Ons vogelvolk onderneemt uitgestrekte reizen Hun „trek” boeiende studie voor velen DOOR DE VELE REGENS staat het water in de ronde heidekom helemaal tot de steil af gekalfde oeverzoom en in het veld rondom glinsteren tussen de halmen van pijpestrootjes, bunt en zeggen overal spiegelende plasjes, zodat je niet droogvoets kunt oversteken. Ook op de wildakker sopt en siepelt het, terwijl wat verderop, waar mooie vennetjes en kolkjes in de randen begeerde zoelgelegenheid voor rooden zwartwild leveren, het water in miniatuu r bergbeken riezelend en klokkend afstroomt. Weg noch pad voert naar deze achterwereld, die slechts in de toeristentijd door deze en gene wordt bezocht, maar thans vele maanden zo leeg is als een schooiershand. Hoe geheel anders zag dit gebied er een jaar geleden uit, toen alles verdord en verdroogd was, in het laagst gelegen deel van de heidekom de zwijnen een modderbad konden nemen en men in de zomer zelfs de brandweer te hulp moest roepen, om uit de tank hier en ginds voor viervoeter en vogel een gat te vullen. Toen zagen we geen wilde eenden en talingen langs de lucht schieten en naar fles of was koers zetten. O C7 C7 o of was koers zetten. Genoeglijke duikertjes ontmoet 2Je zochten liever de door gouden moerasandijvie omboorde sompen ^ langs de Knardijk en de meren van het Hollands-Utrechts veenland. eb We zouden op de karige waterresten van onze schapenwas in die tijd da en zeker niet de genoeglijke duikertjes hebben ontmoet, zoals dat dezer zic dagen het geval was. In de vroege morgen had de chirurg-jager, die er „Z met de wildschut passeerde, de twee vogels al opgemerkt. Hij is een ^ goed veld-omitholoog en valkenier bovendien, zodat hij ze aanstonds tiji als dodaarsjes kon aanspreken, vuistgrote fuutachtigen, die we broe- vo dende in ons gebied nimmer aantreffen, omdat ze een milieu kiezen ze, van kleine vijvers en poelen, die in zoom en vlak zo sterk begroeid zijn, va dat er nauwelijks een open waterplek valt te zien en heidevennen ver- dei va* tonen in hun blankheid dit beeld niet. tonen in hun blankheid dit beeld ni Ap de trek kijken ze evenwel niet zo nauw en verschijnen ook op vegetatieloos water, ’s Middags zaten ze er nog ,gingen vele keren kopjeduikelend onder of dreven rustig langs de oever. In het voorjaar laten deze bruine buitelaars een luid, vibrerend „bribribribri’ vernemen, maar daarvan vernemen we thans niets en evenmin kunnen ze ons in hun stemmige Veluwse Landschappen reiskleed de kastanje-rode hals laten bewonderen, waarmee ze dan zijn uitgerust. Goeddeels pleegt de dodaars te overwinteren en het zou zeer goed mogelijk kunnen wezen, dat ons tweetal uit noordelijke broedgebieden stamt en nog doortrekt naar ZuidFrankrijk of Italië. Overigens zijn het geen koukleumers, anders zouden ze lil OUUJil CU TUUV AU O lui XV UC^iUGlU MjIJ II, ïrplek valt te zien en heidevennen verd niet. liet niet al tegen eind februari huiswaarts op gaan. ten In deze tijd van naherfst en voornewinter worden we telkens bepaald bij eze Fogelvolk, dat zich op reis bevindt en md toen ik mii nauwelijks afgewend had van de fuutjes in duo-decimoformaat; ar- . en_ viel mijn oog op het wiegende vlieg. beeld van een kiekendief — die laag l&Q over de hei- en bunttoppen — het veld Iin schommelvlucht afzocht, niet ongelijk aan een slanke buizerd en door het zachte meeuwenblauw, de witte stuit en de vrij lange staart gemakkelijk te herkennen als de blauwe kiekendief. Was er een zwarte vleugelband geweest, dan zouden we met de asgrauwe te maken hebben gehad. Al ~ die soorten (er zijn er nog enkele) vliegen zwevend en zwemmend met hoog-gehouden wieken. Ook hij is weer een trekker, al overwintert hij soms Ëirs in de nabijheid der broedplaats; de 36 asgrauwe zult ge in het koude jaar®e" getijde minder vaak ontmoeten dan ,®n de blauwe, want terwijl de laatste ^ " slechts tot Zuid-Europa doorreist, houdt de andere pas halt in Seuegamze bië of de Kongo. Bij voldoende voedsel remt hij de tournee soms ettelijke dagen af en zo kon de lezer uit Amom- hem mij van een ontmoeting schrijven in op haast dezelfde plaats, waar hij al tnd minstens een week gesignaleerd was. de x>t, * * * rdt egt Qe ziet, dat we ook in de natuur van sa! het slotkwartaal des jaars geenszins met lege handen behoeven te staan, al lijkt het landschap dan doods en verlaten. De vogeltrek, hier slechts n spektakulair, ginds weinig opvallend en elders tot onbeduidendheid wegebbend, heeft al sinds eeuwen de aanc| dacht van de mens tot zich getrokken en wie in de bijbel thuis is, herinnert 'r zich, dat Jeremia aan Juda verwijt: >r „Zelfs een ooievaar aan den hemel weet zijn gezette tijden en een tortel11 duif en kraan en zwaluw nemen den Is tijd hunner aankomst waar, maar mijn volk weet het recht des Heeren niet ” Bedenken wij, dat Palestina n zeer gunstig voor de trekwegen ligt i, van Z.-Italië naar Afrika; enige honr. derden vogelsoorten, die er werden . vastgesteld, behoren tot de Europese < s avuauiici. ue uuue vxuejK.e.11 waicu evenmin onkundig van de opmerkelijke verplaatsingen, die regelmatig tweemaal per jaar geschiedden en Aristoteles weet er al heel wat van. De hefsttrek is van vrij lange duur, omdat het opbreken al naar de geografische ligging van het broedpunt verp schillend is. m.a.w. verlaten de noordelijke vogels hun vaderland merenj deels vroeger dan de zuidelijke en wijl voorts de trektijden der onderscheiden S soorten niet even lang zijn, wordt ook hierdoor de duur uitgerekt. Het weg, reizen begint in augustus en duurt tot ver in november, de voorjaarstocht ■ vangt reeds medio februari aan, als leeuweriken, piepers en gorzen terugvan koekoek, wielewaal en vele andere j zangers tot in mei voort. Alzo valt keren en zet zich met de aankomst j er met uitzondering van de zomermaanden juni/juli en de wintermaang den december/januari het gehele jaar beweging in de vogelwereld te con1 stateren. ) * JJe afstanden, welke worden afgelegd, wekken niet zelden terecht onze 5 verbazing en bewondering, want veel en veel verder dan de dodaars en de kiekendief van straks, strekt zich de e reis van talrijke kleine zangers uit, s n.1. tot ver in het tropische Afrika, s terwijl de ooievaar zelfs de Kaap haalt. 3 d; De Wilde Ganzen zijn stoere en on- h< vervaarde vliegers, doch zij leggen in o; de verste verten niet de lange afstand m van 2 x 15000 km per uur af van de kleine, onvermoeide Rosse Franjepoot, die op zijn beurt weer verslagen wordt door de Noordse Stern. Deze vliegt f elk jaar van pool tot pool vice versa! i Op herfst en lentetrek legt de Rosse < Franjepoot vele honderden kilometers 1 af. ] --- Voor Verstand en Hart Kracht in zwakheid \ “'EEN ZINNIG MENS zal pogen .te J. ontkennen, dat het menselijk leven c ip aarde moeilijk is en dat wij e 'aak onze levensweg langs duistere pa- r len gaan. Ziekte en lijden kan ons 0 leel worden, wij kunnen als het ware t loor pech achtervolgd worden en het j s veelbetekenend dat wij. de geijkte ^ litdrukking kennen: „zitten in de hoek r vaar de slagen vallen”. Wij mogen z ;eloven in de betekenis van het woord r lat achter de wolken de zon schijnt, z lat ook in figuurlijke zin duisternis :n licht elkaar afwisselen, niet altijd ” :an ons dat bemoedigen. Want het b ;ruis, dat, alweer naar een bekend ge- v egde, op ieder mens in enigerlei vorm p Irukt, kan soms tot een welhaast niet e e dragen last worden. Wanneer licha- „ neljjke pijn ons kwelt, de gebreken | 'an de oude dag zich doen gelden, j, lezqrgdheid voor de toekomst onze v 'reugde onderdrukt en wij met de tal- „ oze martelende onzekerheden van ons f lestaan worstelen. Oók en vooral wan- v teer wij geplaagd worden door moei- j, ijkheden, die onze medemensen ons in p le weg leggen. Het: „verlos mij Heer ^ ran ’s mensen overlast” van de Psal- r nist is een gebed, dat in welhaast r eder mensenleven als een noodkreet „ vordt gesproken. Mensen kunnen soms | mzegbaar wreed jegens elkaar zijn, j onder dat zij in de volstrekte zin van t iet woord tot misdadigheid vervallen, j den moet maar eens een zitting van fj le politierechter bijwonen om zich □ laaromtrent te vergewissen. Achter die z ,eenvoudige” zaken van belediging, j, wisterij over een uitweg over buurnans terrein, huisvredebreuk en welerrechtelijke toeëigening, gaat gevoonlijk een jammer van onverdraag- aamheid, plagerige geslepenheid en na- J jver schuil. Zelfzucht is het daar in le rechtzaal wat de klok slaat en ook ' le man, die met geduld en wijsheid J ien rechtvaardig oordeel heeft te vel- J en, zal wel niet de illusie koesteren, * lat hij. een uitzondering daargelaten, 8 le mensen voor het hekje tot inkeer zal ~ >rengen. Maar al te vaak is zijn uit- F ipraak een stimulans voor nieuwe ver- * jrijpen, voor nog geraffineerder gesar. £ * . * £ * e g TR IS NOG IETS dat ons in de recht- \ ^ zaal steeds weer treft. De ver- g intschuldigingen die worden aange- t 'oerd om een vergrijp zoal niet te r ■echtvaardigen, dan toch te vergoelij- li :en. Ik heb in ’n ogenblik van zwakheid z ;ehandeld”, of: „ik ben voor de ver- r eiding bezweken”. Soms is dit oprecht C ;emeend en is ’t berouw dienoverkom- 1: itig. Maar vaak is het. een al te goed- i, kope uitvlucht, een berekende poging om er met een clemente straf af te komen wanneer de schuld onomstotelijk vaststaat. In de rechtzaal wordt men als het ware voor de spiegel van de menselijke samenleving gesteld en er schuilt waarheid in de mening, dat meer misdragingen van mensen tegenover elkaar ongestraft blijven dan die door de rechter beoordeeld worden. Eenvoudig omdat zij buiten de normen van de wet vallen, of omdat geen beroep op die wet wordt gedaan. Maar zij kunnen, naar morele maatstaven gemeten, daarom niet minder ernstig zijn, zelfs in geraffineerdheid de concrete „kleine misdaad” overtreffen. Waar zelfzuchtige berekening de mens in zijn ban gevangen houdt, waar zelfhandhaving het doen en laten gaat beheersen, daar is de weg vrij om van kwaad tot erger te gaan en komt men tot gedragingen als van de man, die een kind aanreed en doodde en de ouders van het slachtoffertje een rekening stuurde van de door hem geleden schade. De grove stelregel van het egoisme en de harteloosheid: niets voor anderen; alles voor mijzelf! Toen dit treurige feit bekend geworden was, werd er door de publieke opinie fel op gereageerd. Heeft deze man dan geen geweten? , zo vroeg men zich af. Heeft deze keiharde rekenaar nooit gehoord van het christelijk gebod van naastenliefde?, aldus een ander. Ja, die stem van het geweten! Het is zo verleidelijk om haar te onderdrukken en er geen gehoor aan te verlenen. Want zij spreekt niet tot ons in de vleitaal van de verleiding, zij transigeert niet als een handige koopmanen zij kan het ons wel heel lastig maken. Zij toont ons falen onbarmhartig! • . * T|IE STEM van het geweten is daérom zo hinderlijk, omdat zij ons vermaant niet eigenzinnig door het leven te gaan, bij al onze overleggingen óók en niet in de laatste plaats rekening te houden met de belangen van anderen. Concreet gesteld: de leiding van ons leven niet in eigen hand te houden. Want doen wij dat wél, dan komen wij licht tot zelfoverschatting, die vroeg of laat op een mislukking moet uitlopen. De levensleuze van de apostel Paulus, die in zijn leven met enorme moeilijkheden te kampen heeft gehad, was: „Niets te doen dan Gods wil”. En daarin paste geen berekening, geen, wat men nogal eens kan constateren, in schijn ijveren voor anderen, maar zich daarmede opwerken tot een lucratieve maatschappelijke positie. Er zijn wel uitspraken aan te halen van mensen, die beweren dat het geloof in God een gemakkelijke weg is om moeilijkheden in het leven te vermijden. Het is, zo redeneren zij, een alleshelend V**/*AVV*WVVVV*VW**V^A* J geneesmiddel, pijnstillers, die men voor 1 elk ongemak kan aanwenden, als men er maar in gelooft en er de suggestieve kracht van ondergaat. Welk een 1 gevaarlijke, goedkope redenering! Welk < een zielige oppervlakkigheid! Het vol- 1 gen en naleven van de levenswet, zoals Christus die gesteld heeft, is niet een eenvoudige zaak, een gemakkelijke remedie tegen de zorgen en £ moeilijkheden van ons bestaan. Want 1 waar het kruis dat op ons gelegd i is te zwaar dreigt te worden, daar ho- < ren wij niet een bevrijdend: geef het 1 mij maar te dragen, maar: verdubbel uw kracht om kloekmoedig voorwaarts te gaan, het einddoel tegemoet! Wan- t neer wij menen dat het leven door zijn 1 ongewisheid en door de tegenslagen die < ons zo menigvuldig kunnen treffen een £ „beproeving” is, dan kunnen wij dat < woord zó verstaan, dat wij door het i leven geëxamineerd worden. Dat t het er op aankomt die proef te door- s staan, waardig en sterk, in de zekerheid dat de hoogste prijs ons wacht. Neen, *niet gemakkelijk is de weg die t wij daarbij hebben te gar.n. Het geloof c in God is geen„pijnstiller”. Maar wéér \ is het woord van Hem, tot Paulus gezegd: „Mijn genade is genoeg, want ] Mijn kracht wordt in zwakheid vol- J bracht”. r L. v. B. r *w*vvvwvw*wvwvv**vvvw< --- Gedachten over abstracte kunst Brengt zij mogelijk „geestelijk humus” voort? IJct is alles zo wild in de schilderkunst. Groepen van jonge schilders gooien elkaar niet namen naar de oren, die rondfladderen als nu de herfstbladen. Hier en daar blijft er een in ’n plekje licht nog wat glanzen of houdt een warm kleurtje nog de aandacht vast, doch de rest komt in de oot of wordt bijeen geharkt met een onbekende bestemming. Abstracten, informelen, non-figuratieven, harbaristen, experimentelen. En zo maar door, net als de herfstbladen. Bij iedere windstoot weer andere. Zoals kinderen op een hel-kleurig of gouden blad afvliegen, zo zijn er lieden, ook onder de kunstcritici, die op een schilderij afvliegen als er maar felle kleuren in wonderlijke vlakken op afgebeeld zijn. Herfstbladen vergaan en worden tot vruchtbare humus. Zullen we later ook kunnen zeggen van de abstracten, van barbaristen en informelen, dat hun werk niet helemaal vergeefs was, doch dat zij een geestelijk humus hebben voortgebracht voor de kunst, die na hen zal komen? De kleine strandvogels, die de arctische streken bewonen, weten de tropen te bereiken, enige soorten passeren zelfs de evenaar en arriveren ten slotte op Vuurland en de Falklandseilanden, zoals de rosse franjepoot, die op 82° N.Br. broedt en na het vervullen der ouderplicht aldaar de winterherberg betrekt. Deze geweldige trip van pl.m. 15.000 km volbrengt hij elk jaar tweemaal! Niettemin wordt dit record nog door dat van de Noordse stem overtroffen; deze vrij zeldzame comparant op Schouwen, de Beer, de Waddeneinlanden en ook wel elders, strekt zijn nestgebied tot Ijsland, de N. IJszee en de arctische j kusten van N. Amerika uit, ja haast j tot de Noordpool. Van hier trekt dit sterntje tot de zuidelijke oevers van Z. Amerika, N. Zeeland en de Autarctis (Zuidpool), zodat het twee keer y ’s jaars over de hele aardbol vliegt. Men zou de Noordse stern in de ware ' betekenis van het woord een „zonne- 1 vogel” kunnen noemen, want zij broedt J in het hoge noorden onder de midder- * nachtzon en vertoeft wederom onder £ de middernachtzon in het verre zuiden, ' zodat zij haar leven zo te zeggen on- . der het eeuwige daglicht doorbrengt. J Zulk een handelwijs is alweer een ( van de grootste wonderen, die de levende natuur in zich bergt en de vogeltrek zit vol van dergelijke mysteries, die de mens geleidelijk weet binnen te dringen. In de moderne tijd wordt er prachtig biologisch werk gedaan, dat nu eens hier, dan weer 1 daar, een tipje van het gordijn opljcht. j c Het gaf de Veren. v. Vogelbescher- c ming aanleiding, nagenoeg de gehele r herfstaflevering van haar aardige or- 1 gaan „Het Vogeljaar” aan dit onderwerp te wijden en daarin kan nu ook de leek zien, hoe de moderne vorser ' de boeiende trekverschijnselen zowel 1 in het veld, door experimenteel onder- 1 zoek als op het laboratorium bestu- v deert, b.v. navigatie, daglengte (licht- 1 factor), z.g. „honing”-proeven, stuw- F banen, radar, fysiologie van de trek- r drang, oriëntatie, ringonderzoek en E nog heel wat meer verkenningen, die e ons nader brengen tot de oplossing I der vele raadselen van de vogeltrek. 1 Daar zitten zoveel interessante kan- 0 ten aan, dat ik er wellicht in een der volgende bijdragen nog eens op teruggrijp. £ St. Maarten 1960. I o T 17e eeuwse icoon. W/e zijn door deze inleiding wat in “ mineur geraakt, ’t Is allemaal zo wild, zo weifelend en wisselend met de moderne kunstuitingen. Misschien dat onze stemming niet ontkomt aan het trieste van de dorre bladen, de laatsten, die van de berken langs ons venster dwarrelen. Niet dat ze ons hart breken als bij Paul Verlaine, toch voelen we met de dichter mee: Et je m’en vais au vent mauvais, Qui m’emporte dega, dela pareil (a la feuille morte De herinnering aan al die abstracte kunstwerken, waarmee we de laatste jaren geconfronteerd werden, dreef ons ook van hier naar d^ar, telkens onzeker van ons zelf. Van Kandinsky naar Bazaine, van Miro naar Karei Appel, van Corneille naar Mondriaan. Wat is deze abstracte kunst in haar vele variaties, van ragfijne weefsels en lineaire strakheden tot vlekken, vlakken en wilde vegen van kleur? Bij weinigen voelen we een diepe innerlijke bewogenheid; bij meerderen oppervlakkige vaak onbelangrijke gemoedsbewegingen, die de schilder tot scheppen dreef; bij velen een zoeken, jen opstandigheid tegen de reële dingen, een onmacht, die soms resulteert in werken zonder diepte en geestelijke sin, een opwinding, die geen werkelijke ontroering verraadt. Afstand gedaan van de realiteit, van 3e levende dingen in de ruimte? Heboen zij een psychische ruimte ontdekt jn er het non-figuratieve hunner verbeelding in gevonden? Deca, dela, zo zwierven onze gedachten langs de uitingen van deze abstracte kunst van onze tijd. Tot ze in de rustige zóne kwamen, waar het abstracte, de abstracte geest aanwezig s in de schone werkelijkheid, geheiligde schoonheid. We waren weer bij de kat der Egyptenaren, het beeld dat we zagen op de tentoonstelling „5000 jaar Egyptische kunst” en waarop we onangs reeds de aandacht vestigden. Welk een visie had deze beeldhouwer, 30, 40 eeuwen geleden, die uit ie werkelijkheid de geest van hoogïeid, wijsheid, de góden gewijd te abstraheren wist in een kat. Dertig, veertig eeuwen deze abstracte kunst, hoe leeg en tegelijk uidruchtig wordt daarentegen wat nen nu abstracte kunst noemt, zelfs iie van de zo snel vermaarde en rijk oetaalde schilders. We zien deze vergeestelijkte reali;eit in de Oosterse kunst. Chinese tunstenaars, die gewoonlijk geleerden on wijsgeren waren, vertolkten in een simpele rietstengel een gedachte, in jen landschap een droom, een ontroe'ing, een zielsvervoering, alle reali:eit opgeheven tot een geheiligde schoonheid. Zoals in de Helleense kunst gestalen daartoe werden opgeheven, de geiroomde schoonheid van kracht, evenwicht en harmonie. [n het byzantijnse rijk zochten de 1 schilders der ikonen niet de eigen sersoonlijkheid en streefden niet naar •oem. 'Een werktuig voelde hij zich, AA^tAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAA* een bemiddelaar tussen God en de mensen. Dit bracht de Grieks-orthodoxe ikonen-schilders tot een extatische vervoering, waarin het vergankelijke lichaam terug week voor het spirituele. Want zijn ikonen moesten de gelovigen ver uit de werkelijkheid voeren en van het sterfelijke, moesten hen voeren naar goddelijke sferen. Dit spirituele, dit extatische vinden we in de middeleeuwen bij de vrome monniken,, die eerbiedig God, Maria en de heiligen naderden in hun kunst. Een onbekend kloosterling, een vergeten naam, schilderde in de dertiende eeuw voor de kerk der Santissima Annunziata te Florence een Madonna. Aan geen stoffelijk kunstwerk denken we. Maria, verwonderd over de verschijning van de engel, in haar verwondering, in haar schuldloze zuiverheid en tederheid, is als een transcendente verschijning, onwezenlijk in deze omgeving van ’n overdadig rijke kerk. We denken nu ook aan Fra Angelieo’s Madonna met Kind, zo puur in de gouden glans. Deze kloosterbroeder ging in zijn enge cel en bad tot Maria dat haar beeld, de maagd en moeder, mocht verschijnen in geheiligde schoonheid. Zou Fra Angelico haar zo gezien hebben in zijn cel, zijn extase hem gevoerd hebben tot een zó gebenedijde schepping? De tijden werden wereldser, grote rijkdommen beïnvloedden de kunst. Of er nog kunstenaars waren, die baden vóór ze het penseel ter hand namen? Toch altijd weer ontmoetten we dit spirituele, de aan de werkelijkheid onttogen geestelijke, de gesublimeerde, de geheiligde schoonheid: In een Mater dolorosa van Titiaan; in een St. Franciscus van El Greco, hij die als een hidalgo leefde, rijk en dan weer arm, zal in de arme perioden wel deze St. Franciscus geschilderd hebben. Bij Rembrandt in de Christus-figuur van de Emmansgangers en ook in het Joodse bruidje. Wanneer we ons met een onderwerp als dit bezighouden, dan zouden we steeds maar dieper in dit onderwerp willen doordringen. Doch altijd is er de grens van de toegemeten ruimte van een dagblad. Toch vestigen we nog de aandacht op een schilder van deze tijd, de Italiaanse schilder Giorgio Morandi, voor ons ook een abstracte schilder, die wel de werkelijkheid handhaaft om ons, voorstellingsvermogen te versterken,doch haar zó ziet, dat het ontzichtbare erin ook voor ons zichtbaar wordt, de droom, de poezie, de ontroering van de ziel: De geheiligde schoonheid zelfs in levenloze dingen. We spraken deze week een jonge man met talent, die een stilleven met flessen ging schilderen. We moedigden hem aan en wezen hem op de kunst van Morandi en lieten hem reproducties zien. We waren zo vrijmoedig hem een raad te geven: Ga vóór je palet en penseel neemt, eens een hele poos voor het stilleven zitten en zoek er de vele geheimenissen in, de droom en de poëzie, het verstilde leven, de glans van het licht en de mysterieuze diepte van het glas. Want daarin ontdekte Morandi de schoonheid van het abstracte. Misschien deze jonge leerling... later? Movandi ledempt kleuren getoond wit, geel)lauw, immateriaal. --- Monsterconcerten en taptoes Door een Belgisch, Luxemburgs en Nederlandse militaire orkesten zal op 24 november in de Bernardhal van de Jaarbeurs te Utrecht een promenade concert worden gegeven. Dit is het eerste va/n deze soort concerten, op het vaste land van Europa. In Londen zijn de zgn. Promenadeconcerten waar de bezoekers tijdens het concert staan, populair en de belangstelling voor deze concerten is bijzonder groot. Met het oog hierop verwacht men te Utrecht een 25000 bezoekers. Het concert, dat georganiseerd wordt door stadsontspanning te Utrecht, wordt gegeven door de Kon. Militaire Kapel; de kapel van de Kon. Luchtmacht; de Marinierskapel; het korps van de Kon/ Belgische Luchtmacht; het orkest van de „Garde Grand-Ducale du Grand-Duché” van Luxemburg en een tamboerkorps van de Kon. Landmacht. Voor de pauze zal elk orkest afzonderlijk spelen, na de pauze spelen de vijf orkesten samen en deze worden zo opgesteld, dat de gelijksoortige instrumenten naast elkander zijn geplaatst. Het gehele orkest telt dan 300 musici. Ook zal gezamenlijk worden gezongen, ■yoor de geschoolde concertbezoekers, die gewoonlijk ’t auditorium vormen van de Symfonieconcerten, Verenigingen voor Kamermuziek, en de uitvoeringen van Zangverenigingen is de Belangstelling voor het militaire muziekkorps meestal niet zeer groot; althans minder groot dan die voor het symfonie-orkest. Militaire muziek lijkt meer aangewezen voor uitvoeringen m de openlucht, dan in de besloten concertzaal waar de klank al spoedig te sterk is. Ook is de literatuur van het Biaasorkest meestal idtt op de concertzaal berekend, maar meer voor militair gebruik. Een goed gespeelde mars door een goed orkest vormt altijd een bijzonder genoegen, ook voor de muzikaal ontwikkelde, maar tot de grote kunstwerken wordt een mars niet gerekend. En al zijn er ook werken v‘ geschreven voor een blaasorkest, dat niet in de eerste plaats als militair orkest moet dienen, deze zijn toch niet •L’J zo talrijk en over het algemeen niet vr zo belangrijk, dat het blaasorkest er rij een eigen bestaan door zou kunnen m vinden. he Ongetwijfeld zijn er uitstekende en he ook artistiek zeer belangrijke militaire va orkesten geweest. En ze zijn er nog. o.; Niemand minder dan Napoleon heeft in les Frankrijk een grote belangstelling voor ry het militaire orkest aan de dag ge- ee legd en vele buitenlandse musici w( heeft hij hiermede naar Frankrijk ge- dr trokken om aldaar een plaats in een bij van de militaire orkesten in te nemen. Zij vestigden zich in Frankrijk en hun Wi nazaten vooral, droegen belangrijk bij on tot de ontwikkeling van de Franse mu- en ziek en het Franse orkest in het al- ta gemeen. ju De „Garde Républicaine” uit Parijs ,,r heeft nu nog een voortreffelijke naam ond:r de militaire orkesten en ook ver- he der treft men in Frankrijk bijzonder de goede blaasorkesten aan. Ook in België ci< en in het vroegere en hedendaagse w 1 Duitsland, Italië en Engeland zijn uit- ko stekende blaasorkesten. Wij herinne- 201 ren ons uit vroeger dagen de „Banda te Rosé Capel” uit Italië, die triomfen 80 vierde ook in ons land, evenals het te: orkest van Sousa uit Amerika, dat te: optrad met de grote Amerikaanse vio- cli liste Maud Allen als soliste, die het ke vioolconcert van Mendelssohn speelde H< en begeleidde op een manier, die geen op symfonie-orkest kon verbeteren. en lyfonsterconcerten zoals er nu een te f LTJ- Utrecht wordt gegeven zijn reeds vroeger in 1953—'54—’55 gegeven te Pa- al rijs door de orkesten van de Franse st Marine, de „Garde Républicaine” en te het orkest van de luchtmacht. Het ge- fp heel stond onder de opperste leiding p( van Jules Semler-Collery. In 1954 werd Ve j.a. de mars „Les Dragons de Noailles” uitgevoerd die Jules Semler-Colle- _ ry, voor blaasorkest had bewerkt met een orkest van 2000 musici. De tegenwoordigheid van de Franse president 3roeg tot de luister van de uitvoering Bij. Reeds in 1833 werd te Parijs zoals Wouter Hutschenruyter schrijft in zijn onderhoudende verhandeling over „Een sn ander uit de Geschiedenis der Militaire Muziek”) ter herinnering aan de ) juli-revolutie van drie jaar geleden, een ■+ ,,monster”-concert gegeven. Voor deze gelegenheid was tegen ai iet Pavillon de 1’Horloge (een onderdeel van een der monumentale offi- te ciele gebouwen) een stellage gebouwd ta waarop enige honderden uitvoerenden te konden plaatsnemen. Met een koor van v; 200 mannen- en honderd vrouwen werk- le te een orkest samen, dat bestond uit d< 30 grote en 8 kleine clarinetten, 12 flui- m ten 10 hobo’s, 20 hoorns, 20 trompet- H ten, 16 bazuinen, 18 fagotten, 15 ophy- ni olëides, 22 blaascontrabassen, 3 pau- se Ken, 2 grote trommen, 6 roffeltrommen. P< Het programma bevatte gedeelten uit ni opera’s van Salieri, Berlioz, Auber b( en Rossini. ru ; éAok in Brussel werd in 1833 een zgn. 1 > monsterconcert gegeven, maar < - alleen door instrumentalistën. Hier be‘ stond het orkest uit 10 kleine en 30 gro- 1 1 te clarinetten, 4 kleine fluiten, 8 terts- 1 ■ fluiten, 20 fagotten, 36 hoorns. 16 trom- r ! petten een aantal hobo’s, klephooms in < l verschillende stemmingen, een groot 1 i t -ir'n-' “_r J-----u-rLrr_ ( J MusiekfeuiUeton l door < Lom$ Coutur ier * * * ~~ ■ • - ~i~n—i~i~n f^>jinw>nrMi_r'L nj-.r-j--Lnp_ aantal alt- en bas-opheclëides en Rus- j sise serpenten, ongeveer dertig alt- . tenor en basbazuinen en een groot aan- E tal van alle benodigde slaginstrumen- j ten. Het geheel stond onder leiding 1 van de beroemde Belgische muziekge- 1 leerde Francois Joseph Fétis. Er wer- j den 5 é 6 repetities gehouden, het sa- ; menspel moet voorbeeldig zijn geweest. ; Het programma bevatte o.a. ter ope- j ning een bewerking van de „Mar- t seillaise” en de „Brabangonne” een Potporri op motieven van Ross' nie, bewerking.u nlt 01 van An• ber en Donizetti, Ouve: int es van Cherubini, „Obéron” van We’ier en „Quil 1 gn. laume Teil” van Rossini, gearrangeerd 1 iar door Küffner. be- De bijval was overweldigend. De mi- ) ro- nisters v. oorlog en binnenlandse zaken, i •ts- boden namens de regering de deelnem- mende orkesten „ere-instrumenten aan, In clarinetten voor de infanterie, klep- 1 jot trompetten voor de jagers te voet en < de cavallerie. 1 1,,De hierboven beschreven massa- 1 concerten,” schrijft Hutschenruyter c „werden gegeven met wél een groot, 1 maar toch een beperkt aantal spelers, t Zij werden overtroffen door een lief- 1 dadigheidsconcert van de „Association des Artistes Musiciens”, waarvan de 1 president Baron Taylor een speciali- £ teit In het inrichten van zulke mani- < festaties was. Bij die (nu werkelijk een „mon- 1 ster”) uitvoering werkten mee: X. de muziekkorpsen van 16 legioenen der nationale garde van Parijs en de voor- f in‘ steden; 2. de muziekkorpsen van 18 1 sn- infanterie-regimenten; 3. de leerlinging muzikanten van het „Gymnase milige- taire”; 4. de muziek van het 13de le- f. er- gioen der nationale garde te paard; t sa- 5. de muziekkorpsen van de drie dra- ( ist. gonder-regimenten: de lanciers, huza- c pe- ren en artilleristen. In het geheel werk- t ar- ten 42 korpsen mede. 1 :en ( is* vruT-t hgt zeggen wi’^e een uitvoering s kti- " a's deze voor te ! -'den: hoeveel 1 he- v, . e’vseln-' :en tol de hoge autoritei- 1 lil len moesten weiden gericht, hoeveel 1 brieven aan de kapelmeesters geschreven, lijsten van bezetting en répertoire opgemaakt enz. enz. begrijpt een 1 ieder, die wel eens iets dergelijks (zij het ook op dwergachtig kleine schaal) heeft voorbereid. Maar men had geluk: de autoriteiten waren meegaand; j de regimentscommandanten (een enkele uitgezonderd) „gooiden geen roet in j ’t eten”, de kapelmeesters waren vol toewijding, de muzikanten een en al 1 ijver. : Dat zou evenwel niet voldoende zijn ; geweest, wanneer het de opperste leiding aan de nodige hoedanigheden had ontbroken. Deze was in de denkbaar beste handen bij de grote en beroemde violist Massart, die zich bij die ge- 1 legenheid een dirigent van betekenis ; toonde. En wat de organisatie betreft, j hier was Adolphe Sax de grote man. , Men mag gerust zeggen, dat het wel- 1 slagen voor de helft aan hem viel te danken. i Een van de belangrijkste vraagstuk- ; ken was uit de aard der zaak „Waar < en hoe moeten die 42 korpsen worden j geplaatst; hoe brengen wij ze in een , uniforme regelmaat onder. 1 Het „waar” heeft geen bezwaar opgeleverd : het Hippodrome, een reusachtig circus bood voldoende plaats voor de honderden uitvoerders en de vele ! duizenden bezoekers. Het „hoe” werd i op een bijzonder gelukkige wijze opge- 1 lost, doordat de vorm van het Hippo- ' drome, een langwerpig ovaal, reeds l een aanwijzing gaf. Wie de plattegrond met de plaatsing ziet, verbaast en ver- 1 heugt zich over de ingenieuze en ge- l lukkige oplossing van de kwestie. : PWat het dus de „grootste”, de „laat” ste” was het zeker niet; bij fees;elijk gelegenheden heeft men vaak dit beroemde voorbeeld nagevolgd. Ook hier te lande. Herhaaldelijk zijn grote „taptoes” uitjevoerd door de gecombineerde mili:aire muziekkorpsen, waarbij steeds de geliefde Koninklijke Militaire Kapel (of zoals de volksmond nog immer zegt: ie „Grenadiers”) de kern vormde. Dunkler, Völlmar, Bouwman of Boei lebben ze geleid en bewezen, dat ook lier te lande dirigenten gevonden wor3en, die voor zulk een taak ten volle berekend zijn.” Wjj behoeven niet te herinneren aan 3e taptoes, die in later tijd jaarlijks ;e Arnhem worden gehouden door onze militaire orkesten in samenwerking net buitenlandse. Had Hutschenruyter leze kunnen bijwonen, hij zou er vaarschijnlijk met dezelfde geestdrift over hebben geschreven, als over die /an zijn tijd. Adolphe Sax, die Hutschenruyter ïoenrt is de uitvinder van de Saxe:oon, een instrument dat Bizet voor het ;erst in zijn „Arlésienne” gebruikt. Nu rent men voortreffelijke internationaal jeroemde bespelers van de saxofoons ;n bijzonder mooie kwartetensembles iie in samenspel en klankexpressie die /an het strijkkwartet evenaren. Adolphe Sax is in 1814 in Dinant geoorei. en in 1894 te Parijs overleden. 5ijn vader was een bekend instrumentnaker Hijzelf werd opgeleid voor flui;ist en clarinettist aan het Conserva;orium te Brussel. Hij bleef zich voor iet instrumentmaken interesseren en rond de saxofoon uit, die hjj in 1842 ;e Parijs introduceerde. Later werd hij eraar in het saxofoonspel aan het Conservatorium te Parijs. ---