Tweede roman van Kou we naar is geslaagd te noemen Kritische Aantekeningen CCXl I De tragedie van een hele kleine man Gerrlt Kouwenaars tweede ro- bei mlkwas geen Soldaat” (P. N. gei ® Kampen, Amsterdam) is niet feilloos, lar Jiaar ik ben ervan overtuigd dat het, wa net alle fouten welke het critisch ver- roi auft er in ontdekken kan, een warm, ees menselijk overtuigend, kortom een goed ee tek is. De deugden, bekwaamheden en wi talenten, welke in het eerste werk van feze schrijver „N e g e n t i e n\N u” bijna na wloren gingen tussen een overdaad van en bombast, gezochte toestanden, holle ro- hij nautiek komen hier volkomen tot hun Mi iwht. En voor het eerst kan men dui- de lelijk waarnemen wat Kouwenaar wil, he waar hij toe in staat is. Zijn optreden in sp «ie letterkunde was niet zo indrukwek, kend als dat van W. F. Hermans en hij da mist vooralsnog diens onwederstaanbare la: . aandrift en mensscheppend vermogen. Hij, w: Kouwenaar, lijkt mij iemand die, zo hij ui langzaam voortwerkt, zich ook lang- m; . aam doch ononderbroken zal ontwik- bc : kelen. Wanneer men het levenswerk van Pe 1 ten gestorven schrijver overschouwt, ge * blijkt vrijwel immer dat de waarde ervan er I bepaald wordt mindér door wat hij oor- ra (pronkelijk meekreeg, dan wel door de za 8 wijze waarop hij de oorspronkelijke gave pt 8 ontwikkeld en ermede gewoekerd heeft. M . Er zijn er die met een beperkt maar wel- ef II verzorgd talent meer bereikten, dan an- si 8 deren met een genie dat zij verwaar- m 1 loosden en verspilden. Kouwenaar toont oi 8 duidelijk de wil om zichzelf aandachtig tr I en geduldig te exploiteren, om „er uit te al >5 halen wat erin zit”. Daarom betekent zijn ei 1 tweede roman zulk een verrassende voor- ai [ uitgang op zijn eersteling. Ik krijg de go indruk uit een nauwkeurige vergelijking ti j van de twee teksten, dat Kouwenaar, b 3 wiens leeftijd mij onbekend is, een kun- d stenaarsgeweten bezit dat het hem niet T gemakkelijk maakt. Men waagt niet zulk p een sprong zonder ernstige en diepgaan- t< de zelfcritiek Hij heeft zijn gebreken en d tekortkomingen, met een heilzame schrik, IV '' moeten ontdekken, om er zich zo snel en v !| vrijwel geheel van te kunnen zuiveren, d 1 Men moet beide boeken in de juiste b 1 volgorde lezen om te beseffen, hoezeer ti 1 Kouwenaar ons vertrouwen verdient. ti H 'i r Hij is, als schrijver, snel gegroeid, maar n ( tonder uit zijn krachten te groeien, Ik j, j zie geen reden waarom deze gelukkige j. j ontplooiing zou gestuit worden, wanneer ^ hij zich de tijd blijft gunnen. Jonge ^ , tchrijvers hebben twee doodsvijanden: de g j bijval en de haast, die altijd en noodlot- e tig met elkaar verbonden zijn. Het suc- j ces, dat afschuwelijke gif, maakt zijn j. s; ilachtoffers onverzadigbaar. Zij willen j méér, Méér roem, méér geld. Om dat te v bereiken voeren zij hun voortbrenging Steeds meer op. Juist zoals een fabrikant ” doet, wanneer een merk er in gaat.: k De goede eigenschappen van „Negentien Nu” vinden wij in „Ik was geen Sol- ^ daat” ongerept terug. En daaronder treft ^ natuurlijk het eerst Kouwenaars vertel- f i trant, zo overtuigend en meeslepend dat r t wij er zo nu en dan de dwaasheden bijna j t door vergeten. Ditmaal vertelt hij ons , • vrijwel geen dwaasheden meer, zodat wij j 1 ons dus zonder argwaan aan zijn boeiend, , 1 rijkgeschakeerd, levendig rhythme kun- ( 1 nen overgeven. Ik houd ook van de klank f van zijn stem. Deze is vol, warm en in- ^ | temend. Een stem welke alles wat hij ( verklankt geloofwaardig maakt. En als j wij het boek gesloten hebben, gevoelen j j wij geen teleurstelling. Kouwenaar be- . . boort, of eigenlijk bedot, zijn lezers niet. , Hij heeft inderdaad wat te zeggen en hij doet dat op een wijze, welke het voor , wis onvermijdelijk en onvergetelijk i maakt. Hij schrijft het proza van de goede romancier. Hij wil eenvoudig en daardoor indringend zijn. Hij tracht ons niet te overbluffen met duizelingwekkende . j metaforen. Hij schuwt alle beeldspraak, i * wetende dat deze met een dubbeltje op . . .’ rijn kant te vergelijken is: tien, twintig i mislukkingen tegenover één welslagen. Hij vermijdt het evenzeer zijn personaadjes schijnbaar diepzinnige onzin te 1 laten uitbraken. Hij vergast ons niet op dieptepsychologie van de koude grond, ' welke zich van een geleend jargon be' dient om zijn armzaligheid achter te verbergen, Kouwenaar toont de loffelijke , moed om, waar de opgeschroefdheid ‘ mode is, nuchter te blijven. Hij denkt er blijkbaar niet aan de aandacht te trekken door met de kakadorussen mee te dingen in stemverheffing, de toepassing van dikke woorden en het zwelgen in overtreffende trappen. Ook het „noch nie dagewesene”, door vele van zijn minder„Hevve ISo” Door A. van Sprang Terwijl de wapenstilstandsonderhandei togen op Korea zich voortslepen en de strijd telkens weer dreigt te ontbranden is onlangs een boek van de hand van de Nederlandse oorlogscorrespondent A. van ' Sprang verschenen, waarin het leven van , de soldaten der V.N.-strijdmacht in Korea ; beschreven wordt. Het boek, dat de titel voert „Hevve no”, bevat een reeks van korte zeer boeiend en realistisch geschreven schetsen, welke een scherp en helder licht werpen op de gevaren en moeilijkheden, waarmede de V.N.-soldaat te worstelen heeft. Van i dichtbij zien wij de troosteloosheid van bet Koreaanse land, waar alles verwoest is en de inwoners aan alles gebrek lijden, 1 zodat de -kenmerkende uitspraak er is: «Hevve no”: „Wij hebben het niet". Sprangs boek doordringt de lezer op' nieuw van de hopeloosheid van de oorI ■ log, maar ook van de zelfopoffering, waarmede ver van ons weg, in Korea, het I Mensdom beschermd wordt tegen een overspoeling door de rode vloedgolf. Het boek is verlucht met een aantal voor sicbjzelf sprekende foto’s en ziet er smaakvol en verzorgd uit. (N.V. Uitgeverij W. van Hoeve, ’s-Gravenhage, Bandoeng.) Bij J. B. Wolters verscheen „Actualisme Ien evolutie”, de rede, welke dr M. G. Klitten heeft uitgesproken bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar in be algemene geologie aan de Rijks- Begaafde tijdgenoten zo krampachtig nagestreefd, schijnt hem, terecht, geen be- z° lang in te boezemen. En daarom is „Ik kor was geen soldaat” eindelijk eens een schi roman die niet meer wil lijken dan hij is: slot een open, eerlijk, onversierd boek, dat ron een open, eerlijke onversierde schrijfwijze eist. Een hoogst enkele maal gaat Kouwenaar in verlangen naar het natuurlijke en de eenvoud wel eens wat te ver, zodat hij de grens der banaliteit overschrijdt. Maar hier en daar een wat al te gemoedelijke zinsnede is mij veel liever dan het leugenachtig geronk der grootsprekers. De hoofdfiguur uit „Ik was geen Soldaat”, Mink, is van zijn eerste tot zijn laatste optreden in dit verhaal, geloofwaardig. Kouwenaar slaagde er in hem uit zijn omgeving en uit de tekst los te maken. Zo zien wij hem voor ons, ontboekt, als een jonkman, dwalend door Parijs, als wij er meer kennen en altijd gekend hebben. Hij handelt van nature en onopvallend zoals wij, bij onszelve te rade gaande, verwachten dat hij handelen zal. Eenmaal door de schrijver opgeroepen en geëmancipeerd, ontwikkelt hij, Mink, zich in zijn doen en laten volgens een onafwijsbare logica. Mink is de klassieke „hele kleine man”, een doodgewone, middelmatige seriejongen, dde door de omstandigheden verward raakt in een tragedie, waarvan oorsprong, zin en vooral de grootheid hem geheel ontgaan. Wij ervaren dus hoe het noodlot zich niet alleen voltrekt aan de meer dan levensgrote heldengestalten van het Griekse treurspel, doch ook aan een vrij simpele burgerjongen, niet tot held geschapen en die er ook nooit voor wilde doorgaan. Toen de Duitsers hem hardhandig aanpakten, kon hij niet zwijgen, Men kan tenslotte van niemand eisen dat hij tegen de afschuwelijkste marteling bestand zij. Minks mededelingen brachten zijn vriend voor het vuurpeleton en hij de onschuldige-schuldige, kent nog maar één halfbewust streven: zijn schuld in een vlucht te vergeten, Hij weigert naar Nederland terug te keren, begint een sombere minnehandel in Parijs en begeeft zich, zij het als bijloper, in de onderwereld der handelaren in verdovende middelen. Tenslotte wordt hij door een list, uit Frank- • rijk naar Nederland teruggplokt. En eenmaal daar, voltrekt zich het onvermijdelijke. Een vriendin van vroeger, van vóór het verraad, wéét wat er gebeurd is: „Je dacht, dat ik het niet wist, hè. Jij dacht fijn de held te kunnen uithangen, hè? Een schijnheilig gezicht en straks een medaille en hier komen en altijd zo attent en zo jongensachtig en oude koeien uit de sloot 1 halen, van weet je nog dit en dat nog. Ik begrijp niet dat je ” haar woorden werden bijna monotoon van opwinding.. „dat je je niet rotschaamt, dat je niet r wegkruipt.... onder de grond weg kruipt dat je nog durft ademhalen..” Deze uitbarsting bevrijdt hem van zijn verleden, ï)e ontmaskering heft zijn angst ' voor de ontmaskering op. En als het boek eindigt, gaat voor Mink de . moeilijke ' mogelijkheid tot een nieuw leven open. | Het hoofdmotief is: „Hij mist een hand, i maar hij was geen soldaat, in tegenstel1 ling met wat een ieder, de stomp ziende, ’ veronderstelt”. En de tragedie schuilt in de tegenstelling tussen het verrader-zijn : en het held-lijken. Tussen Minks onherI roepelijke zwakheid en zijn bevrijding uit | de schulddruk, tussen de eerste en de 5 laatste episoden van dit goedgevulde ver1 haal, volgen wij de hoofdpersoon Mink, ' in tal van ontmoetingen en worden wij i 1 x ingewijd in. al zijn overwegingen. Waarbij ( wij a 11 ij d dat beslissende dubbelgevoel ( ondervinden van waarheid en noodzake- < lijkheid, dat aan iedere goede roman zijn, , overtuigingskracht en waarde verstrekt. ( Het is niet nodig alle „avonturen”, alle ■ angsten en ellenden van deze kleine man, ■ in een tijd waarin hij zich vreemd ge- ; la. voelde, bier weer te geven. Het boek is 3e_ zo welgeschapen, dat men met een verjk korte weergave der gebeurtenissen de 'en schrijver onrecht zou aandoen,. En tenis; slotte is het ook hier'als in iedere goede roman, niet om de gebeurtenissen te doen, jjf maar om de gebeurtenissen achter de gebeurtenissen. Greshoff. veilrp „Het Scliuman-plan” door P. R. Bentz van den Berg Het plan-Schuman, dat onlangs door de 'ranse Nationale Vergadering goedge:eurd werd, staat op het ogenblik uiteriard in het middelpunt van de belang, telling. Daarom is door de Economische _,iga voor Europese samenwerking te uister tijd een boekje uitgegeven van de tand van P. R. Bentz van den Berg, ge;iteld „het Schuman-plan”, waarin op iverzichtelijke wijze alle aspecten van lit plan behandeld worden. Men kan er D.a. lezen over de achtergrond en de voorgeschiedenis van het plan-Schuman, ie totstandkoming ervan en de inhoud, w.o. de organen, die voor de uitvoering van het plan zorg moeten dragen. Men leert zich ook te realiseren, welke geweldige moeilijkheden, die tot voor korte tijd nog onoverkomelijk geacht wer- : den, aan een nauwere economische en : politieke vereniging van West-Europa verbonden zijn. Het werkje „plan-Schuman” is strikt zakelijk opgezet en het zal een bron van informatie zijn voor al degenen, die direct of indirect bij dit plan zijn betrokken. --- Kortsluiting met de litteratuur Ab Visser schrijft over Plaats en betekenis van \ jeugdboeken De schilder Rampion, een van de personen uit Huxley’s „Point counter Point zegt ergens: „But one mustn’t grow up without having read all the boys’ books. Read them and then come and talk to me again about asceticism and mystical experiences”. Deze stellige uitspraak valt wel buitengewoon op in een boek, dat topzwaar gaat van gepraat over „as- icism and mystical experiences^ da^ rkwaardig zijn deze woorden, omdat ^ f gebezigd worden door een zo erudiet ae soon als de figuur Rampion, een. P®j' gen ,n, die geëigend is de lectuur uit zijn Lgd zo gauw mogelijk te vergete . ^ ,-eekt hier het heimwee van de intel tueel met de verfijnde utteraire ,g h( aak, het heimwee naar de tijd, dat nij Ker ^ zonder aesthetische critiek in staat hgt s een boek te lezen om de inhoud, een ader dan om de vorm, hoezeer deze icht worden één te zijn? Of spreekt r de volwassene, die weet dat zelfs >r de knapste specialist de wetenschap undeerd is op het leesplankje uit zijn gd? Hoe het zij, hier wordt toegege- Ik i, dat het jongensboek, het jeugdboek, het ï wezenlijke, zij het voorbijgaande, eval arde vertegenwoordigd in het leven G j. ï een ontwikkeld mens. het let is moeilijk om geen open deuren Mai te trappen, wanneer men schrijft of kan -eekt over het jeugdboek, maar hier-, dul< moet meteen aangetekend worden, Het t er vrijwel uitsluitend over het u n rgdboek gesproken en geschreven ziek >rdt door paedagogen en soortgelijk aan örienteerde lieden en heel weinig door Ma: teratoren. Het is alsof men het over imr n aparte industrie heeft wanneer men wee t onderwerp aanroert, óver een artikel hee t dichter bij speelgoed dan bij litte- sch tuur staat. Zeker is wel, dat bij de zo voo makkelijk gemaakte scheiding tussen Ma; teratuur en lectuur, het kinderboek K ;evast ingedeeld wordt bij de lectuur var er zit wel een groteske ironie in het ecu it, dat vele meesterwerken uit de we- aar ldlitteratuur (vgl. Don Quichote en spr jbinson Crusoe) „afgedaald” zijn tot aar ctuur voor kinderen. lev Ik zal niet beweren, dat de volwassen ISterator de neus ophaalt voor ’t kinder- Ulek, maar hij voelt er zich toch onzeker 1101 j- met zijn dogmen en maatstaven en l131 ïtzegt het categorisch een plaats in de *s _ ;teratuur; dat bewijzen de boekbespre- ^ ngen in vrijwel alle kranten en tijdhriften. laa da: Ma me Het aantal jeugdboeken dat er ver:hijnt fs minstens even groot als het mtal boeken voor volwassenen en naar u e inhoud verschillen zij weinig: het /erhaal”, zowel als het vers en het po- | •> ulair wetenschappenlijke onderwerp °_ indt er zijn plaats, maar de aandacht ie er door de recensenten aan besteed mrdt is tot een minimum beperkt en 1 mrdt hoofdzakelijk uitgeoefend door — specialisten”. Er zijn prijzen van staats- to< n gemeentewege voor romans, novellen, nv ichtbundels, toneelstukken en weet ik /at al meer, maar er bestaat geen en- sa: :ele prijs, noch een reisbeurs voor het sugdboek. En wanneer al eens de aanacht valt op een bundel kinderversjes, oals in het geval Annie Schmidt, Han loekstra of Jac van der Ster, dat is dit e danken aan het feit, dat deze versjes le grens van de serieuze poëzie naderen ar n derhalve ook volwassenen belang in- ge loezemen. Hoe is dit alles te verklaren, v( vaar er toch vele ernstige litteratoren ee :ijrï — ik noem alleen maar E. du Per- _ on — die zich in geschrifte van tijd tot te ijd dankbaar en met erkentelijkheid de d, )oeken uit hun jeugd herinneren, terwijl e« ;r onder hen eveneens zijn, wier latere nJ verk onmiskenbaar het stempel draagt /an hetgeen zij in hun jeugd lazen. Men p lenke slechts aan de invloed, die de z< Engelse kostschoolboeken en Treasure st [sland van Stevenson uitgeoefend heb- rr aen op het werk van Alain Fournier, d; luteur van Le Grand Meaulnes. Men ei ienke aan de invloed, die Alice in Won- h Ierland gehad heeft op de Engelse lit- D ;eratuur van de laatste halve eeuw. Dit tl kinderboek heeft zo stijlvormend ge- v: ■verkt, dat men de sporen ervan zelfs in si tal van detective-verhalen terugvindt, s] Nogmaals, men kan moeilijk zeggen, e dat er aan het kinderboek niet genoeg n aandacht besteed werd en wordt. Er zijn si speciale uitgevers van het jeugdboek. Er r: zijn groots opgezette bloemlezingen als " de Omnibus'"v6or de Jeugd van Annie e Winkler-Vonk. Er zijn standaardwerken d over jeugdlectuur geschreven door mevr. b Riemens-Reurslag en de heer Daalder, ë Er worden tentoonstellingen van het n jeugdboek gehouden. Commissies beijve- s ren zich de beeldromans te bestrijden en d een uitgeverij als de wereldbibliotheek t bindt hier de strijd daadwerkelijk aan, e door het in de handel brengen van de n alleraardigste Avontuur en Techniek- e reeks.... en toch, ergens is er een kort- z sluiting met de „officiële litteratuur”. v Ergens overheerst nog altijd de mening, z dat het jeugdboek uitsluitend om zijn E inhoud en niet, of zeer weinig, om zijh * vorm en stijl belangrijk is. Meer dan één z schrijver van romans en gedichten heeft c mij gezegd, op een toon die verbazing s en bedenkelijkheid verried: „Maar schrijf c jij kinderboeken? Waarom doe je dat niet r onder een schuilnaam!” Alsof het een * verborgen zonde gold. | Toch heb ik het vage vermoeden, dat c men de officiële litteratuur niet alleen aansprakelijk mag stellen voor de bovengenoemde kortsluiting, maar dat de schuld ook berust bij de specialisten van het kinderboek, die zelf hun terrein afbakenen, door te veel nadruk te leggen op de paedagogische tendenz. Ik ben er- s van overtuigd, dat daaraan ook de gre- ' tigheid te wijten is, waarmee het kind de absurde beeldromans verslindt. Men ' laat het kind nauwelijks de gelegenheid £ zelf te selecteren. Het kind heeft even- £ zeer een aangeboren smaak als de vol- 8 wassene.... of mist die ten enenmale. ) Maar waarom zou men een bepaald soort ‘ kinderen de smaak voor beeldromans j betwisten, als het feit blijft bestaan, dat een even groot percentage volwassenen . niet verder komt dan de Wild West-roman. Jeugdboeken vormen zeer zeker een genre op zichzelf, maar men laat ze toch eerst volledig recht wedervaren, wanneer men bereid is, ze in principe tot de officiële litteratuur te rekenen. De eisen die men er aan stelt, dienen dan ook maar gelijkvormig te zijn aan die, welke men aan het boek voor volwassenen stelt en wanneer men naar een definitie of een norm zoekt zal men dat toch ■ anders moeten doen dan tot . geschied. Bij alle respect, die ik koester voor „Het Jeugdboek in de loop der eeuwen” van mevr. Riemens-Reurslag _ want zij zegt tal van juiste en behartenswaardige dingen — komt daarin een definitie van het jeugdboek voor die even hoogdravend als nietszeggend is. Allereerste eis van een goed kinderboek is, dat de schrijver tot de ..geroepenen” behoort en dan moet hij een zoeker naar het eeuwige zijn . De eerste eis spreekt vanzelf, maar „geroepen moet de schrijver van elk genre z«n eIJ dan wat is precies dat zoeken naar het eeuwige en wat heeft het van doen met het schrijven van een goed kinderboek. Dit lijkt mij meer een zielkundige, of theologische aangelegenheid. Nee, ik vrees, dat de schuld wat betreft de kortsluiting in hoofdzaak te zoeken is bij de specialisten, bij de paedagogen, die hier een „beschermd domein” bewaken, zo niet cultiveren. Het is een feit dat slechts de laatste tien, twintig jaar „serieuze auteurs” zich aan het kinderboek wagen en dat het daarvóór in hoofdzaak een bezigheid was van mensen uit onderwijskringen. Misschien hebben wij hier dus toch te maken met een belangenpolitiek en is het mogelijk, dat, wan■ neer steeds meer litteratoren tot het ' schrijven van kinderboeken overgaan, , de grenzen zullen vervagen. Dan zal he^ bevorderen van het goede kinderboek en de bestrijding van het slechte niet | meer een zaak van paedagogie, maar ’ eenvoudig een kwestie van goede smaak ’ zijn. Wellicht zal er dan ook meer plaats voor besprekingen ingeruimd worden en zullen overheidsinstanties begrijpen, dat [ prijzen voor het kinderboek even stimu{ lerend werken en van evengroot belang , zijn als voor ander litterair werk. Wat [ dit laatste betreft, is men daar in ver, schillende andere landen reeds lang toe | overgegaan, maar als gewoonlijk komt t men bij ons ook hierin achteraan. Ik bej hoor echter tot de optimisten en geef de hoop niet op, dat, in dit opzicht althans, binnen afzienbare tijd de kortsluiting t opgeheven zal zijn. ï _____ ï Brazilië j Bij de uitgeversmjj. Holla.nd te Amsterdam is verschenen: „Brazilië”; schrijver: S. W. A. van Oosten. Het boek " besehijft de geschiedenis en de bevolking J van Brazilië, de Braziliaanse staten en } steden, aspecten van de Braziliaanse economie, voornaamste cultures, landen bosbouwproducten, veeteelt en visservj, m^nbouw en industrie, immigratieaspecten, vestiging van industrieën en 1 ondernemingen en de Braziliaanse be® lastingen. i --- Advertentie (Advertentie) t Schilderij: dof, vergeeld, stuk? Lijst: erg beschadigd ? Bel dan KOCH 113872 I (Hoogstraat 7) ls herboren terug door modern istauratieproces. Snel en billijk --- KLEIN SERMOEN Kerstmis Het zou wel eens kunnen zijn dat deze regels ergens in een huis worden gelezen waar ziekte is, misschien hopeloze ziekte, zoals men dat noemt. Of ergens waar een faillissement dreigt., onafwendbaar, zoals men dat noemt. Of ergens waar weer iets anders dreigt, waarnaar ik dan niet meer raden zal, maar dat tot gevolg heeft dat in zo’n huis iemand zegt: Neen, ik kan daar niet over heen komen, ik kan van ’t jaar geen Kerstmis vieren. Al die angst, al dat leed - kunnen w<* die met woorden wegnemen? — dat kan niet, zelfs niet met de^ r«kste, krachtigste, mooiste woorden. Men kan de angst en het leed niet uit zon huis verjagen Maar men kar), er wel voor zorgen, dat zo iemand op Kerstmis niet alleen die twee gasten, de angst en het reed, bij zich thuis heeft. Men kan een derde gast mee naar binnen nemen. Dat is het Evangelie. En dan viert zo iemand Kerstmis met drie gasten, en dan kan het ongelofelijke gebeuren, dat het toch een gezegend feest wordt. Ik wil het Evangelie brengen en omdat 1 het nu Kerstmis is, wil ik het Kerst1 evangelie brengen. Lees dat maar eens, ■ U hebt toch ook wel een bijbel. Lucas, het tweede hoofdstuk, daar staat het.... Maar u zegt, dat al die theologie u niets : kan schelen en nu ontbreekt u het ge•i duld om nog langer naar mij te luisteren. , Het enige waar u nog iets om geeft, da t U nog kan troosten en helpen, is_dat die i zieke van u weer beter wordt of dat ge ; aan het geld komt, dat ge nodig hebt. • Maar dat gebeurt allemaal niet. Het kan : immers niet. Och, daar moet ge nu ook i weer niet al te zeker van zijn Als ge 1 heel innig tob God bidt, kan het_mis- schien toch no|* gebeuren. Doch ,e®“ , voorwaarde: Dat u begint met te bidden, i Maar Uw wil geschiede t Kijk eens dat kleine kind waar wij r vandaag aan denken groeide °P en ^^ t ecu man. En nu was bij hem dlt«^en - aardige dat zijn hele leven, *°f hij nu n sprak of sliep, at of dronk, wandelde of t aan de timmerbank stond — dat zijn hele leven van één ding getuigde: dat God er „ is..-.. En nu zeg ik dat vandaag ook tot u. God is er. Hij heeft u geschapen. Hij ' houdt u vast, Hij leidt u. Ook m dit. ben nauwde dal waar u nu doorheen kruipt, 1 is Hii bij u. Misschien is het de schuld 6 van andere mensen, dat u nu bent waar u bent, van wat wij het noodlot noemen ' 0f van u zelf, maar hoe dan ook: God laat u niet los en loopt niet van U vandaan. Er is niets zo kwaad of God kan het ten goede keren. Waarom dat allemaal zo is en hoe dat allemaal precies zal gebeuren kan ik u niet verklaren. Maar hier, op dit ogenblik is God alvast . met u bezig. ■' ik wil u alleen maar zover brengen dat ;; u zich tot uw angst en uw leed Lt wenden en tegen hen zou zeggen. Wüt : gij nu met Kerstmis mijn lieve, strenge gasten zijn? Ja! Dank u- Dan geloof ik, P dat het nog een goede Kerstmis kan worden. ;n En dan komt straks het nieuwe jaar 3r — misschien tóch met de dood, misschien s- tóch met bet faillissement. Maar ge ruit n overwonnen hebben. ik U en uw angst en uw leed wens ik samen een zalig Kerstfeest. 3t Kaj Munk n- (fragmenten uit „Kerstmis” uit de :s, bundel: Van Feest tot Feest, uitm gave D. A. Daamen, alhier). lit --- Cultuur als menselijke verworvenheid Dr R. Jacohsen’s „Prisma”, versterking van| ons cultuurbesef Als schrijven — goed schrijven dan altijd — een kunst is, oud worden is het niet minder, in het bijzonder oud worden op een decente manier. Maar een van de moeilijkst te volbrengen zaken lijkt het mij de twee te combineren en op zijn oude dag een goed boek te schrijven. Men komt het tenminste niet vaak tegen en wat ons land betreft zijn de voorbeelden al bijzonder zeldzaam. Ik denk nu met een bijzondere vertedering aan „Tim s Herinneringen” van dr Aegidius Timmermans, die in 1938 verschenen en, bij mijn weten althans, helaas nooit werden herdrukt. Des te prettiger is het dus, wanneer een dergelijk boek op onze tafel terechtkomt. Dit overkwam mij met de verzameling opstellen en beschouwingen van Dr R. Jacobson, Prisma geheten (Uitg. W. L. & J. Brusse, Rotterdam 1951). Het zou misschien niet hoffelijk zijn de schrijver van een boek op deze wijze te introduceren, -.ware het niet dat Dr Jacobsen zelf rustig in de eerste regel van een zijner hoofdstakken beweert: „Ik word oud.” Er staat trouwens ook in het voorbericht dat hij dit jaar 75 is geworden. Men zou het zonder dit alles niet gezegd hebben. Ik moet hier overigens onmiddellijk aan toevoegen dat de auteur ook weer niet behoort tot hen van wie men zegt dat zij altijd jong blijven, wat trouwens zelden een verdienste is. Dr Jacobsen, dat wil zeggen: zijn geest, zijn stijl, zijn ziel, lijkt mij eerder tijdeloos; naast de frisse onbevangenheid en ontvankelijkheid der jonge jaren is er het gerijpte besef van de betrekkelijkheid dat de oudere leeftijd meebrengt met de ervaringen waaruit dat besef voortspruit. ( ï Door P1ERRE H. DUBOIS , —— ^ Ofschoon hij in 1907 een boek publiceerde over Carel van Mander en, vrij onlangs, over Leonardo da Vinei, moet ik bekennen dat zijn naam mij zo goed als onbekend was. Het genoegen van de lectuur had dus tevens de charme van de ontdekking. Prisma is een boekje dat opstellen bevat, soms in eerste instantie als lezing gehouden, over vrij uiteenlopende onderwerpen. Er wordt in gesproken, — gecauseerd zou men moeten zeggen, — over Schubert en de Duitse romantiek, over Shakespeare en Balzac, over Rembrandt en Jeroen Bosch, over Rotterdam enz. Wat de inhoud op zichzelf aangaat is er dus geen sprake van een eenheid. Maar die eenheid is er toch wel, name- K lijk door de toon, hier: „geen orgeltoon, ' maar Uw persoon”, om met Beets te spre- z ken: en voorts door de eigen instelling van de schrijver. Dit alleraardigste boek l wordt volkomen gedragen door zijn I autoriteit en die autoriteit ontleent hij I niet aan wat hij is, maar aan wat hij < vermag. En hij vermag te schrijven op | volstrekt ongedwongen, onbanale, be- J schaafde, onderhoudende en intelligente t wijze. Zijn losheid is bepaald vóórheel- 2 dig en'er zijn er niet veel die deze aan- ( gename eigenschap met hem delen. Zijn t toon — ideaal voor een essayist in de 1 echte zin van heUwoond — ontleent zijn i gezag aan een bewonderenswaardig ! mengsel van zelfbeheersing, stijlgevoel, cultuurbesef, verwerkte kennis en nog < iets, men weet niet precies wat, een soort ' van begeesterend enthousiasme. Dr Jacobsen is inderdaad een essayist, men zou willen zeggen: in de Franse tra- j ditie, als hij tegelijkertijd ook niet naar , de beste traditie Hollands was. Het Hollandse zit in de degelijkheid van de on- . dergrond waarop hij zijn speelse figuren optrekt en in een warme genegenheid , voor het eigen nationale, zelfs locale, ; zonder iets van de „Blut und Boden”- . lyriek waarmee hij de spot drijft. De Franse manier vindt men terug in zijn onnadrukkelijke stijl, een spelend om : een onderwerp heenglijden en dan plot. seling met een verrassende zin midden in de roos schieten op een wijze die ook onze visie daarop ineens merkwaardig verheldert. Dit is uiteraard alleen mogelijk door een omvangrijke en diepgaande eruditie, die niet belast is door om het even welke wetenschappelijke gewichtigdoenerij. Gewichtigheid komt bij dit boekje niet te pas. Het is in de beste zin van het woord pretentie-loos, en dit is des te aan. trekkelijker waar het eveneens vrij is van alle na-praterij of gewilde originaliteit, hij Het kan Dr Jacobsen hoegenaamd niets ze; schelen wat men over Schubert of Beet- on hoven denkt, of dat er misschien specia- kt listen rondlopen die over „altijd weer za Schubert en Beethoven”, die ze trouwens onvergelijkbaar zullen vinden, de schouders ophalen. Hij houdt van Schubert en hij zegt het. Hij zegt het met zoveei ^ warmte en met zoveel vrijheid van geest, 1J dat het nieuw wordt en echt en over- nc tuigend. Inderdaad Schubert i s een sera- ^ fijnse Muzikant, besluit men met hem. “ di Men weet ook dat de auteur oordelen kan, men hoort aan alles dat hij weet bc waarover hij het heeft, dat hij deze mu- al ziek door en door kent, zoals men ook aan alles ziet dat hij Jeroen Bosch goed bekeken heeft en de Oude Meesters, dat hij Shakespeare goed gelezen heeft en Balzac en nauwelijks minder thuis is in de Italiaanse renaissance dan in het oude Rotterdam. Hij is goddank geen specialist en men komt het maar al te zelden . tegen dat iemand met kennis van zaken ? zo de cultuur beleeft als een ménselijke 1 en persoonlijke verworvenheid, als iets j dat deel uitmaakt van ons bestaan, van de 2. hoogste momenten ervan, — iets dat de mensen in tijden als deze kan beletten zichzelf te verachten en te vernietigen. 11 Toch is Dr Jacobsen, hoe humanistisch ^ ook, geen argeloos optimist. Zijn huma- 8 nisme is erasmiaans, dat wil zeggen in ” wezen ook sceptisch. Misschien zou hijzefi hier liever d e vergelijking maken met v' Anatole France, zoals hij het ook doet in zijn boek in dat voortreffelijke hoofdstuk „Gedachten en Herinneringen” (niet a, van Bismarck”, voegt hij er ironisch aan ® toe). Dit hoofdstuk heeft voor mijn ge- “ voel wel een speciale betekenis, wan- . neer' men — zij het van de weeromstuit 11 zonder zwaarwichtigheid — een poging ®' zou willen doen om te ontdekken waar p de centrale zenuw van deze schrijver Si loopt. Dr Jacobsen vertelt in dat hoofdstuk hoe hij op een dag door het Brits Museum wandelt, door de zalen van de praehistorische en primitieve afdeling. En al lopende begint hij te filosoferen over de vergankelijkheid van het „ik” en over het feit dat de jeugd een illusie is. Hij ziet zichzelf in zijn jonge jaren met vage, half-aesthetische socialistische idealen — en dan een mensenleeftijd later, Stalin en Hitler, „óók socialisten ’. B Wat is daar aan te doen? Het is aanlei- b ding om te peinzen over de toekomst, n want de menselijke geest wil zich nu een- g maal een zeker perspectief construeren. En dan vertelt hij ons een verhaal na be van Anatole France, over de proconsul au van Achaia, die op ’n dag Paulus, de pre- de diker, voor zijn rechterstoel krijgt. Maar de hij schuift de zaak van zich af.. Want, ^el zegt hij, „een Joodse tapijtwever met kl ontstoken ogen zal ons toch niet de naam w( kunnen noemen van de god die Jupiter ta zal onttronen.” da Het verhaal strekt Dr Jacobsen tot troost. „De toekomst, ze komt ons telkens onder de ogen, maar het is onmoge- ^ lijk haar te lezen; ze is ook van zichzelf J nog onbewust”. Het is de negatieve conclusie van een rustig scepticus, die geleerd heeft de betrekkelijkheid van alle dingen te zien, maar die zich daardoor _ niet gehinderd voelt om die dingen in'derdaad te zién en te appreciëren omdat daardoor onze waarde tenslotte wordt ^ bepaald. bi Ik geloof dat men de betekenis van, dit boekje dan ook terecht mag kenschetsen aj als een versterking van ons cultuurbesef. re si E: Maker van Hemelse jj Broeken ^ De Pekipgse kleermaker heette Ah- m ting-fu. Die naam kwam niet voor op ei het uithangbord. Daarop stond slechts, in ji zwart lak op een grond van oud goud: oi „Maker van Hemelse Broeken . vi Deze titel heeft Daniele Varé zijn boek gegeven. Het bord en de kleermaker komen er verdej niet in voor, wel een meisje, dat boven hem woonde, een doch- ' ter van Italiaanse ouders. Om deze Re- v nata, die door iedereen Kuniang wordt sc genoemd, is een Chinees verhaal gewe- h ven, waarin enkele buitenlanders een rol b, spelen, o.w. een Russische, vroegere o] vriendin van Raspoetin. De roman heeft, v als alle Chinese verhalen, een eigen ti sfeer, van een weldadige rust, welke aan d het Westen vreemd is. Het heeft een \i eigen humor, het schept allerlei wonder- z; lijke complicaties, vreemde dromen en zi een door hypnose verkregen dubbele v, persoonlijkheid, zodat de. lezer geïnteres- IV seerd blijft en op zijn beurt onder de in- k vloed komt van die eigenaardige, Oóster- b se sfeer. Dit boek van de stille lach is e verlucht met schetsjes welke even de n beschreven personen in beeld brengen. n Het is uitgegeven bij de Z.-Holl. Uitg. mij in Den Haag. g( e Jaarboekje wie, wat, waar o Bij de uitgeverij Wie, Wat, Waar, te jj Rotterdam is verschenen het bekende boekje Wie, Wat, Waar 1952. Ook in dit “ , naslagwerkje vindt men weer talrijke b ■ gegevens op velerlei gebied. ---