HERINNERINGEN UIT MIJN LEVEN Dr. J. H. GUNNING J.H.zn. VERTELT! I -n l : on lui I MIJN VADER II. | Levenslang blijf ik mij onderteekenen „J.Hz.” Ik ben nu wel op een leeftijd gekomen, dat de bijvoeging achter mijn familienaam „Jr." of zelfs ,,Sr.” niet ongepast zou wezen, maar ik heb geen anderen wensch en ken geen hooger aardsch voorrecht dan zoon te zijn van mijn hoogvereerden vader. Daarom begin ik ook deze Herinneringen met een kort overzicht van zijn leven en beteekenis. Ikzelf heb een groot werk in vijf deelen aan hem ! en zijn geschriften gewijd, 4) Dr. Mis- ' kotte heeft de prachtige schets, die hij ' in genoemd boek, waaraan vele anderen medewerkten, afzonderlijk uitgegeven 2) en Dr. Semmelink verkreeg i zijn doctoralen graad na de verdedi- j gjng van eene voortreffelijke dissertatie over mijns Vaders ontwikkelingsgang en beginselen 3) en verder bestaan er ] r.og tal van kleinere en grootere artikelen, studiën en monografiën over 1 hem. Maar deze geschriften zijn niet onder ieders bereik, daarom herhaal ik thans nog even een en ander, dat men in genoemde boeken beter en uit- ; voeriger beschreven vindt. Mijn Vader is den 20en Mei 1829 te Vlaardingen geboren, waar een i prachtig-gebrandschilderd * kerkraam, 1 door de dankbare liefde van zijn leerling De Stoppelaar gesticht, die helaas de onthulling niet meer heeft mogen 1 beleven, de gedachtenis aan dat feit en aan zijne beteekenis voor heel de Kerk levendig houdt. Maar gekend heeft Vlaardingen hem niet. Reeds als kind trok hij met zijne ouders naar Leeuwarden, waar zijn vader — natuurlijk óók al een J. H. G., evenals ik hoop dat een mijner achterkleinkinderen óók aldus heeten zal! - 't grooter *deel van zijn ambtsbediening heeft doorgebracht. Grootvader Gunning behoorde tot de Groninger of Evangelische richting en was een knap Hebraïcus. Zijne vrouw was rijk aan gaven van hart en van hoofd. De kleine Johannes groeide dus in Friesland's hoofdstad op, leerde vlug en veelzijdig en hield aan 't eind en tot bekroning van zijn gymnasiale loopbaan een „oratiuncula," een rede over de beteekenis der Grieksche dichtkunst in onberispelijk Latijn. Van 1846—51 was hij student in Utrecht en woonde, evenals zijn oudere broeder Willem, de latere professor in de chemie en zijn jongere broeder Marius, die professor werd in de oogheelkunde, bij zijn oom Dr. Dompeling in, een bekend geneesheer, die met de jongere zuster van de vroeggestorven moeder Gunning gehuwd was. Toen ik student werd in Utrecht was tante Dompeling reeds gestorven, maar oom was nog helder van hoofd, schoon zwak van lichaam en nog altijd in enthousiasme voor de koepokinenting, waarvan hij een der geestdriftvolste promotors was. Den éénigen keer in mijn leven dat ik moeite met hem kreeg was, toen ik, onnoodig en onverstandig, op deze kunstbewerking afgaf, die toen — gelijk alles ten onzent — tot een godsdienstige „kwestie" en een sjibboleth van staatkundige partijdrift was gemaakt. Mijn vader was bijna voor zijn proponents gezakt. Niet omdat de eerwaarde examinatoren van Utrecht's Kerkbestuur zijne kennis, maar omdat zij 's jongelings rechtzinnigheid in twijfel trokken. Men mocht iemand met zulke „bedenkelijke" gedachten niet tot de „vaderlandsche kerk" toelaten. Maar door het kloek pleidooi van één hunner, die betoogde dat het toch een schande en een ongeluk zou zijn als iemand van zóó schitterende gaven en van zulk een onmiskenbaren ernst I werd afgewezen, lieten deze wijze mannen hem ten slotte toe tot de Evangeliebediening. Daar hij nog den wettigen leeftijd niet had bereikt om een beroep te mogen aanvaarden, werd hij van 1852—53 hulpprediker te Heusden, daarna in Antwerpen, waar hij in het Fransch en Nederlandsch preekte, om daarop nog voor korten tijd aan een destijds wijdvermaard jongensinstituut in Barneveld onderwijs te geven, voorts in letterkunde en geschiedenis. Daar verloor hij zijn hart aan Johanna Jacoba Hoog, de oudste van de kinderen, die door het eerwaardig echtpaar, dat ik in ongeveinsde, dankbare hoogachting gedenk, met een minimum-tractement, maar met een maximum van verstandige godsvrucht werden grootgebracht. Twee anecdotes. Mijn lieve grootvader was een toegewijd zielenherder, warm geloovig en beminnelijk trouw aan zijn niet altoosbeminnelijke gemeenteleden. Maar welsprekendheid was nu juist niet zijn meest opvallende eigenschap. Op zekeren dag toen mijn vader professor was in Leiden kwam een jong student op zijn studeer-kamer tentamen doen. Toen dit was afgeloopen, ontspon zich een gezellig en ongedwongen gesprek en langs zijn neus weg vertelde onze jongeling een aardig verhaaltje, dat hij van zijn oudoom, die te Barneveld gewoond had, vernomen had. „Daar was destijds een zekere Ds. Hoog, die nog al vervelend preekte, en de jonge De Génestet, die toen aldaar op kostschool was en die den goeden dominee onder het preeken vaak een slokje water zag drinken, maakte het volgende rijmpje op hem: Ik luisterde wel vaak naar den goeden [dominee Hoog, Maar schoon hij heel wat dronk, hij [bleef toch even droog." Daarop barstte mijn vader, die bij al zijn ernst veel van een aardigheid hield, in zulk een herhaald lachen uit dat onze student er verbaasd over was en het thuisgekomen aan zijn oud-oom vertelde. „Kerel, riep deze onthutst uit, je hebt ook een groote stommiteit begaan. Wist je dan niet dat die dominee Hoog de schoonvader van je professor was? Ik raad je aan: ga dadelijk je excuses maken!” Met loome schreden trok de jongeman opnieuw naar de Hooigracht, vroeg opnieuw den professor te spreken en trad opnieuw de mooie, groote studeerkamer binnen, waar hij door den altoos-hoffelijken man met de uiterste minzaamheid werd ontvangen. Toen de verlegen en beschaamde jongen zijn excuses had uitgestameld en toegelicht, lachte vader weer eens zijn hartelijksten, gulsten lach en zeide: ,mijn waarde heer, mijn beminnelijke schoonvader had zóóvele uitnemende qualiteiten, dat die opmerking van den ondeugenden De Génestet, waarin inderdaad wel een korreltje waarheid school, zijn nagedachtenis niet in het minste kan schaden. Uw bezoek, hoe aangenaam het mij ook is geweest, was om déze oorzaak namelijk niet noodig geweest." Heel wat opgelucht ging onze aanstaande predikant dien dag ten tweeden male van zijn hoogleeraar terug. Het andere verhaaltje is niet minder karakteristiek. Mijne tante Aletta Hoog, de langstlevende der zestien kinderen mijner grootouders, heeft mij eens verhaald — en 't is, geloof ik, geen onbescheidenheid dit thans te openbaren — dat zij en Marie (een andere zuster) wel eens achter een der gordijnen van de Zaterdag 6 | „mooie kamer" zich verstopt hadden om naar „de verheven gesprekken te luisteren, die je vader met Johanna, zijne verloofde, hield als ze eens een half uurtje samen en (naar zij dachten) alléén waren.” Inderdaad, ik kan mij hem, ook als 22-jarig pasverloofd jongeman, niet anders voorstellen dan in „verheven' taal zijne ervaringen en verwachtingen met het lieve, bescheiden meisje uitsprekende, dat eens mijne dierbare moeder worden zou. Aan stof tot discours heeft het hem nooit ontbroken en vertellen kon hij als weinigen. Vooral ook kinderen wist hij tot in zijn hoogen oudèrdom toe, van het begin tot het eind te boeien. Zijn leeslust was even groot als zijn geheugen sterk was. Op zekeren dag — tot in mijn studietijd toe mochten wij zelf de boeken in de Universiteitsbibliotheek opzoeken en meenemen — was hij in den vroegen morgen van Blauwkapel naar de Wittevrouwenstraat gewandeld, om daar in de academische bibliotheek wat te grasduinen, toen hij, boven op een ladder staande, een boek aantrof, dat hem zóó boeide, dat hij uren en uren lang daar in de hoogere sfeeren bleef vertoeven, zijn koffie en zijn middageten vergat, en niet eer naar beneden kwam vóór hij het heele boek had uitgelezen! Alles wist hij met zijn stalen memorie vast te houden en te ordenen, zoodat hij er dadelijk over beschikken kon. In eene voorlezing, die hij eens over „Het feestvieren” hield 4), haalde hij uit zijn geheugen betrouwbare citaten aan uit: Parcival van Wolfram van Eschenbach, Dickens, Beets, Shakespeare, Vondel, Alfred de Musset, Huygens, Cats, Schopenhauer, Plato, Heine, Edmondo de Amicis, Henri Havard, Ossian, Dante, Robert Hamerling, Allard Pierson, Buckle, Hofdijk, Van Lennep, Plutarchus, Riickert en Goethe's Faust. (Dr. Semmelink blz. 26). Doch.... de grens, die ik mij voor deze artikelen heb gesteld, is bereikt. De volgende maal hoop ik met den predikant van Blauwkapel te beginnen. J. H. GUNNING J.Hz. 4) Dr. J. H. Gunning J.Hz. in samenwerking met vele anderen. Prof. Dr. J. H. Gunning. Leven en Werken. 2) Johannes Hermanus Gunning door K. H. Miskotte. 3) Prof. Dr. J. H. Gunning. Zijn ontwikkelingsgang en zijne beginselen, door J. H. Semmelink. 1926. 4) Ééns voor-al: ik mis al mijne boeken, ook die van en over vader. Ze zijn alle in de Bibliotheek van Utrecht. Ik moet dus op mijn geheugen afgaan, dat helaas niet zoo sterk is als dat van mijn vader was. Ik kan dus in titels en derg. wel eens een kleine vergissing maken. --- Advertentie j. BESTELT NOG HEDEN: A. W. F. IDENBURG , In zijn leven en werken geschetst f DOOR 1 G. J. LAMMERS ! In dit boekje, dat 70 pagina’s j druks telt en rijk geïllustreerd is, ' wordt in korte trekken het leven ( geschetst van dezen grooten Ne- j derlander. De indeeling is als volgt: 1 Hoofdstuk I: Van Kapitein tot : Gouverneur-Generaal. j Hoofdstuk II: Op den Buitenzorg- ( schen Troon. Hoofdstuk III: De critiek breekt : los en verstomt. i Hoofdstuk IV: Terug in het Vaderland. Hoofdstuk V: Te ruste gelegd. ( Hoofdstuk VI: Officieele herden- ] king. ] Hoofdstuk VII: Door de Pers herdacht. De prijs is vastgesteld op Z0.90 1 i Bestellingen kunnen worden opgegeven bij den Boekhandel of bij de Uitgeefster N.V. Dagblad en Drukkerij De Standaard N. Z. Voorburgwal 68—70. Postgiro 10919. --- IN EN OM DE GEMEENTE „We doen er niet an'\ „We doen er niet an". Ziedaar het lakonieke en tegelijk veelzeggende antwoord, dat ik eens bij mijn huisbezoek ontving. 'k Had een bezoek gebracht bij de buren. Belangstellende menschen. En zooals dat meer gaat in het groote Amsterdam, daar had ik geïnformeerd naar de buren op de trap. In veel gevallen is het antwoord zeer onbevredigend. Men kent in Amsterdam zijn buren ternauwernood bij name. Men heeft geen omgang met hen; vaak ook maar de verstandigste weg. Men weet allerminst van wat voor partij of kerk ze zijn. Velen hebben trouwens geen kleur. Op het punt van beginsel, hetzij naar rechts of naar links, zijn ze zóó vaag als de mist. Nog neutraler dan de bewoners van het kerkhof. Ook hier wist men mij niet veel belangrijks te vertellen: Nette menschen. Geen last. Geen omgang. Ze geloofden wel, dat ze tot „de groote kerk” behoorden. Maar kerkgangers waren het in elk geval niet. Dat had men in den loop van den tijd wel gemerkt. Dus ging ik dan zelf maar op informatie uit. Aangeklopt. Binnen gestommel. Dus waren ze thuis. Daar gaat de deur aan de gemeenschappelijke trap open. Door de opening zie ik een mansgezicht. Ik vertelde mijn boodschap. En toen kreeg ik het teleurstellende antwoord, dat ik boven neerschreef: „we doen er niet an.” Meteen ging de deur ook weer toe. Zeker bang, dat ik den voet tusschen de deur zou zetten. Of dacht hij, dat ik met een collectebus kwam? In elk geval, afgeloopen! Ik was een ervaring rijker. Zooiets overkomt je als dominé in t Amsterdam maar zelden. In den gewonen regel is men zóó beleefd je in de woning toe te laten, 't Kan zijn, dat 1 men daar de methode van het dood: zwijgen, men zou 't ook kunnen noet men de-deur-uitzwijgen, toepast. De 1 mogelijkheid doet zich ook voor, dat 1 er een twistgesprek volgt; en niet ï malsch. Maar gewoonlijk krijg ik toch toegang. En een stoel. Misscliien nog ■ wel een kopje thee bovendien. Of, past het niet, dan maakt men netjes zijn verontschul diging. Maar dit!? „We doen er niet an.” Waar zouden ze dan wel „an doen"? Ik kan 't wel raden. Aan iets, dat men met een wetenschappelijken term: praktisch materialisme noemt. Ze houden er geen overtuiging op na. Ze loopen niet warm voor de een , of andere partij. Ze weten niet van ► eenig program- of geloofsartikel. Het eenige stuk, dat ze verstaan en bepleiten kunnen, is, dat het vleesch beter is i dan de botten. Dat is hun geloof. Dat is hun god. Precies wat Paulus van zekere Filippensen schreef: „welker god is de buik”. Ze eten, ze drinken, t ze zijn op hun tijd vroolijk of ook wel bedroefd. En straks sterven ze. Menschen, van wie men waarlijk in twijfel t zou trekken, of ze er wel een ziel op nahouden. Ze zijn tot hun negatieve houding I. omtrent God, Zijn Woord en goddeliji- ke dingen gekomen, neen, niet omdat het zulke diepe denkers zijn. Op de toppen der wetenschap zijn ze nog nooit geweest. Het zijn geen 1 bergbeklimmers gelijk sommigen, die ( net hun knappe koppen naar een uitveg, naar waarheid zoeken en hoe ïooger ze stijgen, hoe meer ze in den nist geraken, hoe minder ze weten te xnderscheiden van de eeuwige dingen. Zóó zijn ze niet! Dok behooren ze niet tot dat soort godoochenaars, dat geen zuiver geweten xezit. En nu verontrust hen dat bij wijen. Nu rijst de wensch in hun binnenste, dat er toch maar geen rechtvaardig en heilig God mocht zijn. Want A'anneer Hij bestaat, hebben zij straks, vanneer ze met Hem in aanraking konen, niets goeds van Hem te wachten. Daarom gaan ze aan het redeneeren. Ze redeneeren eerst God weg. Dan de xnrust van hun geweten. En straks nisschien ook nog dat geweten zelf. Dood is dood. Geen God. Geen vergelding. Dus ook geen angst meer. Van dat gehalte zijn de menschen, die ik up het oog heb evenmin. Het zijn de gemakzuchtigen. Geïn:arneerde materialisten. Stofmenschen 5p en top. Zonder ideaal. Zonder geestdrift voor een beginsel. De kerk trekt hen niet. Maar het communisme evenmin. Een goed maal, een nieuwe jas, een goedkoope en toch uiterst geriefelijke woning, een aangename positie, een onbezorgd leventje met af en toe een pretje, dat trekt hen aan. Dat is waar ze „an doen". Voor het overige behoeven ze nimmer bezoek van een predikant of een ouderling te ontvangen. Dat zijn maar „beroerders Israëls", zooals de Oud-Testamentische koning het uitdrukte. Toch houden de meesten er nog manieren op na. Komt er „iemand van de rerk" — op dit punt is hun onderscheidingsvermogen niet scherp; het best weten ze nog waar het diakenambt toe dient; ze weten beter te onderscheiden tusschen witte- en savoyekool —, dan laten ze den man binnen en presenteeren hem een stoel. Natuurlijk! Ze luisteren, misschien wel met aandacht, naar zijn boodschap. Ze geven een enkel woordje terug. Maar is hij uitgepraat en lieeft hij afscheid genomen, dan sluiten ze de deur met een zucht van verlichting. Weer afgedaan! Doch de ‘familie op de trap, waarvan ik boven meldde vatte het eenvoudiger op. Die geneerde zich niet. „We doen er niet an!" Flap! de deur weer dicht. Ik weet niet welke gedachten dit stukje bij u oproept. Laat ik u twee dingen mogen zeggen. Zijt ge meelevend, maak het den man „van de kerk" een beetje gemakkelijk. Wees wat toeschietelijk. Zeg niet te spoedig: het past niet. Ik pleit niet voor „domineesklontjes"; dat behoort bij een reeds lang voorbijgegaan tijdperk in het kerkelijke leven. Ik wensch dat niet terug. Doch denk aan het Schriftwoord, dat men „onwetende engelen kan herbergen”, In elk geval, 't was een gezant des grooten Konings, die klopte aan uw deur. En het tweede is dit. Mocht gij onverhoopt niet van het Evangelie der genade in Jezus Christus zijn gediend, en dus ook niet van Zijne dienstknechten, vergeet niet, dat eenmaal een Ander aan de deur zal kloppen. Dat zal niet de gezant, maar de Koning zelf zijn. Dan kunt ge niet volstaan met een: „we doen er niet an.” Hij laat zich niet terugwijzen. Zelfs bronzen paleisdeuren springen voor Hem open. In dat oogenblik zult gij aangezicht tot aangezicht staan tegenover uw Maker en God. En wat dan? Beter is het, intijds de deur te ontsluiten voor Zijn boodschap. Want het is een boodschap des heils. Een boodschap, die zondaren roept tot Gods kinderen. H. BAKKER. --- Surinaamsche begroeting. Opmerkingen der Eerste Kamer. Bij het afdeelingsonderzoek van de Surinaamsche begroeting hebben eenige EersteKamerleden deelneming bepleit aan de geopperde plannen tot het doen herleven van de bacovencultuur. In de tweede plaats drongen zij er op aan, dat de sinaasappelcultuur in meerdere mate zou worden bevorderd. Verscheidene leden meenden te weten, dat het Surinaamsche gouvernement een aantal mitrailleurs had aangevraagd, welke het noodig achtte ter bewaring van orde en rust en ter verdediging tegen mogelijke overvallen van buitenaf. Naar verluidt, zou ten departemente van Koloniën dat verzoek zijn ingewilligd onder voorwaarde, dat de gevraagde strijdmiddelen verdeeld over eenige jaren zouden worden verzonden. Deze leden opperden bezwaar tegen die beperking en waren van oordeel, dat de mitrailleurs, indien ze noodzakelijk mochten zijn, terstond alle behoorden te worden afgezonden. Enkele leden spraken er hun leedwezen over uit, dat een begrootingspost is uitgetrokken ten behoeve van een Nederlandsche expeditie tot vaststelling van het drie landenpunt in overleg met Britsche en Braziliaansche missies. Zij waren van oordeel, dat in een tijd als deze, de daai’aan verbonden kosten moeten worden vermeden en dat de expositie had moeten zyn uitgesteld. Vele andere leden achtten zoodanig uitstel niet raadzaam, daar de kwestie reeds geruimen tijd hangende is. Wel zouden zij gaarne nadere inlichtingen ontvangen omtrent de voornemens van de regeering op dit stuk. Zoo hadden zij niet zonder ongerustheid kennis genomen van een bericht, dat Nederland bij de aanstaande grensregeling het gebied tusschen Koetari en de New River zou hebben prijsgegeven. Dit bericht was hun niet duidelijk. Immers, betwist gebied is naar de algemeene opvatting dat, hetwelk is gelegen tusschen de New River en de Coeroeni, waarvan de Koetari het ZuideSijkste zijtakje Is. Volgens het bericht evenwel zou slechts betwist zijn de hoek tusschen de Koetari en de Coeroeni — in de genoemde opvatting een volkomen ondergeschikt punt — en zou dus het overige deel, n.1. dat tusschen Koetari en New River, aan Britsch-Guyana zijn toegekend. --- WANDELEN. WANDELMARSCHEN „V.O.P.”, UTRECHT De Utr. Chr. Wandelsportvereen. „Voor Ons Plezier” organiseert een 3en Nationalen Wandeltocht van 30 K.M., op Zaterdag 27 April en tevens een eersten Jeugdmarsch van 20 K.M. Aan ieder die een dezer marschen binnen 7 uur volbrengt, zal een fraaie herinneringsmedaille worden uitgereikt. Bovenden ontvangt iedere vereeniging bestaande uit 12 personen plus 1 leider een groepsprijs. Vereenigingen bestaande uit minstens 25 personen, ontvangen tevens nog een corpsprijs. Verder zijn er een tweetal wisselbekers en nog verschillende andere extra-prijzen. Inschrijvingen worden ingewacht bij: A. Flantua, secr., Valkstraat 30. Personen van 12—16 jaar mogen aan den jeugdmarsch deelnemen. Personen van 16 jaar en ouder mogen aan den 30 K.M.-marsch deelnemen. Start: 3 uur voormalig Sted. Gymnasium, Janskerkhof (lijn 2 vanaf C. S.). Parcours: Utrecht, Groenekan, Bosch, IVoordaan, Bilthoven, rust de Bilt, Blauwkapel, Utrecht. --- Advertentie WERFT ABONNE’S VOOR ONS BLAD --- Advertentie leder pak HONIG’s VERMICELLI homo's Bouillonblokje GRATIS (Adv.) --- Advertentie Ongevallen-Verzekering bij levenslange ongeschiktheid f 500; overlijden f500; verlies van één hand, voet of oog f200; verlies van één duim f 100, verlies van één wijsvinger f 60. verlies van eiken anderen vinger f 15 - Gewaarborgd door de Nieuwe H.A.V Bank te Schiedam I I I --- FEUILLETON EEN HELD GODS (NIET DOOR KRACHT ::: .) VRIJ NAAR HET DUITSCH VAN PAUL SCHRECKENBACH 61) Barthold keek hem rustig in de oogen, en sprak bedaard: „Die vraag had je zelf ook wel kunnen beantwoorden, Bertram, want er is maar één antwoord. Moet ik den laaghartigen Mainzer huldigen? Dat gaat tegen mijn natuur. En als ik in zijn nabijheid kwam, zou ik mijzelf immers aan den scherprechter overleveren!” Hij keek somber voor zich uit, en ging even later even langzaam en met nadruk sprekend voort: „Het meest grijpt mij aan de zorg voor ons geloof. Ik mag het niet dulden, dat een priester met zijn Jezuïeten over ons arme volk zal regeeren. Dat mag niet gebeuren, want dan wordt afgoderij en beeldendienst weer ingevoerd. Daarom blijft mij geen keus over: ik moet kampen tot het uiterste.” Na deze woorden was het weer stil in ’t vertrek. Dan begon Bertram: s* -- ■ i i : i 11 : mm „Je begrijpt wel, Barthold, dat ik tegen jou nooit een zwaard zal opheffen. Hans ook niet. Geen leenplicht kan ons dwingen tegen ons eigen bloed te vechten. Maar wij zijn gezworen vazallen van den Hohnsteiner, en ooi leenmannen van Mainz. Hoe zouden wij dan in strijd rr:t onzen eed de hand tegen onzen heer mogen opheffen? De graaf heeft ons nooit het geringste leed gedaan. Ik zou zelfs geen voorwendsel kunnen vinden om hem de gehoorzaamheid op te zeggen.” „Juist, Bertram, — zoo hoor ik ze in den geest allen reeds spreken, alle voortreffelijke leden van den adelstand,” zei Barthold op bitteren toon. „De eed is het schild, waarachter allen wegkruipen!” „Verwondert je dat?” vroeg Bertram. „Een edelman ls toch door zijn eed gebonden!” „Dan ben ik in je oogen zeker een eedbreker?” stoof Barthold op. „Van jou spreek ik niet,” antwoordde Bertram bedaard. „De graaf heeft jouw rechten geschonden. Bij mij, en bij vele anderen is het heel wat anders. Wij zouden allen wel liever Onder een Christgeloovigen heer staan, maar zullen we daarom oproer maken?” „Is je dat ernst? Vergeet je, dat de Mainzer een priester is?” riep Barthold grimmig. „En al is hij een priester, onze eeden moeten wij hem gestand doen. Ik kan geen eed breken, zelfs al had ik mij aan een schurk met een eed verbonden.” „Is dat jouw meening ook, neef?” wendde Barthold zich nu tot Hans. Die keek hem bedroefd aan, want het viel den goedhartigen man altijd zwaar een verzoek af te wijzen. z( „Ja, Barthold, ja,” zeide hij. „Ook ik kan den graaf mijn M eed niet breken. Maar hem volgen in «den strijd doe ik ook hi niet. Reken daarop!” Barthold stond op. z; „Dan is het vruchteloos nog langer te praten,” zei hij koel. „Ik ben jelui ai dankbaar, dat je het zwaard niet tegen mij si zult opheffen. Ik sta geheel alleen!” m Hij wendde zich om, en wilde heengaan, maar Bertram hield hem terug. M „Wees niet boos op ons, Barthold,” vroeg hij. „Wij kunnen K niet anders. Wat ik voor je kan doen, dat zal ik doen. Komt het tot het uiterste, zoodat je toevlucht moet zoeken voor hi vrouw of kinderen of voor jezelf, dan staat de Scharfenstein voor je open. En niemand kan van mij verwachten, dat ik je rr zou uitleveren, doch verg van mij niet, dat ik iets tegen mijn geweten doe.” p „God geve, dat ik geen toevlucht moet zoeken! Dus dan n eerst begint je vriendschap!” klonk het bitter. v „Maar Barthold, kun jij je dan in ’t geheel niet in eens anders toestand verplaatsen? Ik kan toch niet anders!” h Barthold zag, hoe het anders zoo kalme gelaat van zijn neef ri trilde van gemoedsbeweging, en op eenmaal begreep hij, dat k de man niet anders kon handelen. Hij wilde hem niet dwingen ti iets tegen zijn geweten te doen. Misschien zag Bertram later beter in, dat de gehoorzaamheid aan God hooger stond dan de onderwerping aan een zondig mensch, „Ik kan niet meer van je vorderen dan je hebt te geven,” zeide hij. „Ik ben niet boos, en voed geen wrok tegen je. Maar ’t is beter, dat we heden van elkaar gaan. Ik rijd naar iiuis, naar mijn burg.” „Neen, blijf nog!” riep Bertram. „We zullen samen over jouw zaak beraadslagen. Er moet toch een uitweg zijn te vinden.” „Raad heb ik niet noodig, en uitwegen zoek ik niet. Er is slechts één, en die heet onderwerping. Maar dien weg ga ik nooit. Het ga je wel, neven!” Hij wenkte ten groet met de hand en liep naar de deur. Maar nog eenmaal keerde hij zich om. „Hoe gaat het met Klaus?” vroeg hij. „Hij gaat vooruit; de koorts is verdwenen en de wonde heelt. Hij zai nu wel slapen,” antwoordde Bertram. „Ik kom hem over een paar dagen bezoeken. Wil je hem dat meedeelen?” Toen hij den steilen slotberg weer afreed, dacht hij: „’t Gaat precies, zooals ik het had verwacht. Mijn eigen familie kiest niet openlijk mijn zijde — wat kan ik dan van de anderen verwachten? Niemand zal mij hulp bieden — niemand!” En daarin vergiste hij zich niet. De volgende dagen bleek hem, dat hij op daadwerkelijken bijstand niet behoefde te rekenen. Alle edelen verklaarden, dat zij niet tegen hun geloofsgenooten wilden strijden, maar voor hem het zwaard trekken deden ze niet. ; (Wordt vervolgd } \ ---