München toont artistieke en geestelijke rijkdommen De eeuw van het Rokoko I V / v v Beeld van verrukkelijke, lichte • lichtzinnige, speelse tijd ' ( De laatste dagen van de grote tentoonstelling ,J)e Eeuw van het Ro- ' ltako” in München, warme, zonnige, volop zomerse dagen, weerspiegelden . misschien nog het best de algemene sfeer van de expositie en tevens ook i de sfeer van wat de organisatoren hebben willen tonen. Deze laatste opmerking houdt kritiek in, waarop ik aanstonds uitvoeriger terugkom, echter niet dan alvorens eerst gewezen te hebben op het grote belang en de uitzonderlijke fraaiheid van deze tentoonstelling. ... - . 1 J I >n*in 1 ui i'iol-o m £51lVvo1cHll'l.'j=>n mil _ Zij is georganiseerd „onder patronage” b zoals dat heet. van de Raad van Europa en z het ligt voor de hand dat men aanknopings- v. punten meent te hebben gevon den tossen het h Rokoko en wat wij gemakshalve — maar zi niet geheel juist — de Europa^getfachte a zullen noemen. Die aanknopingspunten zijn d er ongetwijfeld. Ze zijn er in de hier in z ogenschouw genomen periode zelfs in hoge r< mate. Maar ze zijn er, als men ze maar zoekt, altijd wel. De vraag is dan ook: heeft J men ons bier een beeld willen geven van het artistieke en intellectuele Europa van de aohttiende eeuw? Of heeft men een be- y paalde visie van deze aohttiende eeuw v willen geven door het Rokoko centraal te ^ stellen, — in zekere zin een „ideaal" beeld? ^ In het eerste geval moet men zeggen dat v de expositie de eeuw niet geheel weer- g geeft en in het tweede geval dat het onjuist t is een tijd door het onderlijnen van be- v paalde facetten te interpreteren, wanneer v men niet genoeg de nadruk legt op de v „tegen-melodieën”. e Men kan het erover eens zijn dat de v kunstwerken die men in München heeft v bijeengebracht, zo niet zonder uitzondering, dan toch globaal genomen een ongewone hoeveelheid artistieke en geestelijke rijkdommen te zien geeft. Niemand ontkomt ± aan die verrukkelijke atmosfeer van het sublieme Ouvilliés-theater, dat hier als oentraal punt opnieuw is opgebouwd en dat * alleen al bijna de keuze van München als ® plaats van juist deze Rokoko-temtoonstel- *■ ling redhtvaiardigde. Niemand ontkomt aan ‘ de sfeer die er uitgaat van de veelal prachtige !j schilderijen düe de geest van de tijd refflec- teren, zoals om een voorbeeld te noemen 1 het sublieme „L’Enseigne de Geusaint”, s dat Watteau voor zijn vriend de kunst- ' handelaar Gersaint schilderde, in enkele dagen tijd, nog geen jaar voor zijn vroege 1 dood en dat later zijn invloed op de mode van de eeuw deed gelden. Niemand ontkomt aan de behaaglijkheid die uitgaat van het prachtige porselein, die ’ voor Europa toen nieuwe kunstvorm, waarvan vooral Meissen (maar ook Nym- ’ phenburg, Sèvres en Wenen) hier bijzonder 1 fraaie stalen te zien geeft, grotendeels uit Nederlands bezit. En zo is er zilverwerk en roos, zijn er unieke meubelstukken, muiek-mstrumenten, medailles, voorbeelden ^ an boekversieringen en drukkunst, in een ^ oeveelheid en verscheidenheid, als men j elden de gelegenheid heeft kunnen hebben e bijeen te zien. Wat kwaliteit betreft mag e „Eeuw van het Rokoko” nauwelijks onder voorbehoud een groot en bewonde- ^ enswaardig succes worden genoemd. A AT SUCCES is voor een niet gering be J gedeelte te danken aan het feit dat he ren München voor deze expositie heeft le, itgekozen. Een dergelijke expositie is d« literaard ie haar welslagen afhankelijk op an wat de organisatoren bijeen kunnen w ■rer«gen. Nu spreekt het bijna vanzelf — ge 'ijna maar niet geheel — dat het patronage tu an hoge regeringsvertegenwoordigers er n< anzienlijk toe bijdraagt de internationale w ereidheid tot de noodzakelijke uitleningen k< ■an meestal onvervangbare schatten te be- vi 'onderen, maar het behoeft geen betoog „1 ■an hoeveel belang het is wanneer uit land gt n omgeving waar de tentoonstelling plaats te randt, ook een belangrijk aandeel kan vorden verwacht. Dat was hier het geval. h< Het probleem vAL DEZE SCHATTEN bij elkaar geven « nu ’t beeld te zien van een verrukkelijke, zi ichte, lichtzinnige, speelse tijd, waarin het P1 even zacht, aangenaam, gelukkig, glanzend . :n feestelijk was. En hier nu begint het pro- ls deern. Een probleem inderdaad, want aan- * jezien ze hier vertoond worden, kan er geen “ wijfel aan bestaan of deze wereld was zo. Maar was zij uitsluitend zo? Of was deze verschijningsvorm een schijn ervan, en mis.chien zelfs een schijn-vorm van de geest les tijds? En wat was die geest des tijds? iVas die zoals deze kunst ze ons sugge-eert? Of suggereert die kunst ons wat de peest des tijds wenste of wilde, of wellicht venste te suggeren? Men ziet dat al deze vragen, die zeer •eële vragen zijn, geen probleem, maar feitelijk een reeks van problemen oproepen, iie te zamen het vraagstuk van de achttiende eeuw vormen. Het is om te beginnen ai niet eenvoudig duidelijk te formuleren wat men onder het Rokoko moet verstaan. Het is opmerkelijk dat geen van de inleiders van de omvangrijke oatalogus daarin is geslaagd, of liever nog zich daaraan heeft gewaagd. De term wordt meer dan eens gebruikt, maar zonder een poging om tot een definitie te komen. De invloedrijke kunsthistoricus Hans Sedlways bepaalt er t ziöh toe te spreken van een stijl „rocaille” , — woord waarvan het begrip is afgeleid j en dat „rotsvorm” betekent — en erop te . wijzen dat die stijl capricieus en veelvormig is, en dat hieruit nieuwe verbanden < tussen de kunsten en nieuwe scheppings- c rijke fantasieën van de „moderne” stijl . zijn ontstaan. Het zegt niet zo heel veel, wanneer men . er zich in gaat verdiepen, want het begrenst 1 niet of op zijn hoogst begrenst het eenzijdig. In die zin althans dat het rokoko zich vrij duidelijk onderscheidt van een voorafgaande stijl, ook al blijft de grens- i lijn tussen barok en rokoko ■— dat kan • men vooral in Zuid-Duitsland en met name . in München en omgeving goed vaststel- , len — niet overal duidelijk zichtbaar. Zuiverste uitdrukking het ornamentieke 7 O VEEL IS NIETTEMIN zeker dat het ^ rotsaahtige, schelpvormige, kronkelende ornament de plaats inneemt van het statische en evenwichtig-gebouiwde. De beweging en vooral de grillige beweging wordt elementair, de kunst wordt vrij, maar in een zuiver materiële zin allereerst Vandaar dat de zuiverste uitdrukking van het rokoko een ornamentieke is, diie zich laat aanwijzen in het bijzonder bij de meubelkunst. Frankrijk heeft zich hierin het sterkst geuit, Engeland het minst, Duitsland het onmatigst, — hetgeen niet belet dat het reeds genoemde Ouvilliés-theater een van de fraaiste voorbeelden is van een volledig rokoko-geheel, De bewegingsvrijheid, die voor deze stijl zo kenmerkend is, heeft zich ook buiten de toegepaste kunsten doen gelden. En hier ) naderen wij opnieuw de problematiek. De / reputatie van het rokoko als zwierig, verfijnd, frivool hangt ten nauwste samen met de reputatie van de achttiende eeuw en de trant van schilderen alsmede de aard der voorstellingen van de kunst uit die tijd. Men heeft, denkend aan de achttiendeeeuwse kunst, en dat is zonder twijfel ook tot op grote hoogte voor de samenstellers van deze tentoonstelling zo geweest, het gevoel dat deze eeuw een eeuw van vrok lijkheid en spel en dans was. Nooit zijn er i- zoveel maskerade’s toneelscènes en „fêtes i. galantes” geschilderd als in deze tijd en 'p Watteau, die hierin een meester is geweest, geldt vooral daarom als de schilder van het rokoko bij uitstek. u_ Een gelukkige tijd dus, — ja, in vele ,n opzichten is dat ongetwijfeld zo geweest. De ; Zwitserse historicus Gonzague de Reynold, ' die de oatalogus inleidt met een — uit'n stekende — beschouwing over de sociale ' structuur van de achttiende-eeuwse maatschappij, wijst erop dat de 16e eeuw niet e_ één jaar van Europese vrede heeft gekend, de 17e niet veel, maar de 18e tussen 1700 en 1800 heeft nog geen 20 jaar van oorlog Tg beleefd. En die oorlogen waren dan nog at helemaal in de stijl van de tijd, d.w.z. men :ft legde er zich op toe het leven van de solis daten te sparen, tijdens de winter hield men ijk op en het was gebruikelijk dat, zodra de sn wapens, al was het tijdelijk, werden neer— gelegd, de maatschappelijke betrekkingen ge tussen de partijen werden hervat: men er nodigde elkaar uit op concerten, men gaf de wederzijds bak en toneelvoorstellingen, en kortom, men herleidde zelfs de staat van >e- vijandschap tot 'het algemene karakter van og „la douceur de vivre”, waarmee wij zo nd graag de 18 e eeuw — en in vele opzichten lts terecht — identificeren. an Die inleiding van Gonzague de Reynold bewijst intussen al (en dat geldt evenzeer voor de andere inleiders) dat „De Eeuw van het Rokoko” en de 18e eeuw in deze en expositie zijn versmolten. Ik vraag mij ie zelfs af of de inleiders van de catalogus iej precies geweten hebben hoe de tentoonstelnd limg zou worden samengesteld. Want het -0_ is opmerkelijk dat zij een veel groter onderm_ soheidingsvermogen aan de dag hebben /».n H———— A “ ■ en gelegd dan de samenstellers; of juister en misschien — want men kan moeilijk be;af weren dat de samenstellers, die zonder -n< uitzondering bekwame deskundigen zijn, an niet over zulks een ondensCheidiogsveran mogen zouden beschikken! — zij zijn veel zo genuanceerder en daardoor veel exacter en geweest in hun visie op de achttiende eeuw. I Immers aangenomen ai dat het beeld van 2 >ld d>it tijdperk zou beantwoorden aan de ge- 5 *r accentueerde voorstelling die de expositie 1 jw ervan geeft — het beeld dus van het 1 :ze joyeuze, luchtige, spirituele en frivole — ( nij dan blijft toch de vraag gelden, wat er voor ! jus een levensgevoel achter dit zo moeilijk te :el- vatten, maar aldus voorgesteld klaarblijkeaet lijk zo voor de hand liggend beeld schuil- I er- gaat. * >en Pierre H. Dubois. 1 Watteau: Mezzetin of de guitarist. (Vadiz-privé-verzameling) --- KUNSTAGENDA DEN HAAG HEDEN: Kon. Schouwburg, 8 uur: Het Rotterdams Toneel: De Bolle; Gebouw voor K. en . W., 8 uur: Het Nederlands Ballet o.l.v. Sonia Gaskell; Planetarium, 3.45 en 8 uur: Ruimtevaart. MORGEN: Kon. Schouwburg, 8 uur: De Nederlandse Comedie: Oscar; R.K. Leeszaal en Bibliotheek, 8.15 uur lezing door Beman! Newman over het onderwerp ,,BehiTid tihe Headlines” (Gen. Nederland—Engeland); Artiestenzolder, 8 uur: voordrachten door Do van der Ben-Koch; St. ïacobuskerk, 8.15 uur: Artifex-orgelconcert door Walther Schorster (uit Passau); Planetarium, 3.45 en 8 uur: Ruimtevaart; Poppentheater, Nassau Dillenburastraat. 2.30 uur: kindervoorstelling: De Koningsdochter en het tovermannetje. --- films Apoüoj The Bravados, 14 u jr., dag. 12.15. 2.30, 4.45, 7 en 9.15 uur; Asta: Nr. D 10 North Frederickstreet. i; 18 jr, dag. 2.30, 6.45 en j( 9.15 uur, zon 1.30, 4, 6.45 en 9.15 uur; Cineac-Het ^ ) en 9.15 uur; L-ineac-nei —'; Vaderland: Prinsjesdag. en act., a..l, dood. voorst.; City: Dorp aan de rivier. 14 jr., dag. 2.30, 6.45 en 9.15 uur, zat en zon 1.45, 4.15, 6.45 en 9.15 uur; Corso: Dorp der zonde, 18 jr., dag. 2.15 en 8.15 uur, zat en zon 2.15, 6.30 en 9.30 uur; La Flora: De zoon van Frankenstein, 18 jr., dag 2.30, 7 en 9.15 uur, zon 2, 4.30, 7 en 9.15 uur; tent Hollywood: Bloed in de prairie, vrijd t/m zon steil 2.30, 4.30, 7 en 9.15 uur. ma t/m don 2.30, 1 en 9.15 uur; Kriterion: De lord. de lady en de butler, a.1., dag. 2.15, 7.15 en 9.15 uur, zat WOT en zon 2, 4, 7.15 en 9.15 uur; Metropoie-Tu- ma! schinski: De tien geboden, a.1., dag. 2 en 7.30 yar uur; Musica: Les girls, 14 jr., dag. 2.15 en 8 uur. , zat 7 en 9.30 uur, zon 3, 7 en 9.30 uur, zat ne,,: en wo geen matinee; Odeon: De broig over de laat Kwai, 14 jr., dag. 1.45 en 8 uur, zon 1.15, 4.30 bel! en 8 uur; Oiympia: Quo Vadis?, 14 jr.. dag. 2 en ^ 8 uur, zon 2, 5 en 8 uur; Passage: Incognito, 18 jr., dag. 2.30, 6.45 en 9.15 uur, zon 1.45. taa,< 4.15, 6.45 en 9.'15 uur; Capitol: zat 2. 6.30 en d'at 915 uur, zon 4, 6.30 en 9.15 uur, wo 8 uur, ov. een da-g. 2 en 8 uur;Rembrandt: zat 2, 6.45 en 9.15 .. uur, zon 4, 6.45 en 9.15 uur, ov. dag- 2 en 8 uur; Italiaanse reis. a.1.; Rex: De woestijn zonder ge- I aade, 18 jr., dag. 9.30, 11.30, 1.30, 3.30, 5.30. m 7.30 en 9.30 uur, zon van 1.30 uur af; Roxy: De dood slaat toe, 18 jr., vrijd t/m zon 2.30. 4.30, 7 en 9.15 uur, ma t/m don 2.30, 7 en 915 uur; Seinpost: Maigret zet een val, 18 jr.. dag. 2.15 en 8.15 uur, zon 2.15, 5 en 8.15 uur; Studio: Jakhalzen der onderwereld. 18 jr., dag. 2, 4, 7 en 9.15 uur; De Uitkijk: Mirakel in Soho, *•!•» di en don alleen 2 uur. ov. dag. 2, 7 en 9.15 uur, zon 2, 4.15, 7 en 9.15 uur; West-End: Op naar Hollywood, a.1., dag. 2.15 en 8.15 uur. zat 2.15, 6.45 en 9 uur, zon 2. 4.30. 6.45 en 9 uur. VOORBURG Forum: De knokploeg van Rosé Marie, 14 jr., vnjd, zat en wo 8 uur, zon 2.30 uur; De bloedhond, 18 jr., zon, ma en dd 8 uur. WASSENAAR Astra: Getuige è charge, 14 Jr., dag. 8 uur, zat en zon 7 en 9.15 uur; Het rijk van de zon, a.1., don 8 uur; Achter de geheime deur, a.1., zon en wo 2.30 uur. DELFT Delfia: Mon oncle, a.1., dag. 2.30, 7 en 9.15 uur, zon 2.15, 4.15, 7 en 9.15 uur; City: Bonjour tristesse, 18 jr., dag. 2.30, 7 en 9 uur, zon 2.30, 4-30, 7 en 9 uur; Flora: Razia in de onderwereld, 18 jr.. dag. 7 en 9.15 uur; Roxy: Scampolo, aJ., dag. 2.30, 7 en 9 uur, zon 2.15, 4.15, 7 en 9.15 uur; Stadsdoelen Pal Joey, 18 jr., dag. 2.30, 7 en 9 uur, zon 2.30, 4.30, 7 en 9 uur. LEIDEN Casino: Als ouders slapen, 18 jr., dag. 2.30, 7 en 9.15 uur. zon 2.30, 4.45, 7 en 9.15 uur; Lido: Liefde wordt duur gekocht, 18 jr., dag — 2.30. 7 en 9.15 uur, zon 2.30, 4.45, 7 en 9.15 uur; Luxor: Jacht op een scherpschutter, 14 jr. D dag. 2.30. 7 en 9.15 uur. zon 2.30, 4.45. 7 en --- Prof v. d. Leeuwprijs 1958 De staatssecretaris van O. K. en W. heeft een commissie van advies ingesteld voor de toekenning van de Professor van der Leeuwprijs in 1958. De commissie bestaat uit de herent J. Mul te Haarlem (voorzitter), mr. G. L- F. Landré te Amstelveen, W. van Otterloo te Wassenaar, er B. P. Wagemans te Voorburg (secretaris) --- Geschiedenis van de mens m de klank van zijn muziekinstrumenten Volksmuziek op grammofoonplaten htann Wording van het instrumentale l lei- 7*7 te S geluid ; ens v jke Curt Sachs, de eminente ethno-imisicoloog, Duits van origine, doch ^ er thans in de Verenigde Staten werkzaam, heeft geput uit de schat van u lc volksmuziek-grammofoonopnamen, die in het bezit zijn van de bekende b !'V' Folkways studio’s en een selectie bijeengebracht, die ons op overziohte- u lijke wijze de ontwikkelingsgang van de muziekinstrumenten in primitieve len en buiten-Europese muziekculturen laat horen. En deze selectie, die on- v »gs- der de naam „Man’s Early Musical Instruments” op een tweetal langspeel- y stijl platen in de Ethnic Folkways Library verschijnt onder catalogusnummer P 525 (33), vormt niet minder dan een vroegste geschiedenis van de mens rlo L-lonlr ran *ün enppltlll HP.T1. 1 IA rJLdSJ ) v OlJli L uivt — O O in de klank van zijn speeltuigen. ïn" rp . l staan tot in de kunstigste muziekinstrumenko _LWee wortels ten van het Verre Oosten laat Sachs in *n logische volgorde horen in fragmenten us- CACHS, die zijn verzameling van een van rnrixiek gerealiseerd op de veeltonige ran Cl helder geschreven inleiding tot dit klankplaatspelen van jade (Birma), op de rue alles vergezeld doen gaan, begint zijn uit- dito gongspelen van brons of koper (Siam, ;el' eenzetting met het blootleggen van de twee Cambodja, Java, Bali, enz.), alsmede op wortels, waaruit het vroegste instrumen- de perfect gestemde toetsspelen, waaraan tarium is gegroeid: de ene is „de hoor- Achter-Indië en Indonesië bijv. zo rijk zijn. baar gemaakte beweging”, de andere „het . . , , , pure geluid zonder ritmische bindingen”. Magische Uitdrukking Aan de eerste serie zijn die instrumenten het ontsproten, die men in de instrumentkunde DE AAN DE tweede wortel ontsproten ke- klassificeert als membranofonen. en idio- blaasinstrumenten, aanvankelijk de het fonen, respectievelijk alle instrumenten verwekkers van het „pure geluid zonder De met slagvellen, zoals trommen in vele uit- ritmische bindingen”, voldoen aan een eenlopende soorten, alsmede alle „zelf- andere wens: in de oertijden hebben zij in ,rij klinkers”, zoals gongs, slagstaven van hoofdzaak een angstaanjagende functie rst diverse materialen en met slaghamers be- gehad. Vandaar, dat zij zulk een belangen speelde dito toetsen. Aan de tweede rijke rol spelen in vele rituelen, wannen lioh groeien de aërofonen, de buisvormige demonen zich moeten manifesteren of, eu speeltuigen, waarin het geluid wordt ge- omgekeerd, verdreven moeten worden, het produceerd door een trillende luchtkolom, Hier is de ontwikkelingsgang gecomliceer,;t. daarin gebracht door de adem van de der: blaasinstrumenten splitsen zich in vele , gebruiker. variëteiten, in hoofdzaak onderscheiden s‘e door de wijze, waarop de adem in het * Rplirspftf* aan liet geluid speeltuig'komt. Een verdeling, die tot in een öenoeiie aan Iiei geiuiu de vervolmaakte instrumenten van onze ... jVflET EERDER dan het paleoliticum huidige westerse wereld doorwerkt, getuige E\ krijlgt de mens de behoefte aan mu- de markante verschillen in het aanblazen ziekinstrumenten: daarvóór moet „de van trompetten en hoorns van hobo’s, klamuziek” louter vocaal zijn geweest. Het rinetten en fluiten, t.w. rechtstreeks in ,.hoorbaar maken van bewegingen” duidt metalen kopvormig mondstuk, dat met de op een ingewikkeld proces van wisselwer- lippen wordt gesloten; tussen twee vibrekingen. Er ontstaat een drang tot het regu- rende rietbladen door; tossen een gatieren van de lichaamsbewegingen, die in vormige opening en een dit gat afsluitend de zanemelodie slaat en die van daaruit enkel rietblad door; en ten slotte langs weer terugwerkt op die ledematen zelf. een zich in de zijwand van het blaasroer Melodie en lichaam worden één: ze klin- bevindend gat. In de onderhavige opken beide en ze bewegen zich in ritmische namen hoort men al deze ontwikkelingsgelijkheid. De ledematen worden tot deel vormen van de tijden, dat zij louter rnavan de muziek en vormen er een hoorbare gische functies hadden tot in het heden, begeleiding bij. Dan begint de mens zijn waarin zij zich gewillig lenen voor de zang te volgen met klappen in de handen, meest onbevangen volksdansmuziek. Dit slaan op de dijen en stampen met de alles geïllustreerd door fragmenten van voeten. Aldus Sachs, die deze oudste muziek van primitieve Australiërs tot en vormen van „instrumentgebruik” illustreert met de culturele uitingen van ontwikkelde met voorbeelden van Maori’s en Kame- volken uit de Balkan, het Nabije en het roen-negers, die hun lied begeleiden met Midden-Oosten. stampen of handklappen. Ook de hakkendansen van Spanje zijn nog in het heden snarenspel waarneembare uitingen van deze aller- . , , . . primitiefste behoeften. Vandaar af is de TJET IONGST ln de V.in ontwikkeling tot idiofoon en membranofoon het muziekinstrument is de chordoeenvoudig genoeg. Om de ritmische mar- foon, het snaarinstrument. Van het begin kering meer volume te geven, worden de af manifesteert het zich in twee terdege ledematen vervangen door voorwerpen uit onderscheiden gedaanten. Gedaanten, die de omringende natuur. Blokken hout, so- wij tegenwoordig onderscheiden als harp nore gesteenten komen ervoor in de plaats, en citer. Later worden zij gevolgd door Akoestische verschijnselen worden waar- nog twee andere gedaanten, het lier-type genomen: de holle boom doet bij aan- en het luit-type. In zijn uiteenzetting maakt 5o slaan een doordringender geluid horen Sachs meteen van de gelegenheid gebruik W. dan de massieve: het principe van de reso- door een van zijn — overigens hoogst steld nantiebodem en de klankkast wordt ont- nuttige — stokpaardjes te berijden Hij van. dekt. En in een nog later stadium wor- trekt te velde tegen het onoordeelkundige ■ be- den die voorwerpen doelbewust geschapen gebruik, dat men bij beschrijvingen van riem en geperfectioneerd. Misschien zijn de trom- snaarinstrumenten van deze vier typeAm- men in deze ontwikkelingsgang nog niet namen maakt, zelfs m wetenschappelijke r en getuigend voor het grootste vernuft. Maar werken en in musea. Een harp, doceert ajis) | hoe deze oeroude vondsten nog voortbe- hij, is een snaarinstrument, waarbij d< snaren een rechte hoek met de klankkast ™ maken, als het ware uit de klankkast r' oprijzen en ergens aan een steunarm bui- en ten de klankkast hun bevestiging vinden. va Bij alle andere typen lopen de maren tM parallel met de klankkast, waarmee zij m via een kam in verbinding staan Daarna volgt dan de karakteristiek van deze drie a* andere. Bij de citer-achtigen zijn beide er uiteinden van de snaren op dé klankkast bevestigd, bij de lier-achtigen eindigen zij — in een juk buiten de klankkast en bij de luit-achtigen ergens aan een hals buiten die kast. Inderdaad een nuttige methode van onderscheiding, die velen zich ter harte mogen nemen. q 9. Van arm tot rijk « TTET IS DE illustratie in de levende £ klank, die juist bij de soaarinstrumen- f ten bijzonder leerzaam en belangwekkend zi is. Men hoort voorbeelden van het arme- ° lijkste, dorre getokkel op bamboesnaren J uit Indonesië tot de rijkste geluiden, ont- i lokt aan de zijden snaren van Japanse 1 en Chinese citers. Vele instrumenttypen f 1 passeren de revue en het is merkwaardig f 1 welk een evolutie er zelfs binnen een t enkele instncnenten-familie kan plaats- i vinden. Zo bijv. bij de zg. staafciters, in « de allerruwste vormen te vinden op de c i Philippijnen en in Oost-Indonesië, met een . armzalig koperen snaartje gespannen boven < J een ruw gespleten kalebas; daarnaast be- c , staande in een hyper-gecultiveerde ge- t , daante als de ,vina” van Zuid-India, een . . heerlijk meersnarig instrument, dat om i gevorderde speelteohniek vraagt en dat in ■ f de handen van de grootste musici uit dat ] land in volheid van klank en schoonheid , van expressie voor geen enkele instrument 1 uit de Westeuropese cultuur behoeft on- 1 - der te doen. W. G. G. 1 s Uit de Haagse Kunstzalen e e Hans Timmer n l' rTOT 29 SEPTEMBER exposeert Hans n Timmer in het Panorama Mesdag. Hij e richt zich op de mogelijkheden der compositie in het vlalk. Reissohetsen maakt hij ■I niet onaardig maar ook niet opvallend en d men zou zelfs zeggen dat zijn vrijwel exclu:s steve belangstelling voor de vulling van het 'T vlak hem hier parten speelt. Want zijn huisjes zijn wel wat wankel en zijn suggestie ’’ van het landsöhap en zijn expressiviteit l’ blijken middelmatig. Het fort echter zijn *’ de serieuze werken in olieverf. Soms denkt men aan Matisse. soms aan.... Campigli, 1 maar in ieder geval ligt het accent op het intelligente en ingenieuze. De „BloemenI*1 hulde” met de plotseling luchtiger behand delde bouquet valt op, het spel van twee of drie afdelingen wordt altijd met aandacht volbracht en de kalebassen doen de goede eigenschappen van de schilder ook aan den dag treden. L,n Verder zien wij ook werk waar de oplosD_ sirngen te simplistisch zijn. Hetzelfde geldt voor de grafiek. £ A.B. ie ; ~ --- Nieuwe jury toneelprijzen nieuwe |iij > iiim i iju ii Door hef bedanken van de heren Pos en , Den Hertog in de jury voor de toneelprij- , zen, die jaarlijks door de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties in ( Nederland uitgeloofd worden, is deze jury nu als volgt samengesteld: mevrouw Fie Oarelsen, C. v. d. Lugt Melsert en dr. P. H. Scfaröder. — In de Galerie De Posthoorn aan het Lange Voorhout worden van 24 september tot 15 oktober schilderijen geëxposeerd van Jan Oremer. --- Instructieve TV DIJ GEBREK aan vergelijkingsmateriaal willen wij ons niet wagen aan een gedetailleerde behandeling van de opera Ernand van Giuseppe Verdi, die die VARA gisteravond uitzond in een uitvoering van The Metropolitan Opera van New York. £ Het was een originele opname van een zaal- ( uitvoering met publiek, die door de Ame- ( rikaanse voorlichtingsdienst ter beschikking ( was gesteld. , Voor ons was het een gelukkig feit, dat , men het aangedurfd heeft deze, voor een , radioprogramma zeer lanige uitvoering in zijn geheel te brengen en dus niet te „ver- . knippen” in op versohillende dagen uit ft zenden bedrijven. Gezien de Amerikaanse techniek was het geen wonder, dat het biet ( een feilloze opname betrof, die slechts door de stereofonische techniek wellicht verbeterd zal kunnen worden. Het prachtige stemmenmateriaal, waarover dit beroemde opera theater beschikt, kwam zuiver over de band. Het koor en orkest o.l.v. de dirigent Dimitri Mitropoulos, klonk al even warm ais het uitbundige applaus der operabezoekers, waardoor wij het gevoel kregen persoonlijk in dit befaamde theater aanwezig te zijn. De AVRO-televisie-rubriek Meridiaan bewees weer, dat de grote kracht van de tjv. ligt in de behandeling van actualiteiten en de personen, die d'aarmee verbonden zijn. Als extra^verrassing presenteerde Siebe van der Zee ons het filmeohtpaar Armand en Midhaela Denis, bekend geworden door hun serie „Luipaard op schoot”. Dit echtpaar was toevallig in Nederland en onthulde voor de camera nieuwe filmplannen, die uiteraard weer een serie films over dieren en mensen in de tropische wereld — tot resultaat zullen hebben. In het eigenlijke meridiaanprogramma t zagen wij allerlei wetenswaardigs over de Keuringsdienst voor waren, die sinds honderd jaar waakt over de kwaliteit der rll" consumptieve artikelen, een allerplezierigst '^n interview met de violisten Herman Krebberi; m en Theo Olof en, wat voor ons het hoogte57 punt van dit programma was, een korte documentaire naar aanleiding van die “ komende Reolasseringsdag. De camera en dus de kijker was een delinquent, die tot . drie jaar is veroordeeld en van de rechtszaal naar de gevangenis wordt overgeber bracht. De ogen van de politiemannen zijn 'ran op ons gericht, wanneer wij — als cameralens — door de gangen van het gereohts— gebouw lopen om in de gevangenisauto plaats te nemen en nog een laatste blik op de vrije wereld te kunnen werpen gedurende de rit naar de gevangenis in Amstelveen. De voortreffelijke en ontroerende tekst, die door de „,ik”-commentator werd uitgesproU ken was al even beklemmend als de cameraregie, waarbij de kijker voortdurend middelpunt en object was. Zo ooit golden hier inderdaad de woorden „There but for the grace of God am I”. Van het vraaggesprek van Anthony van Kampen met enkele deskundigen over de walvisvaart vonden wij de dboumentaire ast inleiding het boeiendst. Door middel van ^ filmfragmenten, o.a. uit de film Moby Dick ,tlj. en oude prenten zagen wij, hoe de walvisen vaart in vroeger eeuwen met al zijn primiren tieve middelen een heroïsche strijd tussen zjj mens en dier opleverde. rna Al met al was het programma op deze lr;e avond' van een bijzonder instructief gehalte ide en dat is, menen wij, voor de televisie een ;ast lofwaardig element. Sport 18.45 Volksdansen 19.00 Radio portre* 19 30 Symf ork en solist 20.30 Caus 21.00 Nwi 21.15 Klankbeeld 22.15 Gram 22.45 Caus 23.00 Nws en weerber 23.181—23.11 Koersen. Engeland, BBC Light Progr., 1500 en 247 m. 12.00 Lichte m-uz 12.30 Nws en gevar progr 13.00 Dansmuz (om 13.30 Nws) 13.45 V d kind 14 00 V d vrouw (om 14.30 Nws) 15.00 Ork conc (om 15.30 Nws) 15.45 Ork conc 16.30 Nws en Mrs Dale’s dagboek 16.45 Ork conc (om 17.30 Nws) 18.00 Gram (om 18.30 Nws) 18,45 Hoorspel 19.00 Journ 19.25 Sport 19.30 Nws en gevar progr 20.00 Ritm muz 20.30 Nws en verz progr 21.30 Nws en gevar progr 22.00 Geva-r muz 22.30 Nws 22.40 Lichte muz 23.00 Nws en lichte muz 23.55—24.00 Nws. Frankrijk 3, 280 en 235 m. 12.00 Nws 12 05 Symf ork en soliste 13.05 Gram 14.10 Idem 14.20 Solistenconc 15.10 Franse muz 19.01 Gram 19.30 ■ Idem 20.35 Hoorspel 21.50 Lichte muz 23.10 Gram 23.35 Idem 23.53—24.00 Nws. Brussel, 324 m. 12.00 Gram 12.30 Weerber 12.34 Gram 13.00 Nws 13.11 Gram 14.00 School‘ radio 1600 Koersen 16.02 Gram 16.15 Ork cone ■ 17 00 Nws 17,10 Orgelconc 17.50 Boekbespr 18.00 Zang en piano 18.30 V d sold 19.00 Nws 19.30 Wereldtentoonstelling 20.00 Hoorspel 21.15 Omr r ork 22.00 Nws 22.15 Paedagogische caus 22.25 t Klas muz 22.55—23.00 Nws. ! Brussel, 484 m. 12.00 Gram 13.00 Nws 13.10 Gram 14.00 Idem 14.15 Belgische muz 15.15 Omr koren 15.30 Gram 16.05 Idem 16.15 Klave: clmbelrecital 16.30 Gram 17.00 Nws 17.35 Gram 3 18.30 Idem 19.30 Nws 20.00 Hoorspel 22.00 Nws 3 22.55 Idem. 4 platenprogramma draadomroep (4e Ifln) Woensdag 24 september 1958 van 18—20 uur: 1 Strolling in the forest, Drive on polka, Polk* . Band Steve Adamczyk; Unter unserm Fenster, Schimelk Marsch, The Moravian Brass Winds; Dlch wird ich nie vergessen, Caterina Valente; 8 Tulpen aus Amsterdam, Jean Walter; Pilsner Bier, 5 Znadmer Gunken, The Moravian Brass Winds; . Wohin du auch geh’n wdrst, Liselotte M'alkowsky; T Der Mond halt seime Wacht, Peter Atexamder; C fj0he Schuile, Wer tanzt mit mdr, The Moree viam Brass Winds; Baltooompolka, I am a miusi_ cdan, Ridin’ high, Polka Band Steve Adamczyk; Komm mein Schatz, Rote Teufel, Pusztafox, Ore kest Barnabas von Géczy; I’m in a d'anoing mood, 1 EHzabeth, Cheek to check, Orkest Joe Loss; 3 O La Mi LO, Njoen Piauw Siengie, Max Woiskl; Kohala March, The world is wating for the sun. r rinse, The Hula Hawaiians; Waarom huil je toch Nona’ Manis, Torna Hasa, Ann Walrat* and her 1 her New Ambolners; Maxi Jump, What a beautiful day, Maxi Rook, Orkest Max Grager; From e the bottom of my heart, Who do you know in e heaven, Boom-boom, The Fiye Keys; When you n and I were young, Maggie, Sir Charles at home. k Vic Dickenson Septet; Otohi-Tchor-Ni-Ya, Basin *■ Street blues, Louis Armstrong; Rosé room, The Continental, Orkest Bobby Haokett; B-roadway, i- The All Stars. --- Heden 20.10 uur België Frans 484 m. Don Quichotte van Richard Strauss Dit werk is in 1879 gecomponeerd en de eerste uitvoering had plaats in Keulen op 8 maart 1898. Franz Wüllner dirigeerde de première. Het vereist een zeer groot orkest en de hoofdfiguur van het symfonische gedicht Don Quichote wordt door de cello-solo, zijn tegenspeler Sancho Panza door de solo-altviool uitgebeeld. Strauss zelf gaf zijn werk geen verhaaltje mee, toch is het zonder literaire inhoud niet gemakkelijk te begrijpen. Max Steinitzer, de biograaf van Strauss, beweert echter, dat men dit werk als absolute muziek moet opvatten. Don Quichote bestaat uit een Introductie, tien Variaties en een Finale, die zonder pauze achter elkaar worden gespeeld. --- Radioprogramma’s —— odasoavi atrifinDt/K Hilversum I, 402 m. VARA: 7.00 Nws 7.10 Gym 7.23 Gram 8.00 Nws 8.18 De ontbdjtclub 9.05 Gym v d vrouw 9.15 Gram 9.35—9.40 Water st). VPRO: 10.00 Schoolradio. VARA; 10.20 V d vrouw 11.00 Gram 12.00 Orgel en zang » 12.30 Land- en tuinbouwmeded 12.33 V h platteland 12.38 Gram 13.00 Nws 13.15 Dansmua 13.20 Pianotrio 13.45 De vermetele ontdekJdngsreii zen naar het Noordpool- en het Zuidpoolgebied _ caus 14.00 Gram 14.30 V d jeugd 16.30 V d zieken 17.15 Amus muz 17.50 Regeringsuitz: EmJ1 gratierubriek: Het emigrati©praatje van H A vat» - Luyk. e 18.00 Nws en comm 18.20 Politiekapel 18.50 n Act 19.00 V d kind 19.10 Pari overz 19.25 VARA. e Varia. VPRO: 19.30 V d jeugd. VARA: 20.00 ® Nws 20.05 Tussen de regels door, caus 20.15 Licbn te muz 20.30 Het einde van de klucht, hoorspel 1- 21.30 Amus muz 22.00 Promenade ork, Omr kooi n en sol 22.50 Medische kron 23.00 Nws 23.15 e Gram 23.30 Hammondorgelspel 23.50—24.00 Socialistisch oiieuws in Eseperanto. n Hilversum n, 298 m. NCRV: 7.00 Nws en n SOS-ber 7.10 Gewijde muz 7.50 Een woord voor ï- de dag 8.00 Nws 8.15 Gram 8.30 Ork conc 9.00 ». V d zdeken 9.30 V d vrouw 9.35 Vernuft en ' techniek, caus 9.40 Gram 10.15 Idem 10.30 Morn gendienst 11.00 Kamerork en solist 11.45 Gram Tl 12.05 Hobo en piano 12.30 Land- en tuinbouwn meded 12.33 Kamer ork, Omr koor en solist 12.37 Middagpauzedienst 13.00 Nws 13.15 Met . PIT op pad, caus 13.20 Lichte muz 13.40 Schooi ■d for wives. opera (gr.) 15.00 Metropole ork 15.30 "lt Pianorecital 16.00 V d jeugd 17.20 Musette-ens en solist 17.40 Beursber 17.4-5 Gram. 18.00 Gram 18.15 Spectrum van het Chr. orga-n nisatie en verenigingsleven, caus 18.30 DamesJ' koor 18.50 Gram 19.00 Nws en weerber 19.1C Gram 19.15 Lichte muz 19.30 Buiten! overz 19.5< Gram 20.00 Radiokrant 20.20 Radio Philh ork ei solist 21.40 Muz luisterwedstrij-d 22.10 Achter he rookgordijn, caus 22.25 Meisjeskoor 22.45 Avond overdenking 23.00 Nws 23.15—24.00 Gram. Engeland, BBC Home Service, 330 m. 12.01 Gram 12.30 V d boeren 12.55 Weerber 13.0 Nws 13.10 Gevar progr 13.40 Gram 14.00 V < lij scholen 15.00 Hoorspelen 16.00 Vespers 16.4: Y\- Progr voor oudere mensea 17.00 V d kind 17.5: lij Weerber 18.00 Nws 18.15 Stad en land 18.4< en --- Kunstschenking uit Engels museum De beheerders van het maritiem museum te Greenwidh hebben aan de staat der Nederlanden, ter plaatsing in het Rijksmuseum te Amsterdam, ten geschenke aangeboden een fragment van een penschildiering van Willem van de Velde de oude. Dit fragment heeft oorspronkelijk deel uitgemaakt van een -zich in het Rijksmuseum bevindend doek, voorstelende de mislukte Engelse aanslag op de retourvloot van de Oostindische Compagnie in de haven van Bergen (12 augustus 1665). Door deze schenking zijn de beide delen vian de schildering, welke vorig jaar op de De Ruyter-tentoonstelling geëxposeerd waren, weer verenigd. --- Televisieprogramma’s Televisieprogr. NCRV: 17.00—17.40 V d kind, j JTS: 20.00 Journ. VARA: 20.30 Beroemde va. iété-mimmers, film 21.00 De sleutel, TV-spel. Duitse TV-progT. 17.00 V d kind 17.20 V d euga 17.45—18.00 Caus 19.00—19,30 Hier und i Jeute 20.00 J-ourn 20.15 Weerber 20.25 Gevar 1 >rogr 21.50 Diskussie. Frans Belg. TV-progr. 17.30 Wereldtentoon. telMog 19.00 Les Chrétiens dans la Vie Sociale ) 9.30 Onbekend 20.00 Journ 20.30 Gevar progr : 11.50 Lectures pour tous. Daarna Wereldnws. Vlaams Belg. TV-progr. 16.00—17.30 Rendezrous der Naties 19.00 De Palingvisser van Lier ! 19.30 Nws 20.00 Filmrep 20.30 Doedelzakspeelsters | 1.00 TV-spel 22.30 Dans met de Doormes 23.00 --- Advertentie ““s- z.ju. v en 9.15 uur. zon i.iv, i 9.15 uur. Bespreekbureau Het Vaderland voor allo theaters Telefoon uitsluitend 11.60 44 er 11 44 85 Parkstraat 27 — Giro 210.516 --- Advertentie CURD JÜRGENS FOLCO LULLI LEA PADOVANI in DE WOESTIJN ZONDER GENADE (Oeil pour oeil) j ^ 18 j. | VAN VRIJDAG AA APi MARIANNE KOCH KARLHEINZ BÖHM HEIDEMARIE HATHEYER in OVERTREDING ART. 251 BIS (Die Ehe des Dr. Med. Danwitz) 18 j. --- Advertentie ie (Advertentie) ' “j i DANSINSTITUUT HOVERS i vormt clubs voor '1 beginners — gevorderden en gehuwden sfe ’e Aparte clubs voor scholieren en studenten. in Inschrijving alle werkdagen van 2—10 uur n.m. *e IEPLAAN 85 TELEFOON 332045 vo rt (bij Valkenbospleinl 21, ie --- Advertentie LI- The All Stars. ïn — ze te Steek Uw .10 ub /’a.20 K licht; YU2 reiJ eens (ao .50 LA- m ’£ °P! ooi 1.13 Sooor loo iioo V d 6 45 Den Haag heeft nu een speciaal7 55 zaak voor het moderne interieur 8.40 ... een paradijs voor hen, die hun hart verpand hebben aan het moderne meubel. f Steek Uw licht eens bi) ons op alvorens U Uw woning gaa* inrichten of Uw interieur gaat mm vernieuwen. Ne- Wij staan U gaarne met raad en ijks- daad ter zijde. ian- , Dit it?e- ' ■ W M: W WÊ W M eiim ukte van GROTE MARKTSTR. 5. DEN HAAG I --- Advertentie 2d ---