MENASSE BEN ISRAEL. Voor onze Hollandscbe geloofsgenoolen te Londen, ; in nijpende armoede verkeeren, (zie ons rong i.) is aan het bureau van dit blad ingeko;n, onder de lett. J. V., de somma van Vijf jlden. Verdere gifien worden volgaarne in tvangst genomen. (vervolg.) Zooali wij in een vorig artikel gezien hebben, werd Menassé ben Israël op zeer vriendelijke wijze door den Protector Cromwell ontvangen en werd hem door dezen zijne medewerking beloofd om de toelating der Joden in Engeland te verkrijgen, Ongeveer vijf weken na de aankomst van Menassé in Engeland, bracht Cromwell de vraag omtrent de Joden, die reeds de algemeene aandacht getrokken had. in openbare behandeling. Nadat reeds 5 December 1653 cene vergadering van aanzienlijke personen was gehouden, waarin dit onderwerp ter sprake werd gebracht, verzamelden zich op Woensdag den 12den December in eene zaal te Whitehall, onder voorzitterschap van den Protector, de meerderheid der ministers, eene Commissie van geestelijken en verscheidene personen uit den koopmansstand om de petitie van Menassé, die tevens aanwezig was, te behandelen. Onder hen waren eenige geestelijken uit Cambridge, Oxford, Essex en West-Minster, terwijl lot hen, die den handels stand vertegenwoordigden, behoorde» de LordMavor van Londen, de heide Scheriffs en nog eenige zeer aanzienlijke personen, Ook was de zaal zeer bezet door een groot getal toehoorders. De Protector liet het eerst het verzoekschrift van Menassé Toorlezen, dat de volgende punten bevatte: 1. Dat de Joodsche natie weder in Engeland zou opgenomen worden en zij tegen iedere onrechtvaardige behandeling beschermd zou worden ; 2. Dat het den Joden zou vrij staan in het openbaar Synagogen te hebben en vrij hunne godsdienstplichten waar te nemen; i !■■■ ui« i wn iiiihi in —■ mwmmaiLut ———ui^——m———— m— 3. Dat het hun zou geoorloofd zijn buiten de stad eene bijzondere begraafplaats te hebben en zonder stoornis hunne dooden te begraven; 4. Dat hun verlof zou gegeven worden om, evenals andere vreemden, in allerlei waren handel te di ij ven; 5. Dat de Protector een aanzienlijk persoon zou aanstellen, om de passen der landverhuizers te ontvangen en hun den eed van getrouwheid af te nemen ; 6. Dat twisten tusschen de Joden onderling aan de beslissing der Rabbijnen zouden worden overgelaten; 7. Dat tot groolere zekerheid alle vroeger genomen besluiten tegen de Joden zouden vernietigd worden. De beide volgende vragen werden hierop ter beantwoording voorgelegd, of het volgens de wet van den Engelschen staat geoorloofd was de Joden wederom op te nemen en onder welke voorwaarden men hiertoe zou overgaan. De eersle vraag werd door de rechtsgeleerden zoodanig beantwoord, dat, wanneer het welzjja-* van den staat door de opname bevorderd wordt, er geene wet bestaal, die zulks zou kunnen verhinderen ; het grootste gedeelte der geestelijken was van oordeel, dat den Joden in geen geval eenig recht moest toegekend worden; op ianatieke wijze spraken zij ever de Joden als over eene verafschuwde en vervloekte natie en alle deze oordeelvellingen zochten zij door plaatsen uit de H, S. te staven. Cromwell hoorde evenwel niet met onverschilligheid hunne woedende reden en overdreven beschuldigingen aan; eerst liet hij Menassé optreden om zijne tegenpartij te beantwoorden, daarna betrad hij zelf het redenaarsgestoelte, om de Joden Ie verdedigen. Dit deed hij met zulk een ijver en zoodanige zeggingskracht, dat Sir Paul R\ caut, die zich onder de toehoorders bevond, zich op de volgende wijze hieromtrent uitliet : «Ik heb nog nooit in mijn leven iemand zóó mooi hooren spreken, als Cromwell bij deze gelegenheid deed.” In het bijzonder tot de geeslijken richtte de Protector het woord en zeide o. a. : «groot is mijn medelijden met dit arme volk, dat door God is uitverkoren en waaraan God zijne wet heeft medegedeeld; zij zijn kinderen Gods. Het Christendom verwerpen zij slechts daarom, omdat zij zijn stichter niet als hunnen Messias erkennen. Het is dus onze plicht, te trachten hen door ons streven voor de Ghristelgke kerk te winnen. Zou er wel een beter geschikt middel hiervoor bestaan dan hun het evangelie te prediken? Zijn wij hiertoe evenwel in slaat, wanneer wij hen niet onder ons willen dulden ? Ook de kooplieden, die de vrees koesterden, dat door de vestiging van zoo slimme en werkzame menschen hun de handel onttrokken zou worden en geheel op deze zou overgaan, zocht hij door treffende woorden tot andere inzichten te brengen. «Runt gij werkelijk gelooven, dat zulk een veracht volk in staat is de overhand te verkrijgen in handel en crediet over de kooplieden van Engeland, den meest geachlen hanuelsstand der geheele wereld ?” Van deze zeer belangrijke rede van Cromwell zijn slechts brokstukken overgebleven, zoodal ■l.ait duidelijk..opgegeven kan ^worden., wat hem eigenlijk bewoog, zich het lot der Joden met zulk een ernst aan te trekken. Ofschoon wij hem in sommige uitdrukkingen zien optreden als den vromen ijveraar voor het Christendom, schijnt het evenwel boven eiken twijfel verheven te zijn of hij werd geleid dooi zijne grondstelling, dat geen mensch, tengevolge zijner geboorte, van de algemeene menschenrechten mag uitgesloten worden. Even zeker is ’t, dat volgens zijne staalkundige inzichten, de bevordering van het welzijn des staats bij hem den wensch deed ontstaan, werkzame en vermogende menschen in het land op te nemen. Niettegenstaande de warmte, waarmede Cromwell de zaak der Joden trachtte te bogunstigen en het krachtig optreden van eenige geestelijken stemde de meerderheid der vergadering tegen de opname der Joden tot groote ergernis der betergezinden, die een gunstigeren uitslag verwacht hadden. Generaal Whalley schreef uit Rottingham den Secretaris Thurloe: »Ik kan niet begrijpen, waarom zoodanig verschil van meening heerscht onder zulke mannen als waaruit deze vergadering bestond. « —— Mij schijnen zoowel Godsdienstige als staatkundige oorzakeD de zaak te beheerschen. Wat mij betreft, durf ik met zekerheid te beweren, dat de Joden veel nut aan de republiek zouden bijbrengen,'’ De zoon van Cromwell ontving 17 Dec, 1653 van Thurloe o. a. het volgende bericht: «Wij hebben verscheidene vergaderingen gehad over de toelating der Joden. Het heeft Zijne Hoogheid, den Protector, behaagd met eenige rechtsgeleerden. kooplieden en geestelijken deze zaak te bespreken. Met veel ijver werd deze gewetenszaak bestreden, of het namelijk met de wet vereenigbaar is, de Joden in Engeland wederom op te nemen. De meening der geestelijken hieromtrent was verdeeld; eenige stemden onder zekere voorwaarden vóór hunne toelating, anderen verklaarden zich op de meest strenge wijze legen eenige toelating . . . Wat de uitslag van deze gewichtige zaak zijn zal, kan ik u nog niet mededeelen; ik houd ’t er voor, dat de zaak niet spoedig haar beslag zal krijgen.” GromwêU’s secretaris huil dit gloed-•ingeïiei; en er werd inderdaad vooreerst geene beslissing genomen. Cromwell zag af van de voortzetting der besprekingen en liet de zaak voorloopig rusten, omdat hij inzag, dat de gemoederen nog te heftig en de geestelijken te zeer door vooroordeelen bevangen waren. Na afloop der vergaderingen brak de storm eerst recht los. De dweepzieke geestelijkheid rustte met en verspreidde allerlei hatelijke schotschriften tegen de Joden, daar zij begreep, dat Cromwell vroeger of later op dit punt weder terug zou komen. Ook Engelschen, die zich op het vaste land ophielden, als John Dury, meenden, dat zij deze gewichtige vraag niet onbesproken mochten laten. Menassé trad nogmaals als verdediger van zijne hevig aangeklaagde natie op; in zijn studeerkamer te Londen voltooide hij den lOden April 1656 zijn werk «Redding der Joden,” dat gericht is tegen de beschuldigingen, die den Joden naar het hoofd geslingerd werden. Ofschoon Menassé begon te wanhopen aan den gunstigen uitslag zijner pogingen, bleef hij even. wei nog eenigen tijd te Londen en hoewel hij zelf niet het genoegen mocht smaken de gevolgen zijner onderneming bij te wonen, was zijne moeite niet nutteloos besteed, zooals wij in een volgend artikel zullen mededeelen. --- FEUILLETON. KADDISCHGEBED, OF BOETE EN VERGIFFENIS. EWX VERHAAL UIT HKT AjISTERDAMSCIIE VOLKSLEVEN. 8 (OORSPRONKELIJK.) De BRUIDSCHAT. Het voorjaar was aangebroken en nogmaals bevinden wij ons op de Joden Breestraat. Op dezelfde plek waar wij hem vóór tien jaren aantroffen, staat ook nu wederom Jankef, achter zijn zuurwagen. Door zijn lange gestalte zien wij hem reeds op eenigen afstand. Hij was in een druk gesprek gewikkeld. Ook de ons be kende Mordje bevond zich onder zijn gehoor. Deze bevond zich, hoe zonderling het ook klinke, in geheel normalen toestand en nam aan hel gesprek een levendig aandeel. «En ik zeg,” roept hij driftig, nadat de eersle zijn meening had uitgesproken, «dat gij een lasteraar zijt. Geloof me, ik weet het beter. Waart gij maar eens, evenals ik, in de gelegenheid de kamers van mijnheer Carl, in de Hoogstraat, te bezichtigen, ge zoudt wel anders oordeelen. Het is er alles even rijk en deftig en een Goj Gomer ]) is hij? Dat weet ik ook beter. Bij de gezondheid van mijn Beile bezweer ik u, dat ik hem bijna nooit bezoek, of hij zit met een groot boek, ik geloof het is een Misjnajes, vóór zich.” Jankef lachte den «onnoozelen dronkenlap,” zooals hij hem noemde, hartelijk uit. »Wij allen weten wel beter,” sprak hij. Ernstig verzet volgde weder van Mordje’s zijde. «Hij is een braaf mensch,” betuigde hij. Gisterenavond was ik bij hem en toen sprak, hij nog: Morgen doe ik den gewichtigsten stap mijns levens, ik zal mij van nacht met «tour® leeren’’ 3) ophouden, hij verzekerde mij verder, dat hij ruim honderd gulden onder de armen zou verdeelen. Zijn aanstaande schoonvader, Ephraim, heeft zich omtrent hem zeer vergist, Hij is een brave heer. En morgen of overmorgen reeds vertrekt hij met Debora naar Duitsohland en ik verlies een goede baas in hem.” — «Troost u maar,” hernam Jankef, «ge zult wel een anderen baas bekomen, die u misschien nog meer drank zal geven. «Hoe laat trouwen ze?” mengde een vrouw zich in het gesprek. «Dat zal wel aanstonds plaats vinden,” antwoorde Jankef. «Dergelijke bruiloft heb ik hier nog nooit bijgewoond. Trouwen en «Gasne” s) na elkander en dan is alles afgeloopen. Van avond moet ik bij hem komen,” ging hij voort, «het hart breekt me, als ,ik den ouden man aanzie, ik gevoel innig medelijden met hem. Gisteren nog zei hij tot mij : Andere ouders beschouwen het als het hoogste geluk, hunne kinderen te zien huwen. Daar wordt feest gevierd. En ik, ach, het huwelijk van mijn eeaige dochter, is een groot ongeluk en schande voor ons. Die vreemdeling is een pousche j isroei x), ïemauu uie up j u mKipoer 4) gegeten heeft, iemand wiengeen enkele wet heilig is. Van zijn handel en wandel is niets goeds bekend, men zegt zelfs, dat hij niet meer tot het Jodendom bekoort en dat moet de man worden van mijn eenig kind. Twee zoontjes heb ik moeten verliezen en nu dit te moeten beleven ? «Ik ben wel ongelukkig,” had Ephraim gezucht en daarbij geweend als een kind. «Alles wal haar moeder en ik tot haar gesproken hebben,” snikte Ephraim, «was te vergeefs. Dien vreemden, van wien niemand iets goeds weet te zeggen, die waarschijnlijk zelfs gesc h m ad J) is, moet ze hebben. Ons bidden en smeeken, ja ons weenen en klagen, laten haar ongevoelig. Langen tijd had de oude man zich aan zijn verdriet overgegeven, eindelijk werd hij echter kalmer. «Alles, wat God wil, sprak hij, «ik moet mijn gezar dien,0) hoe zwaar ook, dragen. Ik kan mij niet tegen Zijn Heiligen wil verzetten, maar is alles voorbij en de schande over mijn gezin gebracht, dan is zij mijn dochter niet meer, dan h:b ik geen kinderen meer, «ian is ze voor mij,..” Hier sprak Jankef zoo zacht, dat wij hem niet meer kunnen verstaan. Zijn omstanders zijn allen innig bewogen. Allen gevoelen het diepste medelijden met den goeden Ephraim en zijn gade, wier eenig kind zich zóó tegen zijn ouders durfde verzetten en hun diep ongelukkig maakt. Door verschillende uitroepen geven zij huo hart lucht. En toen zij eenigen tijd later, een net gekleeden jongen man zagen a ankomen en enkelen hunner Carl herkenden. zagen zij hem met grimmige blikken aan. Het kwam hun voor, dat er een dtiivelsche glimlach om zijn lippen speelde en dat zijn houding uitdagend was. Menige stille verwensching ontsnapte onwillekeurig aan den mond van enkele dier onbeschaafde, maar goedaardige lieden. Carl was het inderdaad geweest. Men opende hem de deur en verschillenden wachten reeds in den gang zijn komst. Debora was keurig gekleed. Aan haar toilet scheen de meest mogelijke zorg te zijn besteed. Haar uilerlijk was echter zeer in tegenspraak met die feestelijke kleeding. Hare oogen stonden mal, terwijl een vaal bleeke kleur over haar gelaat was uitgespreid. Iets verder bespeuren wij haren vader, die zich zelve krachtig beheerscht en niet toonen wil, wat er in zijn gemoed omgaat, evenals zijne echtgenoote, die alle krachten moest aanwenden om hare tranen legen te houden. Jozef, die door dit huwelijk eveneens zijn zoetste wenschen in rook ziet verdwijnen, slaat zwijgend en als verslagen op den achtergrond. Carl stuitte het zeer tegen den borst op deze wijze zijn bruid te moeten ontvangen. Enkele oogenblikken nadat hij was iDgetreden, sprak Ephraim met holle en klanklooze slem, die Debora als een doodsklok in de ooren klonk, dat het tijd was zich naar het stadhuis te begeven en men dus zoo spoedig doenlijk de woning moest verlaten, Daar dringt Debora eensklaps door en met een luiden gil werpt zij zich in de armen harer moeder. «Moeder!” snikt zij, en zoo overvloedig rollen haar de tranen over het gezicht, dal zij nauwelijks in staat is, een enkel woord te uiten. «Moeder!” gilde zij. Haar moeder kon zich niet langer bedwingen en insgelijks luid weenende kustte zij haar kind en fluisterde: »Debora! Nog is het tijd. Nog kunt gij het ongeluk verhoeden.” En toen Debora nog steeds luid snikkende zich aan haar borst bleef vleien, kustte zij haar kind nogmaals. »Debora,” sprak zij, terwijl tranen haar bijna beletten voort te gaan »het is,. . de laatste kus.. . die gij .. van mij .. ontvangen zult.. . een afscheidskus. . voor eeuwig.” Ephraim zweeg, het was zoo stil, dat men het kloppen van zijn hart kon vernemen. Nog had hij hoop, toen hij echter bemerkte, dat Debora bleef zwijgen begreep hij, aan het tafereel, dat hem en zijn dierbare Hanna noodeloos schokte een einde te moeten maken en hij gaf daarom bevel, dat men in de, tusschentijds aan. gekomen rijtuigen zou stappen. Door Carl ondersteund, trad Debora mede naar buiten en nam in het eerste rijtuig plaats. ( Wordt vervolgd.) ]) Een afvallige. 3) Gewijde studie. E) Kerkelijk huwelijk. 4) Groote Verzoendag. s) Gedoopt. 6) Lot, door God beschikt. ---