Historisch-letterkundige Schetsen. III. JOHANNES HENRICUS VAN DER PALM. (17 Juli 1763 — 8 September 1840.) Wat mij betreft: ik heb vele wijzen, edelen en goeden op deze wereld ontmoet en gadegeslagen, maar een man, die met zooveel grootheid zooveel beminnelijkheid vereenigde, heb ik nergens aangetroffen. Mr. Des Amorie van der Hoeven, Redevoeringen, hladz. 309. II. Toen de eenentwintigjarige Johannes Henricus 7an der Palm op den tweeden Paaschdag van tjsar .785 als predikant te Maartensdijk bevestigd was m de kerkelijke en wereldsche plechtigheden, aan ;ene dergelijke handeling verbonden, vervuld waren, >egon voor den jongen dominé de ernst des levens. 3p den dag zijner intrede had hij de stille pastorie jetrokken met zijne zuster tot huishoudster; maar leze had haar gezag reeds na anderhalf jarigen liensttijd kunnen overdragen aan de negentienjarige Alida Bussingh, sedert den 14n November 1786 Van der Palm’s beminnelijke huisvrouw. Tot zoover gingen alzoo de wereldsche zaken naar wensch en mocht verwacht worden, dat van nu af aan de Maartensdijksche leeraar voor zijn gezin en zijne gemeente zoude leven. Eioch, er haperde spoedig iets aan datgene, wat men «onverdeelde toewijding” pleegt te noemen. Met het eigenlijke «herderwerk” kon deze jonge dominé volstrekt niet op streek komen. Aan rechtzinnigheid was er geen tekort, maar zijn ijver om als dorpsleeraar, ook buiten den kansel,' voor de gemeente alles te zijn, liet te wenschen over. Het is te verwachten, dat Van der pajm) die in later dagen met Befje Wolff zoo bevriend was, die zich welhaast in staatkundig opzicht en revolutiegeest haar meerdere toonen zou kennis genomen had van de Romans in Brieven «Saartje Burgerhart” en «Willem Lsevend”. Het kan ook zijn, dat hij met eenig genoegen de «SanthorstscheGeloofsbelijdenis” der zelfde schrijfster had gelezen en het vers had gewaardeerd, waarin zij met verontwaardiging te velde was getrokken tegen hen, die den vreeselijken brand in den Amsterdamschen schouwburg eene straf noemden der hemelsebe gerechtigheid tegen het zondige tooneelspel. Want Van der Palm hield van het tooneel. Als" dominé zal bij den schouwburg wel niet dikwijls bezocht hebben, maar het is bekend dat hij «naderhand veel werk maakte van het talent van mevrouw Wattier Ziesenis en Ward Bingley”, ten I einde aldus zijne redenaarsgaven te ontwikkelen. Dit de geschriften van Betje Wolff —- in menig opzicht de moeder van ’t revolutionaire Jonge Holland dier dagen — hebben velen het hunne genomen. Ze waren niet ongodsdienstig, onze bekende «dames Wolff en Deken”, al ontblootten ze den schijnvromen broeder Benjamin, — in spreektrant en godzaligheid het evenbeeld van Betje’s eigen broer Laurens — den rug om aan de menseken zijn brandmerk der huichelarij te toonen; ze waren oprechte dienaressen der Nederlandsche Hervormde Kerk, al stonden ze de verdraagzaamheid voor ten opzichte der gemengde huwelijken, Luthersch met Gereformeerd mocht wel, zonder dat de kinderen «om en om” behoefden te gaan — en kenden geen haat tegen ouders der kinderen; ze ijverden vóór de nieuwe psalmberijming in de vaderlandsche kerk en tegen de verouderde kreupelverzen van Petrus Dathenus; ze hielden van «dominee Redelijk” en «professor Maatig”, ze hadden plaats in beur hart voor de vrome «Stijntje Doorzigt” en de onkerksche » Christientje de Vrij”; ze beminden Rousseau en verwierpen het pessimistische van Kant; ze hielden de vriendschap in hoogtijdskleedij en de huwelijksliefde voor het heiligst goed op aarde; ze verafschuwden het onvrouwelijke geleerdheidsvertoon, dat door halve kennis tot ongodisterij (het woord is van Willem Bilderdijk) en cynisme vervalt; ze vonden eene vrouw benijdbaar, die «gelukkig durfde zijn’ door, tegen alle conventie in, te trouwen met den man, dien ze lief had, al was hij papist, maar gaven toch Koosje Busken gelijk, als deze zoo’n huwelijk desniettemin onverstandig achtte; ze hadden redelijk veel in te brengen tegen de leer der voorbeschikking, maar nog meer tegen de gemeenheid van het «chemisch praeparaat” Jan Rap, ze hadden Doch, waartoe meer? Indien Van der Palm, die wel reeds veel wist, maar nog jong was, en die in zijn ontvankelijk gemoed, behalve de patriotisohe gevoelens van prof Yalckenaer, — deze verzacht door de gelijksoortige maar gematigde ideeën van prof. Sohultens, — ook nog de geestdrift en den hartstocht van Zelandus en Ondaal je heeft toegelaten, kennis heeft genomen van Betje WolfPs en Aagje Deken’s levensbeschouwingen, dan behoeft het niemand te verwonderen, indien hij in godsdienstig opzicht, ik bedoel eigenlijk in leer en preek, eene 1 soort van bumanistiscb Christendom heeft voorgestaan : menschenliefde meer dan dogmatische bei slissingen. Niet, dat Van der Palm zijn rechtzinnig • geloof aan den grondslag van het Protestantisme : ooit heeft verloochend of verzwegen, waar eene be. lijdenis van zulk geloof het hechtst cement zijner . redevoering moest zijn Nicolaas Beets, die. Van der . Palm’s eerste //i /seken te Maartensdijk” heeft gej lezen, verhaalt >. as, dat deze sermoenen //door eene nauwgezette en onverdeelde belijdenis van de leer der vaderlandsche Gereformeerde kerk” zich onderscheiden; dezelfde eerwaardige getuige deelt ons mee, dat de 76 jarige grijsaard op zijn langdurig pijnlijk ziekbed troost vond in de benauwdheden en de worstelingen met den dood door het telkens herhaald belijden «slecht3 op de vrije genade van God in Jezus Christus te steunen”. Het voegt ons deze woorden met ontblooten hoofde aan te hooren, en er met veel op af te dingen. Maar er is toch een zeker iets in Van der Palm, een zeker negatief, eene plooibaarheid naar tijd en omstandigheden, eene rekkelijkheid in het uitspreken eu niet-uitspreken van den dogmatischen ondergrond zijner overtuiging, waarvoor de biograaf wei verschooning weet, maar geene vrijspraak, als de waarheid rechtszitting houdt. Den 19n December 1799 was ’t feestdag — feestdag, omdat bet Engelscb-Russische landingsleger verslagen en de Erfprinselijke inval mislukt was — in Den Haag, en predioatie in de Kloosterkerk. Voorganger der opgekomen schare, officieelen en vrijwilligers, was de «agent van nationale opvoeding”, burger J ohannes Henricus. De feestredenaarburger was in vervoering: «mijn oog doolt in verbeelding rond, door den ganseben omtrek van het afgefolterd Europa; het ziet alom beken van menschenbloed stroomen; het ziet wezens, die geschikt waren om elkander als broeders te beminnen, als wilde dieren zich onderling verscheuren.. .. Wanneer, roept de menschenvriend weenend uit, zal het zwaard ophouden te vernielen en de volken elkander te. verdelgen?” Aan ’t eind der redevoering, waarin de Eransehe en Nederlandsche broeders gelukkig geprezen werden, «omdat het aan de heerschzucht niet was gelukt hen andermaal onder haren scepter te doen bukken”, sprak de gewijde redenaar een gebed uit. Dit gebed ia merkwaardig; bet is oratorisch, gelijk alle gebeden van Van der Palm, maar het is neutraal; het spreekt van den Albestuurder der volken, den God der vrijheid, den weldadigen Opperheer, den God des vredes en den Vader der menschen, van Wiens goedheid //de dageraad, de volle middag wordt afgesmeekt, die alle zwaarden in de scheden” ziet keeren; maar nergens wordt de naam van Christus genoemd, noch van den Zoon en Zijn Zoenbloed gesproken. Had dominé Van der Palm van dit zijn rechtzinnig geloof afstand gedaan, of moest burger Van der Palm voor deze gelegenheid, toen bij calvinistische, libertijnsche en papistische «broeders” onder zijn gehoor vereenigde, op neutralen grond blijven? En indien moeilijk ontkend kan worden dat dit laatste het geval was, moet dan de «man van ’t ware midden” evenveel geroemd worden om zijne plooibaarheid, tot in ’t gebed toe, of verlaten wij de Kloosterkerk met een gevoel, alsof we ter wille der vriendelijkheid een offer hebben hooren brengen aan de oprechtheid? Den 18n Juni 1826 was Van der Palm wederom de geestelijke leider eener feestelijke bijeenkomsten kerkelijke plechtigheid. Dezen keer was het te Leiden en beklom de redenaar in zijne hoedanigheid van academieprediker den kansel, tevens als. redenaar voor den «Dank- en Bededag, ter herinnering aan den slag bij Waterloo, Het was een fraai stuk proza, dat’Wan der Palm ten gehoore bracht, een vriendelijk, een bemoedigend en opwekkend woord, hartelijk zooals de beminde professor het geven kon, indien bij ook en vooral ; tot de academische jongelingschap het woord deed nederdalen, — «tot de steunpilaren van het welzijn der maatschappij, de verdedigers des rechts, da handhavers van den vaderlandschen letterroem, de toevlucht der lijdenden en de verzorgers der zielen”— en hij voor de studeerenden aller faculteiten een passend adjectief met een vleiend substantief door het kerkgebouw deed weerklinken. Ook een opwekkend woord: «dat niet slechts uwe vlijt geprezen, uwe vorderingen met welverdienden roem bekroond worden, maar vooral uw hart en uwe zeden zuiver mogen bewaard worden; en dat eenmaal de eeuw, aan welker hoofd gij welhaast met uwetijdgenooten staan zult, de eeuw der herleefde Nederlandsche braafheid, rechtschapenheid, trouw en godsdienstigheid genoemd worde!” Vooral bet adjectief «herleefde is opmerkelijk. Van der Palm heeft deze woorden met een gebed onder hoogere hoede gesteld, een gebed van acht bladzijden druks, post octavo. Doch niet in lengte alleen geeft het vergoeding voor vroegere uitlatingen en hiaten. Thans, in 1826, is de theologie in hare rechtzinnigste dogmata geoorloofd en zelfs noodzakelijk: alle deze luisterende jongelingen, aanstaande predikanten voor een groot deel, moeten het hooren hoe hun professor van «de vrije genade” getuigt en van «het alverzoenend bloed des Zoons”, hetwelk «onze openbare en verborgene, onze huiselijke en onze bijzondere overtredingen, en alle onze schuld bedekke”. En alzoo toonde Van der Palm, dat de rechtzinnigheid, die gedurende den tijd der Bataafsche Republiek en van Korde g Lodewijk sluimerende was geweest, — die zich om redenen alleen in de binnenkamer kan uitgesproken hebben — sedert de herstelling van het nooit volprezen Oranjehuis en den terugkeer der vroegere toestanden in vollen luister op zijne lippen herleefde. Nu kon hij weer spreken uit het hart. De voedsterling van het Staten-college, tot academieprediker opgewassen, dacht wellicht aan de Santhorstsche geloofsbelijdenis als aan eene curiositeit en aan Betje Wolff’s ondogmatisch Christendom in ’t geheel niet meer. * * IHet wordt tijd naar den kerktoren van Maartensdijk terug te keeren. Want groote gebeurtenissen wachten ons, ook in deze kleine plaats: De aeloudheid schildert gulden eeuwen l En tijden, toen het weerloos lam Met tijgers weidde en felle leeuwen, En honig droop van d’eikenstam; Het aardrijk gaf aan alle mensclieu, Hetgeen ’t beluste hart kon wenschen, Geen twist of oorlog was bekend. Maar als Pandora’s doos, ontsloten, Het aardrijk gruwelda&n deed zien; Astree met haar natuurgenooten, De Deugden, naar omhoog moest vliên; Werd ieder sterflijk hart bevangen Met heete drift van zelfbelangen ; Die stelde ’t staal in onze hand. Aldus had jonkh. Onno Zwier Van Haren tenjare 1769 in dichtmaat verzucht. Er was reden, naar de . waarschuwende stem van den adellijken Oranjeklant te hooren, die in zijn gloedvol vaderlandsch gedicht De Geuzen tot trouwe liefde voor het Oranjehuis had opgewekt, en de Oranjevorsten had gewezen op de hartstochtelijke toegenegenheid des volks voor de beroemde personen uit dit Stamhuis. Doch Van der Palm was ten jare 1787, toen hij als man van beteekenis begon op te komen, noch een vriend van adellijke jonkheeren, noch van Oranjeklanten, noch van Onno Zwier Van Haren s poëzie. Hij was leerling van Valckenaer en Sohultens; hij wa3 vriend van Ondaal je en Zelandus, die in blanke verzen had gesproken : Wij dragen aan de sterke heup Een scherp en blinkend zwaard; Wij dragen voor ons Vaderland Dit breede, scherpe zwaard 1 Ons oog lacht met een zachten blik; Doch worden wij gesard, Dan bliksemt ons ontzaglijk oog Den schrik in aller hart! Dat vrij eens vijands macht verschijn’! Wij zwoeren onzen eed! En smaad en vloek vervolgen hem, Die ooit dien eed vergeet. Zelandus had deze rijmlooze poezie zoo fraai " «gezegd”, eens op een avond, toen Van der Palm | den Utrechtschen vrienden zijne tegenwoordigheid / schonk, dat de bewonderaar van Jacobus Bellamy, schoon predikant, mede zwoer het zwaard, waarvoor Van Haren zoo gewaarschuwd had, ter hand te nemen. De Maartensdijkers waren spoedig genoeg, en voor een aanzienlijk deel, patriotten, en aldus zag men hen vóór de vrijheid en tegen ’t gehate bestuur der Oranjeklanten in ’t geweer. Zij hadden hun vliegend legertje, hunne vrijzinnige clubs, hunne politieke bedoelingen, zoo goed als de grootste stad. //De onprinselijke Stadhouder, die zich of door een vreemden Hertog, of door eene Pruisische Prinses, of door beiden tegelijk en de wijnflesch liet regeeren, die aan geboorte alleen de hooge plaats m de liepubliek dankte”, moest wel weten, dat ook de Maartensdijkers de tirannie moede waren en pal zouden staan voor de vrijheid. Hun jonge dominé oordeelde niet anders. Das Zondags na den middag, als de preek geëindigd was en de wapenoefeningen begonnen waren, kwam hij? vol belangstelling naar het excercitieveld, om door zijne tegenwoordigheid goedkeuring en aanmoediging uit te deelen aan de dappere recruten. Evenwel gaf hij ergernis. Het naburige Bunschoten was Oranjegezind; daar was men van oordeel, «dat ons Nederland gelukkig placht te zijn met en door de Prinselijke Stadhouders ; daar was men nog niet vergeten hoe de Stadhouder in 1672 het vaderland had gered, toen een machtige heerscher ons binnen Utrecht een vernederenden vrede wilde voorschrijven; daar geloofde men, dat de hoogmoed der Staatsgezinde regenten slechts gebreideld kon worden door een Vorst uit het Huis van Oranje, die als ’t nood deed «de wet kwam verzetten” en andere Regeeringsleden op ’t kussen brengen”. En de Bunsoboters hadden ook handen aan ’tlijf. Ze hadden met verontwaardiging vernomen, dat de dominé van Maartensdijk streed voor de partij, die het rijtuig van eena Prinses van Oranje durfde tegenhouden op den openbaren weg en haar beletten van Gouda naar Den Haag te reizen. Ze hadden thans met blijdschap gehoord, dat de Pruisische troepen in aantocht waren om de beleediging bij de Goêjanverwellesluis te komen wreken. Hun ijvervuur ontvlamt en zij trekken reeds op Maartensdijk aan om de Pruisen een handje te helpen en de pastorie van dominé Van der Palm te gaan belegeren, ten einde den gehaten patriot het zwaard van Bellamy uit de hand te slaan. Gelukkig is de bedreigde gewaarschuwd en vlucht hij op Zondag den 16a October 1787, des namiddags, met zijne echtgenoote in de richting van Monster. Hier nam hij zijn intrek bij zijn zwager J. W. Bussingh, predikant. Alida’s broeder herbergde de ballingen en aldus vond onze Utrechtsche patriot een veilig te buis bij zijn prinsgezinden collega. Want de Bussingh’s waren Oranjeklanten. H. S. JANSEN. N. B. De vriendelijke lezer gelieve in het eerste opstel over Van der Palm, in de eerste kolom, de zinstorende drukfout, volgens welke v. d. P. door ijver en leerlust een voorbeeld was voor zijne «mededeelingen”, te veranderen in: «voor zijne medeleerlingen.” H. S. J. --- PROTECTIE. 'Dit nummer bestaat alt drie bladen. Niet-Officieel gedeelte, ’s-Ss-avenhage, 14 December. De quaestie der bescherming is in de Tweede Kamer bij de algemeene beraadslagingen van de Begrooting van 1890 besproken. Het was een onzer llaagsche Afgevaardigden, de heer Van Kempen, die dat hoogst gewichtige vraagstuk aan de orde stelde. Wij gelooven dat de Nederlandsche nijveren dien Afgevaardigde dankbaar mogen wezen voor zijn optreden, waarbij hij blijk gaf van loffelijke onpartijdigheid. Hij aarzelde toch niet bij den Minister van /Financiën aan te dringen op eene Tarief-wijziging, hoewel er reeds grond aanwezig was voor ’t vermoeden, dat de Minister een niet geheel bevredigend antwoord zou verstrekken, ’t Advies van den heer Van Kempen droeg dus bet karakter van piessie. De lieer Van Kempen is dus wel ministerieel, maar niet in den zin van slaafsche volgzaamheid. Zulke zelfstandige mannen zijn als vertegenwoordigers hoog te waardeeren. * -* * Reeds hebben wij in ’t Kamer-overzicht geconstateerd, dat wij niet zeer ingenomen konden zijn met de verklaringen van den Minister van Pinancien ten aanzien van het protectie-vraagstuk. De Minister voerde een exceptie aan. Wij zijn nog te veel gebonden aan het bandelstractaat met Prankrijk, waarbij het recht op vele artikelen is vastgelegd. Men zal zich herinneren dat wij indertijd dat verdrag hebben bestreden, al kwam velen een tweede afstemming, wegens redenen van hooge politiek, niet wenschelijk voor. De Minister scheen te willen afwacliten wat Prankrijk tegen 1892 doen zal met de bandelsverdragen, door die Mogendheid met eenige landen — waaronder ook ons vaderland — gesloten met de clausule der meest begunstigde Staten. Naar onze opvatting dwaalt echter de Minister als hij beweert, dat er buiten de artikelen, waaromtrent wij tegenover Frankrijk niet vrij zijn, geene zouden gebonden worden, waarop de Nederlandsche nijverheid, in haar belang, een meer of min beschermend recht zou weuschen gelegd te zien. De oplossing van het tariefvraagstuk behoeft dus volstrekt niet te wachten totdat Prankrijk een beslissing over de al dan niet opzegging van tractaten zal genomen hebben. Het wil ons voorkomen, dat de Minister liet streven naar protectie zijnerzijds niet sterk protegeert. * Daarop nadruk leggende, zien wij geenszins voorbij, dat de Minister het beschermingsdenkbeeld allerminst onbepaald afwees. Zelfs weerlegde hij, wat de graanrechten betreft, enkele bezwaren, door de heeren Heldt en De Beaufort in ’t midden gebracht. Toch bracht hij zelf een andere bedenking te berde. De graanboeren — zoo merkte de Minister op — die tevens veeboeren zijn, moeten, althans in een deel van ons land, ko«?n bijkoopen tot voeding van hun vee. Zij zouden door een graanrecht dus niet worden gebaat. Wij zouden oordeelen dat, nu de veeprijs zoo gestegen is, de zeer luttele verhooging, welke uit het graanrecht zou voortspruiten, wel door hen zou kunnen worden betaald. De quaestie der graanrechten laten wij echter voor dit oogenblik rusten. Zij heeft voor ons in zoover belang, als zij verband houdt met het protectie-vraagstuk in ’t algemeen. Zonder gelijktijdige verhooging van het tarief voor artikelen van nijverheid kan, dunkt ons, niet aan de invoering van een graanrecht worden gedacht. De nijverheidsbelangen en de agrarische moeten in dezelfde mate worden behartigd. Door een gelijktijdige bevordering van den welstand van nijverheid en landbouw zal de algemeene welvaart toenemen. Volgens den Minister is het vraagstuk der bescherming thans nog in geen enkel opzicht _ vatbaar voor een solutie. De Minister sprak in zeer diplomatieke termen. Zijn verklaringen binden hem tot niets. Hij huldigde in dit opzicht de politiek van de vrije hand. Zonder omwegen moet worden erkend — wij herhalen ten overvloede: de quaestie der graanrechten domineert hier niet — dat zijn mededeelingen in de nijverheidskringen een gevoel van teleurstelling zullen verwekken. Slechts de hoop dat hij zich zal laten overtuigen door de omstandigheden, rest nog. Zeer sterk is zij, althans bij ons, echter niet. * * Toch blijven wij strijden voor hetgeen wij billijk en nuttig rekenen. Beschermers in hart en nieren zijn wij volstrekt niet. Ons ideaal is: vrijhandel. Wij wenschen echter de nijverheid geen slachtoffer te maken van een theorie. Over alle wereldsche beginselen achten wij een vergelijk mogelijk. ’t Vasthouden tot eiken prijs aan een stelsel, ook waar het leven daardoor de grootste schade zou lijden/, achten wij verderfelijk. Daarbij verlangen wij dat de protectie-zaak zal worden gehouden buiten de politiek. Tot onze bevreemding hebben wij daarom gelezen, dat dr. Schaepman op staatkundige gronden waarschuwde voor bescherming bij het Tarief. Daartegen komen wij op. Wel heeft dr. Schaepman in zijne avondrede van eergisteren meer gereserveerd gesproken en meer speciaal zijn stem verheven tegen een eenzijdig protectionisme, doch dat veranderde ten slotte niet veel aan zijn eerste uitlating Ook niet zijn overigens op zich zelve geruststellende verklaring, dat hij niet eenzijdig wilde mede gaan met de andere (vrijhandels-) theorie, maar rekening verlangde te houden met de eischen der werkelijkheid, daar hij dadelijk daarop den wensch uitte, dat zijne vrienden reden zouden hebben om op grond van de werkelijkheid geen verandering te willen in ons handelsstelsel. Dr. Schaepman staat onder zijn vrienden in dit opzicht geheel of bijna alleen. Zijn verklaring bezit dus volstrekt niet, gelijk beweerd is, groote politieke beteekenis. In de Tariefquaestie is dr. Schaepman onder de Katholieke fractie een franc tireur. * * Politieke overwegingen, waarbij men te denken heeft aan internationale motieven, mogen ons vaderlandsch Tarief niet beheerschen. Daarom protesteeren wij met alle macht en kracht tegen den uitroep, eergisteren door den heer Van Kerkwijk gedaan onder de rede van den heer De Beaufort, toen die Afgevaardigde over de Tariefquaestie aan ’t woord was. ( Volgens de N. F. Ct. — ’t doet ons leed \ dat onze verslaggever die woorden niet rele- ( veerde, daar zij groote beteekenis bezitten — j t riep de heer Van Kerkwijk toen uit: „In- 1 lij ving bij Duitschland is het gevolg vau i protectie”. In de Handelingen komen die woorden 1 niet voor. De beer Van Kerkwijk schijnt 1 ze liever niet geboekt te hebben gezien. Dat i kunnen wij ons best voorstellen. Toch werden : in de weggelaten, doch zeer zeker uitgesproken woorden de gedachten van zijn hart openbaar. En dan zeggen wij: Zoo wij ook tegenover Duitschland niet vrij zijn op eigen Tarief- < gebied, zoo wij voor Nederland geen bepaling van invoerrechten konden aannemen, welke wij in ’t belang van onze nijverheid noodig keuren, dan zouden wij zoo gedaald zijn, dan zouden wij tot zulk een toestand zijn vervallen, dat wij aan inlijving boven zulk een gebondenheid de voorkeur zouden geven. De heer Van Kerkwijk behoort tot de liberale partij. Afgescheiden van elke andere consideratie, doet ons dat thans genoegen, want wij zouden het betreurd hebben als de gewraakte uitroep van de lippen van een anti-liberaal ware gevloeid. In die woorden van den heer Van Kerkwijk — Afgevaardigde voor Zierikzee — is zeker niet het luclor et emergo van het Zeeuwsche wapenschild te herkennen. ;* * i "X* Het recht van Nederland om zijn Tarief, behoudens de verplichtingen, bij tractaten op zich genomen, naar eigen behoeften te regelen, is onbetwistbaar. Onze naburen deden desgelijks. Waarom zou België wèl kunnen doen, waarvoor men bij ons terugdeinst ? Geheel uit ons hart gesproken zijn daarom de opmerkingen, welke de heer A. Van Dedem (de anti-liberale Van Dedem) naar aanleiding van het gesprokene van dr. Schaepman deed hooren. //De heer Schaepman” — zoo sprak hij o. a, — //heeft er op gewezen, dat het niet voorzichtig was om aan te dringen op het heffen van verhoogde invoerrechten, want.dat men daardoor zou moeten komen tot herstel van de differentieele rechten. Ik geloof dat dit volstrekt niet noodig is. Ik zie dat verband zoo dadelijk niet in en zou meenen dat, door eene wijziging van het tarief van invoerrechten op bewerkte artikelen, de nationale arbeid zou kunnen worden beschermd en men hierdoor nog volstrekt niet gehouden is om terug te komen op de afschaffing van de differentieele rechten. Maar, al ware het ook zoo, dan zou ik toch nog vragen: zou dan Nederland niet het recht hebben om zijne belastingwetten naar eigen goedvinden te regelen P Zouden wij dan telkens naar onzen buurman moeten gaan om te vragen of deze of die maatregel wel zijne goedkeuring wegdraagt? //Ik geloof dat men zich dan te veel door vrees laat leiden, en geloof, wanneer -wij op dien weg voortgaan, wij thans reeds verdienen om. ons onafhankelijk heslaan te verliezen. En ik voeg er bij, dat, wanneer wij dien weg inslaan, ook anderen niet veel op ons onafhankelijk volksbestaan prijs zullen ’ stellen.” Bravo! roepen wij den heer Van Dedem toe. Zijn fier opkomen voor onze onafhankelijkheid (in de door ons gecursiveerde woorden) verblijdt ons. Ten volle vallen wij hem bij, waar hij het causaal verband loochent tusschen het Tarief voor Nederland en Indie. Wij kunnen ons Tarief verhoogen zonder de Toleenheid tusschen Nederland en Indie in te voeren. De beide vraagstukken dienen uit elkaar te worden gehouden. Wat voor Nederland aanbeveling verdient, behoeft daarom nog niet per se met betrekking tot Indie te worden opgevolgd. De internationale quaestie weegt in verband tot Indie zeker zwaar. *** Eindelijk. De heer Yan Dedem verlangde de instelling van een commissie, welke een beschermend Tarief zal ontwerpen. Wij vereenigen ons volkomen met dat denkbeeld; alleen zouden wij meenen, dat de tariefsverhooging het karakter eener fiscale moet behouden. De Minister Grobbée heeft, naar wij meenen te weten, zulk een Tariefsverhooging beoogd. Als proefneming zou zij voldoende wezen. Bescherming moet het indirect gevolg der Tariefsverandering zijn. Moeielijkheden met de Mogendheden zullen door zulk een Tariefsverhooging niet rijzen. * -x * De Minister van Financiën achtte het Comniissie-denkbeeld ontijdig. Hij berade zich daar nog eens over. Misschien zal hij later meer heil in zulk eene Commissie zien. Juist omdat overhaasting afkeuring verdient, is het Commissie-idee aanbevelenswaardig. De zaak kan in zulk eene Commissie rijp en bezadigd worden overwogen. Met ernst dringen wij er dan ook bij den Minister op aan, dat hij minstens het Commissie-plan in zijne bescherming neme. Dat is zeker wel het minste wat hij kan doen. Aan het programma van actie binden wij hem niet. Wel aan de overweging van het gebrek aan arbeid, ’twelk zich op nijverheidsterrein maar al te veel openbaart. Voor de billijke grieven der vaderlandsche industrie blijve de Minister niet onaandoenlijk. De broodquaestie — wij hebben het onlangs nog gezegd — is, wat het stoffelijk leven j der natie betreft, de levensquaestie. En onze naburen zullen ons toch bet recht niet kunnen betwisten om in ons onderhoud te voorzien. Weken wij voor vreemden aandrang, dan zouden wij, met een variant op het adviesVan Dedem, kunnen zeggen: onze kracht en zelfstandigheid staan niet hoog getarifieerd. --- Frankrijk Buitenland. -Lr-» jL/lbOUlOOl. In de kerk Saint Philippe dn Roule is gisteren kerkelijk voltrokken het huwelijk van de hertogin Symone d’Uzës en den hertog van Luynes. De aristocratie van Parijs was zeer talrijk bij de plechtigheid vertegenwoordigd. — La Nation meldt dat vierhonderd kiezers uit het 2e kiesdistrict van het 17e arrondissement den heer Ernest Roche gesommeerd hebben zijn mandaat als Afgevaardigde neer te leggen. Tevens dagen zij hem uit, het nog eens te wagen zich candidaat te stellen in hun district. De heer Ernest Roche zou zich deze sommatie op den hals gehaald hebben door het houden van particuliere bijeenkomsten, waarin alleen zijne vrienden toegelaten en de kiezers van het district uitgesloten werden. — In een onderhoud, dat de heer Naquet met een journalist gehad heeft, verklaarde hij in geval van nietigverklaring zijner verkiezing zjjn zetel af | te zullen staan aan generaal Boulanger. — In de wijk Clignancourt zijn in den afgeloopen nacht talrijke biljetten aangeplakt, waarop een protest voorkomt tegen de geldigverklaring van de verkiezing-Joffrin. Onder eenige biljetten staat te lezen: //Weg met Joffrin !” — Volgens een statistiek voor de eerste maal opgemaakt door de zorgen van den directeur van het armwezen en openbaren gezondheidsdienst in Erankrijk, bestaan er in dit Rijk 14 574 weldadigheidsbureaux, welke hulpverschaffen aan 1 800 000 behoeftigen. Ongeveer 30 millioen francs worden jaarlijks aan onderstand besteed, waarvan meer dan twee derden in natura. La Patrie zegt dat, sedert de nieuwe Kamer zitting genomen beeft, aanhoudend klachten ingekomen zijn tegen verschillende ambtenaren in de departementen. De Minister van Binnenlandsche Zaken heeft aan de afdelingschefs bevel gegeven geen gevolg te geven aan deze klachten alvorens de prefecten uitspraak gedaan hebben over de gegrondheid der grieven. --- Residentienieuws. Binnenland. 14 alecemoer, f r Volgens de verzekering van den Minister v&n ’ Binnenlandsche Zaken, in zijn antwoord op het. ^ afdeelingsverslag der Tweede Kamer, werd in de ) laatste jaren nooit des Zondags of des nachts op de Landsdrukkerij gewerkt. j 1 Maar hoe komen dan, mogen we vragen, der- j gelijke .. . praatjes in een officieel verslag ? Wie j c eene bewering in de Afdeelingen uit, moet er toch | eenigen grond voor hebben en niet maar in bet j onbestemde, in’s Blaue hinein, vragen aan de Re- j , geering richten. Want dat het antwoord van den | ( Minister wel zou zijn wat de Japanners noemen j , «buitenkant”, maar niet //binnenkant”, is niet wel j , aan te nemen. (drnh. Ct.) Door de heeren Land, Viruly Verbrugge en De j | Beaufort is een amendement voorgesteld om den eersten termijn voor den voorgestelden torpedojager j van de Begrooting af te voeren. * Op de Algemeene Begraafplaats alhier had jj . heden eene zeer treffende plechtigheid plaats. f . Het stoffelijk overschot van mejuffrouw C. J. jj ( Engbers, aan welke overledene wij reeds een woord / van hulde wijdden, werd, bedekt door een aantal jj fraaie kransen, aan den schoot der aarde toever-1 trouwd. Zeer vele belangstellenden, bestaande uit onder- I wijzeressen, leerlingen en oud-leerlingen, benevens f; eenige ouders van leerlingen hadden zich om de I groeve verzameld. Ds. J. Yerwey, predikant te Rijswijk, bracht j hulde aan de nagedachtenis van de ontslapene; jj spreker was overtuigd dat daarmede werd inge-1 stemd door alle ouders die treurden om het verlies | van haar, aan wie zij de ontwikkeling hunner kin- s deren met het volste vertrouwen overlieten. Zij was \ voor hare leerlingen eene moeder in den vollen zin van het woord. Spreker hoopte dat de door haar afsterven opengevallen plaats waardig zou worden ingenomen, want hij achtte het een voorrecht dat eene school waar de verschillende gezindten vertegenwoordigd zijn, in de residentie mocht blijven bloeien, zooals dit onder de leiding van mej. Engbers was geschied. De broeder van de ontslapene dankte alle aanwezigen, ook namens de afwezige familieleden, voor de laatste eer aan zjjne zuster bewezen. * De hier gevestigde afdeeling der Nederlandsche Zendingsvereeniging zal morgen-avond te 8 uren hare 26e jaarfeestviering houden, onder leiding van dr. G. J. Van der Flier. ui iihii ■ ■ ii11iiII i * Te Scheveningen zal morgen-avond, te zes uren, in de Hervormde kerk, een dankuur _ voor de’ visseberij gehouden worden. Ds. Lammerink is als voorganger bij deze godsdienstoefening aangekondigd. * Volgens bet 55e verslag van het bewaarhuig voor halve weezen «de Goede Herder” te dezer stede, hebben de ontvangsten dier stichting over het 3e kwartaal 1889 bedragen f 1181.61%, de uitgaven f 1427.40, nadeelig saldo f245.68%. Het getal verpleegden bedroeg 40. * In de Evangelisch-Luthersche kerk alhier zal morgen-voormiddag optreden ds. H. R. Snijder Pz. pred. te Vlissingen, en in de Doopsgezinde kerk ds. P. H. Hugenholtz, voorganger bij de Vrije gemeente te Amsterdam. * Men schrjjft ons uit Amsterdam het volgende, dat wij op deze plaats opnemen omdat het ook op onze stad en onzen veiligheidsdienst van toepassing is: Een onzer stadgenooten heeft een allergelukkigst denkbeeld opgevat (dat, aan een onzer bladen medegedeeld, wellicht zeer spoedig algemeen bijval zal vinden) ter bespoediging van de hulp van brandweer en politie bij nacht. De hulp van de brandweer wordt ingeroepen door middel van brandschellen, aan perceelen hier en daar, terwijl de straatlantaarns hetnommervan het perceel in de buurt vermelden, van waar de brandweer kan worden gealarmeerd. Dat middel als zoodanig is goed; maar het ongerief is, dat, zoolang de nood niet aan den man is, bijna niemand van perceel of lantaarn notitie neemt, zoodat men, in geval van nood en terwijl de agitatie parten speelt, moet gaan zoeken naar bet een en naar het ander. ’s Nachts, in een sneeuwstorm gelijk dezer dagen, valt het zoeken nog zooveel lastiger en verloopt bij brand of ander ongeval de kostbare tijd. Het aantal brandschellen is bovendien beperkt. Wie zou het noodige aantal kunnen bepalen? Maar inderdaad zijn er nog andere middelen bij de hand om de noodige hulp te bespoedigen. De telephoon. Het aantal geabonneerden is toch belangrijk grooter dan het aantal brandschellen. Zij voor zich kunnen niet anders dan het gerief waardeeren, dat zij de brandweer te allen tijde kunnen opschellen, hetzij voor zich of — wie zou den dienst weigeren ? — voor buren. De toepassing van het middel hangt alleen af van den goeden wil en het goed begrip van eigenbelang der Ned. Bell-Telephoon-Maatschappij. Geen sprake mag er zijn van bijzondere overeenkomsten — gelijk tot nu toe enkelen ’s nachts in verbinding blijven met een bepaald adres. — Maar onvoorwaardelijk moeten stelselmatig alle geabonneerden ’s nachts verbonden zijn met of dadelijk aansluiting kunnen verkrijgen met brandweer in do eerste, politie in de tweede plaats. De Maatschappij, de publieke veiligheid dienende, zou zich in de hoogste mate populair maken en, gesteld dat er aan haar centraal bureau ’s nachts geen bedienend personeel is, zoodat zij door den nieuwen maatregel in kosten zou vervallen, in ruime mate zou zij daarvoor vergoeding vinden in de uitbreiding van het getal geabonneerden. In een concessie zou de veiligheidsdienst als hoofdvoorwaarde moeten begrepen zijn. Naar aanleiding der verschillende vervalschingen van postwissels, die zich in ons land herhaaldelijk voordeden, maakt men er de Arnh. Ct. op attent, dat daarvan in het buitenland, in Duitschland, bv., nimmer zal worden gehoord. Daar wordt de postwissel, zooals deze op het kantoor van afzending is ingeschreven, benevens het daarop vermelde bedrag, aan den brievenbesteller op zijne gewoneroute medegeven, en door dezen, tegen behoorlijke kwijting, aan den geadresseerde of diens gemachtigde uitbetaald. Op dezelfde wijze handelt men daar met aangeteekende brieven. Hierdoor wordt den geadresseerde de last bespaard om naar het postkantoor te gaan, terwijl de arbeid der bureau-ambtenaren er door wordt verlicht. Het stelsel bij de Nederlandsche postadministratie gevolgd, schijnt zekerder: men loopt geen gevaar, dat bet publiek het slachtoffer zal worden van oneerlijke postbeambten; maar bet gevolg is nu, dat postbeambten het slachtoffer worden van oneerlijken onder het publiek. Wij beslissen niet, zegt de Arnh. Ct., wat de voorkeur verdient, maar dit zal men toestemmen, dat de methode in Duitschland minder omslag voor beiden medebrengt. In Het Sportbad komen aangenaam geschreven brieven voor over de oefeningen van Pander en Kingma op het prachtige ijs der meren van St. Moritz. Het jongste nommer bevat zelfs de portretten van de twee schaatsenrijders, genomen door een Engelsche dame, en ook een gezicht op St. Moritz en het groote. Op eene aanvraag, door eene Hamburgschs firma gedaan om scheepsbouwlieden uit de prov. Groningen tegen een werkloon van 28% cent per uur en 7% werkuren per dag, hebben zich uit Hoogezand nagenoeg 40 personen derwaarts begeven. De jacht op klein wild in de provinciën Zuiden Noord-Holland wordt gesloten op Dinsdag den 3 ln December a. s., met zonsondergang. Aan de schepen van het auxiliair-eskader in OostIndie, zoowel als aan die van de Indische militaire marine, zal een slachtmasker van Sigismund worden verstrekt. Dit masker heeft bij de in O.-I. daarmede genomen proeven bijzonder voldaan. ---