DE TENTOONSTELLING Niet-Offlcieel Gedeelte. ’g-Gravcahagc, 36 Octobcr. van Kunstwerken van Levende Meesters te Amsterdam. v. Moet de «driejaarlijksche” niet vóór alles worden beschouwd als een kunsthal, maar in hoofdzaak als verkoophal, dan kan er in handelsstijl van worden gezegd dat de markt levendig was; er waren legio koopers, dus de liefhebberij was groot. Eenmaal, andermaal, nu tot ultimo dezer, geliefde men den duur der tentoonstelling te verlengen, omdat het bezoek al talrijker werd en, getuige de vele aangekochte kaarten, de kooplust zoo groot als nog nimmer te voren. Voor de //ridders van den penseele” doet mij dat wezenlijk genoegen, al kom ik er voor uit dat meer dan één liefhebber een //koopje” is geleverd en inzonderheid de Commissie voor de Verloting meer op multa dan op multum heeft gelet. Haar maak ik daarvan geen ernstige grief. Het aantal prijzen moest, al naar de kas toeliet, zoo groot mogelijk Worden gemaakt en de gelukkige winners zullen uit dankbaarheid en blijdschap wel eenstemmig begrijpen: einen geschonkenen Oaulsieht man nicht im Maul. Intusschen is ook de uitspraak der jury bekend geworden. Vu choc des sentiments et des opinions Jaillit la verite et porte ses rayons. Maar, helaas, ee n’est que la véritê qui blesse. Nu de jury haar laatste woord heeft uitgesproken, heerscht en verdeelt zij. Sommigen bukken deemoedig het hoofd voor haar M-beslissende wijsheid; anderen, de grootste groep, de malcontenten, spreken van miskenning, van onkunde, van onrecht; de derde partij zegt open en oprecht tot de jury: //Heer, wij loven IJ, maar begrijpen U niet!” Wij bebooren tot de laatsten. Voorzeker achten wij dat Binnenhuis, waar het licht zoo mild de schamele woning binnenstraalt, waar, in dat sober realisme, het spelend meisje hunkert naar de aardappelen, die haar voortreffelijk getypeerde moeder schilt, een der beste stukken van Albert Neuhuys. Voorzeker achten wij dat sappig, gloedvol landschap met dat kloeke vee een uitmuntend geslaagde Hollandsche weide van Willem Maris. Maar of die stukken het //eêlste en fijnste” van de tentoonstelling uitmaken, of onder de niet bekroonde niet zijn van meer waarachtige kunstwaarde ? — Wij willen dit bij de vraag laten, wijl we niet, door andere stukken te noemen, willen vergelijken en verongelijken. Op zich-zelf beschouwd zijn genoemde stukken hoogst verdienstelijk en reeds daarom komt het niet in ons op, dem Verdienste seine Krone te betwisten. In de bekroning van Geo. Breitner’s Souvenir aan de Manoeuvres kunnen wij berusten, geenszins uit persoonlijke instemming, want (het bleek uit een onzer vorige beschouwingen) we vinden in huzarenuniformen te weinig schilderachtigs; maar wijl de mannen, meer nog de paarden, zoo goed geteekend zjjn en die bewerking ons verzoent met de kunstrichting, welke blijkbaar door de beoordeelaars is gehuldigd. Nooit echter onderschrijven wij het oordeel der jury over de stukken van Whistler. Nooit, al worden die drie, zoo groot ze zijn, met gouden medailles overdekt. Wij hadden en hebben steeds, landgenoot en vreemdeling, onze oude schilders zoo vol bewondering, innig lief om de duidelijke, levendige, heldere kleuren, waarmee ze oog en hart bekoren; een friscbheid in het beeld, die de eeuwen trotseert. Rembrandt, Van der Helst, Elinck en zooveel anderen zijn juist daardoor onsterfelijk geworden en een verplichte hulde aan hun nagedachtenis acht ik het, dat onze jongeren in dat opzicht althans het spoor der oude meesters volgen : zuiverheid van lijn en friscbheid van kleur. Hebben dan de bewonderaars van Whistler geheel hun leven in den Londenschen mist doorgebracht, dat ze dat mistige en mystieke in de schilderijen zelfs voor natuurlijk houden ? Ware het zoo, dan zou ik het treurig vinden dat aan gene zijde van het kanaal de mist zelfs het woonvertrek, wat zeg ik ? het geheele menschelijk wezen in nevelen hult. Maar een schilderij met dat waas wil ik dan alleen in zijn element: Londen zien; of desnoods hier, onder nadrukkelijke voorwaarde dat de titel der schilderij mij in den ongewonen toestand verplaatst. Men ziet de moeder van den schilder in een schemering, als achter vliegengaas; het gelaat — we mogen het wezen niet beoordeelen, omdat ’t het beeld eener moeder is — met onmogelijk scherpe uithoeken; de geheele figuur geplaatst in een houding alsof de electrische doodstraf aanstonds zal worden voltrokken. We sluiten het oog niet voor de artistieke behandeling van het kantwerk. In de tweede schilderij — Hffie Deans — zien we weer die schemerachtige, schuimige figuur; een jong meisje met een fiets, bijna verwaterd gelaat; het oog zonder de geringste uitdrukking; het schamele kleed verliest zich al meer in nevelen. Het derde, The jur jacquet, kan mij eenigermate bevredigen. Dat zwarte manteltje met bont, dat blosje op het gelaat, dat eenigszins sprekend oog, teekenen ten minste kleur en leven, die men in //het land van Rembrandt” nu eenmaal gewoon is zoo goed en trouw mogelijk aan het schilderspalet te ontleen en. Daarom juich ik van ganscher harte bij de bekroning van Thérèse Schwartze’s Psalm 146. Zoo al bij een van allen, is hier, dunkt mij, geen bedenking mogelijk. Bekend is dat de schilderes reeds vroeger de burgerweezen tot model heeft gekozen en haar meesterschap blijkt juist daardoor, dat zij het stijve rood en zwart niet tot storende, maar tot bekorende kleuren wisseling heeft weten te maken, Het nu bekroonde stuk toont een groep zingende weezen, met hetzij aangeboren of ingeprente devotie bij het gebed; dat blijkt uit eiken gelaatstrek en uit eiken oogopslag, door de een in het psalmboek, door de ander ten hemel geheven. En inzonderheid treffen de correcte mondtrekken bij het uitgalmen van het gezang; de lippen staan vierkant open, zoodat als het ware de volle klank ons te gemoet komt. Het toeval stelt ons in staat vergelijkingen te maken. Ook mrs. Anderson heeft eens met soortgelijk doel een doek geschilderd: The foundling girls. Ook hier zijn de vondelingen in het gebed; maar van de zeven zijn er zes niet bij; ze kijken als in prenteboeken of Eransche romannetjes, zonder eenige piëteit en zonder de geringste beweging in de lippen. Onze landgenoote daarentegen toonde even fijn gevoel als juisten blik te bezitten bij de behandeling van het onderwerp, dat zij zich aantrok. Nu we toch zooeven over rood spraken, wenschen we de Kinderen van Jac. Van Looy, uit NieuwerAmstel, niet met met stilzwijgen voorbij te gaan. We zien hier, levensgroot, een paar kinderen, niet alleen verre van lief, maar met een paar — de een was er zoo goed mee voorzien als de ander — afzichtelijke roode wipneuzen en elk van die kinderen draagt een bloedroode baret, van wol gebreid of gehaakt, zooals in deze dagen, helaas, de laatste smaak dat wil. Men moge nu zeggen: entre le gout et la couleur il ne faut pas disputer; ik had van een goed schilder verwacht dat hij zulk een wan- smaak in de kinderkleeding zou hebben genegeerd, tenzij hij met zulk vol-op gewerkt rood de mode uit het laatst der negentiende eeuw heeft willen brandmerken. Onder de verschillende typen, die men op deze tentoonstelling ontmoet, zijn de Joodsche wel het opmerkelijkst. Het minst geslaagd komt mij Laguna’s Bij grootmoeder voor. Die titel is in zoover onjuist, wijl de vrouw den leeftijd niet schijnt te hebben die haar tot grootmoeder stempelt Ook ziet ze er meer smerig dan typisch uit; de Semitische afkomst spreekt verre van duidelijk. Zoo heeft ook Erankfort meer het triviale als relief gekozen voor zijn Studiekop, met het bidkleed langs de schouders. Die kop is even ruw als achteloos behandeld. Hemelsbreed verschilt daarvan het andere stuk: In den Bijbel. Die koppen zijn correct, vol uitdrukking; de juist geteekende hand wijst met overtuiging, de oogen staren scherp op den betwisten bijbeltekst; van den een is het de kritische blik, van den ander het verstandig, onderzoekend oog; de waardige, nochtans scherpe gelaatstrekken en het gerimpelde voorhoofd maken de figuren tot juiste types en daarmede het schilderij van niet geringe verdienste. Al grooter zal Erankfort worden, indien hij al doende zich van het streng-schoolsche durft te ontdoen, zoodra namelijk routine, besef van kracht en verworven vertrouwen in de wereld van beoefenaars en liefhebbers hem vrijer moed geven. Zoover is onze meester Jozef Israels. Men aanschouwe zijn Zoon van het oude volk. Niet angstvallig, niet schoolsch is hier het penseel gehanteerd; elke verfstreek is stout, losweg, maar hij moest zoo en niet anders. Elke trek een karakter. Daar hangen aan de deurpost van een schamele woning eenige oude kleeren; aan den anderen kant staan een parapluie, een paar blaauwe potjes en een paar koperen kandelaars uitgestald. Daarvoor zit de oükleer, de uitdrager, een oude Jood, half gebogen op een stoel te wachten op de dingen die komen kunnen. «Als ze maar komen en niet dingen” schijnt hij tot zichzelf te zeggen. Zoo staart hij voor zich heen, blijkbaar niet denkende aan de quaestiën over Kerk en Staat of zware lasten, ofhet zou moeten zijn over de zware lasten en den kommervollen staat van zijn vrouw en kinderen. Het hoofd en het matte oog teekenen zware zorg, maar kalmte en berusting; de handen — zoo meesterlijk getoetst — hangen slap over elkaar, doch terstond gereed om, als hij maar negotie kan doen, van zijn boeltje af te komen, zoodat hij geen stuk heeft in te stallen. Welnu, de oude Israëliet van den ouden Israels behoeft in het geheel niet te worden //ingestald.” De Commissie van de Vereeniging tot het vormen van een verzameling van hedendaagsche kunst heeft door aankoop zich van dit stuk meester gemaakt. Zjj is er een meesterstuk rijker in geworden. Wij feliciteeren haar met het bezit. --- Engeland. Buitenland Londen, 24 Uct. (Part. Corr.) Het Najaar s-K u n s t-S e i z o e n. I. Ik heb reden te vreezen dat het kunstseizoen, ’twelk deze week geopend is, de reputatie der Engelsche artisten niet veel verhoogen zal. Ten minste geven de enkele tentoonstellingen die reeds begonnen zijn weinig aanleiding om het tegenovergestelde te gelooven. Overmogen openen nog een half dozijn galerijen hare deuren, maar ik heb van niets gehoord dat bijzonder fraai moet zijn, en I gewoonlijk worden de geruchten van zoo iets wel I een weinig te voren verspreid. Dowdeswell zal eene tentoonstelling hebben van moderne Hollandsche en Eransche meesters, die wel mooi zal zijn, en Mc. Lean belooft eene nieuwe schilderij van Millais, die weer tot zijne vroegere liefde, de «kindje-met-hondje”school, teruggekeerd is. Hierover in een volgend schrijven. De tentoonstelling van pastellen in de Grosvenor Gallery is beneden kritiek. Verleden jaar, toen voor het eerst in Engeland zulk eene expositie samengebracht werd, was de uitslag der proefneming zeer bevredigend. Er kwamen eene massa typische stukken uit Frankrijk over, en de Engelschen deden allen hun best Dit jaar is er zéér weinig uit den vreemde, de Britten maken een zeer slecht figuur, en de geheele tentoonstelling is te min om er veel over te schrijven. De heer Hubert Vos zond drie stukken, die eervolle melding verdienen. C. H. Shannon vertoont een impressionistisch iets, dat mooi zou zijn als men het maar begrijpen kon, en ik was getroffen door den krachtigen stijl van Solomon’s //Amazon.” Anders is er niets dan ruhbish — vodden, vodden en nogmaals vodden, flat, stalc and mprofitable. Kon er dan ook grooter ironie bestaan dan in het feit dat nu, juist als hij ons bewezen heeft hoe veel afschuwelijkheden het mogelijk is, onder den naam van eene pastel-exhibitie, onder één dak te verzamelen, Sir Coutts Lindsay van plan is eene //Vereeniging van Britsche Pastellisten” op te richten, met zichzelf als voorzitter en ongeveer twintig leden ? Het is waanzin, en nog grooter waanzin is dat het bestuur van deze Maatschappij uitnoodigingen zal doen tot het inzenden van stukken. Dat is altijd de fout van Grosvenor geweest. Trouwens als een schilder uitgenoodigd wordt een stuk naar eene tentoonstelling als de Grosvenor te zenden, is het niet te vergen dat hij er evenveel moeite aan zal besteden als in het geval dat zijn werk — gelijk bij de Academy — ingezonden wordt om op eigen verdienste aangenomen of verworpen te worden. Onder dit belachelijk stelsel heeft de talentvolle nieuweling zonder invloed geen kans om geaccepteerd te worden; terwijl de versteende schildpadden van de schilderkunst maar vrij zijn om allen ouden rommel, dien zij weten te vinden, in te zenden, met de zekerheid dat deze opgehangen zal worden. De Fine Art Society heeft een verzameling van aquarellen van den heer Stacey Marks — natuurlijk allen gevogelte, want Stacey Marks schildert niets anders. Nu, eene sporadische schilderij van Stacey Marks op eene groote tentoonstelling trekt altijd veel aandacht. Zijne bewerking van de verschillende vogels, wier voorkomen en gewoonten hij zoo intiem verstaat, is altijd belangwekkend en //aardig” — vooral //aardig”; maar one can have too much of a good thing. Verbeeld u eens een volgepropte private view in de kleine zaal van de Fine Art Society, met niets dan gloeiende vogel-aquarellen in de rondte — ooievaars, ooievaartjes, papegaaien, papegaaitjes, eenden, uilen, arenden en kanarievogels — met Stacey Marks in het midden, met eene zeer ouden versleten hoed op het hoofd, en aan alle kanten een hongerige menigte kunstlievende dames, die onder elkander vechten om het kostelooze thee- en gebak-buffet te bereiken, en stel u dan in de plaats van den ongelukkigen kunstcriticus, met zenuwen die geen thee, eene spijsvertering die geen gebak, en oogen die de vurige kleuren van de eindelooze papegaaien niet verdragen kunnen. Ik ben weggegaan met het vast besluit om de kippen van den heer Stacey Marks te beleedigen en ik heb het gedaan. Ik neem de verantwoordelijkheid op mijn eigen hoofd. De tentoonstelling van Hollender en Cremettiin de Hanover Gallery bevat geen enkelen Eogelschen naam. Daarentegen is de moderne Eransche kunst zeer sterk vertegenwoordigd, ’t Uitstekendst van allen vond ik drie prachtige aquarellen van Jean Eranyois Raffaelli, klein maar vol genie. Deze kunstenaar is hier nog niet bekend, maar de prijzen, die voor zijne schetsen gevraagd worden, bewijzen dat Hollender en Cie. zijne waarde begrijpen. Er zijn een paar Corots van niet veel beteekenis en een bijzonder banale Sanguinetti, een man die niets meer schijnt te kunnen doen dan Rotten Row schilderen. Van Constant Troyon is er een keurig stuk: //Na den Storm”; overigens niets om er bijzonder de aandacht op te vestigen. Ik hoop dat de views van Zaterdag iets beters zullen opleveren. Maar, zoo als ik reeds zeide, ik vrees dat er niets van komen zal --- Advertentie Ingezonden Mededeelingen. f 3.10 van 1—5 regels - iedere regel meer 50 cent VOOR DAMES. De Firma HIRSCH & Cie. heeft de eer de Dames, welke buiten Amsterdam woonachtig zijn, te berichten dat voortaan alle bestellingen betreffende Costumes of Mantels schriftelijk kunnen geschieden. Zij heeft eene bijzondere afdeeling daargesteld, dewelke zich uitsluitend bezig houdt met de Stalen en prijsopgave, denzelfden dag der aanvrage te verzenden, en er tevens de afbeelding en omschrijving der laatst verschenen modellen bij te voegen. Om //nauwkeurig en spoedig” elke aanvrage te beantwoorden, is het noodzakelijk dat de Dames aangeven : den prijs en genre van Mantel of Robe die verlangd wordt, hetzij: Wandel-, Diner-, Avond-, Bal-, Trouwtoilet etc. Om de bestellingen zonder passen goed zittend af te leveren, is de toezending van een maatlijf en de voorlengte van den rok voldoende. [15957] GEEN L1GERBIER voldoet zoo goed als het Merk „Vollenhoven” Let vooral op het Etiket, (804)§ --- Financieele Berichten In Pixley and Abell's Circuiar van den 24n dezer wordt het volgende gezegd over den handel in edel metaal op de markt te Londen, gedurende de met genoemde datum geëindigde week: Goud. Gedurende deze week is aan de Bank een bedrag van ,£ 437 000 onttrokken, waarvan £ 337 000 naar Rio de Janeiro, £ 50 000 naar Lissabon en £ 45 000 naar de Kaap de Goede Hoop gezonden is. De Bank heeft £ 697 000 OBtvangen, waarvan £ 646 000 uit Rusland gekomen is. Behalve enkele orders voor Indie, heeft er ter open markt geen vraag geheerscht. Aangevoerd is: £ 30 000 uit Australië en £ 13 000 uit Indie. Verzonden : den 18n £ 50 000 naar Alexandrië, den 19n £ 13 800 en den 20n iS 32 500 naar Bombay, alles per P. Sf O. Stbtn. Zilver. Den 20n kwam er opnieuw een order voor de Munt, waardoor de prijs tot 43 d. gestegen is ; den volgenden dag bereikte hij 43i/a d. Flinke bedragen worden thans aangeboden tegen een kleinigheid meer dan de thans genoteerde prijs. Aangevoerd is : £ 119 500 van New-York. Verzonden: den 19n £ 105 900 en den 20n £ 146 600, naar Bombay, alles per P. 8p O. Stbtn. Mexicaansche dollars. Er heerscht goede vraag, maar de beschikbare voorraden zijn gering. Er is een iets betere prijs gemaakt kunnen worden dan de verleden week genoteerde van 42% d. Van New-York is £ 10 000 aangekomen ; naar Penang is den 18n £ 40 500 verzonden. De 3:!/t pCt. leening der gemeente Dantumadeel groot f9000, is door B. en W. in haar geheel gegund tegen den koers van 100i/i6 pGt. De Engelsche Bank heeft gisteren £ 358 000 ontvangen. --- Stoomvaartberichten. Passagiers van het Ned. stoomschip Prins Alexander, kapt. Bakker, dat heden van Amsterdam naar Batavia vertrok: H. v. Sandwijk*, J. P. W. Houtman*, J. W. A. Nolthenius van Elsbroek*, J. de Groot*, mevr. M. A. Aintzenius geb. van Stipriaan Luïscius, mevr. wed. W. T. Verbeek van Motman en dochter*, mej. J. C. Swaving*, R. A. Boret*, mej. A. M. C. van Munnen, J. B. de Koning, S. Ziebach, C. Verduin, E. Verhuist en echtg.*, J . Slieker, G. Adriaan, echtg. en kind, J. Th. Ter Bruggen Hugenholtz, en echtg.*, mr. W. L. Borel, echtg. en 2 kind.*, C. Douw v. d. Krap, J. C. van Druten, H. Doeff*, G. Engelborts*, K. Kruidering, ben. onderw. a/h. instituut //Beek” te Batavia*, Paul Verbeek, C. Canne*, I. A. Verstege*, C. G. Daniels, 2e luit. der cavall.*, H. I. P. Bremmer, mevr. P. C. I. Fabius, geb. van Erp Taalman Kip en 2 kind., mej. J. A. N. G. Eokkens*, F. W. StoltenhofF en echtg.*. I. A. v. Arcken*, W. Ereericks * (1), mevr. E. M. G. v. Bergen, geb. v. d. Maaden en 2 kind. *, G. F. Tydeman, luit. t/z. le kl. *, H. E. Bunnik *, F. Strötker (1), W. Gericke (1), G. Jung (1), Joh. W. Thomas met echtg. en kind* (1), mej H. Neadhem * (1), E Eeige met echtg. en 2 kind. *, W. Steinbrecher, mej. H. Schmidt, A. Bokhorst, E. Pistorius, R C. geestel. liefdezuster van Tilburg, mej. M. v. Meurs, I. Sampimon, L Sundert, G. v. d. Berg, A. Dame, rev. mêre Augustine van de orde Ursulinen, met de R. C. zusters mej. C. Roche, M. T. Mignoled, A. M. Gitzels, B. M. v. Dijk, C. Bruns, M. Paessem, R. C geestel. zuster» van de orde der Eranciskanessen, mej. A. Moers, K. Geurtsen en R. ten Outer, benevens een det. kolonialen sterk 50 man, 4 onderoff., onder het geleide van den ln luit. der inf. jhr. G. H. v. Haeften en het medegeleide van den 2n luit. der inf. H. C. D. E. A. Brouwers. * Emb. te Genua. (1) Naar Padang. ■gggggg«——M— --- NA VOLBRACHTE REIZE. ’t Was op een Zaterdag van Juni 1846, toen de //Ida Wijnanda”, koopvaardij-fregat van 550 last, totbehoorende aan Dordtsche reeders en gevoerd door kapitein Geelvink, het Brouwershavensche zeegat binnenzeilde, en ofschoon de wind verflauwde, toch, door den stroom geholpen, de Grevelingen uit en de Krammer inkwam, tot ongeveer dwars van het dorp Oude Tonge. Het was hoogwater; straks zou de ebstroom intreden en de wind, die geheel naar het Noorden en zelfs daar beoosten geloopen was, scheen naar rust te verlangen en ging liggen. De loods beval daarom het anker te laten vallen, en den volgenden morgen met het begin van den vloed de reis naar Dordrecht verder voort te zetten. Daar het nog vroeg was in den namiddag (omstreeks 4 ure), werd, nadat het anker gevallen en de zeilen beslagen waren, generaal schoon schip binnen- en buitenboords gemaakt, de staatsieproppen op de stukken geschut gezet, het koperwerk prachtig opgepoetst, de wimpel van den grooten top geheschen en de giek uitgezet, opdat kapitein Geelvink rondom zijn schip zou kunnen varen, om te zien hoe de oude Ida er nu uitzag na hare reis van Batavia in 103 dagen. En waarlijk het was een mooi gezicht, dat hoog getuigde driemastschip, met zwiepende, lange bovenbramstengen en scheizeilraa’s aan alle drie de toppen, met twee en dertig in de avondzon schitterende trompen, die u met dood en verderf bedreigden en u den schrik op het lijf zouden gejaagd hebben als gij niet geweten hadt dat zestien daarvan zoogenaamde //bangmakers” (halve houten kanonnen) waren, en dat de andere zestien niet geladen waren; dat schip, met vlag en wimpel getooid als ware het een oorlogskorvet! —Ja, in den tijd der zeilschepen, toen was ’t nog een tijd, dat er poëzie was in het zeemansleven; toen zag men de schepen als vogels over de watervlakte zweven; toen werd de gezichteinder nog niet verontreinigd door strepen zwarten rook, die u soms doen gelooven dat ge land voor u ziet; toen gingen zelfs onze marineofficieren in hunne non-activiteit als gezagvoerder ter koopvaardij uit, om binnen weinige jaren zich een fortuin te verwerven en er niet minder, wel meer, bekwame zeeofficieren door te worden ! — Als toen ter tijd zulk een schip met volle lading, door de Nederlandsche Handelmaatschappij bevracht, behouden thuis kwam, dan werd aan vracht alléén bij de zeventig duizend gulden, en aan passagiersgeld nog een twintig duizend gulden er bij, verdiend; en dan kon het ljjden, dat men het schip den geheelen winter over te huis hield om te repareeren en van onreinheden te zuiveren, om in het voorjaar of in den vroegen zomer weder te vertrekken met dezelfde bestemming en met verwachting van even groote voordeelen voor reederij en gezagvoerder! De stoom heeft dat alles bedorven en voor goed doen verdwijnen. Maar wij dwalen af. Toen de giek te water werd gelaten, liep zij in eens vol! De droogte der laatste dagen had de naden zóó wijd geopend, dat er aan dichttrekken (zooals men dat noemt) daarvan geen denken was. De sloep werd daarop neergelaten, maar ook deze was zwaar lek, en de werkboot was ook al niet zeer waterdicht. Het plan van kapitein Geelvink, om zich eens te verlustigen in het mooie schouwspel dat zijn schip hem, op eenigen afstand gezien, zoude bieden, moest, voor dien avond althans, worden opgegeven. //Laat de giek ophijschen, vier de werkboot achteruit en laat de sloep langszijde liggen”, gebood stuurman Kubus aan den bootsmansmaat, — //en morgen-ochtend moet Adriaan haar leeghoozen en schoonmaken.” Den volgenden morgen, Zondags ten 5 ure, was Adriaan, een der scheepjongens, al in de sloep om die uit te hoozen. ’tWas een langdurig werk, want ze was bijna vol. Toen ze half leeg was, begon hij haar schoon te maken, en bemerkende dat de stroom de sloep nu tegen de zijde van het schip aan en dan weder ver van die zijde af deed gieren, maakte hij een touw vast aan den achtersteven, haalde het achtergedeelte van de sloep daarmede iets dichter naar de scheepszijde toe dan het voorste gedeelte, en verkreeg op die wijze dat zij gestadig op gelijken afstand van het schip bleef en hjj gemakkelijk kon schrobben en water uithoozen. Middelerwijl had de loods bevel gegeven anker op te gaan, en werd er zeil gezet. Niemand dacht aan den jongen of aan de sloep. Het anker was opgehieuwd, de zeilen waren bijgezet, eene flinke koelte kwam door, het schip kreeg vijf, zes mijls vaart. Toen liep de bootsman //alle man ankerkatten!” en onder het zingen van het vroolijke liedje Oh! Cheerily men oh ! door Jim, den Engelschman, voorgezongen, werd het zware anker in weinige minuten van de kluis af en tot onder de kraanbalk opgeheschen. Daar kwam stuurman Kubus met vliegende vaart naar voren toe. //Komt eens een man of vijf zes achteruit! De sloep ligt nog langs zijde met den jongen er in ; ziet dat jelui haar vóóruit trekt tot onder de valreep, want het schip krijgt te veel vaart; de jongen moet er uit en de sloep moet achteraan gevierd worden!” Vier, zes man, later acht, trokken zoo hard zij konden; maar het achtertouw, dat nog steeds vast zat, deed de sloep eenigszins dwars strooms komen en zoodoende een sterken weerstand bieden. Allengs helde de sloep meer en meer over, de bijeengebonden riemen rolden naar de laagste zijde, de jongen rolde mede, het water kwam over en in de sloep, en plotseling keerde zij, als eene schildpad, onderstboven. //Laat vallen je anker 1 Gei op je fok!” riep kapitein Geelvink, die was komen kijken wat er gaande was. Maar zijne stem klonk heesch van aandoening en zenuwachtigheid, zoodat zij niet vernomen werd dan door den loods. //Om den dood niet, kapitein ! hier kunt ge niet ten anker komen !” riep de loods uit. //Ge zoudt uw schip hier op de steenen bank stuk stooten. Wacht nog een weinig, dan zijn wij op minder gevaarlijke plaats. Daar zal ik het schip aan den grond zetten, dan komt het van zelf met het hooge water weer vlot.” //Maar de jongen dan! De zoon van mijn ouden vriend! Hij kan niet zwemmen en ik moet hem redden ! O God, waar is hij ? Heeft iemand naar hem gekeken? Daar, daar drijft de sloep onderstboven, maar van het kind zie ik niets. O, daar komt zijn hoofd boven water! Eerm jongen, zwemmen maar! — Neen, hij zwemt niet, hij valt achterover, hij steekt de handen omhoog ! Adriaan ! Adriaan I Grjjp dien rieml” II. Schipper Deegen was ontevreden op zijn knecht. Hij was den vorigen avond, van Zierikzee komende, wegens windstilte en tegenstroom ten anker gekomen, en de knecht wist dat hij op Zondag nooit voer. En toch had de schipper, toen hij wakker werd, het zeil al geheschen gevonden en het anker op en neer. //Waartoe moet dat dienen. Jozef? Het zeil is //droog genoeg en behoefde van daag niet te //luchten. En nu heb je waarlijk het anker ook al «op en neer gewonden. Steek gauw ketting, en //vier je zeil neêr en bidt dat de Heer je die //zonde vergeve.” //Maar schipper, luister nu eens naar mij. Gister //vertrokken we met een mooie frissche koelte van //Zierikzee. Was de wind goed gebleven dan hadden //we dóór kunnen zeilen en waren van middag nog //vroegtijdig bij moeder de vrouw in Zwijndrecht //geweest. Dan hadt je vierdag kunnen houden en //naar de avondkerk gaan en nu zit je hier in je //eentje, als je mij niet meerekent, te koekeloeren //en te wenschen dat het maar Maandag was. Laat //mij het anker d’r uit winden en den fok hijschen, //zoowaar je zult van avond zeggen: Jozef had gelijk.” //Neen Jozef, je hebt geen gelijk. Op den dag //des Heeren mag niet gewerkt worden, ’t Is wel //waar dat er geschreven staat, als je buurmans os //of ezel in den put valt op den Sabbath, dat je n’m //d’r dan uit moet halen, maar anders mag het niet”. //Nou schipper, dan moet het zeil maar geheschen //blijven ook, en het anker ook op en neer blijven //staan; als ik dan niet mag werken op Zondag, //dan mag ik ook dat niet doen. Als dan het water //wast, dan springt het anker van zelf uit den grond, //en wat zal je dan zeggen, schipper?” //Dan zou ik zeggen dat je spotte, Jozef. Kom //aan, geen gekheid. Je weet toch wel dat je doen //moet wat ik je zeg ? //Jij steekt weer ketting uit, en ik zal het zeil //wel neerlaten. — Maar wat is dat daar ? Gauw //Jozef, gauw! Steek ketting uit, en haal de boot //langs zij; — er is daar een mensch in het water //gevallen geloof ik, van dat groote schip dat daar «heenzeilt, en twee booten drijven los rond en ik //geloof niet dat ze een derde te water hebben. Ankeren //kunnen ze hier niet, dus moeten wij zien dat //menschenleven te redden”. Jozef was de vlugheid zelve. Nog eer de schipper uitgesproken had, had hij de boot opgehaald, was er ingesprongen, en nu sprong ook schipper Deegen er in. Hun twist was vergeten, zij waren eens van zin, waar het gold het redden van hunnen evenmensch. En ziet nu hoe die boot, door twee kerels als Hercules zoo sterk en als Goliath zoo groot, geroeid, door het water vliegt! Ziet hoe de roeiers beurtelings omkijken, en hoe de knecht zich al roeiende van zijn wambuis ontdoet! //Als hij gezonken is, schipper”, zoo zegt hij, //daD //duik ik hem achterna, en dood of levend, breng «ik hem boven water, of mijn naam is geen Jozef!” «/Goed zoo! brave kerel”, zegt schipper Deegen. En nu zijn ze nabij de plaats des onheils gekomen ; en nu houden ze op met roeien, en kijken ze, angstig zoekend, rond of ze ook luchtbellen zien opborrelen, die de plaats verraden waar de drenkeling gezonken is III. Lezer, zijt ge ooit op het punt geweest van te sterven ? — Niet als ge in groot gevaar verkeerdet en ieder oogenblik des vijands kogel in de borst kondt ontvangen; — niet als ge, aan eene zware Kiekte ljjdende, u zachtjes aan voeldet wegkwijnen; — maar als het bij u vaststond, zoo vast als dat de zon van avond zal ondergaan, dat nu, uw laatste uur nu geslagen is ? Zoo ge ooit in die omstandigheid verkeerd hebt, dan kunt ge u eene voorstelling maken van wat er omging in Adriaan’s binnenste. Zwemmen kon hij niet, en hoe meer moeite hij deed om de beweging te maken, die hij van zijnen zwemmeester te vergeefs had trachten te leeren, hoe meer hij het nuttelooze van die poging inzag. In veel korteren tijd dan noodig is om deze woorden ter neder te schrijven, had hij dat reeds begrepen; hij begreep ook dat geen mensch hem helpen kon, want het schip verdween pijlsnel uit zijn gezicht en geene boot was uitgezet om hem te redden. «Moet ik dan sterven, nog zoo jong? O God, vergeef mij dan mijne zonden!” en met deze woorden stak hij de handen omhoog en gaf alle hoop op. «Grijp dien riem !” klonk het hem in de ooren, toen hij reeds voor de tweede en laatste maal wegzonk. En hij deed ééne wanhopige, neen, eene hoopvolle beweging vóórwaarts — daar voelde bij een roeiriem ! hij trok dien naar zich toe en zoodoende kwam zijn hoofd weer boven water. Leunende op dien riem, haalde hij weder ruim en vol adem. Met de beenen eene zwemmende beweging makende, werkte hij zich een weinig vóóruit, en ziet! een tweede roeiriem kwam als het ware aandrijven. De beide riemen kruisten elkander, en de jongen, dat bemerkende, greep ze beide vast en was nu in staat zich met het bovenlijf boven het water te verheffen. Daar ziet hij de ten onderst boven gekeerde boot ep_»eenigen afstand vóór zich. Hij spartelt er naar toe, grijpt de boot, laat de riemen los, en met een vluggen sprong slingert hij het eene been over de kiel heen, en overziet nu, ruiter te paard zittende, de omgeving. Ver, ver in ’t verschiet, ziet hij de toppen der masten van de Ida Wijnanda boven het geboomte van Overflakkee uitsteken. Hare zeilen zijn geborgen. — Ginds, de werkboot op tamelijken afstand, dobberende op de baren, — een weinig naderbij het pak aaneen gebonden riemen van de sloep. En hier, vlak bij, eene boot, door twee man geroeid, alsof ze op hem afkwamen ! De jongen haalde ruimer adem. — Zoo was hij niet aan zich zelve overgelaten, hij behoefde niet te sterven, niet dag en nacht op de omgekeerde boot rond te drijven; hij zou wêer aan boord van zijn schip komen, en thuis, bij zijne eigene lieve moeder en zuster te huis komen! Hij zou zijn goeden ouden vader weerzien en vreugde, niet rouw, zoude het huis vervullen ! Adriaan lachte, hij gevoelde zich gered; gelukkig. Daar schoot de boot van schipper Deegen langs zijde, twee forsche handen grepen de omgekeerde sloep vast en eer een woord gewisseld was, was de jongen reeds in des schippers boot gezeten meteen glimlach van innig genoegen op het gelaat. //Lach je nog ?” zei schipper Deegen. « Heeft het //nabij zijn van den dood je niet verschrikt, en «denk je er wel aan dat het den mensch gezet is «eenmaal te sterven en daarna het oordeel!” «Neen schipper, niet met den dood en nog minder «met het oordeel spot ik, of lach er om. Maar dat «ik zóó gauw gered zou worden, en zóó gauw van «de omgekeerde sloep afgehaald zou worden, kon ik «niet denken; en omdat ik nu buiten gevaar ben, «daarom ben ik blij en ik lach.” //Zie je nu wel Jozef, dat ik gelijk had? Waren «wij doorgezeild of ankeropgegaan toen jij het «wildet, dan hadden we nu dien jongen niet kunnen «redden.” Zoo sprak schipper Deegen. En zich tot 1 den jongen wendende, zeide hjj i //roei nu maar «meê, zoo hard als je kunt, dat je weer warm wordt”. De stroom, die nog Bteeds uit zee kwam, had inmiddels de roeiers geholpen, zoodat reeds binnen zeer korten tijd de boot, met de omgekeerde sloep op sleeptouw, langszijde kwam van het kaagsehip «Op Hoop van Zeegen”, van Zwijndrecht. Schipper Deegen en Jozef de knecht haalden uit eene latafel een hemd, een borstrok en een bombazijnen pantalon. Het natte goed van den jongen werd uitgewrongen en te drogen gehangen. En nu kon men de potsierlijkste travesti aanschouwen, die ooit in of buiten een schouwburg vertoond is. De jongen toch was bijzonder klein voor zijn leeftijd; de schipper en zijn knecht daarentegen waren echte reuzen, en ander lijfgoed dan het hunne was er niet aan boord. Zoo moest dus Adriaan een hemd aantrekken dat op den grond sleepte, en een borstrok, die hem tot op de teenen hing. Met den pantalon was het nog erger gesteld, want ofschoon de band was omlaag geslagen en het kleedingstuk zoo hoog als mogelijk was opgetrokken en met een paar touwtjes over des jongens schouders was vastgemaakt, moest hij de pijpen tot boven aan toe opslaan en toch moest van de dubbel gevouwen pijpen nog een breede zoom omgeslagen worden. Gemakkelijk bewegen kon hij zich dus niet, maar koude behoefde hij niet te lijden. Daarenboven ging het nu aan het werk dat het een lust was. «De jongen is gered, nu moet ik de zaak niet ten halve doen”, sprak schipper Deegen. En hij zette zijne beide knechts aan tot het ophieuwen van het anker, het hijschen van het zeil en van den fok, en tot het opvisschen van de nog los drijvende werkboot. Hij zelf hield het roer, maar als het noodig was liet hij Adriaan het roer een oogenblik houden en hielp zelf een handje mede. Zoo keerden zij met het zijtakel der kaag de sloep weer overeind, namen de beide booten op sleeptouw en zeilden zóó naar het schip toe, dat van verre te zien was, en welks loods had gezorgd dat het weêr vlot kwam en op veilige ankerplaats bij Ooltgensplaat ten anker lag. Toen alles gereed was, heesch Deegen twee vlaggen inn top, om de schepelingen door dit signaal te kennen te geven dat hij hun iets mede te deelen had. Onderwijl bad de knecht voor het eten gezorgd en daar het onder al die bedrijven al half een in den namiddag geworden was, droeg hij het op. ’tWas een interessant schouwspel, dat drietal te zien ; den schipper, die, na een kort gebed, de grauwe erwten op drie borden opschepte en elk zijn deel gaf van het stuk lever, dat er bij gegeten zou worden; den knecht Jozef, die aan het roer staande, met de eene hand stuurde en met de andere at, en den kleinen Adriaan, die nergens meer op geleek dan op een bundeltje oude kleeren, wiens handen en hoofd maar even daaruit te voorschijn kwamen, maar die toch zijn deel van de grauwe erwten en lever met evenveel smaak en met veel grootere snelheid verslond dan schipper en knecht zulks gewend waren. Toen de schipper met eten klaar was, nam hij het roer en liet Jozef wat er overgebleven was tusschen zichzelven en den gast verdeelen en opeten, en daarna de vaten afwasschen en opbergen, waarna hij het roer weer aan den knecht gaf, een grooten Bijbel uit de kajuit te voorschijn haalde en ruim een half uur lang daar uit voorlas. Toen deed bij een dankgebed en sprak eenige ernstige woorden tot zijn beide reisgenooten. Zoodoende was men tegen 3 ure ’s namiddags het schip genaderd. Groot was de vreugde van allen aan boord toen schipper Deegen praaide: «Ida «Wijnanda hol Ik heb den drenkeling aan boord! //Hij is springlevend, hoor!” Kapitein Geelvink schoten de tranen in de oogen. Toen hij den jongen verloren waande, had hij niets gezegd en zich gehouden alsof hij zich gelaten in het onvermijdelijke schikte. Nu echter was hemde vreugde te veel; hij weende als een kind toen hij het bundeltje oude kleeren de valreep op zag klou teren, en omhelsde den jongen alsof het zijn eigen kind was. Van de zeelieden vóór den mast echter ging een drievoudig «hoera!” op voor den schipper, voor den knecht, voor kleinen Arie ! Schipper Deegen moest in de kajuit komen en de dankbetuigingen ontvangen zoowel van den kapitein als van de stuurlieden en van de vele passagiers, die allen een levendig aandeel genomen hadden aan het geheele voorval. Stuurman Kubus echter bleef geen werkeloos aan-| schouwer en toehoorder daarbij. Terwijl de schipper vertelde hoe alles zich toegedragen had, liet hij een vaatje fijne scheepsbeschuit, een vaatje groene erwten, een vaalje gort en een vaatje bruine boonen, een zak koffie en een grooten mand met suiker uit de provisiekamer halen en in de kaag neêrvieren. Jozef de knecht stuwde al die geschenken weg in het ruim van de schuit, terwijl hij op zijne beurt aan het scheepsvolk alles in bijzonderheden vertellen moest. Hij eindigde zijn verhaal toen de laatste bezending weggestuwd was, met de woorden : «ja, de schipper «had wel gelijk, toen hij zeide dat wij op Zondag «niet anker op moesten gaan. Anders was de knaap //verdronken”. Hartelijk was het afscheid dat kapitein Geelvink en Adriaan namen van schipper Deegen. //Vaarwel, brave man, ik hoop dat God je moge zegenen voor hetgeen ge voor mij en voor mijn jongen gedaan hebt! Ik zal het nooit vergeten!” «’t Is goed, kapitein, ’tis goed wat je zegt, maar vergeet ook niet het gebod des Heeren: «zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen, maar de zevende dag is de Sabbath des Heeren; dan zult gij geen werk doen, gij noch uw dienstknecht”. Als ik dat gebod niet gehouden had, was de jongen waarschijnlijk niet gered. Als jij dat gebod gehouden had, was het ongeluk niet gebeurd. En ik verzeker je plechtig, al hadt je tien booten verloren en al waren ze met goud beladen geweest op een Zondag, — ik had ze laten drijven als er geen mensedenleven mede gemoeid was geweest”. Met deze woorden verliet schipper Deegen de «Ida Wijnanda”. Nog lang wuifden hem hoeden en petten toe, want de «Ida” bleef dien dag liggen en de * Op Hoop van Zeegen” ging op slechts kleinen afstand van daar wêer ten anker. Toen den volgenden morgen het fregatschip anker op ging, zag men geheel in de verte vooruit een kaagsehip zeilen, dat de beide vlaggen nog in top voerde als herkenningsteeken, maar dat reeds verscheiden uren vroeger onderzeil moest gegaan zijn. Kapitein Geelvink noch Adriaan hebben, zoover ons bekend is, den schipper ooit wedergezien; maar vergeten hebben ze hem nimmer. Bij den kapitein knaagde altijd het geweten als hij op Zondag werk liet doen, want dan herinnerde hij zich schipper Deegen’s laatste woorden. Bij den jongen is Deegen altijd in dankbare herinnering gebleven als degene, aan wien hij, naast God, zijne redding te danken had van een wissen dood, in de binnenwateren van Nederland, na veilig volbrachte reize van Oost-Indië K. ---