ONDER DEN PALEISKOEPEL V * 1 ■— * > lL/ I- I ^ | Knalroode ballonnen en 01 hc zwoele Zomerlandschappen Ei Jan Klaassen, de treurige echtgenoot ^ Het drieluik der Kalverstraat. ’n Ja (Van onzen Q redacteur). z*' ie] Ze is er weer — de vrouw met de bal- da lonnen. pe Zoodra de mooie dagen van Maart vol licht gekomen zijn, verscheen ook zij weer loi op den Dam. De zon tintelt in de wiegelende re fonkelende bollen —• onstuimig trekken Eonkelende bollen — mstuimig trekken dj naar de vrijleid Tegen één uur 'ersohijnt ze op het é irukke kruispunt dj het Postkantoor êf ^ n steekt met haar MÊÊ& ast wiebelende en tegenstrevende luchtballonnetjes ÊÈ';'i' ver. Zij is klein én ^ *" * elf zonder fanta- ^jg|| " ie, gelijk de dra;ers van groote smal ieeën meestal klein y n. De bonte bun- ^ el roode en blauwe n gele balonnen — — ii w—iLHH en gele balonnen wappert en wuift over haar hoofd, zooals ze daar met vinnige pasjes langs de grijze Nieuwe Kerk gaat en, zonder het te weten, wenschen van begeerte ontsteekt >n honderden kinderzieltjes. Een ballon! Zou zoo’n ding niet tot de sterren kunnen gaan en een pracht van jewelste beleven, als je ze zoo loslaten kon en aan het touwtje meezweven, boven de poppenkast uit en boven alle torens uit? Weet zoo’n ballonnenvrouwtje véél, als ze daar staat op den Dam en praat met den ouden schoenpoetser, die óók niet hooger komt dan de ballonnetjes aan den stok. En daar maar over het weer staat te meieren, onderwal de felle ballonnen ontstuimig aan hun draden rukken — knalrood en hemelsblauw en zoo geel als de tulpen — en de kindertjes voor de poppenkast er niet half b(j zijn, omdat het toch heusch wel eens gebeuren kon, dat zoo’n ding daar ging zwe ven — in eens, eerst een beetje onzeker en zoekend, maar dan ook recht naar boven toe, kleiner en kleiner wordend in het blauw van daar boven In de poppenkast gebeurt iets ontzettends. Jan Klaassen wordt door zijn vrouw mishandeld. Verschrikkelijk. Zou hij dood zijn? Ja! Hij is dood! Heusch? Ja, h(j is dood! Uit tientallen kelen wordt het antwoord gegeven. Verderop wordt een landschap geboren uit een stuk papier en gekleurd krijt. De snelteekenaar houdt zijn „doek” te koop. * * * Allen, die de werken van Justus van Maurik — de eenige, die de Amsterdamsche straatfiguren zóó beschreven heeft, dat hun namen zijn blijven voortleven — gelezen hebben en zich de welhaast legendarisch geworden Isaac van den Dam herinneren, zullen er aangenaam door getroffen worden, dat anderen de oude traditie, zij ’t op eenigszins andere wijze, voortzetten. Het zal wel minder om de historische beteekenis van het Damplein zijn aan om het drukke verkeer, dat de poppenkast-vertooner deze plek als zijn standplaats heeft gekozen. Jan Klaassen is van echt Amsterdamsch ras en weet beter dan wie ook de halten der Amsterdammers te treffen. Jan Klaassen in de Poppenkast, Het puik der eêlebazen, Een volbloed Amsterdammer was ’t, Die grappige Jan Klaassen. Eeuwen lang is hij op den Dam opgetre den. Honderden jaren lang heeft hij dezelfde grappen gemaakt, dezelfde heroïsche gevechten geleverd tegen monsters van allen aard en tegen zijn vrouw. Hij is de onsterfelijke figuur, die alle moeilijkheden weet te overwinnen, uit iederen strijd als overwinnaar te voorschijn komt, doch het PALEISKOEPEL onderspit moet delven voor haar, die met hem het leven deelt, of liever niet deelt, zijn huis vrouwe. Hij heeft school gemaakt in binnen- en buitenland. Zoo zelfs, dat een Engelsch schrijver eens heeft beweerd, dat het jaar 1688 in Engeland gekenmerkt werd door twee belangrijke feiten, n.1. den intocht van Willem III en den intocht van Jan Klaassen. — Waarschijnlijk bevond zich onder hét gevolg van den Stadhouder iemand, die het kunstje van zijn Amsterdamschen collega had afgekeken en de poppenkast in Londen importeerde. Wanneer wij de overlevering mogen gelooven, dan zijn de tooneelen, die zich lederen dag tusschen de coulissen van de pop- 3 penkast afspelen, slechts een getrouwe, zij - het hier en daar een weinig aangedikte of , humoristisch getinte weergave van net niet - overgelukkige huwelijksleven van Jan Klaassen en Kathrijntje Pieters. Thans i is Jan Klaassen geworden de groote ver- tegenwoordiger van de pantoffelhelden. i En de poppenkastman zelf? Hij werkt altijd achter de schermen. Jan Klaassen han i delt, spreekt en zingt vóór hem en dóór hem. Hij maakt Jan Klaassen en daarmee i leekent hij zich zelf ten voeten uit. - — De dokter komt. Wat is er gebeurd? „Och dokter! mijn man is van de trappen gevallen.” „Dat is niet waar!”, komt de schrei uit twintig kinderkeeltjes, die de waarheid ! willen spreken. Wat is er gebeurd? Katrijn heeft Jan Klaassen doodgeslagen! Is-ie-dood? Ja. hij is dood! Zullen wij hem beter maken? Ja!! Kom, ouwe jongen, zegt de dokter, sta deris op! Hij staat op. En de aap krijgt van de eerste rij een zoutedropje. Wat een waarheid, wat een verbeelding! * . * Jan Klaassen, de treurige echtgenoot, be- ERDAMMER ZATERDAG 25 Lzen heel wat minder begaafdheid en teel niek medebrachten. Tien jaar geleden ongeveer, vestigde h met in Amsterdam. Des zomers verkwil ielt, zÜn publiek met het teekenen van ij: akt banen en schaatsenrijdende boeren, om h( aen ^es winters allerlei zwoele zomerlanc dat schappen voor te tooveren. Het zou ml: rkt schien teveel beweerd zijn, als wij zcidei ien clat Seen zijner toeschouwers het onlog: zan scbe in z'ijn teekeningen bespeurt, maa jnd vermoedelijk zou de snelteekenaar toch ni« der zoo’n groot succes oogsten, wanneer hij zij :;,r_ scheppingen wat meer in overeenstemmin op- bracht met het jaargetijde. Zijn répertoire is beperkt, maar het be ge staat zonder uitzondering uit succesnum de- mers. Zijn landschappen geven weliswaa óp. een heel ander beeld van Holland dan wi het kennen- Zóó zou Holland zijn, wannee het in Zuidelijker streken lag. De luchtcj zijn er zoo blauw als wij het hien slecht bij hooge uitzondering zien en aan de kleu van het water danken de Italiaansche me ren hun roem. De landerijen zijn er groe ner dan het prilste lentegras en de dakei der huizen liggen er zoo zonnig-rood ovei de helder witte muren als nog geen menscl ze op een helderen voorjaarsdag in Neder land zag. Zijn techniek is zeker niet academisch zijn kleuren zijn niet Rembrandtiek, doel cie verbluffende snelheid, waarmee hij zij’ landschappen in enkele minuten op papiei brengt, imponeert zijn toeschouwers. Eenige zwarte stipjes tegen de blauw; lucht, die vogels moeten verbeelden, vormen de laatste versieringen van het schilderij. z;j Voor vele kijkers is dit tevens het sein uf om door te loopen. Met een kritiseerend oog, bet hoofd scheef en een tevreden glimlach an °P het gelaat, stapt hij van zijn bankje. ns „Als u wegloopt, geacht publiek, dan ver,r_ dien ik niks." Voor dit argument zwichten velen en centen en dubbeltjes vallen in zijn pet. Zijn n schilderijen gaan grif van de hand er. meor nig „echte” schild.er zal hem deze klandizie eG wel eens benijden. Wanneer er moer liefhebbers zijn voor hetzelfde schilderij, knikt p hij een der kooplustigen toe met de woorden: „Wacht nog maar even, dan zal ik voor u nog wel een mooier maken”. Dat wil dan ;t zeggen, dat het water op het tweede schiljj derij nog hemelsblauwer wordt dan op het eerste en dat er een molentje meer op het in papier verschijnt. Nochtans, als alle kooplieden zegt hij, dat 11 de zaken over het algemeen niet goed gaan. ta gaat ternauwernood weer andere kwade streken, die een lichamelijke tuchtiging noodig maken of het landschap van dei. snelteekenaar is een zee geworden, een zee van parelmoer, waarboven litteraire wolkjes zweven en waarop een schip, een schip met volle zeilen deint. Je ziet het deinen Zooals alle beroemdheden, heeft de man met het houten been eerst een tijd lang door het buitenland gezworven. Of dit een „studiereis” was, weten wij niet. Doe!’ zeker is, dat vele kunstschilders van hun reï- Waar is, dat hij, meer dan iemand anders, afhankelijk is van Pluvius’ grillen. En het is bekend, dat Vader Regen nogal kwistig is met zijn gunsten. * » * Dan trekken we de Kalverstraat in. Als een drieluik is de Kalverstraat, w»v haar levende have betreft. De verschillende categorieën voetgangers wisselen er af met het tijdstip, waarop de aandachtige beschouwer, zoeker naar Amsterdams kenmerken, zijn observaties wenscht te doen. Des morgens, des middags en des avonds :cb- heeft de Kalverstraat haar afzonderlijk, haar eigen publiek. hü ’s Morgens als de grauwe dag nog maar dkt pas is aangevangen en de huisvrouwen er ijs nog tamelijk onvoordeelig uitzien met haar het onopgemaakte kapsels en haar nooit al ta nd- frissche ochtendjaponnen, waar de rnelkiiis- boeren huns ondanks tegenaan moeten k\jlen, ken — ’s morgens trekken de bedelaars, >gi- hetzij te voet of in een karretje, de glalar zenwasschers met lange ladders, lange liet gezichten en roode, gesprongen handen, en ;jjn een groot aantal mannelijke en vrouwelijke ing kantoor- en winkelbedienden maar het meest winkeljuffrouwen in bont en met be- zijden kousen — vergezeld van eenige m- broodjes met kaas en een slecht humeur lar door de Kalverstraat. Dan is het asfalt wij nog vochtig en frisch. Men reinigt, men ser slaat doeken uit en doet ramen en pui ten glimmen. En hier en daar op den hoek hts van een steeg staat een politie-agent, ‘.ur die er allemaal het zijne van denkt, ne- Niettegenstaande de eerste bezoekers van ne- de Kalverstraat in kantoren en winkels :en verdwijnen, wordt het er toch gestadig rer drukker. Journalisten ontmoeten er elkanch der en knoopen gesprekken aan. En tegen sr- den tijd, dat de klokken van het Dampaleis nationale liederen of schoolversjes begmch- nen te beieren, ten teeken dat de middag ch gekomen is, wordt het zelfs zéér druk. Dan ‘JTl beginnen de lunchrooms en de café s vol te 'er loopen met hongerige zakenmenschen, vooras- al met heeren die hun ontredderde zaken we °P de Beurs niet eerder opnieuw aanvatten t- voor en aleer zij eenige kracht hebben ontH- leend aan belegde broodjes, versche koffie of een warmen maaltijd. Achter de groote in ruiten van Winkels en Polen en Suisse tro>g, nen zij, ondanks de crisis ook in den handel, ch met bolle buiken, terwijl buiten het kanje. toorpersoneel flaneert. Zoodra de heeren :r- van de Beurs, die hun zorgen lang hebben weten te verbergen achter een beleefden glimlach en een onberispelijk colbert, verjn dwenen zijn langs de breede trappen van Berlage’s gebouw of door den nietigen in» ,e gang van de Effectenbeurs, ontvangt de f- Kalverstraat haar namiddag-bezoekers, die kt voor het grootste deel bestaan uit winkelen» r" de dames en een enkelen heer, die haar be5r geleidt. ■n De magazijnen mogen nog zoo uitdrukke1- lijk adviseeren: „doet uw inkoopen in de et morgenuren”, de dames storen zich daar et niet aan — een enkele uitgezonderd, die zich in dezen tijd nog de weelde permittecit ren kan er eenige meisjes of een juffrouw n- in de huishouding op na te houden. Zij willen en zullen des middags, als het in dc winkels op z’n drukst is, kijken en koopen. INa noodige en onnoodige voorraden te hebben ingeslagen of besteld, na critische blikken te hebben geworpen op de étalages, waarin hoeden, mantels, toiletten en verdere onontbeerlijkheden van vrouwclyken tooi uitgestald — en geprijsd!! — staan; r.a te hebben gekocht en gehunkerd, al naar de scheutigheid of het financieel beleid en draagvermogen van „hem die het verdient” het toelaat, trachten deze bezoeksters van de Kalverstraat wat op haar verhaal te komen met behulp van veel thee en veel gebak en dan, langzaam maar zeker, neemt de Kalverstraatdrukte wat af. De Kalverstraat bij avond is, behalve op Zaterdag, niet vrü van een zekere neerslachtigheid, die altijd neerdaalt op drukke straten op het oogenbHk, dat de neringdoenden hun lampen uit- en hun gordijnen neerlaten en zich met bevenden stap naar hun achterkamer begeven om te gaan tellen of de ontvangsten van den dag meeof tegenvallen. Dan komt de nacht, mét maanlicht of zónder maanlicht en van de bezige, volle, gezellige Kalverstraat is niets meer over dan een geasfalteerde gleuf tusschen twee rijen zwijgende, donkere, vreemdsoortige en bochtige gevels. Politie-agenten en particuliere nachtwakers loopen met weifelende ^ schreden door de stille straat en rooken een pijpje. Een enkele bijzonder late café-bezoeker laveert door de verlatenheid en bromt, neuriet of stamelt onsamenhangende zinnen, die door niemand worden gehoord en begrepen, allerminst door hemzelf. Nog een paar uur en in schemerige „ slaapkamers in alle uithoeken der stad bee ginnen de wekkers te ratelen. Het kantoort en winkelpersoneel, de glazenwasschers en - de bedelaars kruipen onder hun dekens un - — en zoo gaat het iederen dag: behalve des i. Zondags, wanneer de Kalverstraat absos luut ongenietbaar is. ---