Bij den meesterorganist J. H. Besselaar Jr. door H. BURGER Zijn pionierswerk voor Bachs Kunst, Kerkorganisten, die hun vak niet kennen..,. I. EEN jong organist zit achter zijn speeltafel. Naast hem staat mevrouw Noordewier—Reddingius, een zangeres met groote reputatie. Straks zal hij haar hebben te begeleiden. Het is één van zijn eerste concerten. Plotseling krijgen de zenuwen hem te pakken. De toetsen glijden weg voor zijn oogen, zij zweven van links naar rechts én van rechts naar links... Waar is die lamme a toch? Nergens te vinden. Een klavier zonder een enkele a? De zangeres kijkt al. Of die organist nooit begint! Langzaam glijden de handen van den organist over de toetsen, zoekend, tastend. Dan eensklaps hééft hij de a. Weg zenuwen, weg hallicunatie. het concert kan beginnen! Die organist was Besselaar. Geamuseerd vertelt hij mij dit voorval, als ik in zijn woning aan den Bergweg te Rotterdam, vlak tegenover „Eudokia”, met hem zit te praten over het werk ,van den organist. Van tijd tot tijd breng ik U binnen bij kunstenaars uit eigen Christelijken kring; eerst bij v. d. Hulst, den kinderschrijver, toen bij Lion Cachet, den sierkunstenaar; vervolgens zette Seerp Anema U zijn bedoelingen uiteen en nu wil ik pogen Besselaar aan het spreken te krijgen over onderwerpen, die U en mij interesseeren. Straks komen weer andere kunstenaars aan de beurt. Ik wil trachten op deze wijze belangstelling te wekken voor wat onze kunstenaars drijft, voor hun kunst en hun streven. Ik wil niet Revius volgen, als hij zegt; Het orgel is een beelt van 't leven hier beneden. Veel pijpen staender in, verdeylt inhaer geleden. Een yeder heeft sijn plaets, een yeder sijn geschreij; Soo is den staet en praet der menschen velerleij. Ghy hoort de lichtste pijp het alder hoochste blasen, Oock die het minste weet wil ’t aldermeeste rasen, Nu siet eens het pedael, men treettet metten voet, En geeft nochtans den dreun daert al op steunen moet... Van critiek onthoud ik mij, daarvoor zijn de beoordeelaars en die hebben wii heel wat. Het is mii er slechts om te doen Kunstenaar en puoneK nauer tot encaar ie uiengen, omuai ( daaraan nog al het een en ander ontbreekt. < Zoo zijn U en ik dan vandaag bij J. H. Besselaar Jr. te gast en gezamenlijk willen we luisteren of hij niet het een en ander te vertellen heeft, waarmede we ons voordeel kunnen doen. ; Vreemd, aan zenuwachtigheid van een organist denker^ we \ nimmer. Zoo’n man gaat op zijn orgelbank zitten, trekt eenige i registers open en laat de melodieën ruischen. ] — Wilt U wel gelooven, zegt mij Besselaar, dat ik nog 1 altijd niet vrij ben van nerveusiteit als ik een concert moet ] geven? Meestal haal ik dan drie keer diep adem en dan is 1 het voorbij, maar o wee, als ik dat vergeet. Het publiek weet < niet, dat ook orgelspel een stuk van je leven sloopt; een kunstenaar, ook een organist, wordt verteerd door een innerlijk < vuur en dat breekt hem, mat hem af, verbruikt zijn energie op t veel sneller dan van iemand, die een rustig leven leidt in de 1 maatschappij. ( Het ligt voor de hand, dat we allereerst spreken over het t belangrijkste deel van Besselaars kunstenaarschap, over zijn i pionierswerk om de kunst van Bach nader tot het publiek te i brengen en deze kunst in den stijl te zetten, waarop ze recht i heeft. Wat Besselaar ten dezen gedaan heeft, is een stuk ( levenswerk geworden, dat niet licht te hoog kan worden aan- 1 geslagen. ^ ( We kunnen het ons nu eigenlijk niet goed meer realiseeren, vooral niet in dit jaar, waarin allerwege Bachs geboortedag t is herdacht, maar een feit is toch, dat vóór 1900 Bachs kunst •> weinig werd uitgevoerd. Men vond ze hoogdravend, deftig, | zelfs musici van naam waren er niet toe te bewegen een ; I concert te neven, waarnn muziek van den cantnr werd ten i gestrekt gespeeld moest worden, er moest een zwier in den maat zijn, die al zijn muziek sterke gelijkenis gaf met een étude. Messchaert begreep het beter; die zong zoo, dat je aan geen schrijfwijze meer dacht, hij gaf Bachs muziek een geheel aparte eigen stijl. • Besselaar wist dit ook. Hij begon met de oprichting van een Bachcomité, hetwelk later werd de Rotterdamsche Bachvereeniging. En hij gaf hiermede doelbewust den eersten stoot om de kennis van Bachs kunst te verbreiden. Zijn eerste werk was de koralen uit te voeren, in de Maasstad, maar ook elders in het land. Het beteekende een ommekeer in de voordracht van deze zeer persoonlijke kunst. Een klein koor van ongeveer 30 man zong deze koralen a cappella en Verhey zou het later moeten erkennen door deze uitvoeringen een geheel anderen kijk op deze muziek gekregen te hebben. •— Hoe kleiner een koor, hoe beter, zegt Besselaar; dan komt ook het persoonlijke beter uit — Bach heeft in zijn Thomaskirche ook geen massaal geluid tevoorschijn kunnen roepen, trouwens nergens staat een groot koor voorgeschreven. En ik wil verder gaan: om goed Bach te kunnen „maken”, moet men zelf een geloovig Christen zijn, men moet kunnen onderschrijven, hetgeen in den componist leefde tijdens het schrijven, men moet dit kunnen inleven. — Moet men Protestant-geloovig zijn? — Dat zou ik niet zoo beslist willen verklaren, een Roomsche zal ook heel goed kunnen aanvoelen wat er in de ziel van den Lutheraan omging. Dat brengt ons weer in het vaarwater van het Gregoriaansch vergelijk een werk van Palestrina en Sweelinck; bij den eerste de oer-Katholieke en bij den laatste de oer-Protestantsche zienswijze van de Schrift. Natuurlijk vinden wij dit ook in hun muziek uitgebeeld; elke kenner onderscheidt in hun beider muziek aanstonds de verschillende cultuur. Waarvoor is Bachs muziek voor een zeer groot gedeelte geschreven? Voor de kerk. Hij was een vroom man, die trachtte te leven in overeenstemming met de eischen van zijn beginsel. Wat kan er mooier samengaan dan juist die twee dingen? Ook de niet-geloovige komt onder den invloed van de muziek, die aan dit hart ontweid is. „De vreeze des Heeren is het beginsel van alle wijsheid.” Vandaar, dat Bachs kunst, meer dan van welken anderen componist ook, moet „gemaakt” worden met het innerlijk. Koorleden of orkestmusici, die aan een reproductie medewerken en zich daarin op hun routine laten gaan, veroorzaken, dat de eigenlijke ziel ontbreekt de Evangelieverkondiging is er dan niet. Uit zijn organistenpractijk grijpt Besselaar een voorbeeld ter verduidelijking. Langs een omweg komt hij waar hij zijn wil. — Een organist moet in hoofdzaak kerkorganist zijn solo-organist best diploma’s prachtig maar het mooiste is en blijft zijn kerkelijke arbeid. Het goede voorspel VUUJ. C.C11 JL O Cl 11.11 UIGL GGU OU.IU lO C.1 Allll L C. DGWlJi-Lll, WUl niet behoeft te bestaan uit lawaai of een contrapunctisch uitgewerkt stuk, een goed organist zal met één pennestreek als ’t ware, in één stem zijn ziel kunnen uitstorten. Als een organist zijn taak goed begrijpt, zal hij niet moeten denken: „dit is nu eens een aardig motief en dit zullen we eens canonisch doen” inleven is hoofdzaak. Bach had dit in buitengewone mate, vooral in zijn improvisaties. Evangelieverkondiging was voor hem de eenige hoofdzaak; een andere bestond er voor hem niet, dan alleen God in zijn kunst om het schoonst te dienen. Dit is de zegen, welke op zijn werk rust en op zijn persoon. Alleen hierdoor luisteren wij thans nog met zooveel overgegevenheid des harten naar zijn muziek, die eenig is in de toch allesbehalve arme literatuur — arm kwantitatief gesproken. En dit geldt niet alleen zijn gewijde muziek, maar ook zijn wereldlijke. Noem welke Ge wilt, de Brandenburgsche concerten bijvoorbeeld, ieder wordt betrokken onder die sfeer. Even een zijpaadje: — Bachzangers zijn er niet veel George Walter is er nog één; in zijn zang komt iets van dien geest naar voren. Maar Bach-zingen kan ook niet en bagatelle beschouwd worden; men moet er een ligging voor hebben, iets verstaan van dien rijkdom, welke in den meester zelf leefde. En wat eveneens mijn stellige overtuiging is: een groot Bachzanger zal zich nimmer op het operapad kunnen begeven. We praten samen over verschillende opvattingen, ook over het werk van die dirigenten, die door middel van het fijnste raffinement de koralen in allerlei nuanceeringen, van het zachtste pianissimo tot het krachtigste forto, „stralen" laten over den Matthaus Passion, een werk geschreven voor een godsdienstige, liturgische plechtigheid, niet een groot, oneindig gedifferentieerd werk voor soli, koor en orkest van monumentale allure, dat toch nooit uitgevoerd zou kunnen worden, doch slechts in noten vermocht neergeschreven te worden Bach zag niet voor alles den rijkdom van declamatorische en muziekcoloristische détails om die met bijzondere voorliefde te koesteren en te accentueeren. Zeker, men kan van den Passion koorzang van de allerhoogste orde maken, overrijk genuanceerd en in elke nuance beschaafd en expressief van klank, volmaakt van eenheid en elasticiteit, gaaf van afwerking, souverein beheerscht, een en ander zoowel in de sterkst bewogen turbae als in de koralen a cappella, maar dit alles beteekent schade doen aan het vrome element van de Passionsmuziek niet alleen, doch ook een miskenning van het doel, waarvoor zij geschreven werd. En kort, maar duidelijk is Besselaars oordeel: — „Uitsluitend artistiek” brengt ons niet tot de kern. Met weemoed denkt hij terug aan den tijd, toen het Bachcomité van zich spreken deed. Vijftien jaar heeft het bestaan, toen was er geen geld meer. Koralen heeft Besselaar gebracht, motetten, het Weihnachtsoratorium en de beide Passionen, in samenwerking met Verhey gaf hij recitals, in de Luthersche i—i. 11 1: J. H. Besselaar Jr. --- Wieringerwerf komt uit den o Het wordt het hoofddorp van den polder. De spreekkamer van Ir. Van Steen is op de bovenverdieping van het kantoor der Cultuur-mij, Uit de breede ramen heeft men 't uitzicht ver over den polder. Ginds zien we een bouwwerk. Halfafgewerkte muren, nog losse kozijnen, steigerwerk. We zijn er langs gewandeld. Betonmolens knersten er; truffels tinkten op steen; er was driftig geklop van timmerlui. „Daar komt Wieringerwerf uit den grond,” licht de ingenieur in. „Ons derde dorp”. „Komen er niet een dozijn ?” Veertien dorpskernen. „Er zijn veertien dorpskernen ontworpen, maar of die er allemaal zullen komen is de vraag. Er komen wel eens strepen door plannen. Wij willen de bevolking zooveel mogelijk in de bebouwde kommen concentreeren. In het open veld alleen de boerderijen en bij elke -boerderij een dubbele arbeiderswoning voor de vaste arbeiders. Daar leek alles vóór. Geen lintbebouwing, en voor de menschen was het veel gemakkelijker. Ze waren dicht bij kerk en school en bij de winkels. Het blijkt echter dat vele landarbeiders er geen prijs op stellen in een dorp te wonen.-Wie aan de ruimte gewend is, houdt er niet van zoo dicht opeen te zitten al is dat „dicht” in onze dorpen met hun breede straten en ruime tuinen dan ook betrekkelijk. Ze willen graag een varken houden, en dat kan in het dorp natuurlijk niet worden toegestaan. Ze verlangen een lapje grond vlak bij huis, en dat gaat ook niet als ze in het dorp wonen. Er zullen daarom wel minder dorpen komen en meer verspreide woningen.” „Waarom liggen de dorpen zoover van het oude land?” vragen wij. „Heeft dat een bedoeling?” „Inderdaad. Bij de Haarlemmermeer is de fout gemaakt de eerste dorpen aan den rand van den polder te bouwen. Toen hebben de menschen zich daar allemaal georiënteerd op het aangrenzende oude land, en het gevolg is geweest, dat het saamhoorigheidsgevoel van de bewoners van den polder niet sterk genoeg ontwikkeld is geworden. Wij hebben dat willen voorkomen, en zijn daarom diep in den polder begonnen te bouwen.” Het hoofddorp. 'i „Wil men Wieringerwerf niet tot het grootste dorp maken?” „Het zal althans het hoofddorp zijn. Hier komt het gemeentehuis. Hier zal de burgemeester van de gemeente Wieringermeer —kome ze spoedig — wonen. Maar of het ’t grootste dorp zal worden, dat zal afhangen van de ontwikkeling. Eigenlijk is het jammer — meende Ir. Van Steen — dat Wieringerwerf niet het allereerst gebouwd is. Nu woont er een dokter ,in Middenmeer, een veearts is er gekomen. Er staan flinke en mooie kerken, er zijn winkels. Ook in Slootdorp vindt men aardig wat middenstand. Feitelijk is er voor die beide dorpen al te veel, en het staat te bezien of er ambitie zal wezen om nu in Wieringerwerf weer aan te pakken. De kerken wachten tenminste af; en' dit is begrijpelijk nu er vrij aanzienlijke kapitalen zijn gestoken in de Hervormde, Gereformeerde en RoomschKatholieke kerkgebouwen in Slootdorp en in Middenmeer. Verbrokkeling. Het was beter als in Wieringerwerf de Winkelstand en de belangrijke gebouwen waren saamgetrokken geweest, en als daar- i omheen een krans van arbeidersgehuchten was gekomen. Dan had men een centrum gehad, dat zich straks tot een flinke marktplaats zou kunnen ontwikkelen. Nu is alles > te veel verbrokkeld.” „Maar heeft men deze dingen dan niet 1 kunnen voorzien?” „Men is afgegaan op den onderlingen af1 stand der dorpen in het oude land; onget veer zes kilometer. Maar men heeft bij de 3 opstelling van het verkavelingsplan te weinig rekening gehouden met de nieuwe c vervoermiddelen, die gemakkelijk toelaten, 1 dat deze afstanden grooter zijn. Een algec meen bezwaar is, dat die verkavelingsplan1 nen wettelijk moeten worden vastgesteld. c Dat maakt de zaak zoo star. Anders had1 den wij ons gemakkelijker aan de eischen r van de praktijk kunnen aanpassen. Hieraan ligt het ook dat met den bouw van 1 Wieringerwerf zoo laat begonnen is. De 1 grond op de plaats waar het dorp aanvankelijk geprojecteerd was, bleek te slap. Iets 3 noordelijker was hij veel steviger. Er is een 1 paar jaar mee gemoeid geweest om het plan op dit punt te veranderen. En inmiddels was het particulier initiatief in l> Slootdorp en Middenmeer zijn gang gegaan.” n Dat particulier initiatief heeft zich intusschen, bijzonder in Middenmeer, aardig l> geweerd. Een overzicht. Staande op de hooge terp, den breeden heuvel, die vlak bij Wieringerwerf is opt gespoten, kunnen we den polder in heel zijn lengte en breedte overzien. In het Noorr den de dorpenrij van Wieringen; diep in :- het Zuiden de beide torens van Medemblik; rechts de Meerdijk, links de Westt Friesche zeedijk met daarachter een paar n torentjes, een enkele spits van een Westl- Friesche boerderij, en hoog en zwaar, de :- watertoren van Wieringerwaard. En rond!. om het nieuwe land. Slootdorp is wat vlak. n De torentjes van de drie kerken komen n amper boven de bebouwing uit. Maar Mid;- denmeer is fraai geaccentueerd. De toren 1. van de Herv. Kerk beheerscht het dorp; e die van de Geref. Kerk geeft er relief aan; e een paar grootere gebouwen springen even r boven de overige bebouwing uit. Het is i- een zeer aantrekkelijk dorpsbeeld. Maar de ij polder wordt het meest gevuld door al de e boerderijen, die we hier van de terp af zien. i- Welk een verschil met vier jaar geleden, n toen we voor het eerst in de Meer kwamen: een egale grijze vlakte, zonder eenige verheffing. Het heeft ook bij twee jaar geleden veel gewonnen. Toen waren er nog alleen de groóte allemaal eendere landbouwschu!e ren van de bedrijfsboeren: een op de 250 n bunder. Nu is het aantal vermenigvuldigd boerenwoningen van velerlei model. De eerste pachtboeren zijn in den polder gekomen! Over hen spreken we een volgende keer. De eerste pachters zijn gekomen. Verhuiswagens bolderen in deze weken op de wegen van de Wieringermeer. Vee-auto’s voeren koeien en paarden aan. Die wagens komen uit alle provincies: uit Groningen en Friesland, uit Gelderland en Brabant, uit de beide Hollanden. De eerste pachters komen in den polder. Dertig bedrijven zijn in den afgeloopen winter uitgegeven, en nu het voorjaar wordt komen de weide-boeren met hun vee, en drijven de akkerbouwers hun zaaimachines over den jongen grond. „Was er ambitie voor deze uitgifte?” hebben we aan Ir. Van Steen gevraagd. Groote ambitie. „Er was véél belangstelling voor. We hebben meer aanvragen gekregen dan we konden inwilligen. Er was ruimschoots gelegenheid om een scherpe selectie toe te passen op onze adspirant-pachters, en we hebben nu alleen zulke gekregen bij wie we er op kunnen rekenen, dat ze hun verplichtingen zullen nakomen en den grond zorgvuldig zullen onderhouden.” „Zijn er ook van uw bedrijfsboeren bij? Zij kennen immers den polder, en wanneer zij pachter willen worden, ligt daar een aanwijzing in dat ze er wat in zien om hier te gaan boeren?” „Deze vraag”, antwoordde de heer Van Steen, „is verleden najaar ook gesteld door een dagblad. We hebben er toen geen antwoord op gegeven. Bij de eerste dertig was geen bedrijfsboer. Maar dat waren in hoofdzaak weidebedrijven, of gemengde. En onze bedrijfsboeren zijn akkerbouwers. Het was begrijpelijk, dat zij daar geen ambitie voor hadden. Straks worden echter weer veertig bedrijven uitgegeven, nu haast allemaal akkerbedrijven. En hiervan is ongeveer de helft door bedrijfsboeren aangevraagd. Daar hebt u het bewijs, dat de boeren die den polder kennen, hier wel voor eigen rekening willen beginnen.” De bouw-keuze. „U had het daar over weidebedrijven. Waarom wordt er grasland gemaakt, nu de regeering aandringt op beperking van de veeteelt en uitbreiding van akkerbouw?” „De weidebedrijven zijn op de lichte gronden, op het zand dat ongeveer 1500 H.A. •» e beslaat van ae ±i.ouu n.A. ueuuuwuuicn ;- grond in den polder. Dat zand is minder gele schikt voor akkerbouw.” „Ook niet voor bloembollencultuur?” „Dat wel, er zijn een paar jaar tulpen op geteeld met heel goed gevolg. Maar de bollenteelt wordt ook ingeperkt; daarom moest p men er nu mee ophouden.” 's „Geeft die zandgrond dan wel goed gras- 1 land?” < „Kijkt u straks zelf maar eens. Een deel 1 n ervan heeft zelfs bijzondere kwaliteiten. De < I korrel is daar zoo grof, dat het land in den ( 1 ’ zomer het water opzuigt, wanneer wij maar ’ 's zorgen dat er voldoende water in de slooten 1 n en greppels is;> en daar kunnen we gemak- < kelijk voor zorgen, door water in te laten ) u uit het IJselmeer. In de droge zomers van J n ’33 en ’34 hadden we een prachtig groen :s veld.” 1 •j Per aspera ad astra. ' „Was er bij de pachters geen aarzeling om als eersten te beginnen? Vroegere in- 1 polderingen hebben altijd grootere teleurstellingen gebracht aan We eerste boeren.” „Die mislukkingen lagen hier aan, dat ' > men bij de Haarlemmermeer b.v. begon te zaaien, zoodra men op het land kon staan. s' Dan mislukte de eerste oogst altijd. Wij s~ hebben onschatbare lessen opgedaan in den Proefpolder bij Andijk. Op grond van die ’T proefnemingen zaaien wij den voor cultuur gereedgemaakten grond het eerste jaar in met tarwe, het tweede jaar met haver of gerst, het derde jaar met Lucerne of roode klaver, en daarna worden de gronden uitgeJr geven. We hebben reden om te verwachten, ^ dat de pachters bevredigende oogsten zulte len maken. Ook door de regeling van de pacht streven we er naar het risico voor de LT1 pachters niet al te groot te maken. We heb?r bén de mobiele pacht. Een vaste grondsom wordt geheven, en de rest wordt aan het ls eind van het jaar bepaald naar de prijzen, -1" die Voor de producten zijn gemaakt. Voor 3e de weidebedrijven nemen we als grondslag IS de prijzen der zuivelfabrieken uit den om?r trek, — de melk gaat naar Wieringerwaard l£ en Lutjewinkel — voor de akkerbouwbedrjjaI ven regelen we ons naar het indexcijfer dat ie gegeven wordt door de Directie van den ir Landbouw. De pachters zijn wel ingenomen !U met deze paehtregeling.” De pacht-regeling. „U hebt het alleen over pachters. Wordt n. alle grond in pacht uitgegeven?” Ie „Tot nu toe wel, maar dit is allemaal ie voorloopig. We verpachten voor zes jaar. Intusschen zal een wettelijk besluit moeten n- vallen over de definitieve bestemming van A.. de gronden. De Commissie-Vissering heeft geadviseerd om een deel te verpachten, een deel te verkoopen, een deel in erfpacht uit te geven, en een deel in staatsbedrijf te houden.” „Over dat laatste houdt u dus volle zeggenschap,” werpen wij ertusschen. „Meent u als ’t u blieft niet, dat wij voorstanders zijn van Staatsbedrijf. De Rijkslandbouwkundigen zijn besliste voorstanders van uitgifte van den grond aan vrije boeren.” „Hoe groot zijn de bedrijven?” „Elke kavel is ongeveer 20 H.A. Dat is zoowat de grootte van een Noordhollandsche grasboerderij; er kunnen ongeveer 20 koeien op gehouden worden. Maar we geven nooit twee kavels naast elkaar uit. De gelegenheid blijft open, dat de pachters hun bedrijf uitbreiden tot omstreeks 40 H.A. Sommige pachters hebben er ook al een kwart of een halve kavel bijgenomen. En onder de akkerbouwers, die nu pas gekomen zijn, zijn er met nog grootere bedrijven. Enkele hebben 50 bunder; het grootste, waar een zoon.van den Groninger Gedeputeerde Mansholt* pachter is, is ruim 70 bunder groot. En dan zjjn er ook een aantal kleinere bedrijfjes geprojecteerd van zoo’n 6 tot 10 bunder. Enkele zijn er al van uitgegeven; een er van is door een arbeider van onze maatschappij gepacht.” Goed bevallen. „Hoe bevalt het den pachters hier?” n woordde ing. Van Steen. Hij geeft ons een it plattegrond van den polder, merkt de kae veis, die verpacht zijn en welker pachters hun hoeve reeds betrokken hebben, en draait ;- meteen aan de telefoon om uit Middenmeer een taxi te ontbieden, waarmee wij langs de boeren zullen rijden, om van hen zelf hun i- bevindingen te vernemen. •s „Ik mag u toch wel vragen, hoe het ü hier ï- bevalt,” zeggen we tegen den heer Van Steen onder het wachten op de auto. De wind loeit om het kantoorgebouw; de lucht, ls waar straks zon en wolken vochten, is dicht i- getrokken; een regenbui sproeit tegen de ’0 ruiten. Alle fleur is opeens uit het land-* :n schap weg. Kaal en grauw is de polder nu, B_ „Het was hier prachtig,” antwoordt de inin genieur met warmte. „Ik heb hier de heele V. boel zien worden, en zelf die wording mee ■n mogen leiden. Alle weken, alle dagen kwam !n er weer wat nieuws. Daar heb je voor over sn om te zitten op een ruimte, waar het altijd a- waait en ’s winters ijselijk koud is. Ik heb ir hier op kantoor gezeten met den rug tegen ie de centrale verwarming en een electrisch sr kacheltje aan m’n voeten, en m’n armen, re waren steenkoud. Maar dat tel je niet. AlL0 leen nu, nu alles gewoon begint te worden, ti; haast net als in het oude land, nu verlang ze je als stadsmensch weer naar de stad terug.” De telefoon rinkt. De taxi wacht buiten, We scheiden van onzen bereidwilligen zegsman en rijden naar de boeren toe. k. n. ;. Een boerderij uit de Wieringermeer. :n | boerenwoningen van velerlei model. --- Gaasterland. Mooie plekjes. orbrj loopen zonaer ue watuuc er van tonnen, totdat het in eens voor ons gaat •en en we de groote waarde er van gaan merken. Dit kan komen door bijzondere ensomstandigheden, die ons dwingen om is om ons heen te zien of er ook nieuwe staansmogelijkheden zijn. Het doel van dit stukje is U te laten zien, e men in Gaasterland door de crisis tot ontdekking kwam van een bestaansigelijkheid, die reeds lang daar bestond, lar nog lang niet voldoende aangegrepen is. Een bestaansmogelijkheid, die op den ur tot een gedeeltelijke opheffing van de sis in dien hoek van ons land zou kunn leiden. In de laatste jaren heeft de Gaasterlandie bevolking de schoonheid van haar land :ren waardeeren. Men kreeg oog voor de larde van de omgeving, waarin men leefen daaraan is het te danken, dat het nsionwezen in dit mooiste hoekje van iesland tot opleving kwam. Wat natuurtoon betreft kan Gaasterland zeker conrreeren met de mooiste plekjes van ons id. Heele brokken ongerepte natuur met tal n slingerpaden, die de bosschen doorkruin; het Oudemirdumer klif, dat door de reeniging tot behoud van natuurmonujnten aangekocht is en voor de geologie or buitengewone beteekenis is; het IJselser dat gelegenheid biedt tot baden en de een variatie van ontspanningsmogelijkheden, die Gatfsterland zoo aantrekkelijk maken. Zeer zeker is het pensionwezen aldaar in opkomst en wie aldaar zijn vacantie zou willen doorbrengen, moet nog tevreden zijn met een eenvoudig pension. Maar, men probeert tegen zoo laag mogelijken prijs het zoo degelijk mogelijk te maken. Zoo probeert men in Gaasterland zich lr< dezen crisistijd,die zich als een blijvenden toestand voordoet, staande te houden. Achter het klif bouwde men een badhuisje. De oude toren van Nijemirdum werd tot uitzichttoren gemaakt en reeds een aardige bijverdienste, zoodat er alle hoop bestaat, dat deze nieuwe onderneming aldaar uitnemend zal slagen. Iets dergelijks bewijst, dat men met stit zitten niets, maar dan ook totaal niets bereikt. We kunnen in dezen tijd versuffen, maar ook tot nieuwe energie komen. Merkwaardig, dat sommige streken van ons land, die zoo’n buitengewone rijkdom aan natuurschoon bezitten, zoo lang onbekend kunnen blijven. We hebben de oorzaak hiervoor zeer zeker ook te zoeken in de slechte reisgelegenheden van vroeger, die zoo’n oord totaal isoleerden. Zoo was ook Gaasterland jaren lang totaal geïsoleerd. Nu is het met trein, boot en bus vanuit Nederlands hoofdstad in enkele uren te bereiken. In elk geval bezit Gaasterland dé mogelijkheid tot nieuwe welvaart en het zou ons niet verwonderen, wanneer het binnen enkele jaren een druk bezocht hoekje van Nederland was. , ---