TWEEDE KAMER. Staten-Generaal. Zitting van Woensdag 24 September. Aan de orde is : de voortzetting der beraadslaging over de afzonderlijke zinsneden van bet Adres van antwoord op de Troonrede. De heer Saaymans Vader replicerende meent, dat om ie kwestie van het onderwijs juist te beoordeelen, men terug moet gaan tot de geschiedenis der grondwettelijke jepalingen en wat daaraan is voorafgegaan. Hij betoogt laaruit dat er geen verschil van regten bestaat tusschen iet staats- en bijzonder onderwijs. Het onderwijs is vrij en ie Staat heeft afstand gedaan van zijn monopolie en dus >ok van gewetensdwang, daarin gelegen om de ouders als iet ware te dwingen van de openbare school voor hunne cinderen gebruik te maken. De geest der wet is z. i. als egel: schoolgeldheffing, exoept alleen de minvermogenden sn armen ; maar de regel moest zijn, dat zij die betalen inunen voor het gebruik van het onderwijs moesten bijdragen in de kosten. Hij meent dan ook dat de toestand vaurbij de Staatsschool met subsidie van de gemeente en len Staat is begiftigd, onregt en nergens voorgeschrevon s. Door het eenzijdig subsi liëren ontstaat de onmogeiijkïeid om bijzondere scholen op te rigten, terwijl zij, di^ 'au de staatsschool uit godsdienstig bezwaar geen gebruik :unneu maken, toch in de kosten moeten dragen. Dat is inregtvaardig, want wanneer men geen gebruik van de ipenbare school kan maken en de openbare school wordt gesubsidieerd, dan ook heeft men regt te vorderen dat ook tan de bijzondere school subsidie verleend worde, tenzij lok de gemeente geene subsidie aan de staatsschool geve. Dan heeft hij geen regt van spreken, maar anders wel. De heer Heydenrijck zegt, dat de kommissie van redaktie n § 6 dit voorstelt: uDe levendige belangstelling, door Jwe Majesteit voor het openbaar en bijzonder onderwijs mn den dag gelegd, vindt bij ons weêrklauk.” Indien nu de Kamer deze gedachte onveranderd aanleemt, zouden wij de Regering dank betuigen voor de dijken van belangstelling ook in het bijzonder onderwijs jegeven. Gisteren heeft spr. gevraagd, welke blijken van lelangstelling dan wel door deze Regering gegeven zijn. Blijkt zij soms uit de partijdige benoemingen der sclioollutoriteiten ? Uit de weigering eener zeer gematigde herdeniug der schoolwet? En welk was het antwoord van len minister. O. a. dat de Regering voortdurend de aanlacht op de ontwikkeling van het bijzonder onderwijs gerestigd houdt. Hij geeft een analyse van de rede des uinisters, maar vraagt: waar is daarin eenig bewijs van lelangstelling voor het bijzonder onderwijs te vinden ? Welligt beeft de Kommissie van redaktie die blijken van lelangstelling waargenomen, maar dan verzoekt üij, dat sij die blijken aantoone. Z. i. bad de kommissie, om een veerslag op de troonrede te geven, moeten zeggen : dat le Betuiging van Zr. Ms. belangstelling in het openhaar m bijzonder onderwijs bij ons onverdeelden weerklank vindt. In dien zin geeft hij een gewijzigde redaktie in overweging. De heer Idzerda was niet voornemens zich te mengen n de diskussie over het adres, maar naar aanleiding van iet slot der rede van den heer van Wassenaer, moet hij jen kort woord in het midden brengen. Die spr. heeft te bekende schoolkwestie te Wons ter sprake gebragt en laarin gezien de mindere belangstelling der Regering in aet bijzonder onderwijs. Die kwestie is hier meermalen besproken, maar spr. merkt op dat art. 194 der grondwet wil dat overal voldoend openoaar lager onderwijs moet gegeven worden. Daaraan werd te Wons geen gevolg gegeven en van daar de oprigting eener openbare school. Die spreker heeft ook gewaagd van de godsdienstige agitatie, die tegen de verpligte vaccinatie was wi.ergonomen. Het is waar, maar die agitatie heeft fiasco gemaakt. Na ainteming der wet hebben zich 40,000, of volgens den heer Measchert 80,000, personen tot Z. M. gewend, met verzoek de wet niet te bekrachtigen. Na advies der Regering is de koning daarin nie. getreden. En wat ia nu gebleken? Toen heeft het ant'-schoolwetverbond laten nagaan het getal kinderen dat verstoken touj worden van het bezoeken der openbare school. De pgave is in den Standaard opgenomen, en toen bleek dat het geheele getal dier kinderen in het geheide land 262 bedraagt, waaronder te Amsterdam 6. Da-ruit blijkt toch dat de gemoedsbezwaren tegen de va. . .atie volstrekt niet zoo groot zijn als werd opgegeven. Hij weet wel dat de heer van Wassenaar zelf dat gemoedsbezwaar niet deelt, en geen wonder, want in het reglement der bijzondere school, door hem opgerigt, is de oeprdmg opgenomen dat niemand die niet gevaccineerd is de school mag bezoeken* ren derde heeft de heer van Wassenaar gewezen op eene landeling van een burgemeester, d’e een bewijs van vaciinatie vordert van kindereu die de. Zondagschool bezoecen. Spr. toont uit de geschiedenis der wet van 1857 tan, dat onder scholen wordt verstaan alle scholen; maar le wet van 4 December 1872 spryekt van scholen en oulerwijzers in het algemeen. Wildij men eene uitzondering, lan had men eene andere uitdrukking moeten bezigen, spr. herbaalt dus dat onder scheden alle scholen worden legrepen en dus ook Zondagscholen. Het doet hem dan lOk genoegen dat de minister verklaarde de wet van 1872 mlgens de letter en den geest (q zuden toepassen. De neer van Wassenaar antwoordt dat te Wons voldoend mderwijs werd gegeven. Ter, andere heeft het hem be'reeind van een liberaal lid *e hooren, dat deze een adres, loor 40,000 personen geteekend, als van geen de minste jeteekenis beschouwt. Wat de andere zaak betreft, blijft spr. van oordeel, lat op Zondagscholen, waa,r niets dan godsdienstonderwijs vordt gegeven, de wet fan 1872 niet toepasselijk is. iaat de algemeene uitleg van den lieer Idzerda op, dan ouden de zwemscholen daar ook onder begrepen zijn. De heer Blussé (lid de,r kommissie voor het adres) zegt logmaals, dat bet standpunt der kommissie was, om niet inaers dan een weerkla.uk ook op deze paragraaf te geven n geene netelige kwestjën cp te werpen, zij wilde neutraal ilijven. Wie daarmsd'a na niet tevreden is, moet een luidelijk amendement voordragen, dat het onderscheid net da redaktie der kommissie doet nitkomen; maar de edaktie van den heer Heydenrijck komt precies op betelfde ntêr, hetgeen epr. ttit de bewoordingen aantoont, let is evenzeer een weerklank op de troonrede. De koranissie zou er dus ï'eifg geen bezwaar hebben in gezien, leze redaktie over te nemen, maar na de toelichting van len heer HeylenrijCk kan zij dat niet, want nu is het imendement eene zijdelingsche af keuring van de paragraaf Ier troonrede. De heer O. van Nispen treedt ongaarne in eene diskus / sie over het adres van antwoord op de troonrede, afkomstig van het geëerbiedigd hoofd van den staat. Intusschen stelt de minister zich verantwoordelijk voor den inhoud en de regering heeft die verantwoordelijkheid, ook voor deze § erkend; daarom is hij vrij op zijn standpunt en klimt zijne kritiek niet tot het geëerbiedigd hoofd van den Itaat, dien bij gaarne gelooft dat opregt belang stelt ook in het bijzonder onderwijs. Spr. heeft ook nooit politieke oppositie gevoerd, altoos heeft hij om redenen in de onderwerpen zelve gelegen, zijne stem uitgebragt. Maar de verklaring van den minister op gisteren dwingt hem dien weg te verlaten. Z. i., heeft de heer Wintgens ten onregte gewild dat de godsdienst niet als middel van regering worde gebezigd. Neen, de godsdienst is z. i. het ' meest noodzakelijke middel van regering. Immers stoffelijke magt beteekent niets als die niet steunt op geestelijke magt. De godsdienst is eene eerste behoefte voor den staat, voor de regering en de maatschappij. Zonder godsdienst is er geen rnst of duur, orde of vrede in de maatschappij of het gezin denkbaar, evenmin als eerbied voor de Openbare magten. De godsdienst moet de grondslag van alles zijn. Hij wijst op den toestand van het heideusch Europa tegenover de christelijke beschaving. Hij zegt dus : godsdienst is wel eene regeringszaak ; zij moet haar beschermen en bevorderen met onpartijdigheiu ten aanzien van alle gezindten. Van daar de ministeriën van eeredienst, wier opheffing hij betreurt. En nu meent hij dat ten koste van den Staat bepaald aan de godsdienst vijandig onderwijs wordt gegeven, en dat de godsdienst wordt vertrapt, hetgeen hij later zal aantoonen. Daarom verwonderde hem de vraag door den heer van Houten aan de Internationale - neen hij verspreekt zich - aan de anti-revoiutionnaire partij gerigt. Wij vragen, zegt hij, redres op het punt van onderwijs, de middelen zijn daartoe aangewezen, zoowel door den heer Heydenrijck als vroeger door hem. Men Jtan zich niet beroepen op het uiteeloopende der begrippen, want er zijn verschillende middelen waarover allen het eens zijn. De Regering mag niemands regten verkorten; waar dit gevraagd wordt mag de minister niet toegeven, maar hij moet ieder in zijn regt en vrijheid handhaven. De min. zeide verleden jaar dat een goed subsidiestelsel nog niet uitgevonden was; maar thans is de min. verder gegaan en wil van geen subsidie weten. Spr. wil dat de neutrale school blijve voor hen die haar veriatpgen, of waar de lokale omstandigheden dit niet anders toelaten. Overigens zijn voor ieder, die de godsdienstige school wil, de gelegenheid onbelemmerd. Het land toonde bij de verkiezingen dat het ’t element, dat grieven tegen üetouderwijs heeft, heeft willen versterken. De Regering had dien wenk niet moeten over het hoofd zien, en weiligt is die vage zinsuede in de troonrede daarvan het gevolg. .Maar volgens de rede van den minister van gisteren is aan geen herstel der grieven te denken, want de minister wil geen subsidie verstrekken. Ook hij vraagt weke de bewijzen van belangstelling der Regering in het bijzonder onderwijs zijn ? De minister noemde o. a. het houden van toezigt. Maar dat is de belangstelling van een poiitie-agent tot naleving van verordeningen. Op zoodanig toezigt is spr. niet zeer gesteld. Hij wijst ook op de zeer zonderlinge redenering van den minister, als deze zegt: ik heb belangstelling voor het bijzonder onderwijs, en als men het tegenspreekt, dan moet men het tegendeel bewijzen. Spr. vraagt of niet de zinsnede in de troonrede, die de regering op hare verantwoording neemt, eene kolossale onopregtueid ia, of zij niet strekt tot miskenning der dierbaarste belangen der natie en eene bespotting van hen die verlangen verbetering in de zaak van het onderwijs ? De heer Idzerda repliceert op het gesprokene door den heer van Wassenaer, die zeide, dat er te Wons voldoend onderwijs werd gegeven. Ja, voldoend bijzonder onderwijs, maar niet voldoend openbaar lager onderwijs, zoo als de grondwet wil. De heer van Wassenaer meende ook dat spr. een adres door 40,000 personen geteekend van nul en geener waarde verklaarde. Dit is geenszins het geval. Hij heeft alleen gezegd dat het adres geene resultaten heeft gehad en dat ook later gebleken is dat de bezwaren tegen de vaccine grootelijks overdreven waren voorgesteld. Eindelijk de wet van 1857, zij spreekt van soaolen zonder eenig onderscheid, en dit wordt bevestigd door de uitlegging van den heerThorbecke, die daaronder rangschikte:bewaarscholen, kinderscholen, naaischolen en welke scholen ook. De heer Heydenrijck zegt, dat nu het uit de rede van den heer Blussé blijkt dat het verschil over de § alleen betreft de redaktie en hetzelfde uitdrukt ais sprekers aangekondigd amendement, hij thans geene wijziging zal voordragen. Da heer van Eek vraagt het woord naar aanleiding van eenige uitdrukkingen van den heer van Nispen. De spreker heeft een zeer vijandigeD aanval tegen het onderwijs gerigt en uitvoerig uiteengezet ia hoever de godsdienst in den S'aao als middel van regering moet worden geoezigd en van het belang dat het onderwijs godsdienstig zij. Als dit nu de eigen rigting van den heer van Nispen betreft, dan gelooft spr. dat hetzelfde gevoelen over de waarde der godsdienst bij allen bestaat, ook al vereenigt men zich met met de middelen die de heer van Nispen aanprees, als b. v. de instelling van ministeriën van eeredienst. Maar de heer van Nispen heeft ook een aanval op het openbaar onderwijs gedaan, als zijnde vijandig aan de godsdienst. Hij zeide dat de godsdienst benadeeld en vertrapt werd en die spreker zou dat later aantoonen, zeide hij. Spreker keurt die handelwijze af. De heer wan Nispen is zeker vrij dergelijke beschuldiging te berde te brengen, maar is dan verpligt ze te staven. Men moet niet van ons openbaar onderwijs kunnen zeggen dat het vijandig is aan de godsdienst, zonder daarvoor bewijs aan te voeren. Hij protesteert daartegen. Het strekt tot niets anders dan tot het bevorderen van agitatie en dat acht hij ongeoorloofd. De heer C. van Nispen zegt, dat het protest van godsdienstigheid van den heer van Eek, hem in de hoogste mate welkom was; hij zegt bem daarvoor dank ; hij ziet altijd gaarne dat zoodanig protest wordt gedaan. Maar bet eenige wat spreker na weuschen zou, is dat de heer van Eek konsequent bleef en ook zou aandriDgen op godsdienst in het onderwijs. Ik houd - zegt spreker-niet van ijdele betuigingen met de waarheid in strijd.... De Voorzitter verzoekt spr. zich in zijne uitdrukkingen te matigen ; de laatste uitdrukking is minder gepast. De heer C. van Nispen zegt dat hij die laatste woorden dan zal uitleggen. Men kan op tweeërlei wijs met de waarheid in strijd zijn. Willekeurig en onwillekeurig. Spr. heeft den heer van Eek geene opzettelijke verkorting der waarheid verweten, maar alleen dat zijne betuiging mtt de waarheid in strijd is. Spr. verzet zich tegen objektieve onware verklaringen. Ook de heer van Eek heeft spr. verweten, dat hij agitatie in den lande poogt te verspreiden en geene voorbeelden aantooat voor zijne beschuldigingen. Indien hij dat deed, zou hij eene lange diskussie uitlokken, die bij eene volgende gelegenheid eerder op hare plaats zal zijn. Spr. heeft zich nn niet voorbereid op het noemen van voorbeelden, maar wilt ge voorbeelden - zegt spreker mij is bekend eene klagt van studenten, niet van sprekers rigting, wien het gehinderd had dat in een kollege van prof. Selenka te Leiden woorden waren gebezigd, voor ieder godsdienstig mensch hinderlijk te achten. Ook is het spr. eens voorgekomen, dat men hem het werk getoond heeft van een jongeling van eene hoogere burgerschool, een opstel over het zenuwleven, waarin o. a. de volgende pbrase voorkomt: «wanneer een ligchaam een indruk ontvangt dan gaat deze bij wijze van galvanischen stroom naar de hersenen, en daar aangekomen, ontstaat eene stofwisseling, welke men denken noemt.” Agitatie heeft spr. niet verspreid, agitatie is in den lande, bestond vóór spr. hier het woord heeft gevoerd. Dat de grief ongegrond is, dat groote sommen gevorderd worden voor hen, die bijzonder onderwijs bekostigen ea tevens moeten bijdragen voor onderwijs, dat men niet hebben wil, blijke hieruit dat reeds nu van katholieke zijde 2 hoogere burgerscholen zijn opgerigt. De heer van Eek antwoordt dat hij volstrekt niet gesproken heeft van zijne persoonlijke godsdienst. Daarmede heeft de Kamer niets te maken. Maar spr. heeft gewaagd van de godsdienstige gezindheid ook van hen, die vrienden zijn van het openbaar onderwijs. Spr. houdt vol dat de heer C. van Nispen agitatie hoopt te verwekken. Of moet hetgeen omtrent een kollegie van prof. Saleuka is medegedeeld gelden als bewijzen dat bij de liberalen geene godsdienstige gezindheid ópstaat ? Indien het feit waar is waarom heeft de spr. zich dan niet tot de bevoegde autoriteit gewend ? De vraag hoe de heer meent te moeten denken is eene vraag van de wetenschap ; de godsdienst is daarbij niet betrokken. Wat is dan toch het doel dezer redevoeringen anders, dan om agitatie te verspreiden ? § 6 wordt goedgekeurd, zoomede zonder beraadslaging § 7. Nu komt in behandeling § 8, luidende: «Dat de kusten van Atchin thans met goed gevolg door de zeemagt wordt geblokkerd, vernemen wij met genoegen. Vurig wenschen wij, dat door de genomene of te nemen voorzieningen spoedig aan den krijg met dat Rijk een eervol einde zal worden gemaakt.” De heer van Zuylen herinnert, dat in de andere Kamer een voorstander dezer Regering, de heer Hein, op aanlegging van officiële bescheiden betrekkelijk de zaak van Atchin heeft aangedrongen. Hetzelfde is ook in andere landen gebruikelijk. Er waren in de Eerste Kamer leden, die volledige inlichtingen verlangden, anderen die dit niet noodig achten. Spreker behoort tot hen die den meesten prijs stellen op overlegging van alle officiële dokumenten betreffende de zaak van Atchin. Dit is een eisch van een konstifcutioneel Gouvernement; de publieke zaak moet publiek behandeld worden. Spr. acht zich dus verpligt den aandrang, in de andere Kamer tot de Regering gerigt, ten sterkste te ondersteunen. Reeds bij eene vorige gelegenheid heeft spr. er op gewezen, dat alles aankomt op den inhoud van het telegram van 16 Eebruarij wit Indië hier aangekomen. Dat was de aanleiding tot den oorlog. In de zitting van 23 Mei heeft spr. het verzoek tot de Regering gerigt dit telegram over te leggen. De Regering heeft dit niet gewild. En indien zij nu bij hare weigering volhardt, dan moet spr. konstateren dat over de zaak van Atchin niet alle mogelijke licht is gegeven, dat door de Kamer mogt worden verlangd. De minister heeft in Mei jl. gezegd, dat redenen van staatsbelang hem verboden meer inlichtingen te geven. Doetaan die redenen nog ? Het is van genoegzame bekendheid, dat dit telegram doelde op de tusschenkomst van groote mogendheden, speciaal van Amerika, in de zaak van Atchin. Maar later is gebleken dat deze zaak op een misverstand berustte, dat daar niets van aan was, en de amerikaansche regering aan dergelijke tusschenkomst niet gedactit heeft. Als de zaak zich zoo voordoet als uit latere berigten gebleken is, dan blijkt dat de oorlog het gevolg is van een misverstand en van een overijld besluit der Regering. Onlangs is te dien aanzien een belangrijk stuk publiek geworden. Wij lezen in een onzer dagbladen een brief, overgenomen nit de New-York Herald, van een admiraal, kommanderende een amerikaansch smaldeel te Hongkong. Die admiraal was, vóór dat de moeijelijkheden tusschen Nederland en Atchin waren ontstaan, voornemens naar Point de Galles en van daar naar Sumatra te gaan. Toen hij eohter vernam dat Nederland aan Atchin den oorlog wilde aandoen en wij geen traktaat met den sultan van Atchin hadden gesloten, vreesde hij dat zijne tegenwoordigheid nabij Atchin verkeerd kon worden uitgelegd ; dat bij den een valsche verwacatingen opgewekt zouden worden en bij den ander een kwade geesi zon kannen ontstaan. Hij besloot daarom de kust van Snmatra niet aan te doen, voor dat de onlusten waren bedaard. Hij voert ook dit aan als bewijs dat nimmer van de zijde der amerikaansche regering eenige vijandeiyke bedoeling is gekoesterd, terwijl hij andermaal zijne bevreem ding betuigt dat de oorlog niet diplomatiek is voorbereid en de vreemde mogendheden vooraf van de expeditie geen kennis hebben gedragen. De Minister van Koloniën zegt dat de heer van Zuylen voorlezing doet van een dagblad, waarin een soort verhaal voorkomt, aan welk verhaal worden vastgeknoopt redeneringen, om te eindigen met de konklnsie, dat zóó en niet anders de zaak zien heeft toegedragen. Op dien weg wil de minister spr. niet volgen. Hij meent alle inlichtingen te hebben gegeven, die hij gemeend heeft in ’s lands belang te moeten geven. En zoo de heer van Zuylen vraagt, of dezelfde redenen die hem, minister, weêrhielden het telegram van den gouv.-generaal van 16 Februarij aan de Kamer voor te leggen, nog bestaan, dan antwoordt hij : diezelfde redenen zijn blijven bestaan. De heer Nierstrasz: Ik vraag het woord, mijnheer de Voorzitter. De Voorzitter: In welke hoedanigheid wenscht u te spreken ? Als lid van de kommissie of als lid van de Kamer ? De heer Nierstrasz: Als lid der Kamer, mijnbeer de Voorzitter. Het komt mij voor, dat de minister van koloniën zich al zeer eemakkeliik van deze netelige zaak traent af maken. In een onzer dagbladen komt voor eene dépêche, gerigt aan het hoofd der marine van Amerika. De minister schijnt dat stuk voor onecht te verklaren, immers hij neemt daar geen notitie van. Maar nu stel ik er te meer prijs op, dat aan het licht kome hoe de oorlogsverklaring zich heeft toegedragen en wat in Indië is voorgevallen. Wat is geschied? De persoon, die zich uitgegeven heeft als de gemagtigde van den sultan om met den resident van Riouw te onderhandelen en later naar Singapore is gegaan om quasi te onderhandelen, is geoleken een schurk te zijn, die geld gekregen bad vau den sultan om een vaartuig te koopen, maar over de som het niet eens was geworuen en wien de sultan een blanc seign had medegegeven, en dat die onderhandelaar onze regering en de bandelsagenten van andere natiën heeft trachten te misleiden. Dit nu is het gevolg als men zich niet houdt aan de traktaten. In 1858 is een traktaat gesloten, waarin werd bepaald, dat over alle zaken de beide rijken betreffende, tusschen den sultan en den gouverneur der westkust zou worden onderhandeld. En wat heeft men nu gedaan? Men heeft den afgezant door een resident doen ontvangen. Dit is een van de hoofdredenen van het uitbreken van den oorlog. Maar later is nog meer bekend geworden. Waar vond de depêche van 16 Februarij haar oorsprong in. In de handelingen van een grappenmaker te Singapore, die aan een ambtenaar van de sekretarie heeft kennis gegven van het feit, dat de amerikaansche vloot van Hongkong was opontboden, en welke ambtenaar daarvan mededeeling gedaan heeft aan eene handelsfirma te Batavia, zonder dat hij zelf in staat was den naam des afzenders te noemen. En nu vraagt spr.: is het eener ernstige regering waardig een telegram vandatgewigt te doen steunen op eene bron waarvan zij de afkomst niet kende en gerigt tegen een ander persoon? Als men dit alles in aanmerking neemt,, dan kan het geene verwondering baren, dat de minister huiverig is verdere mededeelingen te doen. Maar mij, zegt spr., zijn die mededeelingen bekend en mij zijn zij niet medegedeeld onder belofte van geheimhouding. Ik zie er geen kwaad in, die mededeelingen te openbaren en het blijkt nu genoegzaam, ook uit het rapport van den amerikaanschen admiraal, dat geene enkele vreemde mogendheid er aan gedacht heeft zich in de zaak van Atchin te mengen. Dat is dan nu de reden waarom op zoo onbedachtzame wijze het kostbare geld en bloed worden verspild. En waren wij nu nog behoorlijk voorbereid geweest, waarvoor bij deze Regering alle aanleiding bestond te zorgen. Immers, de Regering had eene waarschuwing ontvangen van den konsul te Djedda van hetgeen er tusschen Konstantinopel en Atchin voorviel. Maar wij waren geheel onvoorbereid ; wij konden de kusten niet blokkeren ; onze troepen waren niet gewapend ; achterladers hadden wij niet; de tijd ontbrak om ons te oefenen; wij hadden geen zwaar geschut; in één woord, alles was gebrekkig. De oorlog met Atohin onder die omstandigheden ondernomen, kan alleen geregtvaardigd worden door groote gebeurtenissen die men vreesde of voorzag, maar zij kan niet geregtvaardigd worden door mededeelingen, als vroeger of later in het keloniaal verslag werden gedaan. De Miniiler van Koloniën. Ook hetgeen de spreker nit Delft zeide, zal mij niet doen afwijken van de gedragslijn die ik mij heb gesteld. Ik zal mij niet vermeten van een onderhandelaar hier te verklaren dat hij een schurk is of een eerlijk man. Maar alleen dit wil ik konstateren, dat al hetgeen de heer Nierstrasz mededeelt dagteekent niet van Februarij, maar van de laatste dagen van Maart, en dat al het medegedeelde, al ware het juist, wel een reden kon zijn om het vertrek van den gonv.-kommissaris te vervroegen, maar niet een reden tot het verklaren van den oorlog zelf. En wat nu de ongenoegzame voorbereiding betreft. Op de marine kom ik met meer terug ; daarover heb ik reeds vroeger gesproken. Dat wij geene achterladers of zwaar geschut hadden bij het begin van den oorlog, is bepaaldelijk onjuist. Maanden te voren waren reeds 8000 acnterladers in Indië ingescheept, maar zij konden geen dienst doen. Elf maanden hebben de deskundigen gehaspeld over het zetten van merkjes op het vizier van het geweer. Nu aijn er wel 16,000 achterladers in Indië. En aan zwaar geschut heeft het nooit ontbroken. De Minister van Buitenl. zaken is een kort antwoord schuldig aan den heer van Zuylen, die eene oude opmerking herhaalde, dat het aan diplomatieke voorbereiding van den oorlog heeft ontbroken. Reeds vroeger heeft de min. het tegendeel aangetoond. Indien de Regering gedaan had wat de heer van Zuylen verlangde, dan eerst zou voedsel zijn gegeven aan het verwijt, dat wij den oorlog met Atchin hadden gezocht. — Ook den heer Nierstrasz moet de min. beantwoorden, die gezegd heeft dat de Regering gewaarschuwd werd. Waarin bestonden dan toch die waarschuwingen? In zeker boekje, door den heer Nierstrasz aan^ehaald, worden drie brieven medegedeeld : 1°. een brief van 12 Nov. 1872, waarin staat dat Atchin afgevaardigden naar Turkije zou zenden en zich beschouwde als een deel van Turkije; maar dat feit bevatte niets nieuws; dat wist de Regering reeds sedert 1851. 2°. een brief van onzen konsul te Djedda van 17 Febr. 1873, meldende dat 14 dagen geleden een zendeling van den sultan van Atchin naar Djedda was gegaan. Dien brief ontvingen wij in het begin van Maart. Welke partij konden wij er toen van trekken P Moest otze gezant te Konstantinopel worden gewaarschuwd ? Dat is geschied. 3°. een brief, waarin staat dat dezelfde zendeling zich den 18 Maart te Djedda bevond, en dat hij zich in betrekking met den konsnl had gesteld en reklameerde over wederregtelijk geneven konsulaatregten. Dien brief ontvingen wij 18 April. Welke partij konden wij daarvan toen trekken? Bovendien op 18 April was de zendeling niet meer te Djedda. De heer Nierstrasz antwoordt den minister van koloniën dat het vizier juist het voornaamste puntje van het geweer is. Wat spr, heeft medegedeeld omtrent het telegram nit Singapore is door den minister zoo goed als erkend. Ik konstateer nu nog, zegt spr., dat de minister van dit liberaal kabinet veel minder liberaal is dan de heer van Zuylen in het kabinet dat niet liberaal werd genoemd. De heer van Zuylen heeft aan de Kamer overgelegd een Oranje-boek. Ik zou wenschen, dat de minister de goedheid had een nieuw Oranje-boek aan de Kamer mede te deelen. Eerst dan zal de minister in de publieke opinie geregtvaardigd zijn als hij zich volkomen zal hebben verantwoord en zal hebben kunnen aantoonen, dat wij op het tijdstip van den oorlog niet waren onvoorbereid. Zoo niet, dan blijft spr. bij zijn gevoelen, dat hier een roe- i keloos spel is gespeeld. i De Minister van Koloniën : Twee woorden, mijnheer de voorzitter. Ik laat den lezer van het Bijblad oordeelen of i ik in mijne vorige rede het gesprokene door den heer 1 Nierstrasz heb erkend. J De heer van Zuylen wenscht nog eene opmerking toe 1 te voegen aan zijne vorige rede. Reeds meermalen is opgemerkt en het blijkt ook uit bet rapport van den ameris i kaanschen vlootvoogd, dat men in den vreemde nog steed- i van oordeel is dat wij in den indischen Archipel eene \ politiek van uitsluiting volgen. Daarom had hij wel ge- \ wenscht dat de Regering wederom bij deze gelegenheid de vreemde kabinetten op de onjuistheid van dat oordeel i hadde gewezen. c De Minister van Buitenlandsc'ie Zaken herinnert den i vorigen spr., dat onmiddellijk na het slaiten van het traktaat z met Engeland aan alle onze diplomatieke agenten geschre- c ven is, juist in den zin als door den heer van Zuylen wordt verlangd. Niemand meer het woord vragende, wordt § 8 onveranderd goedgekeurd. § 9 luidt aldus: «De verdere me ledeelingeu, door U. M. omtrent den toestand der oost-indische bezittingen en west-indische koloniën gedaan, wijzen, tegen enkele schaduwzijden, vele lichtpunten aan. De heer Teding van Berkhout bespreekt de|vervolgingen, waaraan vier tot het christendom bekeerde Mahomedanen te Almabeira hebben blootgestaan; een onderwerp, waarop de heer van Loon reeds in het vorig jaar gewezen heeft. Spr. beveelt de Regering met nadruk aan in den indischen archipel het beginsel van gewetensvrijheid te handhaven. De beer Fabius heeft bezwaar tegen de redaktie van deze §. Er staat en de verdere mededeelingen omtrent OostIndië wijzen, tegenover enkele schaduwzijden, vele lichtpunten aan. Dat wijzen zou hij gaarne in dien zin gewijzigd zien dat de lichtpunten speciaal sloegen op onze west-indische koloniën, waar inderdaad in den laatsten tijd belangrijke verbeteringen aangebragt zijn, als o. a. de opheffing van het staaistoezigt, vermeerdering van werkkrachten enz., maar hij kan zich niet vereemgen met het wijzen op zoovele lichtpunten die in Oost-Indië zouden bestaan. Immers, behalve het andere wijst hij op den ontijdigen, onvoorbereiden, kostbaren en ongelukkigen oorlog met Atchin, ondernomen bij den ellendigen en rampzaligen toestand van onze marine en vooral van het auxiliair eskader. De heer Viruly Verbrugge, lid der kommissie, had niet verwacht, dat na de aanneming van de algemeene strekking van het adres met 58 tegen 11 stemmen, er nu nog tegen de hoofdstrekking zulke zware bedenkingen zouden worden gemaakt. De vorige spr. wil dat de lichtpunten, waarvan in het adres wordt gesproken, alleen konden toepasselijk gemaakt worden op onze west-indische bezittingen en de schaduwzijden op de oost-indische bezittingen doelen. Maar de kommissie heeft den inbond der troonrede geraadpleegd en vond daarin vele lichtpunten eu weinig schaduwzijden ten aanzien van Oost-Indië, als daar zijn : onverstoorde rust, op enkele uitzonderingen na van plaatselijken aard; ontwikkeling van handel en scheepvaart met zuivere opbrengst der in- en uitgaande regten; bevordering der belangen van nijverheid en geruststellende vooruitzigten omtrent den oogst. Dit zijn toch inderdaad vele lichtpunten tegenover enkele schaduwzijden. De heer Fabius antwoordt dat hij niet gezegd heeft dat er volstrekt geen licotpuaten- in de O. I. zijn waar te nemen, maar wel dat er vele schaduwzijden zijn tegenover enkele lichtpunten. De Minister van koloniën geeft den heer Teding van Berkhout te kennen, dat de zaak waarover deze gesproken heeft èn reeds ten vorigen jare èn ook nu nog de warme belangstelling bij de Regering gaande heeft gemaakt en de aandacht er op gevestigd blijft. Hierop worden de beraadslagingen gesloten. Het geheele Adres van antwoord op de Troonrede in omvraag gebragt, wordt aangenomen met 61 tegen 7 stemmen. Tegen: de heeren Vader, van Loon, van Zuylen, van Wassenaer, de Brauw, C. van Nispen en Teding van Berkhont. Het adres zal den koning worden aangeboden door eene kommissie bestaande uit de heeren leden der kommissie van redaktie en den voorzitter der kamer, met toevoeging der heeren Harinxma, Schimmelpenninck van der Oije en van Baar. Reglement van Oede. Slin si De kommissie van rapporteurs betreffende het voorstel van den heer van Zuylen tot wijziging van dat reglement * speciaal tot wederinvoering van dat van 1852 met eenige noodzakelijke veranderingen, stelt bij monde van den heer Kappeyne, aan de vergadering bij wijze van motie van orde voor om, in afwachting van het vtrslag, voorloopig het onderzoek der begrootingen in de afdeelingen te doen plaats benben volgens de bepalingen van het oude reglement van orde. Deze motie wordt aangenomen, waarna de vergadering is gescheiden. ---