Als het verval zich verschuilt: Boedapest bij nacht ’t mooist Dialectisch spel van licht en schaduw (Van onze Weense correspondent, dr. N. Greitemann) Het huidige Hongarije vertoont ontegenzeglijk belangrijke veranderingen ten goede. En wie een vriend is van dit uiterst begaafde, vlijtige en heldhaftige volk, kan zich over deze vooruitgang alleen maar verheugen. Later zal de geschiedenis misschien in staat zijn om het nodige licht te laten vallen op een paar duistere episodes, voornamelijk op het spoorloze verdwijnen en liquideren van Imre Nagy, maar afgezien daarvan heeft Janos Kadar — ook volgens het oordeel van zijn meest verbitterde tegenstanders — een toestand van consolidering bereikt, die men niet van hem had verwacht. Voor Kadar en zijn medewerkers is de revolutie van 1956 een les geweest, waaruit zij veel hebben geleerd — evenals het Hongaarse volk in zijn geheel. Terwijl de bevolking elke illusie inzake een systeemverandering heeft opgegeven en zich bij de feiten neerlegt, doet de regering alles om als het ware een streep te zetten onder de periode van voor de revolutie. Over de gehele lijn is dit natuurlijk niet mogelijk, maar wel tracht zij de herinnering aan het terreur-systeem van Rakosi, Gerö, Peter Gabor en hun aanhang te doen vergeten door zich in te spannen voor een milder, humaner en rechtvaardiger beleid. ~~~ muuauci rcuuvaaruiger Variant van het Poolse systeen J^|en zou kunnen zeggen dat de communistische „way of life” in Pol. voor de Hongaarse regering een ideaal is, dat zij niet alleen n streeft, maar gedeeltelijk zelfs bereikt. Het uitsluitende primaat van < lidmaatskaart of van de proletarische afkomst heeft plaats gemaakt vo bet criterium van de bekwaamheid, met het gevolg dat ook niet-comm nisten zeer hoge functies bekleden en zelfs in de regering zitting hebbe Al weten de Hongaren dat andere landen een veel grotere welvaa genieten, toch zijn ze betrekkelijk tevreden roet de huidige toestar van ontspanning, met de „kleine vrijheden” die hun worden toegestaa en vooral met het ontbreken van het spionage-systeem. Men kan ond< vrienden vrij spreken, doch er wordt zeer weinig aan politiek gedaai behalve dan in de vorm van grappen, die werkelijk ongezouten zijl Kadar kent de Hongaren veel te goed om niet te weten dat men d i . .. • . 1 1 , Pr bevinden zich natuurlek Russ u sehe troepen in het land, maar c bevolking ziet ze niet of nauwélijk; daar ze buiten de grote steden c enkele strategische punten zijn gestati neerd. Ook worden er niet meer zoal vroeger kruiperige lofliederen gezoi gen op de Sovjet-Unie. waardoor d Hongaren zich in hun nationale trol voelen aangetast. Zij saboteren en str ken dan ook niet, doch spannen zie redelijk in, omdat zij weten dat hu werk in laatste instantie voor de gc meenschap — en daarmee weer ro zichzelf — van voordeel is, want d regering tracht inderdaad een rechl vaardige verdeling van lasten en plich ten, maar ook van voordelen door t voeren. De wonden schijnen groten deels geheeld te zijn, ook al schrijne: ze even op bepaalde herdenkingsda gen, zoals ditmaal op het einde vai oktober en begin november. Doch ii de loop van het jaar zwijgt d. herinnering. In een paar bioscopen vai Boedapest loopt op het ogenblik d. Russische film: „Ballade van een sol daat” (in het Hongaars: „Ballda < katonarol”) en nu is het opvallen, dat alle voorstellingen dagen van te voren zijn uitverkocht en dat de rr. n sen reeds ’s morgens in een lange ri staan om plaatsen te bespreken — zulks voor een film over een jongt Russiche soldaat. In hun oordeel zijr de Hongaren reeds zo zakelijk en ob jectief geworden dat zij dit kunstwerk - dat intussen als de „beste moderne film” op het filmfestival van St. Francisco werd bekroond — naar zijr juiste waarde en zonder ressentiment kunnen beoordelen en waarderen. * * sic Geen controle jje regering van Kader voelt zich na vier jaar zo zeker van haar zaak,, dat zij zelfs enige buitenlandse journalisten (onder wie uw verslaggever) verlof gaf om Hongarije juist in de kntische periode tussen 23 oktober en ? november te bezoeken. Ofschoon zij beslist moet hebben geweten dat deze waarnemers ongetwijfeld ook nog veel ie zelfs gebreken zouden ontdekken, gaf s, zij toch toestemming voor een bezoek, ip omdat zij er zeker van was dat de poio sitieve resultaten indruk zouden mals ken. Bezoekers kunnen zich vrij be1- wegen, met iedereen spreken en vrienle den opzoeken, en niemand heeft het -S gevoel dat hij wordt geschaduwd. Wan i- neer men niet vanuit een hotel wil te h lefoneren, kan men gebruik maken van n openbare telefooncellen, die beslist niet :- onder controle staan. Een uitzondering r vormen misschien de telefoongespreke ken met het buitenland, die waarschijnt- lijk op de band worden opgenomen, i- Maar verder is er beslist geen cone trole, noch in Boedapest, noch in de i- provincie die men ongestoord in ein gen auto kan bezoeken. n * * n l Licht en schaduw • Wie vier jaar na de revolutie voor ï het eerst weer in Hongarije komt, 1 ziet de veranderingen wel het duidelijkst. Het is echter onmogelijk om : de nieuwe situatie met één enkele for3 mule te karaktiseren. Hongarije be■ vindt zich als het ware nog in jen dia5 lectisch stadium van stelling en tegeni stelling, van licht en schaduw. Zonder • de schijn te wekken dat men met het : systeem sympathiseert, zou men een he _. • ie lijst van positieve resultaten kunnen IN - opstellen, maar even goed kan men , i bladzijden vol kritiek schrijven — zon- b • der de waarheid geweld aan te doen. Toch mag het regiem in Hongarije niet Iï over het hoofd zien dat andere landen — ook in het westen — eveneens £i met niets zijn begonnen na de laatste % oorlog, dat hun gebied nog veel neer Z was verwoest dan Hongarije, doch dat zij in de tussentijd een veel grotere W vooruitgang hebben bereikt. t\ Al weten wij even goed als een dorr- n gewinterde marxist dat welvaart geva- ■*-' ren met zich meebrengt en soms teken van degeneratie kan vertonen zal men °] toch in Boedapest niet willen ontke nen dat ook Hongarije naar een grotere ma- i te van welvaart streeft, al wil dit i land op de eerste plaats zijn indus- K trialisatie uitbreiden en pas in tweede instantie de produktie van corosumptiemiddelen bevorderen. Ook in dit opzicht heeft Kadar de tekenen des tijds sr begrepen en daarom verzet hij zich zi °, tegen deze tendens die nood- zi zakelijk met de toenemende produktie is m verbonden en tevens een zekere tevre- kl di denheid onder de bevolking tot gevol heeft. Mooie etalages lelijke puiei gij nacht is Boedapest het mooist want dón ziet men alleen de vel nieuwe zaken met goed gelapte winkel ruiten, overvolle etalages met goed belichting, mooie stoffen en duur fruit Onzichtbaar blijven dan echter de hog. zwarte puien, waaraan dertig jaar vrij wel niets is gedaan, ook ziet men dai met de binnenhuis-inrichting die bijn; overal te wensen overlaat. Van een grootscheepse wederopbouv vertoont de hoofdstad nauwelijks eei spoor, maar wel ontdekt men aan df Donau enkele kapitale gebouwen-com plexen die in de steigers staan. De ,,burcht". het vroegere paleis var de keizer, wordt nieuw opgebouwd er tegen de donker-vervuilde achtergrond van de verwaarloosde huizen valt op meerdere punten een gerestaureerde ouwd in een nuchtere blokkendoos ijl en grenzend aan een grote stik of- en kunstmestfahriek. waar 1456 tensen te werk zijn gesteld. Over arsiders heeft men hier niet te klagen, ant wie hier word! aangenomen, Krijg idelijk een woning, gemiddeld van i vierkante meter, mét bad en mc srne keuken. Dat is een ideaaltoestand, vergele:n met Boedapest, waar de woningnood onvoorstelbaar is en waar iedere inwoner slechts recht heeft op 6 vier' kante meter woonruimte. Wat gaat er van zulk een stad, die wij misschien ' nuchter, kaal en gesteriliseerd kunnen * noemen, voor een propagandistische kracht uit, ook al onderscheidt zij zich (ë nauwelijks van de nog grotere nieuj* we industrie-s .d Sztalinvaros in Hon„ garije en van het grote aantal nieu“ we steden in de Sovjet-Unie. Deze " arbeiders hebben met hun gezinnen P een kleine, maai comfortabele woning, er is een stadhuis, een bioscoop, een ^ ziekenhuis, scholen en een zogenaamd „cultuurhuis”, maar er is natuurlijk ■e geen kerk. In vergelijking met de prije zen zijn de lonen liet hoog, maar >- ze schijnen iets beter "e zijn dan el■n ders. Het minst verdienen ongesehoolk de arbeiders en het kantoorpersoneel, i’ namelijk 1450 forint per maand, dan 'e volgen de geschoolde arbeiders met ö 165Ö en tenslotte de ingenieurs met n 2000 tot 2250 forint. In deze stad met n 1456 arbeiders en hun gezmnen telt 3- men 30 auto’s en 1300 motorfietsen. r- Hjei en in andere steden van Hongae rije hebben de arbeiders gevraagd n om deel te hebben aan de winst, maar e de regering is hierop nog niet ingegaan. Er bestaat ook een peisioene regeling die ten bedrage van 1200 fos rint per maand vrij gunstig is, maar n hiervan profiteren alleen zij, die na Ö 1945 de pensioengerechtigde leeftijd beu reikten. Gepensioneerden uit de tijd !; daarvoor krijgen slechts 300 forint en 1 zij die nog helemaal tot het bur, ferkjkc tijdvak behoren, ontvangen t dikwijls in 't geheel geen ondersteus ning. De hogere intellectuelen achter, - vooral de professoren aan de hogescool - van Miskolc en ook erkende kun1 stenaars, staan er goed voor, svenals artsen en architecten. Deze groepen verdienen gemiddeld tussen 4000 en 10.000 per maand, zodat zij ook een auto kunnen kopen, ais zij er de kans , toe „rijgen. Toch vraagt men zich telkens af, waarom Hongarije — over ’t jeheel fenomen — een veel minder welvarene indruk maakt dan bijvoorbeeld het kleine Oostenrijk, om van andere landen in het westen maar te zwijgen. Zonder op details in te gaan kan men wel zeggen dat in het algemeen het communistische produktlesysteem minder rationeel is en veel te grote mazen openlaat. Er wordt niet met zoveel inspanning en belangstelling g> werkt, hier en daar saooteert men door passiviteit en er wordt ook luchtig omgesprongen met het eigendom van de staat In de Stalinfabrieken van Miskolc werken evenveel arbeiders als in de Voest fabrieken van Linz en toch produceert Linz tweemaal zoveel ala K iskolc. De nieuwe Hongaarse stijl tegenover t buitenlanders. * --- Omwille spoorverbinding gat in ijzeren gordijn Hongaarse grond scheidt Oostenrijkse dorpjes |?r is een gat in het ‘Jzeren gordijn, ro maar ’t is alleen bestemd voor be- pi woners van nietcommunistische landen ga Het „gat” is een stuk spoorlijn, waar- st over de Oostenrijkse spoorwegen elke gr dag ’n trein laten rijden die in de oos- is telijke provincie Burgenland de plaat- d€ sen Eisenstadt, Mattersburg, Sopron en wi Deutchkreutz verbindt. m De kortste afstand tussen twee pun- ga ten is, zoals iedereen weet, de rech- Dt ten is, zoals iedereen weet, de rech- ve te Ujn; Maar dez lijn, die tussen noord- tjt en zuid-Burgeland loopt, gaat door een so stukje westelijk Hongarije, dat als een ori duim in het lichaam van Oostenrijk tr< steekt. s lijl _ . be Dat stukje Hongarije heet „de tong lai van Oedenburg” en het ging naar Hon- jas garije bij het referendum van 1921. De rei Oostenrijkse spoorwegen kregen echter he tegelijkertijd het recht om er met de dot trein doorheen te gaan en zo over een uit afstand van ongeveer achttien kilome- wu ter door Hongaars gebied te rijden. Dat ma recht bestaat nog en een passagier 1 uit een van de westelijke landen kan zo op een stukje Hongarije zien zonder pas- Da poortencontrole en zonder eer ':snm in nodig te hebben. en Het reisje begint in het Bui aai se dorpje Schattendorf en e'r, I Mattersburg, in Zuid-Burgeniai: iet conducteur komt de ramen birtn. ; er ve iept: „alle ramen sluiten. Over een lar seconden komen wij aan de Hontarse grens. Leun niet uit de ramen en a niet op, anders wordt u door de •enswaehten beschoten. Foto’s nemen streng verboden”. En dan passeert ■ trein de prikkeldraadversperring, larachter men plotseling de onverijdelijke uitkijktoren ziet met eèn Hon .arse scherpschutter erin verscholen. 3 trein rijdt door mais- en korenlden en arriveert aan het stationne3 Agfalva. Daar komen Hongaarse Idaten de trein binnen, zij hebben der op iedereen te schieten die de sin verlaat en (wat meer waarschijn5 is) op elke Hongaar, die proert de trein binnen te komen. De itste ontvluchting was anderhalf ir geleden, toen twee jonge Tongai op de assen kropen en zo de vrijid binnenrede.!. Dan gaat de trein sr naar Sopron, waar ook niemand stapt of instapt. Soms staan er wat ivende Hongaren op het station, tar ook dat is verboden. Penslotte komt het laatste station Hongaarse bodem: Magyarfalva. ar verlaten de Hongaarse soldaten hun olijfkleurige uniformen de trein doemen opnieuw de uitkijktorens ï de grens op. Daarachter ligt Oostenrijk weer en : „gat” in het ijzeren gordijn gaat er dicht. De nieuwe stad Kazincbarcika, waar iere arbeider dadelijk een woning i)9t. ---