De Waddeneilanden oefenterrein van Mars? Wederom wordt natuurschoon bedreigd ■yOOR DE ZOVEELSTE KEER worden honderdduizenden Neder landers door onheilspellende berichten opgeschrikt na de vele aan slagen, die de laatste jaren op het natuurschoon en de recreatiegebiedei werden gedaan; thans heeft de oorlogsgod Mars zijn bloederig oog latei vallen op onze prachtige Noordzee-eilanden, deze parels van bloemen rijkdom, vogelvertier en onvervangbare landschappen. Ik zou zeggen dat iedere goede vaderlander deze plannen met afschuw heeft vernomen dat militaire oefenterreinen hier nooit mogen komen, dat zulk een bruti aantasting onzer hoogste waarden gelijk staat met het plegen van vanda lisme en dat reeds met de gedachte aan verwezenlijking een grof onrech aan ons volk wordt gedaan. Wie dit onzalige plan opperde spiegele ziel aan Fouché, de politieminister van Napoleon I, die na de terechtstellinj van de Hertog v. Enghien verontwaardigd uitriep: „C’est plus qu’ui crime, c’est une faute!” Nog steeds schijnt men niet voldoen- \ , de het toch zo simpele feit te be- h grijpen, dat de mens bij brood alleen s niet leven kan, maar dat hij voor zijn v geestelijk welzijn ook de stilte van het n woud, de wijde hei, het blonde duin, de g glinsterende veenpias en de rust van n zee en strand niet missen kan, met o alles wat daarmee inhaerent is aan z flora en fauna. Jaren en jaren werden v in woord en geschrift de gemoederen a en gedachten der massa bewerkt en h geleidelijk werd zij ontvankelijk om meer dan gewone aandacht te schenken aan hogere idealen en belangen, waardoor de natuur de mens aan zijn bestaan bindt en voor het ongerept behoud waarvan gelukkig in steeds ruimer kring de noodzakelijkheid werd aangevoeld. Men had de overtuiging gekregen, dat er nog een waarde bestaat, aan welke roest noch mot vreet en dat men niet ieder ding alleen de afgesleten ellemaat van het praetische nut diende aan te leggen. Onze Noordzee-eilanden vormen zulke onschatbare panden, waarvan wij de zekerheidsstelling altijd als een borgtocht hebben beschouwd, een der meest belangrijke ontspanningsgebieden, die ons overbevolkte land nog resten en die op tientallen plaatsen kansen schenken tot boeiend verblijf. Bijkans dertig jaar geleden schreef Thijsse al: „Men noemt Zwitserland wel eens het speelveld van Europa. Bergsport, wintersport, maar bovenal de aanschouwing der heerlijke plantenen dierenwereld en van de bouw van bergen en dalen, kloven en gletschers geven gelegenheid tot veredelend genieten. Speelvelden van dien aard hebben wij ook in ons land, ’t voornaamste daarvan wordt wel gevormd door de Noordzee-eilanden en de Waddenzee. Van de eilanden is zonder twijfel Texel het schoonste en het rijkste. Er begint zich al langzamerhand een broederschap te vormen van vrienden van Texel. Dat zijn in de eerste plaats de ( Nederlanders, maar ook Zwitsers, En- ' gelsen, Schotten, Amerikanen, Duit- | sers en Fransen. Hoe meer hoe liever, i want des te eerder zal men begrijpen, dat Texel zoveel mogelijk ongerept moet blijven, in het bijzonder zijn dui- . nen en stranden. Gelukkig bestaat ■ daarvoor goede kans”. Wanneer ik thans de publicaties over ' de onverantwoordelijke plannen van het Departement van Oorlog lees, : vrees ik, dat die kans, geboren uit Thijsse’s optimistische kijk, zeer in het gedrang komt, niet slechts voor ons grootste, doch voor alle Waddeneilanden en het is geen wonder, dat er in vele kringen met ongerustheid en kommer over wordt gesproken. Schiermonnikoog stond reeds in een bedenkeIntrp nnmprUraamhpiH pn ’t nittnrpskp Vlieland moet op zijn prachtige Vlie- T hors de schietoefeningen dulden, die de ^ straaljagers van de vliegbasis Leeuwarden er houden; daar projecteert men nu ook een oefenterrein voor tank- , geschut, met een bezetting van ’n 200 man. Ongetwijfeld zal de vogelwereld der nabije Kroonpolders deerlijk van x zulk een activiteit te lijden krijgen en wij denken hierbij met angst en vrees ( aan de eidereenden, die er zich een o halve eeuw geleden vestigden en sinds- mi: Völker, deren N atur-Empfin- hie den zugrunde ging, weil sie Ihre we Heimat verödeten, tragen den kir Todeskeim in sich und leben nur me künstlich noch als Nationen. lan de Wadden bij ongetelde duizenden; het is er een nimmer eindigend, steeds gevarieerd, veelkleurig wisselend vogelleven van onzegbare bekoring. 'ij eb droogvallende gronden in het Vaddengebied (naar dr. L. Tinbergen). ■en gebenedijd oord voor honderduizenden strandvogels en als zodanig en ornithologisch Mekka van Westhiropa. Gedoemd tot verdwijnen bij de komst van wapengeweld. Slechts op enkele plaatsen van ons v werelddeel vinden wij de Lepelaar. Hij g is een eersterangs natuurmonument en b toont zich zeer gevoelig voor onrust en n verstoring. De beide kolonies op Texel v zullen het tegen de soldaten en hun t bedrijvigheid niet kunnen bolwerken, d dien met man en macht beschermd * worden; zij vormen min of meer de glorie van het eiland, alsook van Terschelling. Overal trippelen de dieren over net zachte bruine slik der waardgronden, door grillige geulen, platen, kreken, kreukels en zwinnen met hun onuitputtelijke voedselvoorraad. Ge kunt dit alles op uw gemak van een smal klinkerpad langs de vloedlijn zien; ik heb dit in een overmoedige bui eens het mooiste miniatuurstraatje van Europa genoemd en neem van die bewering achteraf niets terug. Straks misschien nolens volens wel, wanneer hier alle rust en vrede vervlogen zal wezen. Hoe zal voorts bij name de kluut, dit vorstelijk kleinood en ornament van schor en slijk aan de Hollandse kust, op het oorlogsgeweld reageren? En de lepelaars van Texel, die vrijwel nergens anders in Europa broeden en nog maar zo kort geleden in de Muy en de Geul een pied a terre kregen en die zich hoogst gevoelig tonen voor iedere verandering in hun milieu ? Welke verwoestingen militaire bedrijvigheid, manoeuvres en bombardementen onder de vogels kunnen aanrichten, heb ik u een paar maanden geleden verteld; op het Knechtsand, gelegen in de Duitse Bocht werd door moedwil en onverstand, ondanks waarschuwingen van deskundigen, een ware catastrofe onder de bergeenden aangericht. Men schatte de verliezen die de R.A.F. daar bracht op meer dan 70.000 vogels! Bedenken we wèl, dat de gevederde scharen, die in de trektijd het geied der Wadden bezoeken, eigenlijk gemeengoed zijn, want ze komen uit vele Europese landen en vonnen een cultureel eigendom der Oude Wereld, waaraan we ons zeker niet „mir nichts dir nichts” mogen vergrijpen. , Op Terschelling verkeren de unieke Bosplaat en de Noordsvaarder in gevaar. Het zou een vergrijp jegens de mensheid betekenen, wanneer deze imponerende landschappen — in 1954 door een kwart millioen vacantiegangers bezocht — die tot de mooiste sanctuaria van West-Europa behoren, • tot militaire oefenterreinen -— afwerpen van bommen uit vliegtuigen — werden gedegradeerd. Rozenburg, het ontspanningscentrum van Rotterdam, loopt ook al gevaar. Grote volksbelangen staan in Noord en Zuid op het spel; gaan deze plannen door, dan verliest Nederland een zijner allervoornaamste recreatie-oorden. De Veluwe wordt al plat gewalsd op ’n dertig militaire 1 terreinen, ongeveer 16.000 ha omvattende en ook daar heeft de onverzadigbare Mars nog steeds niet genoeg; ; men komt er volgens recente berichten J nog 700 ha tekort! Ravage en vernie- 1 ling schrijden gruwzaam voort door ■ bos en hei; zij naderen thans ons kos- „ telijkste natuurbezit, waarvan men ‘ niet dan met schroom in het hart moest < durven spreken, laat staan er de be- } gerige hand naar uitstrekken. Ik vertrouw op een krachtig protest tegen 1 deze besnoeiing. Het geweer aan de , voet, om in soldatentaal te spreken en de ogen geopend, want deze druppel 1 zal waarlijk de emmer doen overlopen. ■ S" „Hoge Veluwe”, C—1 Maart 1056. i E i Onze meest gracieuze verschijning op y i de Waddeneilanden is zonder twijfel de n Kluut: p d --- Voor Verstand en Hart n plaats dezer kloeke eenden, een vooruitgeschoven post. Doch ook tal van andere vogels, gracieuze sterntjes, bonte steenlopers regenwulpen, ruiters, waders, steltlopers, tureluurs, plevieren, bergeenden, kieviten bevolken er i\ loon aes ie veris ^ on Wjj hebben de vorige week, ons ver- te diepende in wat men in de kerke- sp lijke jaarindeling de Lijdenstijd noemt, ee: onze gedachten laten gaan over de zin bl< van het lijden. Mediteren, over de vra- m; gen, die daarmede verband houden, wi brengt noodzakelijkerwijs met zich, dat uit men geconfronteerd wordt met de ke vraag, wat de zin van het leven is, de de betekenis van ons bestaan, met welk W( doel wij in de wereld zijn geplaatst. In w< het laatste Bijbelboek, de diepzinnige ge Openbaring van Johannes, komt in het ge tweede hoofdstuk een indringend w< woord voor: „Wees niet bevreesd voor da hetgeen gij lijden zult. Zie, de duivel da zal sommigen uwer in de gevangenis lei werpen, opdat gij verzocht wordt, en is gij zult een verdrukking hebben van re tien dagen. Wees getrouw tot de dood di en Ik zal u geven de kroon des levens”, vc Dat „wees getrouw”, maakt het aan- is stonds duidelijk, dat het leven iets an- be ders is dan een louter bestaan, een hc vegeteren, zoals planten hun leven ha leiden van ontluiken, groeien, bloeien, M verwelken, sterven en vergeten zijn. ne Of: zoals een dier, als redeloos schep- lij sel, leeft, zonder besef van verantwoor- ge delijkheid, zich gedragende naar wat ve het instinct in hem oproept, met als st enig doel te bestaan en in zijn soort m te blijven bestaan. Maar voor de mens, d£ „geschapen naar Gods beeld”, zoals w het Scheppingsverhaal vertelt, gelden „e geheel andere maatstaven, wanneer at net gaat om de zin van het leven. Het h< komt hierop neer, dat het niet in de „1 eerste plaats om zijn vleselijk en g< materieel bestaan gaat, maar dat het g< geestelijke, het zedelijke het voornaam- dt ste is. Paulus, in zijn brief aan de vt Romeinen, stelt zeer nadrukkelijk, dat p* de mens door de Geest heeft te leven oi en hij zegt: „Want indien gij naar het m vlees leeft, zult gij sterven; maar in- ki dien gij door de Geest de werkingen st des lichaams doodt, zult gij leven”. Ons o] stoffelijk lichaam gaat de kri’hgloop zi van een plant, het louter veget _n, vi het instandhouden van de soort, het komen en gaan. En zo bezien, biedt 1 dus het „leven naar het vlees” niet zo 1 heel veel perspectief, ja, het is eigenlijk di maar een troosteloos bestaan. n .Tl wij er ons van bewust worden, dat ee! le mens, als wezen van een hogere ge: >rde, tot iets anders geroepen is dan de e leven naar het vlees. Dan is er geen gel prake meer van uitzichtloosheid, van ge en alleen maar ontstaan, groeien, iloeien, verwelken.en sterven, alleen zvv naar een weg gaan, die voert van de vieg tot het graf, waarmede dan alles lit is. Met de als wanhoopskreet klin;ende constatering van de dichter van Me le 90ste Psalm: „Gij doet de sterveling pk vederkeren.tot stof Gij spoelt hen te veg; zij zijn als een slaap in de mor- me ;en, als het gras opschiet; in de mor- de jenstond bloeit het op, des avonds ver- ]at velkt het en het verdort”. En van de aa: lagen onzer jaren zegt hij, dat „wat ge laarin onze trots was, is moeite en wi; eed”. Bij zulk een levensbeschouwing op' s het moeilijk, ja, onmogelijk om de pli •ealiteit te ontdekken van een belofte, on iie ons „de kroon des levens” in het da /ooruitzicht stelt. Immers, het einde all s ondergang, de dood. Op ons vleselijk wi, Destaan kan dit dus geen betrekking mi lebben. De zin van het leven kan der- br ïalve daarin niet worden gevonden. Oc Vlaar indien wij daarvan afstand po lemen en ons keren naar het geeste- de ijke, dan wordt het anders, dan is er vo s;een sprake meer van vegeteren, maar he ran leven, werkelijk leven in de diep- dii ste betekenis van het woord. Dan gaat mi men het leven zien ais een opdracht, w< 3an opent zich een wijd perspectief, he want dan gaat het niet meer om ons he „eigen ik”, dat zelfs geheel naar de vr achtergrond gedrongen wordt. Wij ze hebben wel eens de neiging, om dat Li „leven naar de Geest” tot een al te in- m gewikkeld probleem te maken, er al te va geleerde beschouwingen aan te verbin- te den, terwijl het in wezen toch zo een- da voudig is. Mogen wij dat met een sim- ee pel voorbeeld verduidelijken? Er is in ei: onze tijd een zoeken naar meer ge- M meenschapszin. Het is in wezen de er- ve kenning, dat onze ego-centrisehe in- bl stelling, dat alleen maar bedacht zijn Gi op ons eigen welzijn, uiteindelijk ons hc zieleleven kapot maakt en oorzaak is de van de vreselijke nood van -de wereld, vc vc Leven naar de geest betekent een zich di los maken van het „eigen ik”, naar ve de bede: „Mijn ziel kleeft aan de stof, ve maak Gij mij levend naar Uw wooid”. Maar dan komt het er niet in de eerste 1 plaats op aan eigen ziel en zaligheid \ te redden, want dan komt de mede- • mens, de gemeenschap noodwendig op de tweede plaats. Onbewust misschien laten wij dan die gemeenschap maar aan haar lot over. Leven naar de geest openbaart zich vooral daarin, dat wij er van bewust worden, dat wij ten opzichte van de gemeenschap een plicht hebben, dat wij inderdaad ook ons broeders hoeder zijn. En, waarlijk, daarvoor behoeven wij geen geweldige, alles offerende helden te zijn. Indien wij deze plicht maar oprecht, naar de mate van onze krachten en gaven volbrengen. Dat wij daarin getrouw zijn. Ook in een nederige maatschappelijke positie, ook in kleine taken kunnen wij de gemeenschap dienen. Op dat eenvoudige woordje „dienen” komt het in het bijzonder aan. Zonder de wil om te dienen kan men geen gemeenschapsmens zijn. En dienen betekent zich zelf wegcijferen, waar het de vreugden van het leven betreft, maar ook wanneer het om het lijden gaat. „Wees niet bevreesd voor 'hetgeen gij lijden zult”, zegt het boek der Openbaring. In de Lijdenstijd worden wij geconfronteerd met het hoogste voorbeeld van wat dit van ons vraagt. Wanneer onze gedachten gaan naar het kruis van Golgotha, dan zien wjj, naar het vlees gerekend, een ellendig, troosteloos, smadelijk einde: de dood en het donkere graf. Maar wanneer wij naar de achtergrond van dat kruis en over dat graf heen blikken, dan zien wij de triomf van de Geest, van de offerbereidheid, van de hoogste gemeenschapszin, die getrouw deed zijn tot de dood en daardoor, óók voor ons, de kroon des levens in het vooruitzicht stelde. En wij verstaan de diepe zin van het kerklied: „Jezus, uw verzoenend sterven blijft het rustpunt van ons hart”. L.v.B. » emeu wij ueze uiaatsLai aan uij INI het beschouwen van de honderden-een schilderijen, — het zijn niet alle aquarellen, er zijn ook gouaches --- Aauarellen, een elegant spel Product van lyrische verbeelding N/oor de aquarel hebben wij altijd een bepaalde voorliefde gehad, N waarvan de oorzaak te vinden is in een herinnering onzer kinderjaren. Daar hing in de huiskamer een sepia-aquarel van de Franse schilder* Charles Jacque, voorstellende een herder met zijn schapen. Deze voorstelling had altijd onze kinderlijke aandacht. We telden de schapen, zochten de hond, fantaseerden over de herder en vonden het landschap overeenkomst hebben met ons eigen Twentse land. Doch wat ons het meest bijgebleven is, dat was de verwondering dat zo maar luchtig die [ bruine verf scheen uitgewassen en alles in die lichte toon, waarin de ! schapen en de herder z» dromerig liepen en de bomen zo vreemde l droomgestalten waren. Ja, die aquarel sprak tot onze verbeelding en werd tot een wereld vol geheimenissen. * van een venuuua ~ ^ harles Jacque te copiëren. Naar aanijzing van vader penseelden we de be erf over het natte papier. Dan ging 'e‘ lies meer bewegen, dan stonden de h£ omen en schapen niet zo stijf en Le ard. zei hij. ar W! Maar onze schapen werden schim- ve ïen en de bomen wolken. We gingen be oor en schilderden op onze manier, an wat kleur en dan wat water. Een he erbiedwaardig heer zag onze pogin- W' en en kocht voor een glinsteren- al e rijksdaalder een schimmenspel van sc chapen en bossen, die we hadden weg- ee ;ewassen in de lucht. t® Van die tijd af hebben wij altijd een ? wak behouden Voor de aquarel. De m Toni' dun hof or «iof in Ho opvsfp 61 uze van de beeldende kunst zijn we £ dra ontrouw geworden, doch die r uarel van Charles Jacque vergeten s ; niet. Ook niet de prachtige voor- e elden, die we later van de aquarel- c «■kunst zagen. Waarbij Turner een j lenbaring was. En H. J. Weissen- j uch, Bosboom en Mauve evenzeer, iter zagen we de aquarellisten ook idere hulpmiddelen gebruiken en J it zij wonnen aan expressieve kracht irloren zij aan wat wij vroeger zo J wonderd hadden. Dat was de poëzie, de subtiliteit, it schemerende, ijle licht, waarili de erkelijkheid verschijnt als een droom, s een weerspiegeling zoals die terughijnt uit een effen meer. Of zoals n landschap opdoemt in transparan- ; zomernevelen. Of zoals de dingen s bedauwd uit de stilte van de herfst < zachte tinten te voorschijn komen et die fijne afglans van bruin en iel en de schaduwen in zilverig auw. Ook zoals de verten van land ï zee als een zucht, om met Perk te «eken, wegnevelen in de wolken, et is niet zo vreemd dat Perk, terijl we dit schrijven, in onze herlnneng komt. Zijn „Iris” is nauw verant aan de poëzie van de aquarel. In die aquarellen was Iets van de roosheid van het leven, ook het tede; schoon van die broosheid. Er was jk iets elegants en voornaams in. ien luchtig spel van kleur en tinten, ;n strelen van het penseel, ietwat •eemoedig. een melodieus vervloeien an de verf over het vochtige papier. We weten niet wie ’t gezegd heeft: Peinture a 1’huile c’est difficile, Peinture a 1’eau c’est beau. (Schilderen in olieverf is moeilijk, Het schilderij in waterverf is schoon). Toch is dit laatste niet zo gemakelijk te bereiken als het wel lijkt. Men eeft het aquarelleren wel eens vereleken met het schermen op de floet, het lenige en elegante spel van oorname allure, in houding en beweging. En, als minder vriendelijke egenstelling, het schilderen met olieerf een hanteren van het slagwaard genoemd. Deze vergelijking moge iets geochts hebben, geheel zinloos is zij iet. De aquarel is het resultaat van en geestelijke 'enigheid, van geesteijke voornaamheid. Zij is gesproten :it een dichterlijk, wat melancholiek svensgevoel. Zij is vooral het product an een lyrische verbeelding. • • jij — die de Hollandse AquarellistenCring thans in het Gemeente-museum ,e Arnhem exposeert, dan ontdekken vij, dat er zijn. die niet meer in alle jpzichten aan ónze, natuurlijk persoonlijke, maatstaf voldoen. De tijd van Perk’s Iris is voorbij. De lyriek wordt illeen nog maar gewaardeerd, zoals ;en antieke, broze Chinese vaas gewaardeerd wordt of een subtiele prent wan Hokusai. In deze hevig bewogen tijd, een tijd wan geweldige dingen en dynamische arbeid, is zo weinig plaats meer voor net stille, het tedere en subtiele. De verbeelding wordt naar andere gebieden getrokken dan naar een zee, Iie als een zucht is, naar de effene blankheid der stranden, naar droom» tuinen en in de lucht vernevelende bergen. Een tijd, waarin ook geen plaats is voor herders met schapen en waarin jeugdherinneringen anachronismen worden. Het is, in verband met onze maatstaf, bijna vanzelfsprekend. dat onze waardering het eerst uit'gaat naar de aquarellen van de fijngevoelige Amsterdamse „joffer”, de vier-en-zeven-jarige Betsy Westendorp-Osieck. Zij hebben allen dat ijle, transparante en broze alsof de dingen gezien zijn in een lichte droom. Zie daar het hoekje in Bourges met het beeld op de voorgrond, niet als een monument doch als behorend tot de intimiteit van het geheel, waarin het oude. bijna wankele huis fluistert van een stil en bezinnend leven. Dat is aquarel. Zoals de boten in Antibes dat zijn en die scheepjes met de te drogen netten, waarvan wij hierbij een afbeelding géven. Er zijn meer goede aquarellen', die van Jan Wiegers bijvoorbeeld: Eelt dichterlijke fontazie spreekt er uit, een verbeelding, die naar de verten, zoekt. Een aquarélliste is ook 'dè tachtigjarige Johanna Bauer-Stumpff. Dat blijkt uit het voorname naakt, dat zo subtiel te voorschijn treedt in het kader, een vluchtige, levende diagonaal. * * » Ook Maaike Braat kent de kunst van die vochtige penselen, waardoor de dingen zo’n eigen charme krijgen, een atmosfeer, waarin het ademen licht schijnt als in de ijlte der bergen. Mooi is haar Amstel met de boten op de voorgrond. Ook dat is aquarel. En zo’n klein stilleven met blauw vaasje van Otto B. de Kat, waarin naar het onstoffelijke getracht is. Er zijn er meer, die aan onze persoonlijke maatstaf beantwoorden. Bijvoorbeeld een zomerlandschap van Dirk van Gulik; een droomtuin met beeld van Johan Buning; een naakt van Poppe H. Damave, waarin de fijne nuances van paars en blauw de figuur in zich op schijnen te nemen; zo’n vluchtig schetsje van de London-doeks van Han Bolte; een stilleven met vogelkooi van R. de Bruyn Ouboter. — zie het broze, blauwe kommetje met de gele vruoht; een meisjes-portret van F H. Abbtng; de expressieve figuren van Bob Buys, hoewel te veel poserend; de feestelijke Place de la Concorde van Gerard Hordijk. ruimtelijk gezien. We betwijfelen toch of onze herinneringen anachronismen zijn. De aquarel in haar ijle broosheid, haar transparante, vlietende karakter, haar vluchtige schoonheid, zij blijkt nog van deze tijd te zijn moet wel van alle tijden zijn. Want altijd zullen er dichterlijke naturen zijn onder de kunstenaars, die op hun wijze .„Iris” vertolken in een luchtig spel van kleur en tinten. Peinture a 1’eau c’est beau. t m --- Strawinsky - Charpentier - Bizet A Ivorens Strawinsky aan „Le sacre •/A du Printemps” begon, zocht hij ontspanning in de compositie van een werk voor piano en orkest. Hij wist, dat ,Le sacre” hem veel nioéite zou kosten en door zich met iets geheel anders bezig te houden, hoopte liij geestelijk verruimd en onbevangen aan het nieuwe werk te kunnen beginnen. Daarom begon hij aan een compositie voor piano en orkest, dat als concertstuk zou kunnen dienen. Al componerende zag hij in zijn fantasie een speler, die het orkest met zijn irritante herhaling van loopjes in gebroken akkoorden enz. zo irriteerde, dat het hem met een dreigende fanfare het zwijgen oplegde. Een groot tumult ontstaat; tenslotte moet de speler het opgeven, geheel uitgeput zakt hij in elkander. Wandelend langs het meer van Genève zocht de componist vruchteloos naar een benaming van zijn stuk, die zowel de muziek als het stuk eelf karakteriseerde. Enige dagen later viel hem de naam in van Petrouchka, de Russische held van jaarmarkten en volksfeesten, een mengsel van Pierrot, Jan Klaassen en Tyl Uilenspiegel. Toen Diaghilef hem kwam bezoeken, speelde hij hem een gedeelte van het nieuwe werk voor. Onmiddellijk boeide het onderwerp en de muziek de geniale balletontwerper en hij was er zo vol van dat hij niet rustte eer het geheel ais b/dlet in scène was gezet: Plaats van handeling jaarmarkt met volksmenigte, een poppentheater met een tovenaar, die de poppen Petrouchka, de Ballerina', de Moor een liefdesdrama laat opvoeren met Petrouchka als slachtoffer. Het concertstuk voor piano was dus een ballet geworden, de voorname rol die er aan de piano in bleef toebedeeld, herinnert aan zijn oorsprong. 3 Jammer genoeg, kent men hier „Pej trouchka” in de oorspronkelijke vorm, ( i dus als ballet zo goed als niet. De , Suite, die Strawinsky er later voor or- \ i kest uit heeft samengesteld en die hij l enige jaren geleden nog heeft herzien, ij is als concertstuk algemeen bekend ' ij geworden. Maar hoe schitterend deze - muziek ook is, in de eerste plaats wat 1 - de instrumentatie betreft, men mist als i - men ze in de concertzaal hoort, toch - de dans waarvoor ze is bedoeld, u Slechts de fantasie kan aanvullen wat e het oog te kort wordt gedaan. Alleen :- wie over voldoende fantasie beschikt, n ziet in zijn geest de handeling zich afn spelen en leeft met de gevoelige Pe; trouchka, de gevoelloze Ballerina en de i, verschrikkelijke Moor mee. ra :r il /Nok als concertstuk wordt men in j- VA deze burleske Suite nog steeds ge!e troffen door de merkwaardige oor,e spronkelijkheid van Strawinsky’s kleu11, renpracht, zijn gebruikmaking en ben heersing van de rhythmiek, zijn compositorisch meesterschap. Groot als melodieus is hij zelden, in dit opzicht i, is hij geen vinder of vernieuwer. Ook st in „Petrouchka” maakt hij gebruik le van het Russische volkslied en de le volksdans, hij laat een draaiorgeltje ol een wijsje spelen en verder een Wals el van Lanner horen Dit is misschien het ts enige, wat voor de doorsnee toehoorder s- deze muziek aantrekkelijk maakt. ;n Maar wie niet allereerst het melo3e dieuze en gevoelige in de muziek ta zoekt, vindt in „Petrouchka” zoveel ,ls muzikaal merkwaardigs, zoveel dat de aandacht gespannen houdt, zoveel us eigenaardige samenklanken, een zo ol merkwaardig muzikaal kleurgevoel en .d, niet te vergeter een zo felle en uitdrukkingsrijke rhythmiek, dat hij gedwongen wordt onafgebroken en in- di gespannen te luisteren. tr „Petrouchka” maakt ook nu nog, di meer dan veertig jaren na zijn ont- in staan, een volkomen nieuwe indruk. k< Deze indruk verandert niet, deze mu- ki ziek behoudt het frisse en de kracht st van het bijzondere. Evenals kort na de kl eerste opvoering op 13 Juni 1911 te m Parijs, waar het ballet met het scénario van Benois. in scène gezet door p Ainsfield en gedanst door Nyinsky 1 „Petrouchka”, Karsavina „Ballerina”, Órloff „De Moor” en Cechetti, als tovenaar een buitengewoon succes be- t haalde, kan de muziek nu nog het on- s derwerp zijn van een felle discussie en » een heftig voor of tegen. Dit op zich- | zelf al, is een bewijs van haar bete- l kenis. Elk orkest van enige omvang $ heeft heden Strawinsky’s „Suite” op zijn repertoire en deze behoort niet , alleen tot zijn belangrijkste werken, ai maar ook tot die, welke het liefst wor- g den gehoord en steeds van succes zijn vi verzekerd. Later heeft de componist n voor Rubinstein „Petrouchka" voor ci piano gezet en wie de grote pianist deze transcriptie heeft horen spelen, Si zal de indruk die hij ermee maakt, y niet licht vergeten. v v I * , * t. > fl Door Philips is een opname gemaakt tl van een uitvoering van „Petrouch- s i ka” door het „Philharmonic-Symphony k - Orchestra” te New York onder leiding n - van Dimitri Mitropoulos (A. 01104 L), z uifcj Lilli11uill in a.1 wctdiiii etui /uaj vuuitreffelijk orkest onder een belangrijke tro dirigent kan uitmunten. De klank der pet instrumenten is zeldzaam helder en — karakteristiek, er gaat een grote Wa kracht van deze weergave uit; elk in- Mo strument afzonderlijk is zo mooi van kor klank en alle tezamen vormen een zo her machtig klankeffect, dat de gedachte de uit I. ‘ tro Muziekteailleton \ de j lev {nor \ *?et \ de Louis Couturier } £re zijl aan een weergave door middel van de ,.1 gramofoon geheel vervalt. Het is een ° 1L van die zeldzame platen, die de indruk maken van een uitvoering in de con- g5* certzaal. „ gei De Suite bestaat uit vier delen: eerste deel: Volksfeest tijdens het Carnaval met al zijn geroezemoes en chaos van klanken, — een orgeltje klinkt boven alles uit en een trompet — de oude ij. tovenaar (fagot) verschijnt met zijn Vi fluit en blaast de poppen van zijn net theater leven in. Zij voeren een Rus- gir sische dans uit; tweede deel: Petrouch- te ka wordt op het toneel geschopt en de maakt een buiteling — hij klaagt over te zijn lot — optreden van de Ballerina d’I ano) — zij verdwijnt en laat Pe- s uchka in wanhoop achter (trom- j); derde deel: dans van de Moor v dans van de Ballerina (trompet) — 2 .Is op muziek van de Ballerina en de t or (trompet en fluit) — Petrouchka ^ nt op — strijd tussen de Moor en -j n — de Ballerina valt in zwijm — j, Moor werpt Petrouchka de deur v ; vierde deel: Volksfeest — optre- v 1 van de poppen — de Moor, tegenïouden door de Ballerina, klieft Pe- j uchka met zijn sabel de schedel — tovenaar tracht vergeefs hem weer end te maken — als deze alleen met . lijk is achtergebleven, verschijnt schim van Petrouchka boven de it, die een lange neus tegen hem 2 kt. Van schrik laat hij de pop uit t j handen vall'eri — angstig omkij- ' id loopt Petrouchka hard weg. c Vie zich over het gebrek aan melo- l bij „Petrouchka” schadeloos wil j Hen, neme de plaat „Decca” LXT c )7, aria’s uit opera’s gezongen door s zanne Danco, beginnende met een c 3eelte uit „Louise” van Charpentier. t v * * • 1 ustave Charpentier behoorde tot de ) begaafdste leerlingen van Masse- j t. Geboren 25 Juli 1860 te Lorraine, i ïg hij naar Parijs, om in de muziek I studeren. In 1887 behaalde hij aldaar ( „Prix de Rome”.. Aan zijn verblijf 1 Rome dankt men zijn „Impressions ( talië”. ( unarpenuer is geen veeiscnrijver. u Zijn grootste succes behaalde nij met n zijn opera „Louise”, die in 1900 voor d het eerst te Parijs werd opgevoerd en v ook buiten Frankrijk grote bijval ten t: deel viel. Charpentier schreef zelf de r tekst; hij noemde zijn opera „Roman c musical” en stuitte hiermede op tegen- p stand. Hij ontleende zijn stof aan het Parijse leven. Een Parijs naaistertje wordt verliefd op Julien, de dichter. Zij verlaat haar ouders (de vader is ( timmerman), volgt Julien en keert, als k de vader ziek wordt, naar huis terug. £ Tenslotte wordt zij door hem uit het z huis gezet, als zij weigert Julien te r verlaten. Hoogtermnt is de bekroning e van Louise als koningin van Mont- c martre en de aanbidding van naar en e Julien van Parijs. Het gehele werk is a een verheerlijking van de lichtstad met i al haar lief en leed, rijkdom en ar- t moede, glorie en schande. z Er zijn maar weinig opera’s met een c zo goede en vaak zo veelzeggende 1 tekst. De muziek zegt nog meer; ze is ' vol gloed, melodieus, uitdrukkingsrijk 1 De orkestbewerking (Ch. wénst een orkest van 70 musici) is in haar uitbundigheid vol effect. Zij vormt de 1 juiste omlijsting van de handeling, de • optredenden worden muzikaal scherp ! gekarakteriseerd. Hoe romantisch ook. ' de muziek en de tekst zijn van later ‘ tijd, d.w.z. de tijd van Charpentier, | waarin hij veel nieuws liet horen, dat [ nu alweer niet nieuw meer is. ( Een van de mooiste gedeelten is het ■ begin der derde akte, waarin de mu- 1 ziek buitengewoon sterk weergeeft ] wat Louise gevoelt. Zij zingt: Depuis ] le jour oti je me suis donnée, toute 1 fleurie semble ma destinée. Je erois rèver sous un ciel de féerie 1’ftme encore grisée de ton premier baiser. 1 Quelle belle vie! Mon rève n’était pas 1 mour étend sur moi ses ailes! Au jardin de mon coeur chante une joie nouvelle! Tout vibre, tout réjouit de mon triomphe! Autour de moi tout est sourire, lumière e* fète et je tremble délicieusement au souvenir charmant, du premier jour d’amour! * * * Suzanne Danco, die in Nederland minder bekend is, maar in België en Frankrijk hoog in aanzien staat, is een zangeres met een zeer mooie, klankrijke, uitstekend geschoolde stem en een zeer zuivere intonatie. Haar voordracht munt uit door muzikaliteit en een juist begrip van het woord. In de aria uit Verdi’s „La Traviata” kan men haar coloratuur bewonderen; haar toonladders aan het slot van de cadens zijn even doorzichtig en vlekkeloos, als die van een groot instrumentalist. In Massenets aria uit „Manon”: „Adieu, notre petite table” blinkt zij eveneens uit. Op de keerzijde der plaat zingt zij de aria van Micaëla uit Bizets „Carmen”: „Je dis que rien ne m’épouvante”, de aria .Divinité du Styx” uit „Alceste” van Gluck (toen Gluck na de eerste opvoering van „Alceste” werd medegedeeld. dat de opera was gevallen, antwoordde hij: „Ja, uit de hemel!”) en ,.When I am laid in earth” van Purcell. Van deze laatste aria kan men zeker zeggen dat ze uit de hemel is komen vallen. Hierin komen de uitstekende eigenschappen van Suzaïine Danco misschien nog het allerbeste tot haar recht. Hét begeleidende orkest, „L’orchestre de la Smisse Romaine”, staat onder leiding van Alberto Erede. ---