Ingezonden Stukken. Mtjn Heer de Redacteur, Onder de artikelen van liet ontwerp van gewijzigde Grondwet, door de commissie ad hoe den Koning aan- | geboden, ter beantwoording aan het grootmoedig woord, hetwelk uit den koninklijken mond was voortgevloeid, hebber mijne bijzondere aandacht getrokken, die welke over de Godsdienst handelen. De nieuwe grondwet, zoo dacht ik hij mijzelven, moet het rijk der ware vrijheid stichten en uit die ware vrijheid moet ware vrede en verbroedering onder al de Ingezetenen van ons dierbaar Vaderland en vooral onder de twee groote afdeelingen, waarin zij door godsdienstbelijdenis gesplitst zijn, voorlvloeijen. Het eenig middel, naar mijn inzien, om in de gegevene omstandigheden, dat rijk der ware vrijheid en des waren vredes le stichten, was, dat de Staat zoo min mogelijk zich inet de godsdienstige zaken inmengde, aan alle godsdienstige gezindheden de meest mogelijke vrijheid in het hare gaf en zich alleen de zorg voorbehield, om voor de openbare orde en gehoorzaamheid aan de wetten te handhaven. Aan deze beginselen getoetst, las ik met genoegen liet Hoofdstuk van liet ontwerp van gewijzigde grondwet, handelende van de godsdienst. Ik zag daar met voldoening de vrijheid van godsdienst geproclameerd en gehuldigd ; ik ontwaarde dat de Commissie den eenig ’openstaanden weg had ingeslagen, om onder de,.verschillendegodsdienstige gezindheden in ons land den zoo'gewenschlpn vrede te stichten; en begreep, na de lezing van dit hoofdstuk, dat zoo die artikelen grondwet werden pn zij trouw en openhartig door regering, wetgevende magl en andere overheden werden nagevolgd, alle twisten over godsdienstige verschillen voor goed van het politiek terrein waren verbannen, en binnen de theologische of nodieleerde perken teruggehragt. Ik besefte dal de Pro'estanten, cie grondwettige gelijkheid hunner Catliolijke medeburgers gehuldigd en in werking gebragt ziende en dus niet meer aangespoord zijnde om eene thans ónmogelijk gemaakte suprematie te behouden of te herwinnen, zouden ophouden, hen te belasteren, te verguizen, hatelijk of belagchelijk te maken; ik besefte levens dat de Calholijken. thans in bel bezit gesteld van de vrijheid en gelijkheid, welke hun, als Burgers van denzellden Slaat toekomt, niet langer in de noodzakelijkheid zouden zijn, om die vrijheid en gelijkheid te behalen door met hunne andersdenkende medeburgers in eenen strijd Ie treden, waarin liet, uil den aard der zaak, ónmogelijk is, altijd bitterheid te weren. Ik zag dat alles en verheugde mij daarover. Ik zegde der Commissie dank, welke dit werk ontworpen had, den Ifonin gdie reeds verklaard beeft, zich met de, door de comiAissie aangenomen boofdbeginselen, waaronder toch de vrijheid van godsdienst eene eerste plaats bekleedt, te kunnen vereenigen en -venschte vurig, dat bet ontwerp hetwelk zulke schoone beginselen behelsde, spoedig grondwet mogt worden. Doch, mijnheer de redacteur, bet zij mij vergund, ra deze openhartige en welgemeende uitboezeniing mijner hulde voor het goede, ook mijne bezwaren bloot te leggen legen hetgeen mij voorkomt minder goed te zijn, ja. in bet geheel niet te stroken met de algemeen gestelde beginselen van vrijheid en gelijkheid, weike anders doorstralen. Ik bedoel art. 100 van liet ontwerp, voorkomende in liet zesde Hoofdstuk, handelende van de Godsdienst, dit artikel luidt . «De tractementen, pensioenen en andere inkomsten, wan welken aard ook, die in 1814 door de onderschei»den godsdienstige gezindheden of derzelver leeraars gesnoten worden, blijven aan dezelve gezindheid verzekerd. «Aan de Leraars, welke tot nog toe uit ’slands kas I «geen, of een niet toereikend traclement genieten, kan j «een traclement toegelégd, of het bestaande vermeertderd worden.’’ Mijne bezwaren legen dit artikel vloeijen voort uil de gevolgtrekking welke ik daaruit alleid, namelijk : 1°. De Iractémenten, pensioenen en andere inkomsten der Prolestnnlsclie gezindheid en haier leeraren, worden bier voor goed gewaarborgd, en zijn aan geerie ' discussie onderheyig. 2". De tractementen dpr Catliolijke leeraars (van gezindheid wordt hier niet gesproken.) kunnen toegelegd worden, en kunnen dus ook weder ingetrokken worden, zij maken jaarlijks een deel der staatsb'grooting uit, en kunnen dus ook nog door de Kamers geweigerd worden. Nu vraag ik in gemoede af, of dit gelijkheid is; of dit de gelijke bescherming is, welke, volgens art. 157 van bét ontwerp, aan alle kerkgenootschappen iu het rijk wordt verleend? Is bei billijk, dat aan eene gezindheid en bare leeraars tractementen, pensioenen eu andere inkomsten, van welken aard ook, bij de grondwet gewaarborgd worden, terwijl men zich slechts voorbehoudt, ook aan de leer- aars der andere gezindheden tractementen te verleenen, of de bestaande te verhoogen? Hebben niet allen hetzelfde grondwettig regt verkregen? Dragen niet allen gelijkelijk de lasten van den slaat? Men oordeele daarentegen eens, in welk eene gevaarlijke stelling men de catholijke geestelijken plaatst. Een kerkvoogd, een leeraar mishaagt aan bet gouvernement, welljgt wel omdat bij de les en bet gebod zijns Godde- o* lijken Meesters, die bem voorschrijft Gode meer dan den menschen te gehoorzamen, trouw naleeft; welnu, de straf' is gereed: men onttrekt bem zijn tractement, hetwelk bem door niets gewaarborgd is, en door niets anders gewaarborgd kan zijn, dan door een wet, welke slechts eenjarige ^ kracht beeft, namelijk de begrootingswet. (1) Heeft de commissie dit wel bedacht en overwogen? 1 * * * S‘ Wij betwijfelen bet, want met de vrijzinnigheid en onbekrompenheid, welke zij in alle andere punten aan den ^ dag beeft gelegd, konde zij mijns inziens, haar werk niet door eene zoo nootlotlige bepaling ontsierd hebben. Haar er is in datzelfde artikel een nog ander en niet minder gewiglig bezwaar ingeslopen. De Commissie heeft tol maatstaf der door de grondwet te waarboorgen tractementen, pensioenen en andere in. komsten genomen hetgeen in 1814 bestond; en wal be- y stond toen? Art. 156 der grondwet van 1814 zegt: g «Aan de christelijke Hervormde kerk, wordt bij voort- p • during verzekerd de voldoening uit ’s lands kasse van ,J «alle zoodanige tratementen, pensioenen, weduwen-, kin- |, »der-, school- en academie gelden, als voormaals aan c «derzelver leeraren, hetzij jdireclelijk uit 'slands kas of L «uit de daartoe bestemde inkomsten van geestelijke en 1 »kerkelijke goederen, of eenige plaalselijke inkomsten 1 «zijn betaald geworden.” r En art. 157. t «Van alle toelagen, welke laatstelijk aan de andere 1 «gezindheden uit's landskas zijn toegestaan geweest wordt \ «almede het genot, bij voortduring, aan gemelde gezind- t «beden toegejiend.” < Ziedaar dan den toestand, waarin de grondwet, naar ; hel ontwerp der commissie, ons zoude terug brengen. | Maar in 1815 is eene nieuwe grondwet gemaakt, in i 1840 is die grondwet gewijzigd, en zoo wel in die van 1815 als in die van 1840 wordt gezegd: , Eenerzijds in art. 194 en anderzijds in art. 192. «Detractementen, pensioenen en andere inkomsten van «welkeaard ook, thans door de onderscheidene godsdien«slige gezindheden of derzelver leeraars genoten wor«dende, blijven aan dezelve gezindheden verzekerd.” enz. Door de grondwet van 1840 werden dus al de door de verschillende gezindheden of hare leeraars genolene tractementen, pensioenen enz., zoo als die op dat tijdstip bestonden gewaarborgd: »Thans genoten wordende” zegt die grondwet; en nu beeft de commissie door eene pennenstreek de grondwet van 1840 en de grondwet van 1815 vernietigd, de daarin vervatte grondwettige waarborgen ingetrokken en ons op dit punt in eens tot in den toestand van 1814 teruggebragt. Al ware het dus niet, dat het hier besproken artikel op zicli zelf eene onbillijkheid bevatte, welke niet overoen te brengen is met de aan alle godsdienstige gezindheden verzekerde vrijheid en gelijke bescherming, dan nog zoude het, zoo als het nu ontworpen is, eene grievende onbillijkheid daarslellen, doordien bet reeds tweemalen grondwettig gewaarborgde regten ontneemt en vernietigt. Ik geloof niet, mijnheer de Redacteur, dat hel noodig zij, nog nadere beschouwingen in het midden te brengen, om de reglmatige bezwaren, welke dit artikel oplevert, toe te lichten, en te betoogen dat met grond op een herstel van dit ontworpen voorschrift der grondwet mag gerekend worden. Ik weel het, de regeling der godsdienstige aangelegenheden in ons land is met klippen bezaaid; dat de Commissie op eene harergestooten heeft is wel zoo zeer niet te verwonderen, wanneer men bedenkt dal zij uit menschen bestaat en op een na geheel uit Prolestantsphe leden is zaméngesteld ; maar daarom z?l ook de hoop niet ijdel wezen, dat het genoeg zal geweest zijn, de dwaling aangewezen te hebben om haar hersteld te zien. De Raad van Ministers, de Raad van State zijn nug daar, om hetgeen de Commmissie over hel hoofd heeft gezien te verbeteren. ---