FRANKRIJK rarys , io oeps. Het Italiaansch blad Fanfulla heeft beweerd , dat tussohen de Porte en Groot-Brittannië de grondslagen waren vastgesteld van een nieuw verdrag, ’twelk Egypte onder Engelsch protectoraat zou stellen. De Engelsche Regering zou den Khedive een flink inkomen verzekeren en een Engelsch-Eransche commissie met de administratie van de Egyptische finantiën belasten. Tevens zou — volgens de Fanfulla — de heer Waddington, die eerst zeer tegen die overeenkomst was, ten slotte toegegeven hebben aan de pressie van lord Salisbury, die naar larijs zou zijn gekomen om met den Minister van Buitenlandsche Zaken te onderhandelen. Ten slotte zou lord Salisbury er op aangedrongen hebben, dat Erankrijk Tunis bezetten zou. De officieuse Corr. Havas noemt deze berigten bepaald onwaar. (Zie de telegr. van gister.J — De stad Marseille heeft Midhat-pacha uitgenoodigd , om bij zijn terugreis naar Turkije Marseille aan te doen. Midhat-pacha heeft per telegraaf deze uitnoodiging aangenomen. De Amerikaansche driemaster Lavinia, die ter reede van Duinkerken ankerde, is in den afgeloopen nacht verbrand ; als oorzaak van het ongeluk wordt «pgegeven de kwaadaardigheid van de matrozen, die aan t, muiten geslagen waren. De geheele equipage van het verbrande schip is in hechtenis genomen. --- Officiëel Gedeelte. BAK© VERIS. Bij hesluit van Burgemeester en Wethouders vau ’s Gravenhage, van 16 September 1878 is aan deu heer B. Derkeén, broodbakker, vergunning verleend om in zijne bakkerij in het perceel Oude Molstraat no. 8, Kadaster Sectie D. no. 816, twee ovens van een nieuwe constructie op te rigten ter vervanging der drie beetaande ovens. Aan het HocfdeonaoslRWipta®! v««s Poiltl# zijn als gevonden aangegeven: een witte manchet, een zwart schortje, een gouden medaillon met eindje ketting, een pak met sokken, een klein metalen kruis, een kindermanteltje, een vrouwenzak met o. a. f 5.Q7%, een brnin lederen schoen, een catalogus Van muziekinstrumenten, een hooge zijden hoed, een grijs rijtnigknssen, een vrouwenhoed, een zwarte parasol met witten rand, een geborduurd kraagje en een gouden medaillon. , Inlichtingen worden verstrekt alle werkdagen s namiddags tusschsn 12% en 2 ure. --- Niet-Officiëel Gedeelte. By dit Sïo. behoort een Bijvoegsel. BERICT. Zij, die zich met het aanstaand kwartaal — dat, uit een politiek oogpunt, een der gewigtigste van het geheele jaar is — op het Dagblad abonneren, ontvangen de van nu tot en met den §0“ dezer verschijnende nummers gratis. ’s ©ravenhage, lï September 18J8. --- Het oordeel der ministeriële pers over de Troonrede komt, voor zoover het reeds heden werd uitgesproken, natuurlijk in gewijzigden vorm, opmerkelijk overeen met het onze. Meer dan ooit achten wij het dus van belang, onze lezers daarmede bekend te maken. De eerste beschouwing van die zijde over genoemd Staatsstuk , die ons onder de oogen kwam, troffen wij aan in het gister-avond verschenen nummer van het Handelsblad. Na een inleiding, waarin de opmerking wordt gemaakt, dat er hier te lande van sluiting en van opening van parlementaire zittingen eigenlijk geen sprake meer is, omdat zij sedert jaren met een of twee dagen tusschenruimte in elkaêr loopen.en zelfs het stelsel: «sluiting geen stuiting” is aangenomen; na daaruit te hebben geconcludeerd —hetgeen wij niet onvoorwaardelijk toegeven — dat daardoor de Troonrede onvermijdelijk veel van haar gewigt moet verliezen , gaat genoemd blad aldus voort: tuu.ua «uui lr . "De openingsrede geeft d»n ook weinig stof tot opmerkingen. Zjj onderscheidt zich door dezelfde eigenschap als schier al haar voorgangsters, dat zij grostendeels schijnt te zijn opgesteld door personen van zeer opgewekte levensopvatting. Wie ook oog heeft voor de donkere partijen, zou alligt den kwijnenden toestand van handel en nijverheid, de rampen van de veeteelt, den zor&eljjken stand van de geldmiddelen , zoo hier als in Indië, met éën enkelen toets hebben weergegeven.” In zachte bewoordingen vinden wij hier alzoo ons protest tegen de onwaarheid van het thema der «gunstige mededeelingen” terug. Daarna wordt ook onze opmerking aangaande de groote spaarzaamheid van de Troonrede in de aankondiging van wetsontwerpen onderschreven , Waarin het Handelsblad nogtans eer een deugd dan een gebrek wil zien , omdat weidsche beloften toch niet altijd worden nagekomen. Toch had het, zelfs bij die overweging, wel iets meer verlangd. Het zegt namelijk : -Intusschen is er ééa onderwerp, waaraan wij met leedwezen geen enkel woord gewijd.zien: de landsverdediging , met name de verbetering van de levende strijdkrachten. Hoe gaarne hadden wij de verzekering ontvangen , dat d« Minister van Oorlog zich in staat gevoelt zijn. voordragt in te dienen. Het stilzwijgen schijnt weinig gunstigs te vóórspellen voor den toestand des Ministers.” Ten opzigte van het weinige licht, dat de Troonrede over den toestand van ’s Lands finantiën verspreidt, troost het Handelsblad zich met het vooruitzigt van dat licht uit de Staatsbegroting te zullen zien opgaan, en met nog eenige niet diep in de zaken doordringende phrases bovendien heeft het blad zijn oordeel uitgesproken. Bij de N. Rott. Ct. schijnt ontevredenhid over den inhoud der Troonrede zich te paren aan verlegenheid om er over te spreken. Zij maakt er zich althans met een half kolommetje druks van af. En of wij daarin te regt of ten onregte een groote dosis ontevredenheid meenen te ontwaren, laten wij aan het oordeel onzer lezers over, door hier hetfjbegin, d. i. de grootste helft, van het artikel der N. Rott. Ct. te laten volgen. Zij zegt: «"Wie uit de Troonrede licht had verwacht over ’s Lands toestand of over hetgeen in de nieuwe zitting Regering en Kamer bezighouden zal, moet wel teleurgesteld zijn. Noch over het eene, noch over het andere verspreidt zij licht. //Waar zij over ’s Lands toestand spreekt, is het weder met die bekende goedhartigheid, die de dingen liefst enkel van den besten kant beziet en onder alles tevreden wil zijn. We vernemen hier zelfs dc verzekering, "dat de meeste takken van volkshedrijf stof opleveren tot dankbare tevredenheid”, een verzekering, die den handel, de scheepvaart, de nijverheid wel vreemd in de ooren zal klinken! Alleen over Atjeh is de toon wat gedempt. //Van hetgeen de Regering zich in dit jaar heeft voorgenomen, onthult de Troonrede zeer weiaig. "Dat er over hervorming van iiet leger geen uitzigteu worden geopend, begrijpt men, by den droevigen toestand, waarin het Hoofd van het Departement verkeert. *Maar evenmin wordt er een woord gerept over Waterstaat, Handel en? Nijverheid, ofschoon er op dat gebied wel iet* te doen is. «Over Justitie verneemt men niet anders dan dat het wetboek van strafregt misschien in deze zitting inkomen zal. "Van Binnenlandsche Zaken enkel, "dat tot uitvoering der wet op het hooger onderwijs en tot invoering (niet ook tot uitvoering ?) der nieuwe wet op het lager ouderwijs” de medewerking der Staten-Generaal zal worden in geroepen. De eerste van welke mededeelingen zeker voor niemand, de laatste alleen voor hen een verrassing kan zijn, die ongeloofelijker wij ze hadden gevreesd, dat de wet op het lager onderw ijs vooreerst nog niet in werking treden zou. "Alleen over ae r mannen ïers meer aan een algemeenheid. Er zullen voorstellen worden gedaan "tot versterking der Rijksmiddelen”, terwijl de hervorming der bestaande belastingen «wordt voorbereid”. «Ziedaar alles, wat de Troonrede toezegt "In beloften voor de nieuwe zitting is zij dus wel sober. Hadden we hier het program der werkzaamheden, er zou weinig uitzigt zijn op eeu vruchtbare zitting.” Gelijk wij boven gezegd hebben, vinden wij dus hier ook de geheele strekking van ons oordeel over de Troonrede terug: een klagt over gemis van mededeelzaamheid en klaarheid omtrent den toestand van ’s Lands geldmiddelen ; een protest • tegen de onwaarheid van de gunstige voorstel- j lingen, die in de Troonrede gegeven worden; een betuiging van leedwezen over het gemis van mededeelingen aangaande de voornemens der Regering in het volgend jaar; een verzuchting over het en souffrance laten van s Lands verdediging; eindelijk — een punt, dat wij verzuimd hadden in het licht te stellen — een verwijt aan den Minister van Waterstaat enz. over het volmaakt stilzwijgen, dat bewaard werd over de werkzaamheid, welke aan dat departement zal betoond worden. ^ Bij dit alles blijft ook der N. Rolt. Ct. toch een troost over. Het is dezelfde waarmee het Handelsblad zich bij de ondervonden teleurstelling neêrlegt: er kan misschien toch veel gedaan worden , al werd er weinig of niets beloofd; zij wil hopen, dat de soberheid geen armoede zij geweest. Maar dat vertrouwen is toen bij de IS. nou. Lt. kennelijk niet sterk gevestigd. Zij voorziet namelijk de mogelijkheid, dat in de volgende zitting de finantiële quaestie alles zal moeten beheerschen; met andere woorden, dat er een vrij algenieene stilstand op elk gebied van Staatsbestuur zal moeten intreden, ten einde alle krachten te concentreren op het zoeken van middelen ter «versterking der Rijksmiddelen”; dat wil zeggen om op de meest afdoende wijze de fiscale perspompen op de beurzen der belastingschuldigen aan te brengen. Geen schoon vooruitzigt, dat het ministerieel hoofdorgaan ons hiermede opent; maar het is maar beter, dat het gezegd worde, opdat men althans op dat treurig vooruitzigt voorbereid zij. Want het zal er toch op de eene of andere manier toe moeten komen. Bij zuinig beheer had de schatkist het misschien nog zonder bijdrage uit Indië kunnen stellen. Maar na opdrijving van de uitgaven ook hier te lande, zooals o. a. door een onderwijswet die op een vermeerdering, al dadelijk, van 3 a 4 millioen zal te staan komen, kan dat niet en is het moederland nog minder dan te voren in staat om onze Oost-Indischc bezittingen te subsidiëren, die door //liberaal” koloniaal wanbeheer en door het verwekken van den rampzaligen Atjeh-oorlog, van een bron van welvaart tot een zeer drukkenden lastpost geworden zijn. Ten slotte maken wij hier melding van het lordeel, door het Rotterd. Nieuwsblad over de rroonre’de uitgesproken, ofschoon dit blad niet onder de eigenlijke ministeriële bladen is meê te tellen. Maar juist daarom is het te curieuser en laat de schrijver ons in volkomen onzekerheid omtrent de bedoeling, die hij aan zijn woorden wenscht te zien toekennen. Hij stelt namelijk tot voorwaarde aan een goede Troonrede, dat zij spreke «een kort, bezadigd , maar openhartig woord”, dat nogtans genoegzaam ruimte laat //tot ernstige bespreking ; en dan zegt hij: «Naar het ons toeschijnt is de inhoud van des Konings rede waardig en voor het beoogde doel geheel berekend”. Al behoeft men nu niet te ontkennen, dat de rede kort en bezadigd is, valt het ons toch moeijelijk aan te nemen, dat de schrijver bevrediging van zijn verlangen naar openhartigheid en naar bet leveren van stof tot ernstige bespreking van ’sLands zaken in deze Troonrede heeft kunnen opsporen. Gelijk wij gezien hebben, konden zelfs de toch zeker niet kwalijk gezinde Redactiën van N. Rott. Ct. en Handelsblad daar niet in slagen, maar beklagen ook zij zich juist over het tegendeel. Moet men het artikeltje van het Rott. Nbl. dus welligt als ironie beschouwen ? --- Buitenlandsch Overzigt. De telegraaf heeft ons gister-avond zeer vroegtijdig en ruim op de hoogte gesteld van de belangrijke debatten, die gister in den Duitschen Rijksdag zijn aangevangen. Voor zooveel noodig vullen wij uit het verslag der zitting in dit nummer nog aan wat aan het telegrafisch overzigt ontbrak. Voor ’s hands hebben wij onzeizijds daarbij niets te voegen. De tegenwoordige discussie is nog maar van voorloopigen aard. Daar zoowel van den kant van het centrum als door de nationaal-liberale partij gevraagd is het ontwerp commissoriaal te maken, komt het later ongetwijfeld gewijzigd in behandeling en eerst dan zal denkelijk de beraadslaging het meeste gewigt opleveren. De officiële depêche van gister dat de Uostenrijksche bezettingstroepen de Save over en Bosnië binnen zijn getrokken, is van belang. Men kan daaruit zien, dat Oostenrijk zijn kracht thans concentreert aan het noorden van Bosnië. Daar, aan de grens van Oostenrijk, is de operatiebasis van het leger. Het objectief is de gemeenschap tusschen de noordelijke en de zuidelijke troepen te herstellen. Voorts moeten in het noorden de Muzelmannen, die laatstelijk de divisie-Szapary hebben geslagen, worden overwonnen. De verplaatsing , gedeeltelijk, van het hoofdkwartier naar Brod, laat zich thans beter verklaren en heeft niet de beteekenis van een terugtred. Ofschoon het geheim der nieuwe groote operatie zooveel mogelijk bewaard blijft, onderstelt een Engelsche depêche , dat de togt over de Save heeft plaats gehad bij Bercka, gelegen bij Doluja-Tuzla , waar Szapary laatst het hoofd stootte. Thans zou deze, wiens hoofdkwartier nog te Doboï aan de Bosna is, den gemeen- j schappelijken aanval ten noordoosten ondersteunen. Daar moet men , tot eiken prijs, OlV/UAAVAla » ««/• meester van het terrein worden , vóórdat het gure saizoen intreedt. Zeker is ’t, dat Oostenrijk de grootste krachtsinspanning aan wendt om het verzet meester te worden. Een gerucht wil, dat zoo noodig de helft van het Oostenrij ksch leger in ’t veld zal worden gebragt. The Daily Telegraph meent te weten, dat Rusland op dit oogenblik ernstige pogingen aanwendt om Oostenrijk te bewegen zich onmiddellijk voor de annexatie van Bosnië en de Herzogowina te verklaren, aangezien die annexatie het beste resultaat zou wezen voor de bevolking en voor Oostenrijk. Denkelijk zal laatstgenoemde Mogendheid even weinig als de bevolking gediend zijn met dit voorstel, als het gedaan is en als het betrekkelijk berigt niet behoort tot die categorie van geruchten , die , gelijk dat omtrent een nieuw complot tegen den Duitschen Keizer, zeer ligtvaardig worden verspreid zonder deugdelijken grondslag. t I. II—NI I—H 1 --- ITALIË. Uit Home wordt aan me amnaara oerigi: De Paus is voornemens om, terstond na het vaststellen van de hoofdpunten der conventie met Duitschland, de kardinaal Hohenlohe te belasten met een vertrouwelijke zending naar Berlijn, ten behoeve van de oplossing der quaestie betrekkelijk de verbannen en afgezette bisschoppen. --- RUSLAND Naar aanleiding van de onlangs hier bij gelegenheid van de huiszoekingen door de politie gevonden papieren en drukwerken van sociaaldemocratischen inhoud, zijn een groot aantal personen, bijna uitsluitend fabriekarbeiders, in beebtenis genomen, verdacht van deelneming aan de sociaal-democratische beroeringen. Het Ministerie van Pinantiën heeft het wetsontwerp tot invoering van de inkomsten-belasting in de bladen openbaar gemaakt. Polen blijft voorloopig van de nieuwe belasting verschoond. Daarentegen heeft hét met de vroegere Poolsehe provinciën Litthauen en Zuidwest-Rusland 54 887 man op te brengen of een vierde van het contingent van 218 000 man, dat dit jaar in geheel Rusland in de ligting begrepen is. — Aan the Daily News wordt van den 15n uit Buda-Pesth geseind : //Men acht het. hier zeker, dat er een Russisch-Servische militaire conventie is tot stand gekomen. Deze conventie zou bestaan uit twee hoofdpunten, die voor Ooslenrijk-Hongarije van veel belang zijn. //Ten eerste verpligt, Servië zicli, een leger van 40 000 man op de been te zullen houden op een door Rusland noodig geoordeelde grens. //Ten tweede verbindt Rusland zich, een maandelijksch subsidie van 25 000 roebels te betalen voor het onderhoud van dat leger, en zal het tevens alle met de mobilisatie in verband staande kosten dragen. «Men zegt, dat terstond na bet teekenen van dit verdrag de eerste klasse van de Servische militie onder (1e wapenen is geroepen. «In Hongarije heeft dit verdrag, dat men als een nieuw heilloos gevolg van het ongelukkig Berlijnsch Congres beschouwt, veel kwaad bloed gezet.” ___________ --- TORRIJE. Uit Oonstantinopei berigt men, aai ue Armenische patriarch van Erzerum per telegraaf aan sir Layard en aan den gezant Pournier heeft medegedeeld, At de Muzelmannen de Christen-bevolking oJdreigen en de stad na den aftogt van de Russen willen overrompelen. Ingevolge deze depêche hebben de buitenlandsche gezanten aan de Porte voorstellen gedaan ten behoeve van de noodzakelijkheid van het beschermen der Armenische en Christen-bevolking van Erzerum. De gouverneur van Scutari heeft ue noodige maatregelen genomen, om de Grieksche en Oostenrijksche consuls tegen aanvallen van de Albanezen te beschermen. --- AMERIKA. Op verscheiden plaatsen van Mississippi viel Vrijdag-nacht een flinke vorst in. Te NewOrleans stierven den 14n 79 personen, te Vicksburg 22 en te Memphis 117. Het totaal aantal offers van de epidemie is als volgt: New-Orleans 1951, Memphis 1791, Vicksburg 566, Grenada 200, Port-Gibron 96, Iiollisprings 77, Canton 53, Greenviile 49, Batonrouge 27, Plaquemine 37, Hickman 26, Oceanspring 25 en in andere plaatsen totaal 75. De stad New-York heeft tot ondersteuning van de noodlijdenden 226 000 dollars bijeengebragt, Philadelphia 75 000, Chieago 64 000, St. Louis 51 600, Savannah 10 000, Galveston 10 000 , Nashville 10 000 en andere plaatsen te zamen 75 000 dollars. Zie verder het Bijvoegsel. --- Binnenland. REglMEimE-IIBSWI. 17 September. Z. M. de Koning heeft den heer H. van Goethem HDs. dank doen betuigen voor de aanbieding van een afschrift van diens gedicht, ter gelegenheid van het, huwelijk van HI1. KK. IiH. Prins en Prinses Hendrik, voor welke aanbieding Z. M. zeer gevoelig was. Eenigen tijd geleden werd door assuradeurs te Rotterdam een adres gerigt aan den Minister van Waterstaat, waarin werd aan gedrongen op wijziging van het Kon. besluit betreffende de strandvonderij. Na kennis te hebben genomen van de adviezen, omtrent deze zaak door hem ingewonnen, is de Minister het nu met de adressanten eens, dat het bestaand tarief voor het beheerloon van den burgemeester-strandvonder in vele gevallen te hoog is, vooral als de geredde goederen een groote waarde vertegenwoordigen. Maar de Minister gciooti, dat daarentegen het tarief voor het beheeien vau ongereclameerde strandgoederen hooger behoort te zijn, en heeft daarom een nieuwe reductie van art. 18 van bedoeld Kon. besluit aan de Kamers van Koophandel doen toekomen om advii s. 1 De heer mr. B. O. T. H. Westenberg , Nederlandsch gezant bij het Italiaansche Hof, die eenigen tijd bier ter stede vertoefde, heeft heden de residentie weder verlaten. Zr. Ms. raderstoomschip Curagao is den 12n Aug. te Paramaribo aangekomen; het had de reis3 van IJmuiden af in 25 stoomdagen afgelegd. Onmiddellijk na aankomst is het stoomschip in dienst gesteld en heeft het een vlugge reis naar Demerary volbragt; het personeel wordt met de eerstvolgende mail te Amsterdam terug verwacht. Zr. Ms. stoomkanonneerboot Gier is aangewezen om te Gorinchem toezigt te houden op de scheepvaart in het vaarwater. Door den kolonel Stoop, van het 3e reg. tef., is dezer dagen pensioen aangevraBgd. Omtrent het leven van den heer Dunkler , wiens overlijden wij gister hebben gemeld , zijn wij nog in staat het volgende mede te deelen : Prans Dunkler werd in 1816 te Namen geboren. Zijn vader werd, kort na zijn geboorte, aangesteld tot kapelmeester bij het 11e regiment infanterie te Luik. Reeds vroeg toonde de kleine Dunkler veel muzikalen aanleg, zoodat zijn vader hem op lljarigen leeftijd bij de kapel in dienst nam. Toem nu in 1829 het muziekcorps bij het regiment grenadiers en jagers door den kolonel Klerck werd geformeerd, kwam de oude Dunkler met zijn zoon, de eerste als chef, de ander als 13jarig clarinettist bij dat corps, over. Prans maakte destijds reeds zulke goede vorderingen, dat hij langzamerhand zijn vader in het dirigeren kon behulpzaam zijn en in 1847 tot diens opvolger benoemd werd. i. . 1 I 11 M/Ul'/I Een uitgestrekt veld van werkzaamheid werd daarmede voor den jeugdigen kapelmeester geopend en met hart en ziel kon hij zich aan zijn lievelingsarbeid , het arrangeren en instrumenteren, overgeven. Een 125tal fantaisiën naar de werken van groote meesters werden door hem voor zijn corps gezet, terwijl 237 militaire marschen door hem gecomponeerd werden. Als een opmerkelijke bijzonderheid mogen wij hier niet onvermeld laten, dat de laatste, 237e marseb, opgedragen aap H. K. H. Prinses Hendrik , in den Zool. Tuin werd uitgevoerd op het oogenblik toen Dunkler den laatsten adem uitblies. Wij zeiden gister reeds, dat ue grootste Krab ut van Dunkler’s talent zich openbaarde in de wijze, waarop hij verschillende muziekwerken voor zijn corps wist te instrumenteren. Dit kwam vooral doordien Dunkler niet alleen een uitstekend clarinettist, maar tevens alle muziek- en blaas-instrumenten meester was. Hij kende alzoo de kracht van elke partij in den grond en wist, met die kennis, zooals trouwens met alles wat hij op dit gebied hoorde, zijn voordeel te doen. Militair in zijn hart, wist de overledene de orde in zijn corps óp flinke en regtvaardigc wijze te handhaven en was tot het laatst zijns levens onvermoeid werkzaam om er mede op de hoogte des tijdste blij ven. Van daar, dat de Kon. Militaire Kapel — welke titel bij gelegenheid van liet 50iarig dienstjubilé van den Directeur aan het, corps geschonken werd - zich den naam van hét derde muziekcorps in Europa wist te verwerven. De vlugheid , waarmede de gestorvene zijn muzikale gedachten op papier bragt, was voor velen onbegrijpelijk. De copiïst kon hem in den regel niet bijhouden en bijna nooit was Dunkler’s werk door een vlekje of doorhaling van een noot ontsierd. Netheid en juistheid was in zijn werken en in zijn uitvoeringen een loffelijk verschijnsel. In 1862 werd Dunkler door den Koning tot 2n luitenant benoemd, een lang die ,te voren nimmer aan den chef van eenig muziekcorps in ons land was verleend; in 1865 werd hij lot ln luitenant en in 1871 tot kapitein bevorderd. Met een enkel woord stipten wij reeds aan, dat (1e overledene op 23 Sept. vau het vorig jaar ziin gouden dienstjubilé mogt vieren. De blijken" van deelneming, hem toen van alle kanten betoond , waren even zoovele getuigen van waardering van zijn talent. Weinig werd toen vermoed, dat op eenige dagen na juist een jaar later een einde zou komen aan dit vruchtbaar, werkzaam leven. Zooals men zich zal herinneren, had hij met zijn corps in 1867 te Parijs, in den internationalen wedstrijd, een schitterend succes. Bij die gelegenheid werd Dunkler door Z. M. Keizer Napoleon III benoemd tot ridder van het Legioen van Eer ; de Keizer overhandigde hem het ridderkruis persoonlijk en Keizerin Ëugénie hechtte ’t Dunkler zelve op de borst, waarna hij bij HH. MM. aan tafel werd gonoodigd. Moge de levensdraad van den diep betreurden Dunkler al zijn afgesneden, zijn werken zullen echter van hem blijven spreken tot bij het nageslacht. Het stoffelijk overschot van den heer F. Dunkler zal Donderdag ten elf ure op de begraafplaats Eik en Duinen worden ter aarde besteld. Uit een van den directeur der hoogere burgerschool ontvangen rapport blijkt: lo. omtrent de afgeloopen examens a. dat van de 15 leerlingen onzer school, die aan het eindexamen hebben deelgenomen , 12 zijn geslaagd. (Yan het totaal bedrag van 66 zijn er 11 gevallen); b. dat te Breda 19 onzer leerlingen zijn geëxamineerd, waarvan 13 zijn geslaagd, terwijl no. 1 van het geheele examen te beurt is gevallen aan een leerling onzer school. (Er waren 203 candidaten, waarvan 97 zijn geplaatst); c. van de twee leerlingen die zich voor het examen voor officier van gezondheid hebben aangemeld, is er één geslaagd. Hij verkreeg no. 3. (Er waren 91 candidaten en 6 plaatsen beschikbaar); 2o. dat van den heer Cornelis de Groot alhier ten geschenke is ontvangen een fraaije oollectie mineralen, polypariën en conchiliën , waarvoor aan dien heer de dank dezer Vergadering is betuigd; 3o. dat net getal leerlingen bij het begin van den nieuwen cursus bedroeg 246. B. en W., zich vereenigende met een daartoe strekkend denkbeeld van de Commissie van Bijstand voor de plaatselijke werken, stellen voor , om een tijdelijk regt te heffen voor het gebruik maken van gemeentegrond tot het lossen en opstapelen van steen, hout enz. en zulks op de wijze als te Amsterdam en te Botterdam, met inachtneming der bepalingen van de artt. 232 , 238 , 240 en 254 der Gemeentewet, geschiedt. Ook voor het gebruik maken van gemeentegrond voor het plaatsen van kalkhokken zou, meenen B. en IV., een recognitie kunnen geheven worden. Vereenigt de Baad zich met dit denkbeeld , dan zou de Commissie voor de belastingen moeten worden uitgenoodigd, hiervoor de noodige verordeningen te willen ontwerpen. De schrijver van de //Brieven uit de Hofstad” aan de Arnh. Ct., die zeer ingenomen is met //Eigen Hulp”, al had hij de vereeniging ook liever den naam van //Zelfhulp” zien dragen, kan echter niet goedkeuren, dat de Haagsche -Adeeling al dadelijk van het beginsel, om zie’azelf winkelwaren van goede hoedanigheid tegen matigen prijs te verschaffen, is afgeweken, door een winkel op te rigten, waarin ook aan niet-\z&on wordt verkocht. Men bindt zoodoende een concurrentie aan met de gewone neringdoenden en geeft voet aan de klagt over het verdringen van den winkelstand. //Wie om de kosten van een oppasser uit te halen”, aldus zegt de briefschrijver ten slotte, //zelf zijn boodschappen doet, handelt als een verstandig huisvader, die de uitgaven van zijn huishouden zoekt te verminderen; maar een geheel ander geval is het, wanneer hij om loon boodschappen gaat doen voor anderen. Dan wordt hij ...een oppasser als alle anderen, meer niet. En cvenzoo worden de ambtenaren, die de klandisie voor hun winkel onder niet-leden van //Eigen Hulp” uitbreiden, eenvoudig aandeelhouders in een kruidenierswinkel; ze zoeken niet zelfhulp, maar ... handelswinst.” Men zal zich welligt herinneren, dat dit juist het voornaamste punt was, waarom wij indertijd bedenking opperden tegen de plannen der oprigters van //Eigen Hulp”; niet omdat wij iemand het regt wilden betwisten, zich te associëren tot het drijven van den een of anderen winkel; maar omdat men dan erkennen moest, ter verbetering van zijn inkomsten het bijbaantje van winkelier te hebben aangevat en dit niet behoorde te verbloemen onder een anderen naam. Wij ontvingen van het Bestuur der //Haagsche Maatschappij voor Kosthuizen” een lithografie van het (nog in aanbouw zijnd) eerste kosthuis der Maatschappij, in de Assendelftstraat. Het gebouw zal bevatten eet- en conversatiezalen, 53 slaapkamertjes, woning voor den Directeur, ruime keuken, kelder en verdere gemakken, benevens gas- en waterleidingen en des winters verwarming door een calorifère. Zeker zal de werkman er zich regt in #huis gevoelen en er ruim gebruik van maken. Dat het finantiëel resultaat gunstig zal zijn, daarvoor behoeft men slechts de kosthuizen te Botterdam, Amsterdam en Utrecht na te gaan. Om echter het in aanbouw zijnd kosthuis geheel in orde te kunnen maken, komt het Bestuur nog ƒ 7000 tekort. Met het oog op de met grond te verwachten goede geldelijke resultaten, roept het Bestuur daarvoor de medewerking van allen in, ten einde door het nemen van aandeelen de Maatschappij in staat te stellen, spoedig een goed ingerigt kosthuis te kunnen openen, dat zeker het lot van den werkman, zoowel materieel als moreel, zeer verbeteren zal. Yan harte hopen wij, dat deze roepstem van het Bestuur geen roepstem in de woestijn zal zijn. Een gouden lauwerkrans, met de nationale kleuren versierd, werd gister-avond aan den heer Lhérie aangeboden, na een uitmuntende voordragt van Zampa's drinklied (le acte). Aan het applaus van het talrijk publiek kwam bijna geen einde. ________ Het Westland is beroemd , men zou kunnen zeggen : wereldberoemd, voor zijn druiven. Den Haag behoort althans in dat opzigt ook tot het Westland en kan de concurrentie met het platteland zonder aarzelen aanvaarden ; dit bleek ons heden weder bij ’t aanschouwen van den rijken voorraad prachtige druiven, die de uitgestrekte kassen der firma Becker en Scalongne (Zwarteweg) thans aanbieden. De oogst is dit jaar bijzonder gelukkig en niet alleen is d.e hoeveelheid aanzienlijk , maar ook de qualiteit van het product is uitnemend ; de druiven zijn prachtig groot en heerlijk van smaak. Wie dus , ook buiten de stad, uitmuntende druiven verlangt, vervoegen zich aan het adres der genoemde, alom gunstig bekende firma, die voor goede verzending en //prompte en civiele bediening” in alle opzigten goed zorgt. Met veel genoegen hebben wij de fraaije photografiën gezien , welke in het atelier van den heer C. P. Wollrabe (Boekhorststraat., 91) zijn vervaardigd als herinnering aan de feestdagen ter gelegenheid van het huwelijk van HH. KK. HH. Prins en Prinses Hendrik, De prachtige eerepoort aan den ingang dei Bijnstraat, die door duizenden is bewonderd als een meesterstuk van decoratie-kunst, en de sierlijke fontein op de Plaats, waarvan de elegante vorm zoo in den smaak valt, dat mer er algemeen gaarne een blijvende plaats aar zou willen zien in geruimd, — die beide monu menten zijn door den hoer Wollrabe zeer fraai— in groot formaat — gephotografeerd. Wij rader dan ook belangstellenden aan, die albeeldinger te gaan zien. __________ Het aantal reizigers gister ter gelegenheit van de opening der Kamers per Bhijnspoor hiei aangebragt bedroeg circa 5000. Per extra-trein van Arnhem en Utrecht wer den 1400, van Amsterdam 600 personen aan- mi gevoerd. 1 de _ ga Heden-ochtend werd op het Spui een man door eeti vrachtwagen overreden ; beide wielen jK gingen hem over de beenen, zoodat de man j niet in staat was te loopen; hij werd bij den (j( heer Becht, op den hoek van de Spuistraat, (j( ingebragt en van het noodige voorzien. m Men schrijft ons uit den Helder, van gisten )a Sedert middernacht tot heden-ochtend 11 ure heerschte hier een geweldige storm uit het Z.W., die volgens de waarnemingen op het Meteor. st Observatorum alhier winddrukken te weeg bragt f0 van 55 tot ca; 80 Kgr, op den vierk. meter. ƒ Sedert 2 ure heden-middag is de wind eenigzins P1 bedaard. De barometerstand was gemiddeld 750.3. Hoogste vloed heden-voormiddag 0.795 M. boven di volzee. 1 _ 111 , ei Het te Londen gevestigd meteorologisch bureau p van the Neto-York Herald kondigt een storm zi aan, die waarschijnlijk de Ëngelsche en Fransehe gj kusten den 18n dezer zou bereiken. De storm p] wordt voorafgegaan en vergezeld door regen. Sterke zuid-ooste- tot noord-weste-winden en stormen zijn te wachten. (i' Prof. Buys Ballot, de waarnemingen omtrent ® de aardbeving van 26 Aug., medegedeeld aan v' het Kon. Ned. Meteorologisch Instituut, opsom- ei ménde, eindigt aldus: & //Men ziet dat het verschijnsel is gevoeld e) omstreeks 20 u. 51 m. Er zijn wel cenige waarnemingen, die een paar minuten afwijken, maar |J zij geven geen waarborgen genoeg, dat de tijd S1 op die plaatsen bekend was. //Naar verschil in tijd door verschillenden afstand kan ik niet gissen. Men heeft dat meer- Jj' malen beproefd, ook als zeer sterke schokken J op zeer ver verwijderde plaatsen waren waargenomen; maar zelden waren de tijdsbepalingen 5 zoo naauwkeurig (daartoe komt het op seconden aan), dat deze slaagden. De duur is verschillend a geschat; natuurlijk, daar dit afhangt van de stilte, waarin men verkeerde, de aandacht die men aan het een of ander schonk, vooral daarvan, of men stil zat dan wel in beweging was. De schommelingen schijnen tien seconden te hebben aangehouden. Ook is een tweede schok door de waarnemingen van Venlo en Nijmegen wel bewezen. Een onderaardsch gerommel is althans niet sterk geweest in onze streken.” De concessie-aanvraag der heeren G. van Vollenhoven en G. Verloop , te Barneveld, H. W. Dros, te Bennekom, en Jongkindt Coninck, Laute van Aysma en van Everdingen, te ^ Wageningen, strekt tot het aanleggen van een ^ stoomtram van de haven te Nijkerk, langs | Barneveld, Lunteren, Ede, en Bennekom tot aan e de haven te Wageningen. De concessionarissen verzochten, de bermen langs den grindweg der j, gemeente Wageningen te mogen erlangen, het- e geen gister onder nader vast te stellen bepa- d ïingen door den Baad dier gemeente is toegestaan, j onder de voorwaarde dat binnen 4 maanden een definitief besluit worde genomen. De volgende algemeene vergadering van de Ned. I Maatschappij van Tuinbouw en Plantkunde zal gehouden worden te Nijmegen, de vriendschappelijke bijeenkomst te Zwolle. Tot leden van het Hoofdbestuur zijn gekozen de heeren: H. L. A. Obreen, te Leiden; C. G. Overeynder, te Boskoop, en P. Ii. G. van den c Broeke, te Utrecht, en tot voorzitter voor de p eerstvolgende drie jaren mr. D. I isser van 1 Hazerswoude. S Op de dezer dagen gehouden land- en tuinbouwtentoonstelling te Veendam is de gouden medaille, voor de volledigste en schoonste verzameling vruchten, toegekend aan den heer A. G. G. Sutherland Boijaards, oud-lecrling der j Kon. Ned. Tuinbouwmaatschappij Linnaeus te j Watergraafsmeer, thans boom- en bloemkweeker j te Assen. 1 Dc heer Viruly Verbrugge heeft, in zijn uitval tegen Linnaeus, te Zutphen, vergeten van dergelijke leerlingen van Linnaeus melding temaken. ( (Amst. Ct.) i Na de verschijning van de Hollandsche ver- s taling van de Amicis’ werk over ons vaderland, is nu ook, bij Hachette et Cie. te Parijs, een < Fransehe overzetting daarvan in hot licht ge- 1 komen , van de hand van mej. Marianne de 1 Fillietaz Bousquet, alhier, dochter van den ' oud-gouverneur van Celebes. • Ongeveer 600 tot het Mormoonsch geloof bekeerde personen zijn dezer dagen uit Liverpool s naar Utah vertrokken. De nieuwe bekeerlingen ' kwamen uit Duitschland, Zwitserland, Schotland, Wallis en Engeland. AMSTEBDAM, 16 Sept. Het aantal agenten van politie, dat op 1 Junij dezes jaars 250 bedroeg, is thans reeds gestegen tot 425. De reorganisatie van de 2e sectie geschiedt eerstdaags. Dan volgen geleidelijk de andere sectiën, naarmate het getal agenten tot het vereischte cijfer (600) zal kunnen worden uitgebreid. * LEIDEN, 17 Sept. Tusschen zeven en half acht ure ontstond er brand in de chemische wollen ver werij van den heer Gombault op het j Levendaal, bij de Binnenvestgracht, die zoo j hevig en spoedig toenam, dat de huizen op de Hoogewoerd naast het woonhuis van den fabrikant in gevaar kwamen en de bewoners ’t raadzaam achtten, hun inboedel elders, aan de overzijde, te bergen. Dc brandspuiten, ’t eerst die van dc katoenfabriek der firma de Iieijder & Co., rukten spoedig aan, zoodat terwijl de fabriek en aangrenzend hooipakhuis grootendeels vernield werden, de woonhuizen werden beveiligd en hoofdzakelijk alleen door de brandblussching schade leden. Door een doeltreffende afzetting van de straat en de gracht, zorgde de politie met bijstand van schutterij en garnizoen voor de handhaving .van de orde. BOTTEBDAM, 16 Sept. Tot ons genoegen kunnen wij mededeelen, dat het schip Novo Scotia, kapt. Lecain, met ongebroken lading (6739 v. petroleum), via Brouwershaven—Hellevoet , aan dc petroleum-losplaats te Charlois gearriveerd i* De diepgang was 58 dM. (B. Nbl.) DOBDBECHT, 16 Sept. Heden had op de begraafplaats alhier de plegtige teraardebestelling plaats van het stoffelijk overschot van wijlen den heer Jan Pieter Bredius. De buitengewone toevloed van die aldaar bijeenkwamen gaf blijk, hoezeer in die treurige plegtigheid algemeen deelgenomen werd. Onder de zamengekomenen merkten wij op het Dagelijksch Bestuur der gemeente, de Kamer van Koophandel, de Orde der Advocaten, de Procureurs, beide sectiën van hot Metalen Kruis, Diversa. Sed Una (afdeeling der Hollandsche Maatschappij van Fraaije Kunsten en Wetenschappen), Landbouw, Fabrieken Handwerknijverheid, Kunstmin, de Vrijzinnige Kiesvereeniging en de Yredevereeniging. Bij het graf spraken de heeren mr. A. Blussé, voorzitter der Kamer van Koophandel, en mr. J. W. van der Noordaa, namens Diversa, een woord van hulde aan den ontslapene, waarop de heer J. P. Bredius Jr. namens de betrekkingen bedankte voor de laatste eer aan den overledene bewezen. (D. Ct.) * ZUTPHEN, 16 Sept. De Kamer van Koop' handel heeft het Dag. Bestuur onzer gemeente verzocht om de veemarkten van 1 Jan. e. k. 1 af te vermeerderen en de wekelijksche markten, 1 in afwachting van een eventuele nieuwe regeling, voorloopig te houden op den Paardenwal of, I zoo noodig, op de Markt en het ’s Gravenhof. . Het bestuur der Bijz. Christelijke school aan den Paardenwal heeft reeds vroeger bij den . | Gemeenteraad er op aangedrongen, dat de vee- narkten niet meer gehouden zullen worden aan len Paardenwal, met het oog op do vele schoolgaande kinderen. * DEVENTER, 16 Sept. lp de heden gehouden Baadsvergadering werd besloten, eëil nieuwe oproeping te doen van sollicitanten voor de vacante betrekking van leeraar in geschiedenis en aardrijkskunde aan de inrigtingen van middelbaar onderwijs te dezer stede en zijn j jaarwedde te bepalen op ƒ 2200. Wegens het steeds toenemend getal verpleegden in het Krankzinnigen-gesticht, werden be- i stuurders van dat gesticht gemagtigd, een 2n geneesheer aan te stellen, op een jaarwedde van ƒ 2000, doch onder beding dat hij geen burger- j praktijk zal uitoefenen. § LEEUWARDEN, 16 Sept. In de Donderdag gehouden algemeene vergadering van het Friesch Genootschap voor Geschied-, Oudheid- . en Taalkunde heeft de heer W. Eekhoff, sedert 1840 lid van het Bestuür en penningmeester, zijn betrekking neêrgelegd. Mr. J. G. van Blom, ( griffier der Staten van Friesland, is in zijn , plaats tot penningmeester benoemd. MAASTRICHT, 16 Sept. De tent van den heer Yictor Driessens, in aanbouw op de Place d’Armes, doorloopt een reeks van tegenspoeden. Donderdag jl. viel een werkman van een hoogte van 5 meter naar beneden en bezeerde zich ernstig. Heden-ochtend stortte plotseling een gedeelte van de tent met hevig gekraak in en begroef 3 werklieden onder ’t puin. Een van hen is met een gebroken arm en een gebroken rib van onder de balken te voorschijn gebragt; de beide anderen hebben ligte wonden gekregen. De waarn. Burgemeester heeft de werkzaamheden doen staken. Zie verder liet Bijvoegsel. --- Buitenland. esgelah». Londen, 16 Sept. In een onder voorzitterschap van de Kolingin gehouden Kabinetsraad , die ook werd lijgewoond door Prins Leopold, den Minister Iross en den heer Biddulph, werd besloten, iet Parlement nader van 2 tot 30 Nov. te ’erdagen. — Van de Westkust van Afrika wordt uit iVhydah van den 4n gemeld: «Het Portugeesch 'ort «Johannes de Dooper” is dezer dagen door Portugesche troepen voorzien van munitie en iroviand voor één jaar. Verdere versterking vordt verwacht. Dagelijks wappert de Por;ugesche vlag van het fort. «De heer Turnbull is van zijn zending naar Dahomey teruggekeerd, naar men zegt, met >en boodschap van den Koning van Dahomey Lan de Britsche Regering. ” Uit een door den heer Samuel Baker ontvangen brief van 4 Aug. jl. blijkt, dat kolonel Gordon voornemens is op zijn ontdekkingstogt in Midden-Afrika olifanten te gebruiken. Hij heeft vergunning verkregen om vijf olifanten, die de Khedive eenige jaren geleden uit Indië ten geschenke ontvangen had, op zijn togt mede te nemen, en zij hebben reeds bewezen zeer bruikbaar te zijn. Daar een van de grootste bezwaren, waarmede zij, die op ontdekkingstogten in Afrika uitgaan, hierin bestaat, dat het zoo moeijelijk is, een voldoend aantal geschikte personen te vinden om de bagage te dragen, zoo meent de schrijver van den brief, dat zulk een togt door het gebruik van olifanten veel ligter uitvoerbaar wordt. — De Afrika-reiziger Stanley zal in de groote steden van Engeland een reeks van 100 voorlezingen honden over zijn jongste ontdekkingsreizen in Afrika. — Sedert jl. Vrijdag zijn geen lijnen un ue : riieems meer opgevischt, ofschoon men nog 30 i 40 personen vermist. Op 10 na zijn alle i lijken herkend. Tot heden zijn in t geheel 625 lijken gevonden, terwijl men 130 geredden telt. Het ondersteunings-fonds van Mansion-House is reeds tot boven de 16 000 pd. st. gestegen. — De Engelsche dames hebben het plan gevormd, om aan de Britsche Congres-gevolmagtigden Salisbury en Beaconsfield geschenken aan te bieden tot loon voor hun aan den Lande bewezen diensten. Elk geschenk zal bestaan uit een van massief zilver vervaardigde allegorische voorstelling van den «vrede met eere”. De //Vrede” zal voorgesteld worden door koornvelden en een naast een lam liggenden leeuw; de //Eer” door Britsche soldaten met Britsche vaandels. Elk geschenk moet minstens 1000 pd. st. kosten en inschrijvingen beneden ƒ 6 worden geweigerd. _____ --- DUITSCHLAND. Bcrlyn, io oept. Aan de latere berigten nopens het verhandelde in de Rijksdag-zitting van heden, omtrent de socialisten-wet, we.ke voor den eersten keer gelezen werd, is het volgende ontleend, twelk dienen kan als aanvulling van de telegrafische depêches, in ons vorig nummer opgenomen. Bij den aanvang der beraadslagingen nam de Rijkskanselier-plaatsvervanger, graaf von Stolberg, ’t woord. Hij verklaarde het voornemen niet te koesteren om in een uitvoerige ontwikkeling te treden van de inzigten der verbonden Regeringen met betrekking tot het voor ’t algemeen gevaarlijk streven der sociaal-democraten, zooals die in het aanhangig wetsvoorstel zijn nedergelegd. Spr. geloofde, dat ieder, die den loop der openbare gebeurtenissen in de laatste maanden volgde, volkomen juist zal weten, welke positie de Bondsregeringen tegenover die diep ingrijpende quaestie hebben ingenomen. Daarenboven is het ontwerp van zulk een uitvoerige, tot in bijzonderheden afdalende toelichting voorzien, waarin zoo naauwkeurig de overwegingen zijn omschreven, die de Bondsregeringen er toe leidden, op een wettig optreden tegen de beweging bedacht te zijn, dat het slechts op een herhaling van het reeds aangevoerde zou uitloopen, wanneer spr. weder in détails de wet wilde ontleden; terwijl hij in elk geval hij de verdere discussie gelegenheid te over zou hebben om de zienswijze van het Rijks-gouvernement nader aan te duiden. Slechts dit wilde spr. uitdrukkelijk constateren, dat de verbonden Regeringen ten volle van de noodzakelijkheid doordrongen zijn, om wapenen, van het gehalte als het wetsontwerp verlangt en noodig keurt, beschikbaar te krijgen, daar zij anders buiten staat zouden zijn, om de gevaren met goed gevolg en duurzaam te bezweren, met welke de sociaal-democratische beweging Staat en Maatschappij bedreigt. Dat die j gevaren werkelijk bestaan, daarvan zouden al de leden, met weinige uitzonderingen, wel overl tuigd zijn. i Spr. moest échter al dadelijk de bewermg egenspreken, volgens welke de Regeringen le illusie zouden koesteren, dat de voorgelielde maatregelen alleen zouden kunnen volteen, om de beweging met succes te bestrijden :n te overwinnen. Neen, Mijne Heeren, — zeide ipr. — de gewigtigste arbeid daartoe ligt op :en ander gebied. Het zal er op aan komen en eders pligt zijn, voor den Staat zoowel als voor rrije vereenigingen, voor openbare instellingen ds voor de individuen, in dien geest werkzaam ,e zijn, dat godsvrucht, trouw, ijver, spaarzaamleid, zedelijkheid in handel en wandel versterkt worden (Bijval), opdat de misleiding der sociaaliemocratie minder veld zal kunnen winnen, de leugenbeelden, welke in de door haar verbreide theoriën liggen opgesloten, als zoodanig worden srkend, en er voor gezorgd kunne worden, dat men deze agitatie voortaan niet meer onder den schijn van wettigheid kunne drijven (Bijval). Dit laatste te beletten is vooral noodig, zal men er in slagen, de beweging met gestrengheid en 1 1 ill* i 1 .1 _ CIA A met goea gevolg ie ueuwuigeu. -nas uc otttau zulke werkzame en gestrenge middelen aanwendt, dan geldt het daarbij niet enkel het belang van zelf behoud, maar allermeest het belang der bevolking-zelve, meer speciaal dat van de arbeidende elementen onder haar,, waarop de intriges der saciaal-democratische leiders bovenal zijn gemunt (Bijval). Spr. zon zich tot deze weinige woorden bepalen, waaraan hij nog slechts één bede zou toevoegen. Als de vergadering overtuigd was of in den loop der debatten overtuigd zou worden, dat buitengewone maatregelen onmisbaar zijn, dan vroeg spr.: geeft ons strenge wapenen die treffen; halve maatregelen zouden meer schade dan nut doen (Bijval regts). De heer Reichersperger van Olpen, herinnerde aan de eerste socialisten-wet, welke wegens haar onbestemdheid in den vorm was afgestemd. Voorts wees spr. op den tweeden moordaanslag, s waardoor de noodzakelijkheid van maatregelen z van verdediging nader is gebleken. Spr. en { zijn partij gelooven intusschen niet, dat door een c voordragt als de tegenwoordige waarborgen voor 1 een wezenlijke onderdrukking van de socialis- i tische agitatie zouden verkregen worden, ja zelfs i niet eens voor het verhinderen van nieuwe moord- c aanslagen. Spr. kenschetste paragraaf 1, wegens haar rekbaarheid, als onaannemelijk en kwam < vervolgens op tegen eenige andere bepalingen, 1 de voorschriften nopens het in beslag nemen < der kassen van de vereenigingen, enz. De wet i zou demoraliserend werken, daar zij aan de leiders der socialisten het regt zou geven, hun aanhangers te verzekeren, dat dezen niet langer als Staatburgers werden bejegend. Wil men de sociaal-democratie met vrucht bestrijden, dan moet men letten op de inwendige oorzaken, welke baar aanwas begunstigen. De koofdsehuld van afri bloei der sociaal-democratie moet gezocht worden in de stelselmatige aanranding van het godsdienstig volksbewustzijn ; daarom moet vóór alles naar de herleving van het Christendom worden gestreefd. Spr. en zijn partij willen echter niet bloot negatief ten deze te werk gaan; tegen het stellen van de wet in handen eener commissie zou hij zich niet verzetten. De heer von Heldorff (Dnitsch conservatief) sprak voor de wet: Spr. trachtte het verwijt, dat de wet niets zou uitwerken, te wederleggen. Vóór men toch de zedelijke middelen van bestrijding met succes zou kunnen aanwenden, moet men de uitwendige agitatie onderdrukken. De beduchtheid voor het misbruiken van de wet houdt spr. voor ongegrond; de gevaren die uit een mogelijke geheime agitatie dreigen, stelt men zich te groot voor. Het bepalen van een termijn, gedurende welken de wet werken zal, achtte spr. gelijk te staan met het bevorderen van de agitatie. Spr. verlangt eindelijk een wijziging in bet kiesregt. Bebel (sociaaldemocraat) stond stu bij (le beperkingen van de socialistische kiesbeweging en verklaarde daarna de onderstellingen ongegrond, weike de moordaanslagen met de sociaal-democratische agitatie in verbinding bragten. Of heeft het geregtelijk onderzoek tegen Hödel en Nobiling eenige gegevens opgeleverd, welke dit vermoeden zouden kunnen bevestigen? Spr. verlangde van de Regering, dat zij de proces-verbalen van het geregtelijk verhoor zal overleggen, en wees op een depêche, waarin gezegd werd, dat Nobiling beleed tot de sociaaldemocratische partij te behooren ; die depêche, welke uit officiële bron vloeide, was z. i. valsch. Dergelijke vervalsehingen en misleidingen zijn van officiële zijde veelvuldig geweest. Spr. maakte vervolgens gewag van de processen wegens Majesteitsbeleediging, doch werd hierbij, naar aanleiding van een uitdrukking over de geregtelijke beslissingen, tot de orde geroepen. Spr, trachtte hierop de opvattingen omtrent het streven der sociaal-democratie te wijzigen en beriep zich daarbij op beweerde pogingen tol toenadering tusschen de Regering en de sociaaldemocraten. Zeker heer Eicherhad eerst onderhandeld namens de Regering met de sociaal-democraten; later werd hij geplaatst bij de Berlijnscbe politie. De Pruissische Regering had toen alles gedaan , om de sociaal-democraten als een magt tegen de FortBcAnto-partij te bezigen. Eerst werd daartoe de geheimraad Zittellman de onderhandelaar; later werd direct tusschen prins von Bismarck en Lassalle overlegd, welke besprekingen door Lassalle werden afgebroken. Na Lassalle’s dood werden op nieuw onderhandelingen geopend. Ook de Afgevaardigde Eritscbke heeft men willen brengen tot het organiseren van agitatiën, die de eenheid van Duitschland in den geest van von Bismarck bevorderen moesten. Later heeft de geheimraad Wagener met den overleden Schweitzer op gelijke wijze getracht te onderhandelen ; Schweitzer nu, ’t is bekend, had toegang tot den Minister von Eulenburg. Nog in den jongsten tijd, bij de laatste verkiezingen, heeft men van de socialisten gevraagd, en wel wan de zijde, welke in relatie staat tot de Re- gering, dat zij in liet 2e district van Herlijn ^ zou stemmen voor een zekere heer Glagou, dat j dan op hun eischen betrekkelijk den fabriekarbeid, j der kinderarbeid enz. zou worden gelet. Thans is al j datgene wat men vroeger zelf in de hand werkte, j bij de Regering gevaarlijk geworden voor bet algemeen. De wet grijpt naar den bijzonderen eigendom. Met deze wet kan men elke weten- ' schappelijke nasporing onmogelijk maken; ieder kan gevaarlijk voor het algemeen genoemd worden. Wat is sociaal-democratie ? Hoe en waar zal men de grenzen stellen ? Spr. ontwikkelde de consquentiën van het verbieden van dagbladen, drukkerijen enz., ten bewijze dat door deze wet de eigendom wordt aangetast. Deze wet, meent hij, zal blijkon propaganda te maken voor de sociaal-democratie en kan ligtelijk voeren tot revolutiën, welke men juist door haar meent te voorkomen. De Minister van Binnenlandsche Zaken, graaf zu Eulenburg, merkte op, dat omtrent de overlegging van gcregtelijlce procesverbalen de autoriteiten der Justitie te beslissen hebben. Spr. weet, dat Nobiling verklaarde sociaal-democratische vergaderingen bijgewoond en daarin welgevallen gehad te hebben, terwijl hij verzekerde de grondstellingen der sociaal-democratie te zijn toegedaan. Spr. was er van overtuigd, dat het drijven der sociaal-democratie geschikt is, om in verwilderde gemoederen verwarring en neiging tot staatsgevaarlijke daden te wekken. Daarin stemt trouwens de pers van alle partijen, die der sociaal-democratie uitgezonderd, overeen. De sociaal-democratische pers heeft de daders van de moordaanslagen willen verschoonen, door de maatschappij voor de strafbare daden aansprakelijk te stellen ; zij beeft de sluipmoorden in Rusland gebillijkt; de buitenlandsche socialistische pers heeft de misdaden van Hödel en Nobiling toegejuicht; de leer, het streven der socialisten zijn oorzaak, dat zulke moordaanslagen konden worden beproefd (Bijval regts). Het is onwaar, dat de sociaal-democratie een vreedzaam doel beoogt. Marx zegt immers: «Ons doel kan slechts door gewelddadige omkeeringen bereikt worden.” Dergelijke uitspraken komen ook voor in Bebel’s geschriften. De Staat bevindt zich in een toestand van noodweer, hij grijpt naar de middelen, waarnaar hij grijpen moest, om den bedreigden Staat, de bedreigde Maatschappij te beveiligen. Omtrent vroegere aanrakingen der Regering met de sociaal-democraten weet ik niets, zeide spr., maar ik begrijp wel, dat de Regering zich met. haar in relatie stelde, daar zij verpligt was, de wortels der beweging en de middelen, tot-haar verbreiding aangewend, te le-ren kennen. Dat in lateren tijd op nieuw getracht is, zich tot haar in betrekking te stellen, dat is een onbewezen bewering, waartegen spr. dan ook met alle beslistheid opkwam. (Bijval.) De heer Bamberger stelde voor, het wetsontwerp te stellen in handen eener commissie van 21 leden. De rede van Bebel heeft het onwederlegbaar bewijs geleverd, dat geen middel onbeproefd mag worden gelaten, ’twelk strekken kan om aan de gevaren te ontkomen, die uit de sociaal-demoeratie kunnen voortvloeijen. Spr. stelde de noodzakelijkheid in het licht, om reeds nu maatregelen van voorzorg te nemen en niet eerst het uitbreken der catastrophc af te wachten, welke niet zal kunnen worden verhoed door de gematigdheid van enkele agitateurs. Men heeft echter de zaak niet goed aangeval; men had het karakter der uitzonderingswet niet te persoonlijk tegen de sociaal-democraten moeten rigten. Het is thans de roeping om die dwaling goed te maken. Spr. trad in een uiteenzetting van de beteekenis van paragraaf 1, onderzocht het karakter en den oorsprong van bet socialisme en herhaalde, dat men de beweging moet beperken, doch naauwkeurig aanwijzen, wat men bestrijden en overwinnen wil en wat niet; bet ophitsen der klassen tegen elkander moet ophouden. Spr. wil bepaling van een termijn gedurende welken de wet werken zal en een instantie van appèl, welke meer waarborgen biedt, clan die het ontwerp-wet in het leven wil roepen. De discussie werd hierop verdaagd tot morgenochtend ten 11 ure. ---