapel. 14.00 Gram. 14.45 Pianorecital. 15.15 Gram. 15.40 Interscholair jeugdtournooi. 16.00 V. d. jeugd. 17.15 Pianomuz. 17.40 Koersen. 17.45 Orgelspel. 18.15 Lichte muz. 18-45 Spectrum v- h. Chr. Organisatie- en Verenigingsleven. 19.00 Nws. en weerber. 19.10 Gram. 19.30 Buitenl. overz. 19.50 Gram. 20.00 Radiokrant. 20.20 Salonork. 20.45 Wonderlijke Wetenswaardigheden. 21.00 Intern. Orgelconcours 1955. 22.45 Avondoverdenking. 23.00 Nws. en SOSber. 23.15—24.00 Gram. --- TELEVISIEPROGRAMMA. VARA. 17.00—17.30 V. d. kind. Brussel, Vlaams Programma, 324 m. 11.45 Gram. 12.30 Weerber. 12.34 Lichte muz. 13.00 Nws. 13.15 Gram. 13.30 Ork. conc. 14.20 Operette muz. 15.30 Gram. 16.05 Ork. conc. 17-00 Nws. 17.10 Vocaal trio. 17.50 Boekbespr. 18.00 Voordr. en muz. 18.30 V. d. sold. 19.00 Nws. 19.40 Gram. 20.00 Hoorsp. 21.45 Gram. 22.00 Nws. 22.15 Jazzmuz. 22.45 Omr. ork. 22.55 —23.00 Nws. --- Eervol ontslag voor burgemeester Ancion In de Staatscourant wordt officieel bekend gemaakt, dat bij Koninklijk Besluit aan L. M. C. Ancion op zijn verzoek met ingang van 1 November 1955 eervol ontslag is verleend als burgemeester der gej meente Alphen en Riel. --- KAPPSE en de Smeltstraler 27. Kort nadat de Maat walgend naar buiten was gekropen, volgde Kappie. Ook hij zag wat groen om zijn neus. „Bah!” zei hij, „dat kon ik ja niet langer aanzien. Die zeepetende kerels maken me zeeziek. M’n maag is toch al niet zo lekker na die vettige traan, die ze me hebben opgedrongen. Ik snap niet, hoe professor Wobbe het daarbinnen uithoudt.” „Hij heeft geen traan gedronken”, verklaarde de Maat verontwaardigd, „hij liet mij zijn portie opdrinken, de gemenerd! Maar ik ga niet meer naar binnen. Laten we de slee repareren, opdat we zo gauw mogelijk v/eg kunnen.” „Dat is een goed idee, jong”, zei Kappie. „Aan de slag.” Terwijl zij hiermee bezig waren, kroop de professor uit de igloo, gevolgd door een aantal schuimende eskimo’s. „Wel, wel”, zei de geleerde, „wilt U alweer vertrekken?” „Zeker”, antwoordde Kappie een beetje stug, „we hebben geen tijd te verliezen.” „Jammer, zei Muk gastvrij, „Uw bezoekje was erg prettigjes. Heeft het kommetje traan gesmaakt?” Kappie slikte krampachtig en knikte. „Uw zeepje was heerlijk”, vervolgde Muk. „Uit dank voor het snoepje geef ik U nu een geschenkje.” Kappie schrok, denkend, dat hij weer een of andere gruwelijke eskismo-lekkernij te slikken zou krijgen. Maar ditmaal bood Muk hem een oud verroest anker aan. „Hier”, zei hij, „dit is echt iets voor een zeemannetje.” --- DE GEMASKERDE BOCHEL. FEUILLETON - De kamer was telefonisch besteld, zei Matthews. En ofschoon het hotel niet groot is, heerst er voortdurend bedrijvigheid. Er waren die avond heel wat mensen in en uitgelopen. Het was dus absoluut onmogelijk om te zeggen, wie het geweest kon zijn. - Maar een bochel loopt nogal in de gaten, zou ik zeggen, merkte ik op. - Zeker, maar had hij werkelijk wel een bochel? Ik geef toe, dat dit familiewapen had gekozen, maar dat sluit niet uit, dat hij zelf een normaal mens was. Of wat zeer wel mogelijk is, de bochel was afneembaar - een vaak voorkomende vermomming. - Ja - dat is zo, gaf Hugh toe. - U kunt veilig van mij aannemen, heren, ging Mattehws verder, dat wij iedere mogelijke en zelfs onmogelijke theorie lietenm eespreken, maar ten slotte bleef toch het nuchtere naakte feit, dat de Rat onder de ogen van de politie was vermoord en de moordenaar de plaat had gepoetst. Maar laat ik verder gaan. Dit is ten slotte allemaal reeds geschiedenis en heeft weinig of niets uit te staan met het zaakje, dat wij thans hebben op te knappen. Alleen geeft het u een goed idee van het soort man, waarmede wij op het ogenblik te maken hebben. - Verbazend goed! vreselijk goed! mompelde Sproetkop. Het lijkt me een verbazend geschikt kereltje toe, die Bochel. - Ik kom nu meer tot het gedeelte, dat ons rechtstreeks betreft, ging Matthews verder. Om alle geheimzinnigheden uit de weg te gaan zal ik je precies vertellen hoe de zaken zich hebben voorgedaan en niet zoals wij ze geconstrueerd hebben uit het verhoor van de Nachtegaal. Hij was onze zegsman, toen het jammer genoeg reeds te laat was. U begrijpt wel, dat het na de geschiedenis met de Rat en nog verschillende andere van hetzelfde gehalte, onmogelijk was geworden om onze eerste werkwijze door te zetten, waar we aanvankelijk zoveel van verwacht hadden. Niemand durfde de risico meer wagen, ofschooh we de beloning, vertwee-, drievoudigen. Maar uit de mannen, die heel gauw met hem in aanraking waren gekomen lekten toch enkele feiten uit en twee daarvan werden vlug bevestigd. Ten eerste: hij had een bult, ofschoon we nog niet wisten of het ding vals was of niet. Ten tweede: hij was altijd gemaskerd. Er was geen levende ziel in de onderwereld van Parijs, die er zich op beroemen kon zijn gezicht te hebben gezien. Ik zeg met opzet, geen levende ziel, want niemand weet te vertellen, wat de vele slachtoffers te zien kregen, voordat ze de eeuwigheid ingingen. In September 1902 kreeg de nachtegaal een boodschap, die hem alle kleur uit zijn gezicht weghaalde van schrik, want die boodschap kwam van Le Bossu masqué. Ik heb jullie al gezegd, dat de nachtegaal met zijn bende echt de beest had uitgehangen met z’n gestolen auto’s. Ze hadden zich op hun zeer speciale wijze uitstekend vermaakt. Dat zegt genoeg. Indien alles wat men op het bureau van hen vertelde waar is, zou je gezegd heben, dat ze eerder zelf bang van hun auto waren. In ieder geval was het nog niet in hen opgekomen, dat het als instrument voor misdadige doeleinden buitengewone vergezichten opende. En zij, die gewoon waren, met een slakkengangetje de voetpaden onveilig te maken, zij ontvingen me daar ineens dat onverwachte bevel. De auto moest naar het stadje Magny worden gebracht met niemand anders dan de nachtegaal erin. Magny ligt halverwege Parijs—Rouen. Daar zou de nachtegaal wel verdere aanwijzingen ontvangen. Matthews glimlachte. - Ik kan me de gevoelens van Le Rossignol levendig voorstellen, ging hij verder, terwijl hij daar op een prachtige Septembermorgen de Porte Maillot uitreed. De eeuwige angst van een chauffeur uit die pionniersdagen, dat de auto mischien onder zijn voeten in twee zou breken of uit elkaar zou springen, was ineens vergeten. Wellicht heeft hij heel devoot zitten bidden, dat het maar gebeuren mocht. Maar dan zijn z’n gebeden toch niet verhoord en tegen elf uur stopte hij voor het fcotel du Grand-Cerf te Magny en trachtte hij zich met een paar borrels wat moed in sprelggji. Het werd tijd voor de lunch. Ineens kreeg hij een onzinnige bevlieging om te hopen, dat er een vergissing in het spel was en Le Bossu Masqué hem z’n leven ongestoord zou laten vervolgen. Ijdele hoop, mijne heren. Toen hij klaar was met eten, en besluiteloos z’n koffie opslurpte, kwam de boodschap. De kelner overhandigde hem een brief, die hij met bevende handen opende. Hij las als volgt: - Vanavond om acht uur zul je te voet de weg nemen naar Gisors. Vier kilometer van de stad stad af, ligt links van de weg ’n bosje. Midden in dat bosje is een schuilplaats voor houthakkers. Ga daar naar toe. Hij vertelde ons b.ij zijn verhaal, dat hij die middag tot drie maal toe naar de plaatselijke poli tie was geweest en telkens op het laatste ogenblik de moed had gemist om door te tasten. Arme duivel, je kunt het hem niet kwalijk nemen. Niemand beter dan de nachtelijke wist te vertellen welke straf er in Parijs stond op verklikkersdienst. En als het in Parijs gebeurde, soms op klaarlichte dag en als ’t ware onder officieel toezicht der politie, wat zouden een paar dorps- agenten dan vermogen in een stikdonker bos ? Dus wandelde hij tegen acht uur de weg naar Gisors op. Hij Uoot erg vlug en hard, waarschijnlijk om z’n angst te verbergen, totdat hij ten slotte aan z’n linkerkant het bewuste bosje gewaar werd. Allerlei ang stige geluiden hadden hem reeds gedurende deze tocht verontrust. Als alle stadsmensen voelde hij zich niets op zijn gemak in dit nachtelijk uur. Elk takje, dat brak onder het gewicht van een neerdalende vogel, elk blad dat ritselend op de wind verder danste, deed hem schrik aan. Hij voelde het zweet op z’n voorhoofd komij.a Is een nachtuil de stilte stuk krijste. De man die herhaaldelijk de dood voor ogen had in de donkere sloppen, de sinistere kroegen van nachtelijk Parijs, rilde als een espenblad, indien op een eenzame weg hem een eenvoudige landman passeerde. Het behoeft dus helemaal niet te verwonderen, dat hij op deze avond geen droog draadje meer aan z’n lijf had, toen hij in het struikgewas stapte en tussen ’t opgaand hout naar de aangewezen schuilplaats zocht. Ten slotte vond hij ze. Het was er stikdonker. Hij probeerde de deur, maar die was gesloten. (Als ik mezelf even in de rede mag vallen, ik geloof dat onze vriend tijdens het verhoor alles uit dit verhaal heeft getrokken wat er maar uit te halen viel, om ons medelijden op te wekken. Maar dat allemaal toegegeven, moest het toch ’n verduveld kwaad half uurtje voor hem geweest zijn). Toen hij lang genoeg gewacht had, ging hij zitten en haalde een pakje Caporal uit z’n zak. Een sigaret zou hem misschien op z’n gemak brengen, meende hij. En juist op het zelfde ogenblik, dat hij in z’n zakken naar lucifers zocht, werd er in het donker een hand uitgestoken die de sigaret uit z’n mond nam. Hij zat stijf van schrik tegen de muur van het schuurtje geleund, niet bij machte een woord te uiten. Hij was gewend geraakt aan hevige twisten in z’n veelbewogen Parijse leven, maar deze zwijgzame stand in een verlaten woud, waar hij meende geheel alleen te zijn, sloeg hem met lamheid. Z’n tong kleefde aan z’n droge mond hij kon zelfs geen schreeuw geven. Ergens in zijn onmiddelijke nabijheid was de meest gevreesde persoon van Parijs: de gemaskerde bochel. ---