Officieel Gedeelte. «PROEPISG. BURGEMEBS'l'ER en WETHOUDERS van 's Gravenhage doen te weten, dat Maandag 13 Jannarij 1873, des middags ten 12 ure,tenRaadiiuize zullen worden belegd mtormatien de commoilo et incommodo, betredende bet door den lieer A. A. TTuijt, te Seheveningen, aan de Gedeputeerde Staten van Zuidliolland gedaan verzoek, om vergunning tot liet oprigten en gebruiken eener Aattbranderij op het perceel Bouwland Rad. Sectie A, No. 925 , in de (Oostduiuen te Seheveningen, en dat dan aan een ieder de gelegenheid zal worden gegeven, zijne bezwaren daartegen mondeling of seliriftelijk in te brengen. ’s Gravenhage, 8 Januarij 18/3. De Burgemeester, E. G. A. GEVERS DEYNOOT. De Secretaris, W. SIX. BURGEMEESTER en WETHOUDERS van ’s Gravenhage zijn voornemens op Maandag, 13 Januari) 1873 , des namiddags ten één ure, op het Raadhuis, in het openbaar aan te besteden. lo liet onderhoud van de schoolgehouwen, huizen enz. gedurende 1873 en 2o. Met vergrooten van een gebouw aan het fielten en andere werken. De bestekken en voorwaarden van aanbesteding Wen ter lezing aan de Gemeentewerf en zijn verkrijgbaar ter plaatselijke Secretarie 2e Afdeeling, tegen betaling van ƒ0.40 voor ieder bestek. Aan bet Hoofdcommissariaat van politie zijn als gevonden gedeponeerd: een broek, een beenen naaldekoker waarin een zilveren priem, een wies, een bezem, twee kussens en een mand. Aldaar zijn inlichtingen te bekomen omtrent een zwart en bruin gevlekt hondje, teef. ( Het bureau van informatie is geopend van s middags 12—2 uur. --- Niet-Officieel Gedeelte. ’s Gravenhage , 8 Januarij. Misschien is het alleen maar te doen geweest om tegen den tijd , dat de koloniale begrooting in de Tweede Kamer aan de orde zou komen, een gelegenheids-argument, een zoogenaamden dooddoener , gereed te hebben , dat de Munster dooddoen .ft bekenden luchthartiger! r ÏSW verklaring in de zitting t0°n21 Dec jl tot een zijner ambtenaren zeide: Schrijf eens' op’ wat er in de gemengde berigten ruit de N. Holt. Ct. omtrent hier te lande genleegde misdrijven en aanslagen in den laatsten tijd voorkomt.” Maar mogt dit een opdragt van v^ortdurenden aard zijn geweest , waarlijk dan beeft het jonge mensch, met het aanhouden dier statistiek belast, het in den jongsteu tijd zeer druk gehad. Sedert weken gaat er geen dag voorbij , dat er niet een groot aantal misdaden, misdrijven en pogingen om ze te bedrijven te boeken vallen. Uit alle oorden des lands stroomen de berigten van dien aard lil menigte toe. Geen streek is er in ons geheele land waarvan niet wordt getuigd, dat de onveiligheid er een zeer onrustbarend karakter heelt aangenomen. Overal wordt om verbeteriug en versterking der politiemagt gevraagd: de een dringt er op aan voor de steden , de ander keurt ze noodig voor beEf zijn'moorden onder, maar toch zijn het grootendeeD slechts diefstallen, trouwens verschillende onder meer of min verzwarende omstandigheden De Minister van Koloniën had dus voor een deel aelijk, toen hij opmerkte dat //de afschaffin van de doodstraf”, waarop hij ter zijde hoorde wijzen, daarmede niets te maken heeft Ook wn laten thans dit punt liggen, ter behanj ;:ne. 0n gelegener tijd ; maar die diefstallen, waarover de Minister, in zooverre het in zyn gelegenheidsbetoog met te pas kwam, zoo luchtig heenliep, zij zijn dan toch ook wel een aangelegenheid , die de aandacht verdient. Teregt toch zegt de Arnh. Ct. heden: //Sedert jaren heeft men niet zooveel van misdrijven gehooid en gelezen als in den laatsten tijd.” Dat is een verschijnsel waarop gelet dient te worden niet alleen, maar dat ook wel degelijk een zeer opzettelijke overweging verdient, en waaraan ook wel de vragen mogten worden vastgeknoopt: waarin ligt de oorzaak ? en: wat is er tegen te doen ? Dit, het eerste althans , schijnt de Arnh. Ct. ook gevoeld te hebben. Zooals van liaar te verwachten was , vestigt zij echter alleen op materiële oorzaken het oog. Al die misdrijven in den laatsten tijd werden gepleegd , _ zegt zij namelijk, //niettegenstaande de winter minder streng is, en nergens de invallende vorst de verdienste heeft doen ophouden.” De vracht van haar onderzoek bleef dus volkomen negatief, en misschien als gevolg daarvan , laat zij elke poging om de oorzaken op te sporen achterwege. De eenige raad, dien zij er op weet, is er op aan te dringen, dat de pers over al dat kwaads verder maar twijgen zal. De motieven, welke zij hiervoor aanvoert, zijn van zoodanigen aard , dat wij er niets van willen zeggen; maar wij gelooven dat het juist de taak der pers is om te doen wat zij heeft nagelaten, en te vragen : zijn er behalve stoffelijke oorzaken, waarnaar zij te vergeefs heeft uitgezien, geen andere te vinden ? En die vraag is ruimschoots vatbaar voor beantwoording in bevestigenden ziu. Slechts in ’t voorbijgaan merken wij op , dat het aangewezen verschijnsel reeds op zichzelf getuigt tegen een der stellingen van onzen liberalen tijd. Onloochenbaar is het toch, dat het onderwijs in de laatst verloopen jaren aanmerkelijke vorderingen heeft gemaakt. Onloochenbaar is het ook, dat meer en uitgebreider ouderwijs van liberale zijde is aanbevolen als het panacee tegen alle mogelijke maatschappelijke kwalen. Onloochenbaar is het eindelijk daarbij , dat de deugdelijkheid van dit middel in de praktijk blijkt te falen. Daarmee is dus uitgemaakt, dat niet alle onderwijs tot zedelijke verbetering leidt. Het allerminst zullen wij beweren, dat de mensch slechter wordt naarmate hij beter onderwezen wordt, ofschoon de uitkomsten dat zouden schijnen aan te duiden indien men de zaak van een beperkt gezigtspunt wilde beschouwen. Maar wij zeggen: onderwijs alléén met materiële doeleinden voor oogen is geen grondslag, waarop de zedelijke verbetering van het menschdom veilig kan gevestigd worden. Er behoort meer bij. En wat er meer bij behoort, dat is het juist wat de liberale tijdgeest ons ontneemt, die alle eerbied voor elk gezag tracht uit te roeijen; die het godsdienstig gevoel onderdrukt; die den mensch in het tijdperk zijner vorming aan de weldadige indrukken van het onderwijs óók in de godsdienstige waarheden zooveel hij vermag tracht te onttrekken; die meent dat de mensch genoeg heeft aan een zedeleer, welke geen anderen dan aardschen grondslag bezit en daarom ophdudt te werken zoodra aardsche belangen er niet door bevredigd worden of er mede in strijd komen. Door dien geest des tijds wordt de grens tusseben goed en kwaad verplaatst, bepaald als zij wordt alleen door overwegingen van stoffelijken aard , welke den mensch al meer en meer zoo geheel gaan overheerscheu , dat de zuiverheid van de stem des gewetens, een anders zoo krachtig wapen tegen het kwaad , er veel door verliest, zoo al niet geheel verloren gaat. Van daar ook dat begrippen , als door een Internationale gepredikt worden, ingang vinden bij sommigen die er onbeschaamd voor durven uitkomen, en bij zeer velen misschien die hiervoor nog terugdeinzen, maar er dan toch naar handelen. Men moge het nu ais ondoorgrondelijke Dagbladwijsheirl bespotten , dat misdadige begrippen, in September verkondigd, nog in December misdaden teil gevolge kunnen hebben, wij blijven het daarom ten volle aannemelijk achten , dat de September- woorden : // neemt gerust het vee dat daar in de weide loopt tot u , want het is ook voor u geschapen ; maakt u gerust van het geld en goed van anderen meester, want welk meerder regt dan gij zouden die anderen daarop mogen doen gelden ?” — dat, zeggen wij , die Septemberwoorden, ofschoon door velen, bij wie alle godsdienstig gevoel nog niet is uitgedoofd, met afschuw verworpen, bij andere rampzaligen in vruchtbare aarde gevallen is en dan nu ook reeds vruchten voortbrengt. Men moge nu, als er buitengewone maatregelen tegen diefstal en roof verordend worden, daarin een welkome gelegenheid vinden om er zich vrolijk over te maken en te schertsen, gelijk het Nieuws van den Dag deed over de oprigting van een vennootschap //de Commune”, zich ten doel stellende het in bezit nemen van al de paleizen, enz. Men moge dat, gelijk het Handelsblad, noemen//een geestige ironie”, — wij roepen de ondervinding tot getuige, als wij beweren, dat zich nooit een zoo ongeordende toestand, een zoo algemeene miskenning van het eerbiedwaardig begrip van den eigendom heeft geopenbaard als sedert gedurende eenigen tijd het materialisme op de scholen werd voorop gesteld, het godsdienstig gevoel stelselmatig onderdrukt, socialisme en communisme met gejuich werden binnengehaald, en bovendien de misdadigers liefderijk verpleegd en vertroeteld werden. En dan hebben wij nog een andere opmerking hierbij te voegen. Wij hebben nog steeds het voorregt een //liberale” Regering te bezitten : een Regering alzoo, die de begrippen is toegedaan, of minstens de verbreiding er van toelaat, welke wij hierboven hebben besproken. Erkennen zal zij misschien niet, dat wij gelijk hebben als wij daarin de oorzaken zien van den toestand van onveiligheid, waarin onze maatschappij verkeert. Zij zal misschien loochenen dat zij speelt met het socialisme, dat zij menschenlevens en eigendommen in voortdurend gevaar doet verkeeren. Maar wat zij niet zal kunnen ontkennen , dat is tweeërlei, namelijk: dat er in onze dagen een ongehoorde onveiligheid voor personen en goederen bestaat, en dat het de eerste pligt is van elke Regering in iederen welgeordenden Staat om den rustigen burger te beschermen tegen de kwaaddoeners. Welnu, als zij dan meent dat zij den goeden weg heeft gekozen , om dien pligt te vervulleu, en dat de vervulling van dien pligt met handhaving van haar stelsels mogelijk is , laat zij 'het dan ook proefondervindelijk toonen , en de middelen beramen en in werking brengen , waardoor weersproken zal kunnen worden wat tot zoolang onze overtuiging blijven zal: dat de toenemende verdierlijking onzer tijdgenooten en de afnemende veiligheid der maatschappij het vonnis vellen over de liberalistische theoriën onzer dagen. Met andere woorden : laat zij , die de statten onder de orde en veiligheid hielp af breken, ons iets anders deugdelijks in de plaats geven voor hetgeen zij ons ontuomen heeft. --- Er is nu toch in de Eransche Kamer een in- terpellatie aanhangig gemaakt over het ontslag van den heer de Bourgoing. Wij noemen ’t zoo, omdat de namen der interpellanten schijnen aan te duiden, dat de conservatieve partij, als zoodanig, niet een discussie over het fond der zaak wenscht uit te lokken, maar dat alleen eenige ultra’s dier partij het diplomatiek incident wenschen ter sprake te brengen. Dat meer beperkt karakter der interpellatie schijnt ook te blijken uit het feit, dat de behandeling is verdaagd in afwachting van het herstel van den Minister van Buiteniandsche Zaken, den heer de Rémusat, die sedert eenige dagen ongesteld is. In het begin der volgende week zal dus het tijdstip der interpellatie eerst vastgesteld worden en mogt dan de heer de Rémusat zich nog niet in staat gevoelen in de Kamer te verschijnen , dan zou een der leden van het Kabinet, of wel de heer Thiers-zelf, den Minister van Buiteniandsche Zaken vervangende, de te stellen vragen beantwoorden. Inmiddels heelt de Regering zich reeds voorloopig verklaard in den geest, waarin gister de Bien Public sprak. Het eerste practisch resultaat van het overleg tusschen den heer Thiers en de delegatie der constitutionele commissie wordt heden te onzer kennis gebragt. Het betreft de regeling van de verhouding van de Kamer tegenover den heer Thiers. De daaromtrent getroffen voorloopige schikking draagt geheel den stempel van de transactie, waardoor ook dat overleg ten eenemale beheerscht wordt. Aan Thiers zou de bevoegdheid tot aanwending van den invloed van het gesproken woord niet geheel worden ontnomen, maar de Vergadering zou gevrijwaard worden tegen de zedelijke pressie, welke de dadelijke indruk van dat woord op haar besluiten zou kunnen uitoefenen. Wij vinden dat een zeer miniem resultaat, berustende op een hoedanigheid, die elke politieke Vergadering ontsiert en zelfs kan demoraliseren; berustende nl. op het bewustzijn eener zwakheid van overtuiging, die zich laat beheerschen door, voorbijgaande indrukken. Het beginsel wordt hierdoor niet gesauveerd. Dit beginsel is , dat juist in gewigtige zaken — waarvoor de uitzondering omtrent de niet-deelneming aan het debat, door den President, blijft bestaan — de Vertegenwoordiging geheel onbevangen en volkomen wegdenkende het geval dat zij door haar besluiten in den een of anderen zin den President kwetst of steunt, over de daden en voornemens van het verantwoordelijk Ministerie uitspraak doe. Dit nn kan evenmin geschieden daags nadat, als denzelfden dag waarop de President het gewigt van zijn advies in de parlementaire schaal geworpen heeft, hetgeen juist in die //gewigtige omstandigheden” zal gebeuren, waarin veelal de ministeriële quaestie zich uitbreidt tot een gouvernementele. Deze eerste, moeijelijk geteelde en nog slechts half rijpe vrucht alzoo van het overleg over het constitutionele vraagstuk, doet al dadelijk niet naar meerdere van dien aard verlangen. Men heeft van radicale zijde indertijd zeer gesmaald op de in Erankrijk tot stand gekomen wet tegen de Internationale. Vijandig zelfs aan eenigen repressieven maatregel, heeft deze wet met haar preventief karakter veel onwil opgewekt in het radicale kamp. Uit de heilzame gevolgen van haar toepassing blijkt nu duidelijk genoeg de reden van dat verzet. Met die wet gewapend, weet het Gouvernement hoogst gevaarlijke elementen in de maatschappij onschadelijk te maken. De helsche werktuigen , welke men bij de verdachten van deelgenootschap aan de even helsche vereeniging vindt, bewijzen dat het geen hersenschimmige gevaren waren , die men duchtte en die op verscheiden punten des lands aanwezig blijken. Inmiddels blijft de radicale partij nog altijd voor haar beschermelingen pleiten. Zelfs de zeer tastbare feiten van de ontdekking der Orsinibommen kan haar levendige verbeelding omtrent de voortreffelijkheid der eigenschappen van de heeren Internationalisten niet ontnuchteren en terwijl deze liefelijke ontdekkingen worden gedaan, bepleit zij zelfs de kwijtschelding van straf voor de makkers en geestverwanten dezer lieden. Sedert eenige dagen onderhouden de berigten uit Engeland ons over een gevaarlijke operatie, die Keizer Napoleon heeft ondergaan. Hoezeer de laatste tijdingen geruststellender luiden, heeft er toch bezorgdheid voor de gevolgen bestaan , die nog niet geheel geweken is. Onder de jongste telegraphische berigten komen er voor, die zeer getuigen voor de buitengewone belangstelling, welke de-toestand des lijders ook bij het Engelsche Hof en de Engelsche aristocratie opwekt. Indien de liberale pers meent, dat de wijzigingen in de zamenstelling van het Pruissische Ministerie — en waarover ook de gister in de Kamer te Berlijn gehouden interpellatie niet veel meer licht verspreid heeft — als een teleurstelling moeten beschouwd worden voor der liberalen denkbeelden op het stuk der kerkeiijke aangelegenheden , dan schijnt de loop van zaken met de vroeger aangekondigde wet op het burgerlijk huwelijk althans, nog wel eenige andere consideratie aan te duiden. Bestaat deze werkelijk, dan zou zij , dunkt ons , een zonderlingen maatstaf te meer geven van de beweerde onzijdigheid, alléén berustende op het Staatsbelang. De KreuzZeitung merkt op, dat de wet op het burgerlijk huwelijk //minder een wapen zou zijn tegen het Catholiek ultramontanisme • dan wel tegen de Evangelische Kerk.” Wij halen hier met voordacht het resumé aan, dat de Indép. Beige geeft van de woorden der Kreuz-Zeitung. Volgens haar zou, mede naarde lezing van het Brusselsche blad, in bedoelde wet een uitzondering moeten gemaakt worden voor laatstgenoemde Kerk. //En nu schittert de Protestantsche geestelijkheid in Pruissen — laat het ultra-liberale Brusselsche orgaau er op volgen — niet door haar verdraagzaamheid en haar Evangelische zachtmoedigheid.” Het blad grondt deze haar uitspraak op het bekende feit, dat het consistorie van Brandenburg den predikant von Sydow van zijn ambt heeft ontzet // om een vrijzinnige rede, die hij in een genootschap had gehouden. Dat besluit geeft den maatstaf van hetgeen men van de Protestantsche geestelijkheid kan verwachten voor den politieken en liberalen vooruitgang.” Van haar standpunt is de Indép. in dit haar oordeel althans eerlijk; maar die opregtheid vindt men niet daar waar zij zich in de praktijk behoorde te doen gelden. Nieuwe stoute bedrijven van de Spaansche Carlisten worden ons heden weder gemeld. Zij zijn een schande voor een land , dat op beschaving wil bogen. Zij herinneren aan tijden, die sinds lang vervlogen moesten zijn. Maar zij zijn tevens en niet ’t minst een schande voor een regelmatig Gouvernement, dat zulk een wanorde en anarchie tot dusver slechts wist te bejegenen met brommende phrases en met maatregelen, die bij voorraad, op grond van de opgedane ervaring, met schermen in de lucht kunnen gelijkgesteld worden. Inmiddels maakt men van radicale zijde met veel ophef gewag van de bijzondere ingenomenheid , waarvan Koning Amedeus thans jegens zijn tegenwoordige Ministers blijk geeft., van de Iigtvaardigheid alzoo waarmede die jeugdige Vorst de slang koestert in eigen boezem. Ook in het Oosten vertoonen zich weer zwarte stippen aan den gezigteinder. Men spreekt van voorbarige geruchten omtrent de aftreding van den pas opgetreden Turkschen groot-vizier en telijkertijd van verwikkelingen, die met Servië dreigen te ontstaan wegens tegenwerking, door het hoofd van het üttomaniseh Gouvernement, van de spoorwegplannen in het Vorstendom. --- Uitlevering. Onze berigten zijn dat een van de twee mannen , tegen wie bevel van gevangenneming ter zake van den moord aan de Bogt van Guinea verleend is, op Fransch en de ander op Belgisch grondgebied is aangehouden, en dat de uitlevering gevraagd is. Menig lezer zal denken, dat in zulk een zaak het vragen en verleenen van uitlevering ongeveer hetzelfde is. Wij hopen ook van harte, dat de beide Regeringen van Frankrijk en België gereedelijk tot die uitlevering zullen overgaan. Evenwel is het niet zonder belang te weten, dat er verschil is tusschen de tractaten, die in deze zaak gelden. Volgens het tractaat met Frankrijk van 7 Nov. 1844, herzien en verbeterd bij dat van 2 Augustus 1860, wordt de uitlevering van misdadigers wederzijds verleend //op vertoon van een authentiek //afschrift van het Vonnis of van het arrest van // veroordeeling of in staat van beschuldiging //stelling, of van hel hevel van geoangenne- uming, afgegeveu in de vormen voorschreven //door de wetgeving van het land welks Re//gering de aanvrage doet”. Zoodanig bevel van gevangenneming zal er tegen Behagelen Verlind wel zijn. Maar volgens het tractaat met België van 3 October 1862, gewijzigd bij dat van 8 September 1868, art. 7, is Nederland wel verpligt aan België misdadigers uit te leveren //op ver//toon van een geregtelijk bevel van gevangen//neming”, maar België behoeft aan Nederland alleen uit te leveren //op vertoon van een von//nis of arrest van veroordeeling of van in staat //van beschuldiging stelling.” Het verschil is voor ieder duidelijk. Maar hoe zou het komen? Van waar zulk een dwaze fout, nog wel in een tractaat van lateren datum dan dat met Frankrijk? De uitlegging is voor ons dood eenvoudig. Het tractaat met Frankrijk van 1860 is gesloten door de zorg van den heer Graaf van Zuylen als Minister van Buiteniandsche Zaken in het Kabinet van Hall, dat het belang der justitie en de waardigheid van Nederland tegenover het buitenland behartigde; het tractaat met België is gesloten door den heer baron Gericke van Herwijnen, destijds gezant te Brussel, in 1862 onder het Kabinet Thorbecke en in 1868 onder het zuiver-liberale Kabinet, door Thorbecke geformeerd, dat de belangen van Nederland tegenover het buitenland en van de justitie behartigde zooals Thorbeckiaansche Ministeriën dat altijd hebben gedaan. — Liberale politieke wijsheid 1 Wij hopen intusschen hartelijk, dat uit aanmerking van de afschuwelijkheid van het misdrijf, waarvoor de gevangen genomen persoon vervolgd wordt, de Belgische Regering iets meer zal doen, dan waartoe zij bij tiactunt verpligt is. Zoo iets is meer gebeurd. --- Buitenland. EÜGELA7VD. Londen, 7 Jan. De Times heeft van zijn correspondent te Berlijn de volgende dépêche ontvangen: De laatste berigten uit Rusland, houdende tijding dat er vertoogenzijn gewisseld tusschen Engeland en Rusland, met betrekking tot het traceren van een Ijjn van afscheiding in] Centraal-Azië, wordt uit goede bron bevestigd. De werkstaking der mijnwerkers heeft thans haar hoogste toppunt bereikt en zich over een aanzienlijke uitgestrektheid verspreid. In de voornaamste , hmgtingen is Zaturdag avond de laatste betaling geschied. De eigenaars van arbeiderswoningen hebben de huur voor do volgende maand in rekening moeten brengen, zoomede de kosten van onderwijs on van geneeskundige behandeling. Te Cyfartliin bedraagt het aantal ontslagenen 4,700 ; te Dowlais zijn er van de 11,000 die er werken, 10,000 naar huis gezonden. De Maatschappij heeft nu nog zestien hoogovens in werking. Te Cyfartliin daarentegen staan allen stil. In het andere gedeelte van de parochie van Plymoulh staan de etablissementen van de Maatschappij tot metaal-ontgimiing stil, daar al de werklieden in de algemeene werkstaking betrokken zijn. Deze tak van locale industrie, die onder directie van het Parlementslid Eothergill staat, houdt gewoonlijk 5000 man aan het werk. De kolenbranders uit het woud van Dian hebben een groote meeting gehouden, waarin besloten is, hun broeders in ZuidWallis, die het werk hebben gestaakt, bij lestaan. --- FRANKRIJK. \VTa onzen eigen correspondent.] Parijs , 7 Jan. Er heeft zich reeds bij voorbant een noodlottig voortecken voorgedaan voor de werk- zaamlieden der Nationale Vergadering. De beurs beeft plotseling een stilstand ondergaan en legt volkomen lusteloosheid tot rijzen aan den dag. Sommige dagbladen zullen daaruit gevolgtrekkingen afleiden en de- terugkeer van de ICamer er mede in onmiddellijk verband brengen. In den loop der boden te houden zitting zullen verscheidene interpellatiën wordeD aangekondigd. Wel mogelijk is het intussehen, dat de ziekte van den heer de Rémusat, de uiterste regterzijdc zal overreden om de interpellatie ten aanzien der demissie van den heer de Bourgoing nog eenigen tijd te verdagen. Daarentegen zal de interpellatie betreffende Ilenri Rochefort heden worden gehouden. De heeren de Goulard en Dufaure zijn er van verwittigd. Dc regterzijde zal vragen, waarom men Roeliefort genadiglijk behandelt en. hem niet deporteert even als de overige communards. Ook is er sprake van een interpellatie over het artikel in den Bien public, dat, naar men zich herinneren zal, tegen de Nationale Vergadering was gorigt. De heer Barthélemy St. Hilaire wordt als de schrijver van dat artikel genoemd. Intussehen zal die laatste interpellatie allerwaarschijnlijkst we! achterwege blijven , niet omdat men niet begeerig zou zijn haar te houden en er een wapen tegen de Regering van te smeden, maar omdat men te regt vreest, dat wanneer de Kamer eenmaal dat terrein betreden heeft, de gemoederen weer op nieuw in heftige beroering: zouden komen en men verder zou gaan, dan op dit oogenblik wenschelijk wordt geacht. De heer Tliiers houdt lieden een conferentie met de leden der eerste sub-commissie Waarschijnlijk zal dc commissie der »dertigen ”, na afloop van die samenkomst, een vereenigde zitting houden. Men kan het zich toch ónmogelijk ontveinzen , daj; de commissie niet veel haast maakt met de vervulling van haar taak. Zij heeft plegtig' op zich genomen, om zieh zoo spoedig mogelijk te kwijten van de yerecrende, maar moeijelijkc missie, haar door de Vergadering opgedragen, om voorstellen bij dat hoogste wetgevende eollegie in te dienen, die zij meent het best in staat te zijn om den tegenwoordigen toestand te bevestigen en de maatschappij tevens te behoeden voor den terugkeer van tooneclen van wanorde en moord, waaraan \yij zulk een vreesselijke herinnering hebben. Men spreekt heden van een belangrijk voorstel tot kieswethervorming, dat door 20 leden hij de Kamer zou worden ingediend. Parijs, 7 Jan. In de heden gehouden zitting van de Nationale Vergadering heeft een der-leden den Minister de Fourton geïnterpelleerd over dc interruptie in liet vervoer van koopmansgoederen aan het station van Modana. De Minister antwoordde, dat do vertraging slechts tijdelijk is en dat de spoorwegmaatschappij in Opper-Itftlië daarvoor verantwoordelijk is. — De Vergadering is omtrent deze zaak tot de orde van den dag overgegaan. De heeren de Belcastcl, de, FrniicliéiU Jen du Tempte hebben daarop vergunning gevragd om de Regering te interpelleren over de redenen van het ontslag dos heeren de Bourgoing, als gezant van Frankrijk bij het Vaticaan. De Minister Dufaure gaf te kennen, dat, daar de heer de Rémusat, Minister van Buitenlandsche Zakeu, ziek is, deze de interpellatie niet onmiddellijk zal kunnen beantwoorden. Zoo evenwel de heer de Rémusat niet spoedig mogt hersteld zijn, zal de Regering, door het orgaan van den heer Thiers ot van een der andere Ministers, antwoorden. Inmiddels verklaarde de Minister, dat de Regering in haar politiek tegenover Rome niet afgeweken is van de gedragslijn, indertijd door den lieer Thiers ontwikkeld. De Vergadering heeft daarop besloten om de bepaling van den dag waarop de interpellatie zal geschieden, tot Maandag uit te stellen. Vervolgens heeft de Kamer, overeenkomstig het daartoe strekkende rapport, met 393 tegen 243 stemmen magtiging verleend tot de vroeger aangevraagde vervolging van twee afgevaardigden. In de zitting van morgen zal worden beslist of de eerste titel der wet betrekkelijk de hoofddirectie voor het openhaar onderwijs dan wel de geheele wet zal worden verdaagd. De eerste delegatie 'van de commissie der dertig heeft heden, ten huize van den lieer Thiers , mot dezen een conferentie gehad. Men verzekert, dat die bijeenkomst heeft geleid tot een overeenstemming omtrent de quaeslie betrekke] ijk dc bijwoning van dc zittingen der Kamer door den heer Tliiers. Het gevolg dier regeling zou wezen, dat dc President doorgaans niet meer aan de beraadslagingen zou deelnemen en alleen dan in de V ergadering zou verschijnen, wanneer gewigtige omstandigheden geboden zijn denkbeelden te ontwikkelen. Nadat dit geschied zou zijn, zou de zitting, waarin de hoer Thiers verscheen, worden opgeheven, terwijl de beraadslaging over liet in behandeling zijnd onderwerp eerst den volgenden dag zou worden hervat buiten tegenwoordigheid van den heer Thiers. De Vergadering ging uiteen onder den indruk van dc meest opregte gezindheid tot verzoening. De tweede sub-commissie heeft het beginsel ccner tweede Kamer aangenomen. Aan het Gouvernement wordt het voornemen toegeschreven, om hij de Nationale \ ergadermg een wetsontwerp in te dienen, tot het brengen van verschillende wijzigingen in dc organieke wet op den Raad van State, vooral met betrekking tot de dricjaarlijksche vernieuwing van de leden in gewonen diénst, van dat ligchaam. Men meent voor dit beweren grond te vinden in de woorden tusschen den Minister van Justitie, en den heer Odillon Barrot, ter gelegenheid van de Nieuwjaars-réceptic, gewisseld. Werkelijk moet de heer Dufaurcher liaaldelijk aan de leden Van den Raad van State hebben verklaard, dat het noodzakelijk was, dat ze onatzetbaay Waren, ten einde d§ traditiën van dit groote Staatsligchaam te kunnen bewaren. De Min. zou er hebben hij gevóegd: //Dat is een mijner dierbaarste overtuigingen, en ik zal al mijn energie aanwenden, om haar te .doen zegepralen.” Ten onregte heeft men den terugkeer van den heer de Corcelles te Parijs aangekondigd. Die ambassadeur heeft Rome nog niet verlaten. Het bengt, waarbij zijn vertrek werd aangekondigd, schijnt ontsproten uit een verwarring met het vertrek van den heer dos Micliels, eersten secretaris van ambassade , die aan het Departement van Buitenlandsohe Zaken ontboden is. Dc President van de Republiek heeft zich, aan liet diner van den prefect der Seine, den heer Cahnou, geruimen tijd onderhouden met de heeren Ferré, Hérisson, Allain-Targé, Rockroy en Rane, allen leden van de linkerzijde uit den Patijsclien Gemeenteraad. Het onderhoud liep vooral over den terugkeer naar Parijs, over de wet betrekkelijk de 140 millioen en over den herbouw van het stadhuis. De President- schijnt in zijn verblijf te Parijs veel behagen te scheppen. Zeer heeft op deze soirée de tegenwoordigheid va,U den heer Goulard de aandacht getrokken, omdat men daarin een dementi zag aan liet gerucht, dat in omloop was, betrekkelijk oneenigheid tusschen den prefect van het Seine departement en den Minister van Binnenlandsche Zaken. Don Luis Fernandez de Cordova, Hertog van Medina Coeli, in regte lijn afstammeüde van do eerste Koningen van Spanje, is te Parijs overleden, nnlatende een" kolossaal vermogen, waarvan men zioh eeniff denkbeeld kan vormen na het lezen van de volgende bijzonderheid uit liet leven vqn een zijner Beu lid vau de familie Medina Coch wilde aan een der Koningen van Spanje het prachtige paleis van Buen-Retiro ten geschenke geven. De Kornng wilde dat vorstelijk cadeau niet aannemen, waarop de hertog tot hem zeide: Welnu, Sire, dan verhuur ik het aan U . . . «rn Zult mij een inaravédis huur in liet jaar betalen. r' De familie Medina-Coeli ontvangt nog jaarlijks die huurpenning. Fr zijn in het jaar 1872 in het departement van dc Seine 41,560 personen overleden, 39,817 huwelijken gesloten, terwijl 42,505 geboorten plaats hadden. Er werden 9700 zakkenrollers en andere boosdoeners gearresteerd. Het getal arrestatiën van vagebonden en dronkaards, die dadelijk weer op vrije voeten werden gesteld, is ónmogelijk op te geven, zelfs niet ten naastenbjj. Een aanzienlijke dame van Engelselie afkomst, mevr. Fernande de Beaufort, wed. Martius, heeft zich te Nizza van het leven beroofd. Zij was slechts 33 jaar oud. Men schrijft die wanhopige daad toe aan hot verlies van haar echtgenoot, een maand geleden gestorven. --- HE DOOD VAN WILLEM DEN ÏWUGER, Een worstelstrijd .•» taoktig j.ren, too.lsdre van bet kleine Nederland tegen het groote Spanje, leverde, drie eeuwen lang, stof in overvloed voor beitel en penset:!, voor de pen en de lier , met één woord , voor geheel de schoone kunst en de wijsgeerige wetenschap, maar niet het minst voor de dramatiek. - Schreef Schiller, ofschoon met oppervlakkigheid, doch met een vurige veder de Jesc/iiedenis van den af val der Nederlanden, Gccthe huldigde die werehlverbazende historie in „iin Eamond, waaraan Beethoven een meesterwerk toevoegde, de Ouverture, die heerlijke afspiegeling trenie — Schetste van Haaren met krachtige hand ons de Geuzen, en bragt Motley het oifer zijner bewondering aan het Hollandsche voorgeslacht, met zijne mannen van staat en helden van staal, zoo als zelfs de oudheid van Home en Athene ze niet grooter had aan te tijden ook onze geschiedvorsers en dichters wijzen , den laatsten tijd bleven ^t achter ’ om van eeuw tot eeuw, de grootsche daden der foorouders in glans te blijven bewaren i daardoor tevens aan hun werk den stempel r i.p drukken der onsterflijkheid. “ Wij zeiden, zoo even, die worstelstrijd was • f het minst eene vruchtbare bron voor de kunst* van het tooneel; doch maar zelden hebben zij, d^e h ervoor aan de historie putten , daaruit zuivere schooriheidsparelen opgedoken en , voor wa den Nederlandschen oorlog van tachtig jaren betreft, een tijdvak vervuld met al de jammeren van den krijg1 genoegzaam eene ganseheeeuw vanenke bloed Z-:stT-s:tóst van ernst,'waarheidszin en tevens goeden smaak, drie groote vereischten, die het scheppend tooBeelvernuft bestendig ter „ SiHk ianig bezielen, = ;le 5tal wezen eene leerscnooi, lijken zin , voor het volk. Mies hier af van studie , heldere doorschouwing van gebeurtenissen «‘Personen langdurig meest dor, onderzoek naar de ware teilen kritische beoordeeling dl|&WÖ 1 eisch eroeperen van het noodige, dat STfeisclit wordt voor een edel effect. “ Z"!Jf. onvattende — en feüders mag het met! — dan «•e voelt men wel yan-galf, dat ook hier volkomen toepaslijk is: //velen zijn er geroepen, maar weinigen uitverkoren.” Wij willen thans een oogenblik vertoeven bij enkele letterkundige voortbrengselen, den grooten Zwijger aangaande , en meer bepaald geschreven voor het Tooneel. Daniël Heinsius , te Gent, in 1580, geboren, was de eerste, die den moord van Oranje, te Delft, dramatisch , maar in het Latijn bewerkte, in zijn Auriacum, alzoo een voor het volk ontoeganklijk middel tot sympathie-wekking in zulk een belangrijk feit. Dat begreep jonkheer Jacob Duym, een Leuvenaar, die, onder het bewind van den Zwijger, de Spanjaarden //op de Sterckte van Lillo , als Capiteyn, had helpen tegenstaen, tot hij , ten laetsten , door het bevel van Mons Dragon , ghevanghen en twee-en-twintig maenden op het Casteel van Namen werd gehouden”, waardoor hij zoodanig aan //onghesonde beenen begon te laboreren”, dat het hem, eindelijk, onmogelijk was, om, op vrije voeten gesteld, den Staat langer onder de w apenen te dienen ; weshalve hij alstoen de pen greep en, tinder groote Grieksche, Latijnsche en Nederduitsche toejuiching van Vulcanius, Coddams, Heynsius, Zwaardecroon, Karei van Mander en nog een aantal Anonymi, een Ghedenckboeck schreef, hetwelk, //speelswijs in dicht ghestelt”, ons leert: V/de groote liefde ende trou vande Princen uyt den Huyse van Nassau, aen ons betoont, eewelick te onthouden.” Dat Ghedenckboeck vervaette ses Boeoken, an daaronder het tweede: //Het moord-dadich stuck van Balthasar Gerards begaen aen den persoon van den Prins van Oraingnen.— 1584 —Ghedruck tot Eeyden, by Henrick Lodowixson van Haeftens, in ’t Jaer 1606.” Deze Tragedie werd aan den SUjarigen Zoon des Zwijgers, Prins Henrick Frederick van Nassau, door den Poëet opgedragen, en voor de Leydsche Jiethoryk-Kamer de Witte Akoleye, onder de zinspreuk : Liefd’ est Fondament, ter uitvoering, bestemd. — Van die voorstelling, op een Tanneel, liaduys, oft Speelwagen, weteu wij volstrekt niets, maar van het stuk des te meer. Het is verdeeld in vijf Gheschiedenissen (Acten of Bedrijven), en elke Gheschiedenis in twee, drie of vier Uytcomsten, of, wat wij noemen, Tooneelen. Daarbij treden op, als hoofdpersonen: de Prins van Oraingnen j zijueGcqjalmne, Princesse Lowisa; de Minne van den pas geboren Prifts plenrick Erederick, als vertrouwde Troosteresse; de Gravin van Zwartzenburch en Graeff Mauritz; — voorts , * als allegorische personaadjen: de Overricheyd , de Gliemeynte , de Inquisitie, de Spaensche Raedt, de Bloeddorst, de Heymelyke Raedt, de Vryheyd des Landts, de Steden, de Hoofmeesrei, m de Hopman van de Wacht; — Ghe, HueljtcBrabanders, yiauiinsdien en Hollanders. — Natuurlijk, de hoofdzaak, het doel en toppunt der Tragedie is het moorddadich stuck-zelf, en dit nu heeft plaats in de vierde Gheschiedenis, de derde Uytcomst, waar Geerards , den Prins aansprekende , zegt: 6 ghenaedichste Heer, myu tong die danst op crucken! 6 ghenaedichste Heer, ick woud seer graeg uaer huys , om daer, al soet en stil, te leven onder ’t cruys , en my met eenich werek, so ick best kan , gheneeren ; dus soud’ ick eenen Brieft van U ghenaed’ begeeren. Met dat hy dit spreeckt gheeft hy den scheut. Sa, sa, hy leyt er al! ick heb hem wel ghetreft 1 sa, nu loqp iok ras wegh; — dit is al wel heseft; ooh, mocht ik doch nu noch gherakan uyt deez lauden! De Prins (ter aerden ligghende.) 6 God, myn arme siel beveel ick in u handen, en aen de Staten ’s Lands myn kinders groot en cleyn; ö Heer U beveel ick dees Landen int ghemeyn, hetgheen dat gheschied is, laat ick, 6 Heer, U wreken. De Overste van de Wacht komt nu toegeschoten , en roept: Och, och, myn Heer die sterft, hy en can niet meer spreken! maer, waer is de Rabaut ? dat hem de helsche Draqck hals en neck breken moot. — Laet hem alom naerloopen! Sy draghen ’t lichaem weg. ’t Heel land mach, voorwaer, wel dees dood hier heweenen : elck-een, die vroom is, salt van herten oook meeuen 1 De vijfde Gheschiedenis, de eerste Uytcomst, vertoont het tanneel met zwart becleed ; het dood lichaem leyt op een tafel. Een rithmeester en een hopman staan er bij; — vervolgens komen ’s Lands Vryheyt en Graeff Mauritz te voorschijn, en, nadat ieder het zijne van de zaak gezegd heeft, //suchten ze al ghelijck,” en zeggen ze in koor : //Een moordenaer was ’t, die ons t’samen den scheut gaff: eheu , eheu , eheu!” Terwijl zij , ten slotte, het lijk wegdragen, zegt Prins Maurits; Sulk een moorddadich stuck salck altijd onthouwen; maer in God is myn hoop, in Hem is myn vertrouwen. En nu, dat ’t lichaem mogte met ecre ziju beschikt in d’aerd. •— Voorzichtigheyt des menschen hert verquickt! Men giet, alles loopt «ouder méér beweging, dan noodig is , af: éen pistoolschot, — en van Balthasar Gerards geen woord meer. Er is bloed genoeg gestort; met één doode kon, in 1606, het Leidsche publiek en het Nederlandsche tooneel ’t best stellen. — De verzen waren gebrekkig; maar de goede smaak won het in allen deele op menjg letterprodiict vqq derdehalve eeuw later, toen men zich waande en noemde bij uitstek beschaafd. Wat het kostuum der tragische personen betreft , zoo zegt Duym, dat //de Notabelen moeten syn ghecleed seer cierlyk; de Bloeddorst moet leelyck syn , met in de eene hand een bebloed swaerdt ende in de ander een kelck vol , bloed; de "VTyheyd ghelyek oft sy naeck waer, i en met lanek , gheel hayr en een opgheslaeghen , boet op ’t hooft met pluymen, oraenge, blanck i ende bleu; eene capteyn3 spriet in de hand. — De rest sal hem wel vinden enz.” Wij gaan nu een menschengeslacht, drie-endertig jaren, verder, en zien daar wederom een Hopman, den Delftschen poëet Gysbrecht van Hoghendorp, met een treurspel voor den dag komen : // Van de Moordt, begaen aen Wilhem ■ by der Gratie Godts, Prince van Orangien 850,3 — gedruckt t' Amlelredam , by Nicolaes van liavesteyn ; Anno 1639.” — In vijf acten, en opghe! draghen , aan den : //Prince Maurice , le plus brave Guerrir du Monde," bij wiens garde hij diende als Officier. — ’s Mans Lofdichters zijn ; enkel Hollandsche poëten, van geen naam, maar die het wèl meenen met den tooneelschrijver, wiens werk bestemd is, om de Academia of Bijekorf, ■ namelijk den eersten Amsterdamschen Schouwburg, ten jare 1617 , in te wijden met dezen Moord ! — ! Doctor Samuel Coster, het hoofd dier nieuwe Instelling, is dan ook de nommer-één van de vier Mecenaten dezer Tragedie, die aan van Hoghendorp toeroept: Gy, die in ’t Duytsch des Prinsen Moort ons hebt beschreven, al heeft hem een Tyran verraderlyk doen doöu, hy sal nu eeuwig leven en ook ghewroken syn door Prins Maurits, zyn Zoon. 1 Een anderhalf dozijn personaadjes, zoo uit de i Historie als uit de Fabel ontleend, treden in dit treurspel op : drie stomme furiën, de lands-staten, , de inquisitie , door twee jacopyner monicken vertegenwoordigd , de geveynsde religie, de super1 stitie, de tydt, en een jesuyt. — Voorts de Prins van Orangien en Princesse Lowysk, syn , gemalin, benevens de voetster van den pas geboren Prins, prederik Hendrik; — eindelijk, maar vooral, de moorder, Balthasar Geraerts, en dan ook nog een choor. — Philippus, de Coninck van Spaengiën, opent het tooneel door een tweespraak van derdehalf honderd regels met zijn raets-heer, Ruy Gomez de Silva. — Dai;vna , komen de allegorjsphe personen aan het woord, i die ook een paar honderd verzen opsnijden (zoo j als men dit toen, en ook nog later, noemde), 1 waarop het choor de eerste acte besluit met een - zedeles: Wèl hem, diq >9 ’t aensohyq smec.t 1 (Ion pliiyiqstryqkgv, die hem heel, ; wiens vergift'hy wys ginek vreseu : ; Haf was recht eens Princen wesen. Keyser, Cqqiiick, Worst noch Heep in Gqdts rijck en is niet if$f dan den minsten mensoli, onmaohtioh. t In de tweede acte wordt de Moorder voorge- steld //uyt synen slaep komende”, waarin hij 1 door de drie furiën bewerkt en tot het plegen der misdaad bemoedigd is. Die tragische opvatting is nu nog wel zoo slecht niet, maar de verzen zijn armoedig. — Thans komt het woord aan Parma en Assonville, gelijk mede aan een Jesuyt, die te zamen Balthasar de zaak zóo gemaklijk en aangenaam maken, dat hij uitroept : Ick zweer, met dese handt ick na dc hel sal senden Syn (Oranjes) goddelooss zlol! Myn Heer , ik vraag verlof, gantsch tot de saeck gheneycht! Het koor sluit ook wederom dit bedrijf met klagt en troost: Al leght ghy al ter neêr dien Prins vol aller eeren daer synder andre meer. De derde acte speelt geheel in den familiekring, waar het woord voeren Oranje en zijne Gemalin, die een benaauwden droom aan den Prins meedeelt , en waarin zij //voorspoockich” ziet, wat leed haar te gebeuren staat. De Prins wil haar bemoedigen , door te zeggen : “Myn Lief, dat’s ongegront; bedroeft ghy n door droomeu ?” Ook de hofmeester doet zijn best: "Mevrouw, soo t u belieft, gelooft aen drqoniGn niet!” Maar Louise de Coligny blijft bij haren angst: "Nochtans is totter dood myn duffe ziel bezwaert.” Een Rey van Delftsohe Maechden roept, tot besluit van dit tafereel, //de schoone Son” aan, met verzoek, dat zij zoti begroeten »met haer vreuchdig aensehyn blont en met haer heldre stralen den Prins, dien ons de Hemel sont, om ons van slavernyen der Spaengaerts te h^Yl'.ye^,’, Met een kort gesprek tusschen den moorder, die zegt: //ik heet Franpoys Guyon, myn heer!’’ en den hofmeester, die daar niets tegen heeft, eindigt het derde bedrijf. — In het vierde tracht nu ook de voedster van den jongen Prins de altijd bevreesde en gejaagde Prinoes Louise moed in te spreken, vooral door haar te herinneren, hoe kloek zij den Bartholomeus-nacht met al zijne gruwelen heeft doorgestaan. Vervolgens komt ook nog de Prins-zelf weer, om zijne Gade gerust te. stellen; doch, mogt e( som» ook al eene misdaad aaq hem gepleegd worden , — welnu : *sy schobden lt lichaem maer en braken ’t aerden vat, dat toch eens moet vergaen.” * 7 hoopt da,n op den Hemel, als zijnde //ons eenig vaderl^ndt,’’ fnmiddels is de //moorder den Prins genaderd, en spreekt hom een paar onbeduidende regels toe. — Het schot treit: Oranje stort ter aarde, roepende: //ay my, ay my, ach, ach! 6 groote Godt des Hemels doet toch myn arffre, «ièl genaet! Ick ben dootlyok ge^qg.tat;;” De kapitein yqq db wacht geeft ajjn gemoed lucht in deze woorden : //Gy moorders doet, vol schanden , verradelycke moort; — helaea ' ons Prins is doodt. — Maar zie, my dunekt ’ dat hy sich noch verroert: — men draach mijn Prince op zijn bedt.” De rouwklagt van het koor eindigt het vierde bedrijf. Het vijfde en laatste wordt ingenomen door een treurtooneel tusschen Coligny en de Voedster die nu natuurlijk weër andere troostgronden moet aan voeren, bijvoorb. «Voorwaer, ’t is ydelheyt, mevrouw:.—wel hoe! - Ghy weel dat door een traneuvloet, uoch door uw suchtich beren’ ghy niet aen uwen Prins bereydt een tweede leveu • ’ wat nuttight dan uw dacht?” Louise hervat alsnu den moed , en spreekt: "De Hemd sal ous wel wraak gheven van dees moort maar myuen Prins blyft dood en sal niet weder komen' De Voedster zegt: Sooveel te eer, mevrouw, behoort gen in té tomen van overmaten dacht, daer ’t u ghcen hulp en duet.” In plaats van het choor, zetten ’s Lands Staicn het werk thans de kroon og , in drie coupletten waarbij de //Tijdt” nog een vierde voegt vail ruim tweehonderd rijmregels, en dat dus eindigtr »Eu ghy , 6 Prince, die uw Vaderlant sult wesen een eeuwmh roem on vreueht, een steun-stuck wytghelescu wdsahoh: s Hemels throou u eeuwelyck beboet ’ En zoo dan ziet men ook hier wederom, dat, hoe gebrekkig het dichtwerk dezer tragische Poeten van de XVII. eeuw ook zijn mogt, hun echter in Vele opzigten de fantazy toch deugdelijk ter rijde stond , en mogten hunne verzen al slecht zamengesteld en met bombastische beeldspraak uit de mythologie ontleend , doorweven zijn , toch offerden zij niet aan logen en wansmaak als waarvan het wemelt in de XIX. eeuw. Zij achtten het feit-zelf tragisch genoeg, om er dé toeschouwers al de 'rest bij te laten denken en eeé voelen Den moordenaar lieten zij los , als , buiten het publiek, enkel des beuls handen en verder met meer de aandacht waardig, maar alleen het oordeel God* wachtende. Het heUettristisch nakroost onzer dagen heeft verzuimd, bij het ernstigvoorgeslacht in dat opzigt te rade te gaan • en vandaar, grootendeels, de ellende van ons hedeibdaagscb tooneel, dat meest rust op gruwelen em ongeremdheden, op verdraaijing der naïvewaat;. heid, — die eeuwige schoonheidsbron» —, 7 zoodoende, met den smaak , ook de zeüen van het volk verbastert en verdierlijkt door voorstellingen , tot zelfs van den Troppmannseheu moord ? Men wijde nu «en oogenblik de aandacht aan een dymtal Eransche tooneelgedrogten zoogenaamd aan onze Geschiedenis ontleend’ en allen betrekking hebbende op ^ grooten Zwijger onzen wereldberoemden Oranjevorst. ’ ---